Trego versionin e plotė : Shėndetėsi... (Kėshilla mjekėsore)
Efektet e lėngjeve sa tė rėndesishme janė nė organizmin tonė
http://www.botasot.info/mesme/lengje_12.jpg
Vazhdimisht dietologet kėshillojnė se pėr tė mposhtur etjen dhe rihidratuar organizmin duhet tė konsumohen sa mė shumeė lėngje. Nėse ėshtė e vėrtetė se ekuilibrit tonėhidrik i nevojitet tė paktėn njė litėr e gjysmė lengje nė ditė, pijet po luajnė njė rol gjithmonė e mė tė rėndėsishem, sidomos pėr personat nėn 30 vjeē . Pėr tė shuar etjen gjithmonė ėshtė me mirė tė zgjidhni edhe njė gotė me limon tė shtrydhur, se cilės ti keni shtuar ujė dhe pak sheqer, sepse ėshtė e lehtė, e freskėt dhe tė shuan etjen. Me pak fjalė, ploteson tė gjitha ato qė kėrkojmė nga pijet, sidomos nė ditėt e nxehta tė vitit. Vazhdimisht dietologėt kėshillojnė se pėr tė luftuar etjen dhe rihidratuar organizmin duhet tė konsumohen sa mė shumė lėngje.
Sa mė shumė lėngje frutash dhe ujė
Pėr studiuesit, 8 gota ujė nė ditė janė tė domosdoshme kundrejt tre ose katėr mė lėng tė freskėt frutash. Tė konsumosh sa mė shumė ujė dhe lėngje frutash tė pėrmirėson dhe zgjat jetėn. Kėshtu, pėrveēse janė tė pasura mė tė gjitha vitaminat e nevojshme pėr tė mbajtur trupin nė formė dhe janė tė kėshillueshme pėr tė gjitha moshat. Sipas njė grupi shkencėtarėsh tė "Vanderbilt University Medical Center" nė Tenese, qė kanė kryer njė studim tė gjėrė epidemiologjik, i cili ėshtė botuar nė revistėn "The American Journal of Medicine", zakoni pėr tė pirė tė paktėn treė herė nė javė lėngje frutash ndihmon nė njė reduktim prej 76 pėr qind tė rrezikut pėr zhvillimin e sėmundjes sė Alzheimer. Ata qė konsumonin trė ose mė shumė gota nė javė, u pa se reduktonin mė 76 pėr qind mundėsinė pėr tu sėmurė, nė krahasim me ata qė pinin njė ose mė pak gota mė lėngje gjatė gjithė javės.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/kryesore_15.jpg
Prindėrit nuk duhet tu japin fėmijėve tė tyre proshuta apo sallame me shumicė, pasi mishi i pėrpunuar rrit rrezikun e kancerit. Kėto janė rezultatet e fundit tė njė studimi tė ekspertėve nė Lindje me ndikimin qė kanė produktet e mishit nė shėndetin e fėmijėve. Fondi Botėror i Kėrkimeve pėr Kancerin kėrkon qė familjet tė pėrdorin nė vend tė sallameve dhe proshutave pėr tė vegjlit e tyre, mishin e pulės, peshkun, apo djathin pa yndyrė, si dhe disa lloj proshutash pule. Fėmijėt duhet ti shmangin sa mė shumė produktet e mishit tė pėrpunuar, sepse zakonet e pashėndetshme tė ushqyerit nė fėmijėri ndikojnė shumė nė shėndetin e tė rriturit tė ardhshėm. Pasojat mund tė jenė nga mė tė rėndat. Sallamet, salsiēet apo proshutat kur konsumohen me tepri nė fėmijėri janė shumė tė rrezikshme, sidomos pėr zhvillimin dhe shfaqjen e tumoreve e kancereve nė vende tė ndryshme tė trupit, nė moshėn e mesme, thotė studimi i fondit tė mėsipėrm. Po sipas tij, nėse tė gjithė njerėzit do tė hanin jo mė shumė se 70 gramė mish tė pėrpunuar nė javė, numri i tė diagnostikuarve nga kanceri do tė binte ndjeshėm. Veēanėrisht problematik ėshtė kanceri i testikujve, qė shfaqet shumė te meshkujt mbi tė 30-at. Nė vitin 2007, fondi i mėsipėrm i studimeve bėri tė ditur se ekzistonin fakte bindėse shkencore se konsumi i mishit tė pėrpunuar kishte njė lidhje tė drejtpėrdrejtė me kancerin e testikujve. Kjo do tė thotė se, sidomos prindėrit, duhet ta kenė shumė mirė parasysh njė fakt tė tillė pėr fėmijėt e tyre kur vendosin qė ti ushqejnė me produkte mishi. Sipas menaxherit tė fundit qė ka kryer studimin, ėshtė shumė e vėshtirė qė tė ndryshohet kultura e tė ushqyerit tė njerėzve dhe tė fėmijėve sidomos, pasi ata janė mė kėmbėngulės ndaj disa ushqimeve. Sipas tij, prindėrit duhet tė fillojnė gradualisht tua heqin nga ushqimi i pėrditshėm proshutat e sallamet dhe duhet tė bėjnė punė bindėse me ta qė tė mos i pranojnė kėto lloj ushqimesh. Kjo nuk mund tė ndodhė menjėherė, por e rėndėsishme ėshtė ndėrgjegjėsimi i prindėrve e mė pas edhe fėmijėt do tė reagojnė siē duhet, ka bėrė tė ditur menaxheri. Prindėrit duhet tė shmangin edhe ushqimet me shumė yndyrė apo me shumė kalori, veēanėrisht nė bukėn e shkollės, pėr tė mos folur pėr lėngjet me gaz e me shumė sheqer, qė detyrimisht kanė edhe konservantė brenda. Pesha e tepėrt trupore, e krijuar nga ushqime tė tilla, vazhdon tė konsiderohet nga mjekėt dhe studiuesit si njė nga shkaqet kryesore tė kancerit, pas duhanit. Nė vend tė pijeve me shumė sheqer dhe energjetike, pija e vetme e shėndetshme pėr fėmijėt, e vetmja qė ata duhet ta marrin edhe nė shkollė, ėshtė dhe mbetet uji.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/shennn_16.jpg
Rrallė ndonjė sėmundje tjetėr sa diabeti arrin tė prekė e tė dėmtojė aq heshtazi e ngadalė thuajse tė gjitha organet kryesore tė trupit pa pėrjashtim, dhe sidomos enėt e gjakut. Ēudia ėshtė se vetėm pak tė sėmurė me diabet e dinė kėtė tė vėrtetė dhe akoma mė tė paktė janė ata qė e besojnė. Diabeti arrin mjaft shpesh ti mashtrojė viktimat e tij. Kjo vjen prej mos dijes, mosnjohjes se tij. Shumė tė sėmurė nuk e dinė qė diabeti krijon ndėrlikime. Nuk i njohin ato, madje dhe kur vuajnė prej tyre, nuk u shkon mendja ti lidhin me tė. Tė prekurit gėnjehen nga forma apo paraqitja e butė e diabetit. Ata kujtojnė se vetėm diabeti i rėndė ai qė mjekohet me insulinė ėshtė i rrezikshėm, kurse diabeti i lehtė pa shenja, me glikemi jo shumė tė lartė ėshtė jo i dėmshėm. Pėr vite me radhė diabeti rri i fshehur pa dhėnė shenja e shqetėsime tė dukshme.
Pasojat e diabetit: Kur diabeti nuk mjekohet mirė, apo mė keq akoma, kur nuk mjekohet fare, shfaq ndėrlikime tė tjera nė shėndetin e njeriut. Diabeti i pa mjekuar ose i mjekuar keq krijon nė mėnyrė tė sigurt ndėrlikime. Ato janė tė shumėllojshme. Sipas kohės sė shfaqjes mund tė ndahen nė ndėrlikime tė mprehta (akute, urgjente tė shpejta), dhe nė ndėrlikime tė largėta, apo tė ngadalshme, tė cilat mund tė grupohen nė tri kategori tė ndryshme: ndėrlikime qė shfaqen nė enėt e imta tė gjakut, nė kapilarėt e arteriet me kalibėr shumė tė vogėl; ndėrlikime aterosklerotike nė enėt e gjakut me kalibėr tė madh; infeksione e dėmtime nė inde e organe tė ndryshme tė organizmit.
Dėmtimi i arterieve: Ndėrlikimet qė krijohen nga dėmtimet e kapilarėve tė gjakut dhe arterieve tė vogla, janė mė tipiket pėr diabetin. Ato shfaqen zakonisht 3-10 vjet pas fillimit tė tij, por vetėm nė ato raste kur mjekimi nuk ėshtė bėrė nė mėnyrė tė kujdesshme e tė vazhdueshme. Sa mė i vjetėr tė jetė diabeti, sa mė shumė vjet tė jetė i sėmuri me hiperglicemi, sa mė e lartė tė jetė niveli i saj pra sa mė i ērregulluar tė jetė diabeti, aq mė tė shpeshta , me te pėrhapura e mė tė rėnda do tė jenė kėto dėmtime. Preket e dėmtohet sidomos i tėrė rrjeti kapilar, i cili ėshtė i pėrhapur nė tė gjitha pjesėt sado tė vogla tė organizmit, nė tė gjitha organet, duke shkaktuar ērregullime nė funksionin e tyre. Keqėsimi i mėtejshėm i gjendjes mund tė pengohet vetėm me njė masė tė thjeshtė, ekuilibrimin e mirė e tė qėndrueshėm tė diabetit dhe me luftimin e disa faktorėve tė tjerė rendues, tė tille si duhani, dhe sidomos normalizimi i tensionit tė lartė tė gjakut.
Diabeti dhe presioni i gjakut: Rritja e presionit tė gjakut qė shfaqet qė nė fazat e para kėrkon kufizimin e rreptė tė kripės nė ushqim dhe mjekim tė veēantė e energjik. Pėrndryshe ai ndikon nga ana e tij pėr tė rėnduar dhe mė shumė ecurinė e ndėrlikimit. Ata tė sėmurė qė mjekohen nė mėnyrė tė rregullt i kanė tė gjitha mundėsitė ta frenojnė e ta ndalojnė deri kėtu procesin. Pėrkundrazi ata qė bėjnė mjekim tė ērregullt dhe formal shkojnė drejt shfaqjes sė edemeve (ėnjtjes), dėmtimeve tė rėnda tė funksionit tė veshkave, me rritje tė shifrave tė azotemisė dhe kreatinemisė, tė cilat kėrkojnė domosdoshmėrish mjekim tė specializuar e tė ndėrlikuar
http://www.botasot.info/logo.gif
Rėndėsia e pjepri
http://www.botasot.info/mesme/Pjepri_16.jpg
Pjepri ėshtė mjaft i kultivuar dhe i njohur jo vetėm nga fermerėt por nga tė gjithė njerėzit nė vendin tone. Megjithėse ai ka forma dhe ngjyra tė ndryshme shija e tij e ėmbėl ėshtė mjaft e pėlqyeshme pothuajse nga tė gjithė. Pėr tė gjithė ata persona tė cilėt vuajnė nga pagjumėsia, por qė nuk kanė gjetur ende zgjidhje me medikamentet apo rekomandimet e mjekeve specialiste, kurat popullore japin siguri maksimale. Sipas tyre, konsumimi i pjeprit largon pagjumėsinė, si dhe bėn mirė pėr kancerin e zorrėve dhe tė lėkurės. Pėr kėtė arsye pjepri rekomandohet tė konsumohet nė temperaturėn normale, pa e futur nė frigorifer, pasi i humbasin vlerat. Merret lėvorja e pjeprit zihet pėrreth 60 minuta ne 3 litra ujė dhe me pas vihet nė frigorifer. Ky u rekomandohet tė gjithė atyre personave qė kane probleme me pagjumėsinė. Ndėrkohė qė ata mund ta konsumojnė pjeprin edhe nė mėnyrėn e tij natyrale, por kjo vetėm nė rastet kur pagjumėsia nuk ėshtė kthyer ende nė njė sėmundje kronike. Ndėrkohė qė pėr kancerin e lėkurės dhe atė tė zorrėve rekomandohet qė tė merret tul nga fruti, tė pėrzihet me mjaltė dhe tė konsumohet pėr 20 dite me radhe nė mėngjes.
http://www.botasot.info/logo.gif
Vlerat e mira ushqyese tė qitros
http://www.botasot.info/mesme/Qitro_16.jpg
Ėshtė njė frute me origjine greke, ne pamje tė parė ngjan me portokallin, por ka njė shije mė tė athet se agrumi tjetėr i ngjashėm. Aktualisht ky frutė ėshtė i pėrhapur edhe nė vendin tone dhe pak kujt mund ti ketė shkuar nė mendje se sa vlera kuruese ai ka. Mjekėsia popullore tregon se kjo lloj frute, e cila piqet plotėsisht gjatė stinės sė vjeshtės, ndihmon veēanėrisht nė tretjen e ushqimit. Gjithashtu, qitro pakėson rrjedhjen e gjakut nga mishi i dhėmbėve, si dhe shėron ftohjen dhe bėn tė mundur stabilizimin e kolesterolit. Ky frutė rekomandohet tė pėrdoret nga personat qė kanė mangėsi me sheqerin, pasi ndikon nė rritjen e nivelit tė tij nė organizėm. Ndėrsa pėr tė gjithė ata persona tė cilėt kanė vėshtirėsi nė tretjen e ushqimit, rekomandohet tė pėrdoret kėshilla qė vijon. Merren 100 grame rrėnje qitro zihen ne 500 ml ujė derisa tė avullohet gjysma e tij. Lėngu i pėrfituar, pasi filtrohet, pėrzihet me njė sasi tė barabarte verė tė kuqe tė vjetėr. Nga ky lėng kėshillohet tė merren njė deri nė dy gota nė dite. Edhe pse nė shije jo fort e ėmbėl, qitro iu rekomandohet edhe personave qė e kanė nivelin e sheqerit tė ulet. Pasi nė pėrbėrjen e tij, fruta ka shumė glukoze.
http://www.botasot.info/logo.gif
Sinoziti, cilat janė simptomat dhe si ta kurojmė
http://www.botasot.info/mesme/migrena.jpg
Mes shqetėsimeve mė tė pėrhapura tė sezonit tė ftohtė tė dimrit ėshtė edhe sinoziti. Sinoziti ėshtė inflamacioni kronik apo akut i flegrave tė hundės. Ai paraprihet gjithmonė nga njė patologji hundore, pėr shembull njė alergji, apo infeksion qė shtrihet nė hapėsirėn e parahundės, duke ėnjtur dhe acaruar membranat qė pėrbėjnė atė. Tė tjera shkaqe mund tė jenė defektet anatomike, si bllokimi i hundės qė pengon ajrosjen nė mėnyrėn e duhur tė hapėsirave tė hundės, infeksionet e dhėmbėve, ekspozimi ndaj substancave irrituese apo ndjeshmėri ndaj faktorėve klimaterikė, si i ftohti dhe lagėshtira.
Cilat janė simptomat?
Pėr sinozitin akut mund tė dyshohet kur njė ftohje zgjat mė shumė se 10-15 ditė, nėse ka njė dhimbje tė fortė koke qė nuk pėrmirėsohet me qetėsues. Dhimbja mund tė pėrfshijė pjesėn e syve, tė hundės, ballit. Hundėt janė thuajse gjithmonė tė zėna, pacienti ka sekrecione dhe ndonjėherė edhe kollė e temperaturė. Ndjesia se je gjithmonė i ftohur dhe teshtimat e shpeshta janė shqetėsimet qė mė shpesh karakterizojnė format kronike.
Pėr format akute nė pėrgjithėsi mjaftojnė simptomat e dhėna nga pacienti. Pėr format kronike dhe nė rastet mė tė shpeshta tė prekjes ėshtė e nevojshme tė bėhen disa analiza radiologjike apo edhe endoskopia nazale me fibra optike qė ndihmon nė pėrcaktimin e edemės (ėnjtjes) nė mukoza dhe praninė e sekrecioneve tė ngjashme me qelbin. Nėse mendohet se shkaku ėshtė alergjia janė tė nevojshme analizat klasike alergologjie.
Zakonisht, sinoziti shkaktohet lehtėsisht nga stresi, emocioni e tensioni dhe ėshtė e shpeshtė te njerėzit depresivė dhe me ankth; ndaj njė nga metodat e kurimit ėshtė edhe psikoterapia, pasi kjo sėmundje lidhet mė emocionet.
Nga ana tjetėr, dhimbjet e kokės kanė dy shfaqje karakteristike, migrenėn dhe spondiliatrozėn, ato janė dy nga shqetėsimet mė tė shpeshta edhe pse nė disa raste mund tė jetė njė shenjė e mirė; shfaqja e njė lodhjeje ose njė tensioni, por nėse ėshtė e fortė dhe e pėrsėritur ėshtė simptomė e njė sėmundjeje cerebrale si: hematomė, encefalit, meningjit ose ndonjė hipertension i rėndė.
Sapo gjendet shkaku duhet vepruar mbi tė. Nė rreth 90 pėr qind tė rasteve episodet akute lidhen me infeksionin bakterial tė mukozės nė hapėsirat paranazale, pėr tė cilėt pėrdoren antibiotikė specifikė, qė mund tė bashkėrendohen me ilaēe tė tjera specifike (kortizonikė, mykolitikė, antiinflamatorė).
Ndėrkohė nuk pėrjashtohet edhe ndėrhyrja kirurgjikale. Por kirurgjia u rezervohet formave kronike apo akute dhe sigurisht aplikohet atje ku ekziston njė patologji qė nuk mund tė zgjidhet komplet me terapitė e ndjekura.
Llojet
Sipas vendndodhjes dallojmė 4 lloje sinozitesh. Sipas pėrhapjes, sėmundja mund tė jetė mono ose bilaterale. Kur inflamacioni kap mė shumė hapėsira (seni), quhet polisinusit. Nga ana klinike, kėto konsiderohen si bllokime tė kėtyre hapėsirave, duke mos lejuar daljen e lėngut qė formohet gjatė infektimit).
Kurimi nė shtėpi
Teksa prisni tė shkoni te mjeku tė merrni kurėn e duhur pėr tė lehtėsuar simptomat e sėmundjes me njė kurė me ilaēe natyrale, mund tė merrni menjėherė masa qė mund tua lehtėsojnė dhimbjet dhe pėrshpejtojnė shėrimin.
Xhenxhefili
1 lugė xhenxhefil i freskėt mund tė pėrzihet me njė lugė mjaltė nė njė enė me ujė tė zier. Pini tre-katėr filxhanė nė ditė.
Erėzat
Shtojini ushqimit piper tė zi dhe spec djegės. Kujdes nėse vuani nga ulcera.
Ujė me kripė
Nė njė litėr e gjysmė ujė tė zier mė parė shtoni njė lugė e gjysmė ēaji kripė. Bėni gargarė nga fyti dhe pėrmes njė shiringe futeni nė vrimat e hundės dy herė nė ditė, nė mėngjes dhe nė mbrėmje.
Fibrat
Hani ushqime me fibra qė nė mėngjes. Kjo ėshtė njė nga kėshillat bazė pėr tė mbajtur sa mė larg sinozitin. Sipas specialistėve, shumė nga ushqimet e veēanta ndikojnė nė mirėqenien tonė, por njė ndryshim i veēantė qė rrit nivelin e energjive ndodh kur njeriu ha pėr mėngjes njė ushqim tė pasur me fibra. Ėshtė provuar se fibra rrit nivelin e energjive, ka njė efekt pozitiv nė funksionimin e organeve.
Sipas specialistėve, duhen ndjekur edhe disa kėshilla tė thjeshta qė kanė lidhje me stilin e jetesės: evitoni diellin nė pikun e vapės, mbani gjithmonė syze edhe nė dimėr edhe nė verė, pėrdorni sa mė shumė ushqime me fibra, nė rast se ju fillojnė dhimbje ėshtė mirė qė tė konsumoni menjėherė kafe, evitoni zhurmat e larta. Pėr tu qetėsuar qėndroni nė qetėsi tė plotė dhe nė njė ambient tė mbyllur e nė errėsirė pėr tė paktėn 30 minuta.
http://www.botasot.info/logo.gif
Foshnjat duhet tė hanė pėrpara 6 muajve
http://www.botasot.info/mesme/baby%20eating.jpg
Ushqimi i foshnjeve nė gjashtė muajt e tyre tė parė tė jetės vetėm me gji ėshtė i dėmshėm, paralajmėruan ekspertėt britanikė gjatė ditės sė sotme, nė njė lajm tė publikuar nga BBC.
Nė British Medical Journal, ekipi i ekspertėve argumentonte se dhėnia e ushqimeve qė nė javėt e para tė jetės mund tė ndihmojė nė zhvillimin e mėtejshėm tė fėmijėve.
Sipas tyre, njė periudhė e logjikshme pėr tė filluar ushqimin e foshnjeve edhe me produkte tė tjera veē qumėshtit tė gjirit ėshtė ajo kur ata arrijnė katėr muajt.
Dhjetė vjet mė parė, Organizata Botėrore e Shėndetit publikoi njė studim, nė tė cilin i kėshillohej nėnave qė tė ushqinin fėmijėt e tyre tė porsalindur eksluzivisht me qumėsht deri nė gjashtė muaj.
Sipas specialistes Mary Fewtrell, rekomandimi mbetet nė fuqi pėr vendet nė zhvillim, ku aksesi ndaj ujit tė pastėr dhe ushqimeve tė pėrshtatshme ėshtė i kufizuar. Nė vendet e zhvilluara ky kėshillim i OBSH-sė nuk vlen.
Shumė prej vendeve perėndimore, pėrfshi 65% tė vendeve antare tė Bashkimit Europian dhe nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės, nuk duhet tė pėrfshihen nė kėtė rekomandim, deklaroi Fewtrell.
Testime tė mėtejshme kanė treguar se ushqimi i hershėm i foshnjeve me ushqime tė zakonshme ėshtė i dobishėm pėr to. Nė vendet ku aksesi ndaj ujit tė pastėr dhe ushqimit tė bollshėm e tė pėrshtatshėm ėshtė i lehtė, fėmijėt duhet tė ushqehen edhe mė herėt se gjashtė muaj.
Raporti i OBSH-sė nė vitin 2001 argumentonte se nga studimet e tyre, fėmijėt e ushqyer vetėm me qumėsht gjiri deri nė gjashtė muaj prekeshin mė pak prej infeksioneve dhe kishin njė imunitet mė tė fuqishėm nė pėrgjithėsi.
Studimi britanik evidentoi se nga ana tjetėr, ata qė ushqehen mė herėt se gjashtė muaj, kanė mė pak shanse tė preken nga anemia. Sėmundjet infektive janė shumė mė tė rralla e lehtėsisht tė kurueshme, nė krahasim me anemitė, nė vendet e zhvilluara.
http://www.botasot.info/logo.gif
Alergjia nga qumėshti
http://www.botasot.info/mesme/kryesore_16.jpg
Foshnjave nuk duhet tu jepet qumėsht lope. Por ndonjėherė qumėshti dhe nėnproduktet e tij tė marra nga nėna mund ti kalojnė fėmijės me anė tė qumėshtit tė gjirit. Si rrjedhojė fėmija mund tė bėhet alergjik ndaj qumėshtit. Kėshillohet qė nėna tė mos konsumojė qumėsht e nėnproduktet e tij. Nėse fėmija juaj i porsalindur qan shumė dhe nuk ėshtė i qetė pėr shkak tė dhimbjeve tė barkut tė shkaktuara nga gazrat dhe nuk shton nė peshė, atėherė duhet ta shikoni mė seriozisht kėtė gjendje. Kėta shenja tė cilat shihen pothuajse te tė gjitha foshnjat ndonjėherė janė treguese tė alergjisė nga qumėshti. Alergjia e parė tek fėmijėt e ushqyer me qumėshtin e nėnės shkaktohet nga produktet e qumėshtit tė konsumuara nga nėna tė cilat kalojnė tek fėmija me anė tė ushqyerjes me gji. Pėrveē kėsaj edhe shumė ushqime tė gatshme tė cilat pėrmbajnė proteina tė qumėshtit tė lopės mund tė shkaktojnė alergji. Nėna duhet tė qėndrojė larg produkteve tė qumėshtit. Nėnat duhet ta vazhdojnė ushqyerjen me gji edhe gjatė kėsaj periudhe shqetėsimi tė fėmijės, nėnat duhet tė ndėrpresin konsumimin e produkteve tė qumėshtit. Nė kėtė rast pėr tu ruajtur nga mungesa e kalciumit nėna duhet tė marrė mbėshtetje mjekėsore. Tek fėmijėt tė cilėt janė alergjikė nga qumėshti i lopės nėna gjithashtu duhet tė heqė dorė edhe nga konsumimi i qumėshtit tė dhisė dhe proteinės soja nga frika e njė alergjie tė mundshme. Duke parė se qumėshti mund tė gjendet nė shumė produkte tė gatshme duhet tė lexohet me kujdes etiketa kur marrim diēka. Duhet tė qėndrojė larg produkteve tė cilat pėrmbajnė kazein, kazeinat, sodium, calcium kazeinat dhe laktalbuminė. Shenjat ndonjėherė mund tė shfaqen mė vonė. Shenjat e alergjisė ndryshojnė nga fėmija dhe nga shkalla e veprimit tė alergjisė. Zakonisht shenjat shfaqen brenda gjashtė muajve tė parė por ndonjėherė mund tė shfaqen edhe nė vitet mė pas.
Shenjat janė kėto: kur fėmija qan shumė dhe ka probleme serioze me gazrat, kur ka tė vjella pas ushqimit dhe si rrjedhojė nuk shton nė peshė, tė dalurit jashtė me gjak apo sekrecione dhe ndonjėherė tė ketė kapsllėk, kur paraqiten rėnie tė lėkurės apo skuqje nė trajtėn e ekzemės. kur gėrhet, kollitet nė mėnyrė tė pandėrprerė apo nėse bllokohet nė hundė, ataket e pėrsėritura tė bronkitit. Anafilaksia (paraqitet shumė rrallė, shfaqet njė orė pas marrjes sė proteinės sė qumėshtit tė lopės). Ėshtė njė situatė e cila shoqėrohet me rėnie tė lėkurės, me fryrje tė fytyrės, trashje tė gjuhės, bllokim nė rrugėt e frymėmarrjes dhe ulje te tensionit. Nėse nuk kurohet mund tė shkaktojė vdekjen.
http://www.botasot.info/logo.gif
Temperatura
http://www.botasot.info/mesme/foshnjat_16.jpg
Foshnjat dhe fėmijėt sėmuren dhe temperatura u ngrihet mė shpesh se tė rriturve. Arsyeja e kėsaj ėshtė moszhvillimi i plotė i matėsit tė nxehtėsisė tė ndodhur nė pjesėn qendrore tė trurit. Specialistė pediatėr theksojnė se pėrgjigja e trupit me temperature ndaj infeksioneve nė shumicėn e rasteve ėshtė shenja e parė e sėmundjes qė do shfaqet mė pas. Nėnat dhe baballarėt duhet tė informohen: lartėsia e temp nuk ėshtė shenjė e njė sėmundjeje serioze. Temperatura ėshtė pasqyrim i luftės sė mekanizmit mbrojtės tė trupit. Nėse fėmija juaj ėshtė nėn moshėn 3-mujore, qan vazhdimisht, ka vėshtirėsi nė frymėmarrje pavarėsisht se i ka tė zhbllokuara hundėt, nuk mund tė gėlltitet ose tė pijė diēka, nėse ka dhimbje gjatė urinimit apo daljes jashtė dhe ka 24 orė me temperaturė, atėherė duhet ta vizitoni menjėherė tek doktori. Si matet temperatura njė nga mjetet qė duhet tė gjenden nė kutinė tuaj tė ilaēeve ėshtė edhe termometri. Nėse keni njė termometėr digjital, mjaftojnė 30 sek pėr tė matur temp e trupit. Matja nga goja ėshtė e pėrshtatshme pėr fėmijė mė tė mėdhenj. Termometri duhet tė mbahet 2-3 minuta nėn gjuhė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Vaji i peshkut
http://www.botasot.info/mesme/tinejxher_16.jpg
Ngrėnia e peshqve me shumė yndyrė, siē janė sardelet, mund tu ndihmojė meshkujve tė ndjehen mė pak tė brengosur nė periudhėn e adoleshencės, vėrteton njė studim i ri japonez. Profesori So Kentaro Murakami, sė bashku me kolegėt e tij tė Universitetit tė Tokios, i kanė analizuar shprehitė e tė ushqyerit, lidhur me nivelin e dėshpėrimit, tė njė grupi prej gjashtė mijė nxėnės tė shkollave tė mesme tė Japonisė tė moshės prej 12 deri nė moshėn 15 vjeēare. Sipas pėrgjigjeve tė pyetėsorėve tė plotėsuar nga nxėnėsit, ėshtė vėrtetuar se djelmoshat qė kanė ngrėnė peshk, kanė pasur mė pak simptome depresioni. Shkencėtarėt janė habitur, pse vaji i peshkut nuk e ka pasur efekte tė njėjta te femrat tinejxhere dhe tė tė rriturit. Fakti qė gjenetikisht femrat janė mė tė ndjeshme ndaj depresionit sesa meshkujt, mund tė jetė shpjegimi i rezultateve tė kėtij studimi, ndonėse kėtė shkencėtarėt nuk e pohojnė me siguri tė plotė. Nė hulumtimet e mė tejme, do tė studiohet lidhja e mundshme ndėrmjet vajit tė peshkut dhe trurit tė meshkujve tė rinj. Mjekėt gjithashtu nuk kanė pasur tė dhėna tė mjaftueshme se vaji i peshkut e zvogėlon depresionin ose mos vallė personat e dėshpėruar dhe tė pashpresė thjesht nuk hanė peshk.
http://www.botasot.info/logo.gif
Avantazhet e larjes pa sapun
http://www.botasot.info/mesme/soap.jpg
A ėshtė e mundur qė tė lahesh pa sapun apo shampo?
Sipas opinionistit Sean Bonner, nuk ka asnjė provė qė tė tregojė tė kundėrtėn nėse uji ėshtė i bollshėm.
Kam njė vit qė nuk pėrdor sapunin. Ka qenė njė nga zgjedhjet mė tė mira qė kam bėrė nė jetėn time. Nuk mbaj aspak erė tė keqe.Gjithashtu lėkura ime ėshtė mė e shėndetshme se mė parė. Mė janė zhdukur njollat qė kisha dhe nuk kam mė zbokth, tha Bonner.
Njė tjetėr person qė ka provuar njė eksperiencė tė tillė ėshtė edhe autori i blog-ut Free the Animal. Ja si shprehet ai: Nė momentin qė nuk pėrdoret mė shampoja apo sapuni duhen 2 javė qė tė mėsohesh. Edhe kur mė dukej vetja i pistė kisha durim dhe mė pas ndihesha sėrish i bukur dhe i pastėr. Lėkura dhe flokėt e mi nuk kanė qenė ndonjėherė kaq tė buta sa tani. Gjithashtu kursehen shumė para
sidomos nė rastin e femrave.
Specialistėt thonė gjithashtu se pa sapun mund tė jetohet. Nė fakt, lėkura rigjenerohet ēdo 28 ditė dhe sapuni vetėm sa ndihmon qė lėkura e vdekur, nė tė cilėn grumbullohet papastėrtia, tė rrėshqasė mė shpejt. Por, sipas specialistėve, me apo pa sapun lėkura rigjenerohet.
http://www.botasot.info/logo.gif
Duhani ndryshon metabolizmin e njeriut brenda 15 minutave (http://www.botasot.info/def.php?gjuha=0&category=54&id=98912)
http://www.botasot.info/mesme/smoking.jpg
Konsumimi i duhanit dėmton organizmin e njeriut ne nje proces brenda pak minutash duke ndryshuar metabolizmin.
Sipas njė raporti shkencor tė publikuar nė SHBA, kimikatet qe shkaktojnė kancer formohen menjėherė pas pirjes sė duhanit.
Studimi pėrfshiu 12 persona tek tė cilėt pas pirjes sė cigares u vu re njė rritje e kimikateve tė cilat dėmtonin AND-nė dhe shkaktonin kancer.
Ky proces zgjaste nga 15-30 minuta.
http://www.botasot.info/logo.gif
Ēfarė lufton celulitin?
http://www.botasot.info/mesme/Selino%20dhe%20kopra_17.jpg
Selino dhe kopra janė tė vlefshme nė dietat pėr peshė-humbje. Selinoja ėshtė njė burim i pėrkryer kaliumi. Mban nėn kontroll kolesterolin dhe stimulon veshkat dhe eliminon lėngjet dhe skoriet.
Selino ėshtė bimė barishtore dyvjeēare, e ngjashme me majdanozin, por me gjethe mė tė mėdha, e cila mbillet nė kopshte dhe pėrdoret si erz ndėr gjellėt ose pėr sallatė. Pėr mė tepėr, rregullon tretjen nė zorrė. Mos i hidhni gjethet sepse janė pjesa mė e pasur me kalium. Edhe kopra ėshtė diuretike dhe ndihmon tretjen. Duke qenė se ėshtė e pasur me minerale, zė vend nėpėr dietat pa kripė. Pėr mė tepėr ėshtė e pasur me vitamina dhe minerale, por i varfėr nė kalori. Sė bashku, tė dyja perimet luftojnė pakėsimin e lėngjeve hidrike dhe celulitin. Pėrgatitja: bėjini sallatė dhe hajini para vakteve ēdo ditė, pėr gati 3 muaj.
http://www.botasot.info/logo.gif
Obeziteti shkakton dėmtime nė tru
http://www.botasot.info/mesme/demtime_17.jpg
Njė studim i ri, i realizuar nga shkencėtarėt amerikanė, tregoi se personave me bel tė trashė mund tu zvogėlohet truri. Antonio Convit nga fakulteti i mjekėsisė sė Universitetit tė New York-ut, bėn tė ditur se obeziteti, i cili lidhet me diabetin e tipit 2, mund tė shkaktojė dėmtime edhe nė tru.
Pėr tė mėsuar pėrmasat e kėtij dėmi, Convit pėrdori teknikėn e pasqyrimit me rezonancė magnetike pėr tė krahasuar pamjet e trurit tė 44 obezėve dhe tė 19 personave tė dobėt.
Nė fund u pa se nė pjesėn amigdala tė trurit tė obezėve, pjesė e lidhur me zakonet e tė ushqyerit, ekziston mė shumė ujė. Krahas kėsaj u vėrtetua se korteksi orbitofrontal i trurit ėshtė mė i vogėl. Edhe kjo pjesė luan njė rol tė rėndėsishėm nė kontrollimin e instiktit tė ushqyerjes.
Duke folur pėr New Scientist Convit theksoi se ky fakt tregon njė numėr mė tė pakėt neuronesh ose zvogėlim tė tyre.
http://www.botasot.info/logo.gif
Sėmundja e arterieve koronare
http://www.botasot.info/mesme/shen_17.jpg
Sėmundja e arterieve koronare ėshtė sėmundja mė e pėrhapur nė botė dhe shkaktari mė i shpeshtė i vdekshmėrisė nė botė. Edhe nė Kosovė ėshtė shėnuar ngritje tė shkallės sė sėmundshmėrisė nga kjo sėmundje nė dekadat e fundit. Kjo sėmundje shfaqet si pasojė e ngushtimit tė arterieve koronare, arteriet qė ushqejnė vet muskulin e zemrės. Kėto arterie dalin nga aorta dhe janė dy: arteria koronare e djathtė dhe arteria koronare e majtė, e cila furnizon me gjak deri nė 70% tė muskulit tė zemrės, dhe ndahet nė dy degė pas njė gjatėsie rreth 1-2 cm nga trungu i aortės. Ngushtimi i kėtyre arterieve vjen nga njė proces qė quhet arterosklerozė, qė konsiston nė formimin e pllakave (shiritave) arterosklerotike, njė proces jo krejt i njohur, por kryesisht nga depozitimi i yndyrave me densitet tė vogėl. Studimet kanė treguar se faktorėt mė tė rėndėsishėm tė rrezikut pėr shfaqjen e sėmundjes koronare janė, pirja e duhanit, diabeti, hipertensioni arterial, dislipidemitė, mosha, etj. Sėmundja e arterieve koronare nė shumicėn e rasteve shfaqet nė mėnyrė graduale, me simptoma tė sindromės klinike qė quhet angina pectoris, nė tė cilėn fazė pacienti ka ngushtica tė arterieve koronare, por nuk ėshtė shkaktuar akoma mbyllja e tyre dhe pėr pasojė nuk ėshtė shkaktuar vdekja qelizore e muskulit tė zemrės. Kėta tė sėmurė kryesisht ankojnė pėr dhimbje gjoksi, e cila kryesisht shfaqet nė sforcim fizik, ka karakter shtrėngues dhe zgjatė disa minuta. Dhimbja kryesisht pushon me ndėrprerjen e aktivitetit fizik. Nė kėtė fazė, sėmundja e arterieve koronare nė shumicėn e tė sėmurėve zbulohet me metoda diagnostike jo-invazive. Te njė numėr tė konsiderueshėm tė sėmurėve ėshtė e nevojshme tė bėhet koronarografia, e cila konsiston nė incizimin e lumenit tė arterieve koronare me kontrast.
Angiografia koronare: Mjekimi i kėtyre tė sėmurėve konsiston nė dhėnien e Aspirinės dhe barnave tė ngjashme me tė, tė cilat pengojnė formimin e trombeve nė lumenin e arterieve koronare dhe pėr pasojė infarktin, dhėnien e Statinave tė cilat parandalojnė progredimin dhe bėjnė stabilizimin e pllakės arterosklerotike, dhe pėr pasojė parandalojnė shfaqjen e infarktit akut, si dhe barna tjera pėr zgjerimin e arterieve koronare dhe pėr uljen e shpeshtėsisė sė punės sė zemrės, nė konsultim me mjekun. Megjithatė, nė tė sėmurėt qė kanė ngushtica sinjifikante nė arteriet koronare, dilatacioni i kėtyre arterieve me ballon intrakoronar dhe implantimi stenteve intrakoronare ėshtė e vetmja metodė e rekomandueshme pėr trajtimin e kėsaj sėmundjeje. Nė rast tė trajtimit jo adekuat tė kėsaj sėmundjeje, angina pectoris, pėrfundon nė infarkt akut tė miokardit, qė pėr pasojė ka vdekjen e njė sasie tė muskulit tė zemrės dhe atė nė vartėsi tė territorit qė ushqen arteria gjegjėse. Tė sėmurėt me infarkt akut tė miokardit kanė dhimbje tė forta gjoksi, tė karakterit shtrėngues dhe qė zgjasin zakonisht mė shumė se 20 minuta. Tė kėta tė sėmurė shfaqen ndryshime nė EKG dhe rritje tė enzimave kardiake si pasojė e vdekjes qelizore miokardiale. Te kėta tė sėmurė duhet tė bėhet mjekimi simptomatik, oksigjeni, etj, dhėnia e barnave pėr shkrirjen e trombit me qėllim tė hapjes se lumenit tė arteries gjegjėse koronare dhe trajtimin invaziv.
http://www.botasot.info/logo.gif
Kujdes, mos qėndroni shumė ulur!
Njė studim i University College London ka llogaritur se tė qėndrosh ēdo ditė rreth katėr orė ulur pėrpara ekranit tė vogėl rrit rrezikun e sėmundjeve vdekjeprurėse me 48 pėr qind dhe atė pėr tė vdekur nga sėmundjet kardiake me 125 pėr qind
Nuk ka rėndėsi nėse shkoni nė palestėr ēdo ditė, nuk pini duhan, dhe alkool: armiku i vėrtetė i zemrės suaj ėshtė televizori, sidomos nėse kaloni katėr orė ulur pėrpara ekranit tė vogėl. Nėse praktikoni njė zakon tė tillė, rreziku pėr infarktet dhe sėmundjet kardiovaskulare rritet ndjeshėm. Pėrfundimi ka dalė nga njė studim i University College London, sipas tė cilit tė kalosh shumė kohė pėrpara televizorit, shkakton rritje tė pėrgjithshme tė sėmundjeve vdekjeprurėse me 48 pėr qind dhe rrit me 125 pėr qind rrezikun pėr tė vdekur nga sėmundje kardiake. Studimi i publikuar nė Journal of the American College of Cardiology, ėshtė fryt i njė studimi tė bėrė tek 4.512 persona tė ndjekur pėr katėr vjet radhazi, gjatė tė cilėve 325 vdiqėn dhe 215 kanė pasur tė paktėn njė sėmundje kardiovaskulare. Duke krahasuar tė dhėnat mbi shėndetin me ato mbi sasinė e orėve tė kaluara pėrpara televizionit apo kompjuterit, kėrkuesit gjetėn njė rritje tė rrezikut tek ata qė ēdo ditė qėndronin ulur pėr mė shumė se katėr orė, e kjo ndodhte edhe nė mungesė tė zakoneve tė kėqija si alkooli, duhani dhe nė prani tė zakoneve pozitive si ushtrimet fizike. Njė mėnyrė pėr tė qenė tė shėndetshėm ėshtė edhe zvogėlimi i kohės qė kalohet ulur. Tre ose katėr orė pėrpara televizorit nė ditė janė shumė, qė pėrveēse ėshtė mėnyra mė pasive dhe mė pak kreative pėr tė kaluar kohėn, pėrfaqėson dhe rrezik tė madh pėr shėndetin, ka treguar njė prej autorėve, Emmanuel Stamatakis, i Departamentit tė Epidemilogjisė dhe Shėndetit Publik. Megjithatė tė tjerė specialistė, sidomos ekspertėt italianė, i kanė parė me skepticizėm kėto pėrfundime. Rezultatet e studimit janė shumė shabllon dhe kapin interesin e atyre qė e lexojnė e qė mund tė arrijnė nė pėrfundimin se duke parė televizor, mund tė na dhėmbė zemra. Por nėse do tė hyhet nė detaje, do tė zbulohen tė veēanta tė rėndėsishme qė na bėjnė tė kemi dyshime mbi vlefshmėrinė e kėtij pohimi, shpjegon profesor Paolo Camici, drejtor i shkollės sė specializimit nė sėmundjet kardiovaskulare nė universitetin Vita-Salute San Raffaele e Milanos. Nė veēanti profesori bėn me dije se vullnetarėt qė janė marrė nė shqyrtim, janė intervistuar pėrmes telefonit, duke deklaruar me zė pėr kohėn mesatare qė kalonin para televizorit, pa asnjė kontroll objektiv mbi verdiktin e deklaratave tė tyre. Nė bazė tė rezultateve tė sondazhit u ndanė mė pas nė tre grupe dhe mė vonė u pa se ata qė kalonin mė tepėr se katėr orė pėrpara televizorit, kishin mė shumė mundėsi pėr tu prekur nga sėmundjet kardiovaskulare.
Megjithatė - shpjegon Camici duke parė detajet e studimit, vihet re se si komponentėt e grupit tė fundit janė mesatarisht 4-5 vjet mė tė mėdhenj se tė tjerėt, kryesisht tė seksit mashkull dhe nė pjesėn mė tė madhe tė prekur nga sėmundjet kronike, si tensioni i lartė i gjakut dhe diabeti. Megjithatė edhe pse autorėt kanė futur tė dhėna statistikore pėr tė korrigjuar kėto diferenca, e dhėna kryesore ėshtė se subjektet qė shohin mė shumė televizor kanė edhe njė numėr tė madh arsyesh pėr tė zhvilluar sėmundje kardiovaskulare. Nė fund, pika kyēe ėshtė se ai qė ka pėrcaktuar rrezikun mė tė madh pėr kėto subjekte, nuk ėshtė televizioni nė vetvete, por fakti qė qėndrojnė tė ulur pėr shumė kohė. Sipas raportit tė vitit 2002, tė Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė, ekzistojnė ende faktorė nė gjendje tė ndikojnė konkretisht nė mėnyrė negative jetėgjatėsinė e njeriut nė vendet e industrializuara. Nė veēanti bėhet fjalė pėr aspekte qė varen nga sjellja apo zakonet e jetės sė individėve dhe nga faktorė tė modifikueshėm, si duhani, pėrdorimi i substancave alkoolike, jeta sedentare, mbipesha, reduktimi i konsumit tė frutave dhe perimeve dhe pėrdorimi i substancave narkotike. Duhani, sipas raportit, lidhet mesatarisht me njė reduktim tė 12,2 viteve jetė, alkooli nė njė shkurtim prej 9,2 vjetėsh dhe jeta sedentare me 3.3 vjet jete mė pak. Televizor apo jo, duket se ēelėsi pėr tė qenė tė shėndetshėm fshihet nė njė kompleks faktorėsh qė shkojnė nga ushqyerja te stili i jetesės. Sigurisht duke kaluar edhe tek ushtrimet e pėrditshme fizike.
http://www.botasot.info/logo.gif
Supė pėr humbje peshe (http://www.botasot.info/def.php?gjuha=0&category=54&id=99151)
http://www.botasot.info/mesme/soup.jpg
Nė njė studim tė publikuar nga Journal of the American Dietetic Association, thuhet se supa jo vetėm qė ndihmon nė ruajtjen e linjave, por edhe nė uljen e peshės trupore.
Nė kėtė studim, i bėrė nė Japoni, tregohet efekti antiobezitet i suprave. Duke pėrdorur supė, kaloritė qė merren nė njė vakt ulen me 20 %.
Konsumimi i supės ėshtė gjithashtu njė mėnyrė mė e lehtė pėr tė ngrėnė perimet dhe pėr tu ngrohur nė ditėt e ftohta.
http://www.botasot.info/logo.gif
Perimet e gjelbra dhe shėndeti
http://www.botasot.info/mesme/Perimet%20e%20gjelbra_18.jpg
Perimet janė tė pasura ma shumė vitamina e minerale tė rėndėsishme dhe prandaj preferohen nė pothuajse secilėn diete. Disa nga to kanė efekt tė veēantė nė organizmin e njeriut. Sallata e gjelbėr ėshtė e shkėlqyeshme nėse doni qė tė qetėsoheni para rėnies nė gjumė. Por, duhet ditur se kjo sallatė dobėson edhe epshet seksuale. Ky veprim qetėsues i sallatės sė gjelbėr vjen si shkak i ndikimit tė substancės laktium, e cila ka veprim si sedativ. Pėrpos ndikimit qetėsues, sallata e gjelbėr ėshtė edhe mbrojtėse e mirė e mushkėrive, sidomos kur bėhet fjalė pėr duhanxhinjtė. Kjo sallatė ėshtė e dobishme edhe pėr humbjen e kileve tė tepėrta. Ajo pėrmban kalium, fosfor, kalcium dhe magnez, si dhe vitaminat C, karotinėn (provitaminėn A), vitaminėn E, vitaminat B1, B2, B6 dhe niacinėn. Spinaqi ėshtė burim i mrekullueshėm i vitaminės C dhe beta karotinės, tė cilat e mbrojnė organizmin nga pika nė tru dhe zemėr. Po ashtu, studimet e fundit kanė treguar se kjo perime ėshtė shumė e dobishme edhe pėr ruajtjen e tė parit, pėr ēka meritėn e ka substanca e quajtur luteinė, e cila lirohet vetėm me zierjen e spinaqit. Spinaqi nuk preferohet pėr ata qė kanė probleme me veshka, qė vuajnė nga sėmundja giht, si dhe qė kanė probleme me fshikėn e urinės. Hithrat pėrmbajnė njė sasi tė konsiderueshme tė klorofilit, kripėrave minerale dhe vitaminave.
Pėrmbajnė edhe shumė flavonoide, si dhe substanca tė tjera qė janė tė dobishme pėr organizmin tonė. Pėr shkak tė sasive tė mėdha tė hekurit qė pėrmbajnė, hithrat janė ideale pėr mjekimin e anemisė, por tė dobishme edhe kundėr reumės, e pėrmirėsojnė urinimin dhe rezultojnė produktive nė rastin e nėnave qė ushqejnė fėmijėt me gji. Hithrat nuk duhet tė hahen pa zier sepse mund ti dėmtojnė veshkat.
http://www.botasot.info/logo.gif
Duhani, nė ēmasė ėshtė ai i dėmshėm
Ajo qė dihet ėshtė se duhani ėshtė i dėmshėm. Por sa i dėmshėm? Tre studime tė reja mbi pirjen e cigares tregojnė se duhani ėshtė mė i dėmshėm seē mendohej pėr shėndetin fizik dhe mendor. Kirurgia e Pėrgjithshme amerikane Regina Benjamin publikoi kohėt e fundit njė deklaratė mbi ndikimin e duhanit tek shėndeti fizik: "Raporti arrin nė pėrfundimin se dėmi qė shkaktohet nga duhani ėshtė i menjėhershėm". Dr. Benjamin thotė se tymi i cigares hyn nė gjak shumė shpejt dhe ndikon tek ēdo organ. Ajo thotė se edhe pirja e rrallė e cigares apo thithja e tymit tė dikujt tjetėr mund tė shkaktojė sėmundje tė rėnda apo vdekje. "Njė cigare, apo thithja e tymit tė tjetrit mund tė shkaktojė atak nė zemėr". Dr. Benjamin u thotė njerėzve qė po pėrpiqen ta lėnė cigaren qė tė mos heqin dorė. Pirja e cigares ėshtė e zakonshme nė ushtri, e veēanėrisht nė zonat e luftės. Veteranėt ushtarakė qė vuajnė nga ērregullime post-traumatike stresi ((courtesy: Journal of the American Medical Association)) shpesh fillojnė cigaren pėr ti ndihmuar tė ndjehen nė humor mė tė mirė. Ashtu bėri edhe Walter Williams kur shėrbeu nė Vietnam: "Unė e fillova duhanin nė ushtri. Dukej sikur tė gjithė pinin cigare. Profesor Miles McFall dhe Dr. Andrew Saxon nga Spitali i Veteranėve nė Seattle studiuan mė shumė se 900 veteranė. Mjekėt i trajtuan gjysmėn e veteranėve pėr sindromėn e stresit post-traumatik apo TSD ndėrsa i trajtonin ata edhe pėr duhanin. Gjysma tjetėr u trajtua pėr PTSD por shkoi nė njė tjetėr program pėr lėnien e duhanit: "Ndėr veteranėt qė morėn njė trajtim tė integruar, ndėrhyrje, nga mjekėt e shėndetit mendor nė klinikėn e PTSD-sė, dy herė mė shumė prej tyre e lanė cigaren nė krahasim me ata qė u referuan tek klinika pėr lėnien e cigares". Nė fakt, njė studim nga Universiteti Brown konstatoi se lėnia e duhanit i bėn njerėzit mė tė lumtur. Ky studim pėrfshiu mbi 200 duhanpirės qė donin ta linin cigaren. Ata vunė njė ngjitėse nikotine, morėn konsulta dhe ranė dakord mbi njė datė pėr lėnien e duhanit. Ata qė morėn pjesė nė studim bėnė njė test tė standardizuar pėr simptoma depresioni para datės sė lėnies sė duhanit dhe pastaj nė intervale tė ndryshme pas kėsaj. Nė dallim nga kjo, Profesor Kahler konstatoi se njerėzit qė e linin duhanin dhe pastaj i ktheheshin prapė, ishin nė humor mė tė mirė kur nuk pinin cigare dhe pastaj binin nė depresion kur i ktheheshin duhanit. "Tė paktėn njerėzit ndihen mė mirė kur nuk pinė duhan se sa kur e pinė". Ai thotė se shpreson qė studimi ti frymėzojė njerėzit ta lėnė cigaren, veēanėrisht kur ta kuptojnė se lėnia e duhanit tė jep njė jetė mė tė lumtur dhe mė tė shėndetshme se sa depresioni afatgjatė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Arrat e kokosit
http://www.botasot.info/mesme/Arrat%20e%20kokosit_18.jpg
Vaji i arrave tė koksit ėshtė njė shprese e re pėr tė gjithė ata persona qė vuajnė nė ditėt e sotme nga hipotiroidja, pra funksioni i ulet i tiroides. Nuk mund tė kuptohen lehte problemet qė shfaq hipotiroidja, por nė momentin kur njė person qė vuan nga kjo sėmundje fillon tė trajtohet me vajin e arrės sė kokosit, e vė re shumė lehte ndryshimin qė ndodh nė gjendjen e tij shėndetėsore. Pėrdorimi i vajit tė arrave tė kokosit nė kėmbim tė atyre ushqimeve qė pėrmbajnė sasi tė larta yndyrash dhe karbohidratesh, si sheqeri, patatet, apo ushqime tė tjera me indeks tė larte glicemie, shfaq njė diference tė dallueshme nė balancimin hormonal, stabilizimin e trupit dhe energjinė e pėrgjithshme trupore. Problematike ėshtė gjendja kur tiroidja ka shfaqur probleme tė hershme dhe nuk ėshtė bėrė asnjė pėrpjekje pėr tė rregulluar funksionin e saj. Pasi edhe pse ėshtė e shėrueshme dhe e trajtueshme, mbetet njė sėmundje qė duhet trajtuar pėr njė kohe mė tė gjatė, sesa nė rastet kur trajtimi bėhet nė njė faze tė hershme. Por trajtimi me vajin e arrave tė kokosit dhe duke zbatuar njė diete tė shėndetshme kėto simptoma mund tė reduktohen.
http://www.botasot.info/logo.gif
Shumė ushtrime dėmtojnė zemrėn
http://www.botasot.info/mesme/yoga.jpg
Tė thuash qė tejkalimi i masės ėshtė i dėmshėm pėr shėndetin nuk ėshtė diēka e re.
Specialistėt thonė gjithmonė se ngrėnia e tepėrt, pija e tepėrt dhe puna e tepėrt kanė pasoja negative pėr organizmin. Por, pak herė ėshtė folur pėr rreziqet e stėrvitjes sė tepėrt.
Njė studim nga shkencėtarė spanjollė tregon se praktikimi i ushtrimeve tė rezistencės nė mėnyrė intensive dhe pėrgjatė shumė viteve sjell probleme nė zemėr.
Sipas kėtij studimi, ushtrime tė tilla si biēikleta mund tė sjellin shfaqjen e aritmisė.
Dihet se ushtrimet ndikojnė nė ndryshimin anatomik tė zemrės duke e shndėrruar nė atė qė quhet zemėr atleti, por ky ėshtė studimi i parė qė tregon se kėto ushtrime mund tė ēojnė nė sėmundje.
Kėto rezultate mund tė krijojnė shqetėsim vetėm pėr ata qė praktikojnė ushtrime tė njė niveli tė lartė (maratonistėt ose ēiklistėt) dhe jo pėr ata qė bėjnė ushtrime tė moderuara dhe tė rregullta.
http://www.botasot.info/logo.gif
Kirurgėt mendojnė vetėvrasjen
http://www.botasot.info/mesme/kirurg.jpg
Orėt e pafundme nė sallėn e operacionit, impakti i punės nė jetėn profesionale dhe stabilitetin familjar, gabimet qė mund tė jenė bėrė gjatė operacioneve dhe abuzimi me pijet alkolike janė arsyet se pse kirurgėt mendojnė pėr vetėvrasjen.
Ky ėshtė rezultati i njė studimi tė disa shkencėtarėve nga Rochester (USA) tė cilėt dalin nė pėrfundimin se mendimi pėr vetėvrasjen ėshtė mė i shpeshtė tek kirurgėt nė krahasim me njerėzit e profesioneve tė tjera.
Sipas tyre, njė faktor tjetėr i rėndėsishėm nė idenė pėr ti dhėnė fund jetės ėshtė se kirurgėt dinė shumė mirė edhe mėnyrat pėr vetėvrasjen.
Sipas shkencėtarėve amerikanė, nėse njė kirurg fillon tė ndjejė njė rėnie motivimi nė jetėn e pėrditshme ose nė punė, probleme me gjumin, lodhje dhe trishtim duhet tė ketė kujdes. Nėse kėto simptoma zgjasin, duhet tė konsultohet me ekspertin.
Nė kėtė studim janė vėzhguar mbi 8000 kirurgė
http://www.botasot.info/logo.gif
Ja pse bien flokėt tek meshkujt
http://www.botasot.info/mesme/floket%20tek%20meshkujt_19.jpg
Ekspertėt pretendojnė se kanė zbuluar se ēfarė shkakton rėnien e flokėve tek meshkujt. Flokėt ndėrrohen gjatė tė gjithė kohės, por pėr shkak tė njė problemi gjenetik, tek disa njerėz ato zėvendėsohen nga qime aq tė shkurtra e tė imta, sa qė janė tė pashikueshme nga syri i njeriut.
Njė ekip amerikan ėshtė duke hetuar shkaqet dhe beson se ėshtė pranė gjetjes sė njė sherimi, qė do tė ndėrhynte tek ADN-ja, pėr tė zgjidhur pėrfundimisht problemin tek njerėzit me kėtė mangėsi, transmeton TCH.
Mjekimi do tė jetė njė lloj kremi, i cili me tu vendosur nė kokė, do tė depėrtojė nė rrėnjėt e flokėve dhe do tė bėjė qė qelizat e reja tė zhvillohen nė mėnyrėn e duhur gjatė procesit tė zėvendėsimit. Deri tani ka qenė e paqartė arsyeja e shkaktimit tė renies se flokeve, por ekspertėt besojnė se hormoni mashkullor testosteron ėshtė i pėrfshirė nė njė lloj mėnyre, ndėrsa kanė evidentuar edhe njė tendencė tė trashėgimit gjenetik.
http://www.botasot.info/logo.gif
Lėngu i portokallit
http://www.botasot.info/mesme/Lengu%20i%20portokallit_19.jpg
Qumėshti i lopės ende konsiderohet si burimin mė i mirė i materieve ushqyese qė janė tė nevojshme pėr ruajtjen dhe forcimin e eshtrave, mirėpo, trupi nė mėnyrė tė njėjtė, e ndoshta edhe mė mirė, e absorbon kalciumin dhe vitaminėn D nga lėngu i portokallit tė shtrydhur, kanė treguar studimet e reja amerikane. Lėngu i portokallit ėshtė gjithashtu burim i shkėlqyeshėm i vitaminės C, antioksiduesi i vlefshėm i cili ndihmon edhe mė shumė me rastin e shfrytėzimin tė kalciumit nė organizėm. Ēdo e katėrta grua nė botė, ėshtė e goditur nga osteopenia njė formė mė e butė dhe para-gjendje e sėmundjes sė zvogėlimit tė dendėsisė sė eshtrave, osteoporozės. Mirėpo, osteoporoza mė mirė ėshtė qė tė pengohet, sesa tė kurohet, kėshtu qė mjeku amerikan Maoshing Ni, autor i librit Second Spring, si mbrojtje mė tė mirė nga osteoporoza, pėrveē lėngut tė portokallit, kėshillon edhe ushqimin e pasur me perime me gjethe, drithėra dhe farėra. Edhe pse rrezitja e matur nė diell ėshtė e mirė pėr shėndetin e eshtrave, nuk sugjerohet ekspozimi pas orės 10 nė mėngjes dhe para orės 17 pasdite. Dielli ėshtė i domosdoshėm pėr trupin pėr prodhim tė vitaminės D, e cila ėshtė kyēe pėr fortėsinė e eshtrave, imunitet tė mirė dhe rezistencė ndaj zhvillimit tė tumoreve. Pėr kėtė arsye, ėshtė e shėndetshme ekspozimi i matur nė diell, thotė dr. Ni. Pijet e gazuara tė ėmbla pėrmbajnė acid fosfori, i cili nxit nxjerrjen e kalciumit nga trupi pėrmes urinės. Pėr kėtė arsye, nėse dėshironi tė mbroheni nga osteoporoza, shmangni lėngjet e gazuara dhe zgjidhni ujė mineral.
http://www.botasot.info/logo.gif
Ja efektet relaksuese dhe mjekuese
http://www.botasot.info/mesme/shen_19.jpg
Masazhi stimulon fijet nervore, liron tensionin, largon stresin si dhe ėshtė njė mjet i shkėlqyer nė luftėn kundėr dhimbjes sė kokės dhe pagjumėsisė. Gjithashtu, masazhi ushqen lėkurėn, e rrit elasticitetin e saj, e bėn mė tė butė dhe tė ndritshme. Masazhi ėshtė njė faktor i rėndėsishėm nė kulturėn shėndetėsore tė jetesės. Me veprim efektiv si njė masė parandaluese pėr tė ruajtur shėndetin dhe vitalitetin, sepse kur njė masazhit rregullisht "skanon" trupin tuaj, mund tė dalloj ndryshimin mė tė vogėl nė ērregullimin e balancit normal tė organizimit tuaj, nė kėtė mėnyrė nxitė vėmendjen tuaj ndaj trupit tuaj. Masazhi stimulon fijet nervore, liron tensionin, largon stresin si dhe ėshtė njė mjet i shkėlqyer nė luftėn kundėr dhimbjes sė kokės dhe pagjumėsisė. Gjithashtu masazhi ushqen lėkurėn, e rritė elasticitetin e lėkurės, si dhe e bėn mė tė butė dhe tė ndritshme.
Efektet: Masazhi e nxitė dhe e rregullon qarkullimin e gjakut, e rregullon qarkullimin e limfės nė enėt limfatike,duke ia kthyer trupit vitalitetin dhe energjinė nė mėnyre tė pėrsosur dhe natyrale. Me anė tė masazhit mund tė lirohet stresi ditor qė ndikon nė paraqitjen e sėmundjeve kronike dhe depresionit, sepse eliminohen mbeturina nga trupi, apo e thėnė ndryshe, materie tė dėmshme qė duhet domosdo tė largohen nga trupi. Njė ndėr format mė tė shpejta tė masazhit qė aplikohet ditėve tė fund ėshtė ai kundėr celulitit qė ndihmon shumė tė personat obez apo me peshė tė shtuar, duke ia kthyer trupit harmoninė fizike dhe psikike, nė tė njėjtė kohė.
Masazhi: Masazhi qė nga kohėt e lashta njihet dhe ėshtė pranuar si njė nga metodat pėr parandalimin, trajtimin dhe heqjen e sėmundjet tė ndryshme. Masazhi nė tė njėjtėn kohė i vė nė funksion mendjen, emocionet, trupin dhe shpirtit e njeriut dhe nė kėtė mėnyrė arrihet relaksimi i thellė i trupit, mendjes, lirimi i stresit dhe toksinave, pėrmirėsimi i rrjedhjes sė oksigjenit nė organizėm si dhe pėrmirėsimi i qarkullit tė lėngjeve trupore (gjakut dhe limfės). Masazhi mundėson relaksimin e thellė i cili lehtėson largimin e lodhjes fizike dhe mendore. Varėsisht se ku aplikohet, masazhi mundėson lėshimin e tensioneve kronike nė qafė , nė supe, dhe mbrapa nė shpinė. Nxit qarkullimin e gjakut nė muskuj dhe kėshtu, furnizimin me gjak tė organeve. Stimulon zvogėlimin dhe zhdukjen e lodhjes kronike (tė vazhdueshme). Masazhi ndihmon nė eliminimin e dhimbjeve tė kokės qė shkaktohen nga sėmundjet e stomakut, tė tėmthit, tė mėlēisė dhe sėmundjet me origjinė psikike.
Llojet: Masazhi aromatik ėshtė njė masazh i trupit duke pėrdorur vajra esenciale nė njė atmosferė tė kėndshme me muzikė relaksuese dhe nė njė ambient tė qetė, ku mund tė relaksoheni dhe nė tė njėjtėn kohė me anė tė vajrave aromatike. Aromat e vajrave thelbėsore kanė ndikim tė fuqishėm nė emocionet e trupit dhe nga efektet dhe pėrbėrja e tyre kimike, kanė ndikim nė organet e caktuara, indet, sistemin hormonal dhe sistemin nervor. Masazhi aromatik ėshtė njė mėnyrė e veēantė pėr tė trajtuar probleme tė ndryshme, si: lodhjen, stresin, ngarkesėn psikike, dhimbjet nė muskuj, ftohjet e muskujve, etj. Masazhi i pjesshėm ėshtė njė masazh i pjesėve tė caktuara tė trupit, pėr shembull: masazhi e shpinės, duarve, kėmbėve, pjesėve tė barkut, kokės, etj. Tė kryera me kėrkesė tė klientit, masazhi zgjatė 60 min.
Anticelulit: Masazhi anticelulit ėshtė njė kompleks i ēdo personi, celuliti grumbullohet si rezultat i dietave tė ērregullta dhe tė dėmshme pėr organizimin. Gjithashtu celuliti mund tė formohet si pasojė e ērregullimeve hormonale. Largimi ose eliminimi i celulitit bėhet me anė tė masazhit, duke stimuluar punėn e gjėndrave limfatike, rregullimin e qarkullimit tė gjakut duke larguar sasinė e lėngjeve tė tepėrta, duke shkatėrruar depozitat yndyrore qė grumbullohen nė mėnyrė jo tė barabartė nė lėkurė (lėkura merr pamjen e lėvozhgės sė portokallit). Nė kėtė rast, efekti kryesor i masazhit ėshtė thyerja ose shpėrndarja e qelizave tė celulitit. Gjatė trajtimit tė trupit me anė tė masazhit anticelulit, duhet pasur kujdes nė konsumimin e sasive sa mė tė madhe tė lėngjeve. Trajtimi me masazh anticelulit mund tė zgjasė nga disa javė, pėr disa muaj, varėsisht prej madhėsisė sė qelizave tė celulitit si dhe dietės me lėngje.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/peshku_23.jpg
Ėshtė parė se konsumimi i peshqve me dhjam zvogėlon rrezikun nga pika nė tru, thotė autorja e studimit mė tė ri nė kėtė temė, Dr. Susanna Larsson nga Instituti Karolinska nė Stokholm. Gratė qė hanė peshq mė shumė se tri herė nė javė, janė mė pak tė rrezikuara nga pika nė tru, thotė njė studim i ri. Konsumimi i peshqve nė shumė vende, duke pėrfshirė edhe SHBA-nė ėshtė tepėr i ultė, prandaj duhet tė punohet nė rritjen e tij, ka deklaruar Dr. Dariush Mozaffarian nga Shkolla e Harvardit pėr Shėndetėsi Publike. Nėse vendosni qė tė hani peshq, atėherė ėshtė mė sė miri qė tė pėrcaktoheni pėr peshq tė pasur me thartira yndyrore omega 3, ku peshq tė tillė janė p.sh salmoni, tuni, etj. Por, mė mirė ėshtė qė tė hani ēfarėdo peshqish, sesa tė mos hani fare, shton Mozaffarian. Ėshtė parė se konsumimi i peshqve me dhjam zvogėlon rrezikun nga pika nė tru, thotė autorja e studimit mė tė ri nė kėtė temė, Dr. Susanna Larsson nga Instituti Karolinska nė Stokholm. Kėto thartira yndyrore mund ta zvogėlojnė rrezikun nga pika nė tru duke e ulur shtypjen e gjakut dhe nivelin e yndyrės nė gjak. Studimi ka treguar se, gratė qė hanė mė shumė se tri shujta me peshq nė javė, kanė njė zvogėlim tė rrezikut nga pika nė tru pėr 16%, krahasuar me gratė qė hanin peshq mė pak se njė herė nė javė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Lėngu i rrushit forcon imunitetin
http://www.botasot.info/mesme/Lengu%20i%20rrushit_23.jpg
Njė hulumtim i shkencėtarėve nga Universiteti i Floridės ka zbuluar se konsumimi i rregullt i lėngut tė rrushit forcon imunitetin. Nė studim kanė marrė pjesė 85 participantė, me moshė mesatare, tė cilėt janė ndarė nė dy grupe. Grupi i parė, gjatė nėntė javėsh, ēdo ditė ka konsumuar lėng rrushi, derisa grupi i dytė ka konsumuar pije placebo (tė rrejshme). Rezultatet e studimit tė publikuar nė Journal of Medicinal Food kanė treguar se personat tė cilėt kanė konsumuar lėng rrushi kishin numėr dukshėm mė tė madh tė qelizave T imunitare, si dhe sasi mė tė madhe tė vitaminės C nė serum- nė raport me personat nga grupi qė kanė konsumuar pije placebo. Duke u bazuar nė tė dhėnat e kėtij studimi, shkencėtarėt erdhėn deri te pėrfundimi se konsumimi i rregullt i lėngut tė rrushit ndikon pozitivisht nė forcimin e imunitetit.
http://www.botasot.info/logo.gif
Dietat me mollė
http://www.botasot.info/mesme/kryesore_23.jpg
Frazeologjia angleze e pėrshkruan kėtė frutė kėshtu: Njė mollė nė ditė, i thotė mjekut ik, qė do tė thotė se efektet e saj janė tė shumta dhe mjaft kurative. Nė bazė tė njė studimi qė ka bėrė studioja e njohur e dietave San Xhorxh nė Londėr, vihet re se mes 50 personave tė cilėt kanė mbajtur dietė me fruta, ata qė kanė pėrdorur mollėn si dietė kanė mundur tė humbasin disa kilogramė brenda dhjetė ditėve, pa dėmtuar organizmin. Studiuesit tregojnė se nė shumicėn e rasteve aplikimi i dietave bėhet shkak pėr prishjen e regjimit tė shėndetit tonė, duke pasur efekte negative mbi shėndetin. Ndėrkohė qė me mollėn nuk ndodh kėshtu. Me tė gjitha vlerat ushqyese qė ka fruta e mollės, ai arrin qė tė mbajė trupin nė nivel normal, si dhe duke eliminuar dhjamėrat e tepėrta. Flavonoidi, arrin tė futė nė aksion fibrat e trupit tonė, pa dėmtuar organizmin, ndėrkohė qė aksioni do tė ndihmohet nga vitamina C, e cila bėn tė mundur djegien e tė gjitha lėndėve tė dėmshme qė gjenden nė trup dhe shkaktojnė mbipeshėn, siē ėshtė kolesteroli dhe disa oksidonte tė tjerė, tė cilėt bėhen shkak pėr plakjen e parakohshme. Nė 100 gramė mollė do tė gjejmė 40 kalori, 10 gramė sheqerna, potas, ndėrkohė qė ajo pėrmban njėkohėsisht vitaminat B dhe C, acidin nitrik dhe acidin malik. Vitamina B1, e cila gjendet me shumicė te molla, tė ndihmon tė heqėsh lodhjen, nervozizmi si dhe mungesėn e oreksit, ndėrsa vitamina B2 i mbron muskujt e gojės, riforcon flokėt dhe shmang rrudhat, ndėrsa acidi nitrik dhe ai malik bėjnė tė mundur shkrirjen e ushqimeve tė rėnda nė stomak, nė mėnyrė qė tė mos e lodhin atė, ndėrsa vitamina C shėrben pėr tė dezinfektuar tė gjithė organizmin dhe veēanėrisht aparatin e tė ushqyerit si dhe arrin tė djegė tė gjitha mikrobet e ndryshme qė gjenden pėrgjatė saj.
Nė darkė sugjerohet qė tė shkojmė pėr tė fjetur duke pirė fillimisht njė gotė me lėng molle. Kujdes nėse lėngu qė pini ėshtė qind pėr qind lėng molle, nė mėnyrė qė edhe dieta tė arrihet plotėsisht. Ndėrkohė qė nė mėngjes e nisim ditėn sėrish me njė lėng molle tė freskėt. Rreth orės njėmbėdhjetė fillojmė dhe qėrojmė njė kokėrr mollė, pasi ta presim nė feta e vendosim nė njė pjatė dhe mė pas derdhim mbi tė pak lėng limoni. Efekti i kurativ ėshtė shumė i madh, ndėrkohė qė arrin tė mbajė nė nivele tė pranueshme edhe lėkurėn e fytyrės. Gjatė paradites sugjerohet ngrėnia e gjysmės sė kokrrės sė mollės, ndėrkohė qė orari tjetėr i fillimit tė dietės ėshtė ai i pasdites, rreth orės katėr ose pesė. Duhet tė kemi parasysh qė limiti midis periudhės sė parė dhe asaj tė dytė, tė mos jetė mė shumė se pese orė. Pra nėse kemi ngrėnė gjysmėn e mollės nė orėn 11, gjysmėn tjetėr duhet ta hamė pas pesė orėsh, pra nė orėn katėr tė pasdites. Ndėrkohė qė nė mbrėmje nėse dėshironi, mund tė jeni tolerantė, duke ngrėnė njė darkė tė lehtė, por mos harroni se nėse do tė hamė ushqime gjatė dietės, efektet do ti shihni me vonesė. Ndėrkohė qė mos harroni kėshillėn qė ju kemi dhėnė nė fillim para se tė shkoni pėr tė fjetur; sėrish njė gotė me lėng molle, nė mėnyrė qė tė kompletoni dietėn e ditės suaj. Nėse vazhdoni kėshtu pėr dhjetė ditė, atėherė do tė shihni se do tė humbisni pothuajse njė kilogram nė ditė dhe nė rast se nuk i qėndroni asaj besnik, atėherė sėrish do tė shihni se do tė keni humbur disa nga kilet tuaja tė tepėrta. Ndėrkohė qė brenda dietės sė sugjeruar, ju sugjerojmė qė ta kompletoni atė me anė tė njė maske. Pasdite pėr tė gjitha ata persona qė e shohin se po i shtohen rrudhat e fytyrės, mund tė pėrdorin njė maskė, e cila pėrbėhet nga feta tė holla molle si dhe njė gotė qumėsht. E mbajmė atė pėr 45 minuta dhe mė pas e pastrojmė me ujė tė ftohtė, nė mėnyrė qė tė aroma e mollės tė mbetet pėr njė kohė tė gjatė nė epidermėn e lėkurės, duke shėrbyer si njė tonik perfekt i saj.
Nė 100 gramė mollė do tė gjejmė : 40 kalori, 10 gramė sheqerna, Potas, Vitamina B dhe C,
Acidin nitrik dhe acidin malik. Vitamina B1, largon lodhjen, nervozizmin si dhe mungesėn e oreksit. Efektet e mollės-Vitamina B2, forcon muskujt e gojės, riforcon flokėt dhe shmang rrudhat, Acidi nitrik dhe ai malik shkrijnė ushqimet e rėnda nė stomak, Vitamina C, dezinfekton organizmin dhe aparatin e tė ushqyerit.
http://www.botasot.info/logo.gif
Rezultate premtuese nga analiza e re pėr diagnostikimin e kancerit
Zėri i Amerikės E enjte, 20 Janar 2011
Beteja kundėr kancerit ka shėnuar hapa pėrpara, pasi shkencėtarėt nė Boston zhvilluan njė analizė tė re gjaku qė ėshtė nė gjendje tė diktojė njė qelizė tė vetme kanceroze ndėr njė miliard qeliza tė shėndetshme. Analiza mund ti ndihmojė mjekėt tė gjejnė kurėn e duhur pėr shumė lloje kanceri, veēanėrisht tė gjirit, prostatės, zorrės sė trashė dhe mushkėrive dhe mund tė ēojė nė programe mė tė mira parandalimi.
Ėshtė ende faza fillestare, por puna ka avancuar pėr analizėn e gjakut qė mund tė revolucionarizojė procesin e diagnostikimit tė kancerit.
Katėr qendra tė mėdha pėr kancerin nė Shtetet e Bashkuara do tė fillojnė vitin e ardhshėm tė pėrdorin analizėn eksperimentale. Shkencėtarėt nė Spitalin Qendror tė Masaēusetsit, qė shpikėn kėtė analizė, kanė bashkuar forcat me kompaninė e fuqishme farmaceutike Johnson & Johnson pėr tė zhvilluar njė teknikė tė re, me shpresėn pėr ta vėnė nė zbatim nė masė tė gjerė.
Robert McCormack i Departamentit Strategjik tė kompanisė Johnson and Johnson thotė se analiza e re ėshtė njė hap mė i avancuar i teknologjisė CellSearch qė u prezantua nė vitin 2004, e cila numėron qelizat kanceroze qė qarkullojnė nė gjak:
Kjo teknologji e re qė do tė zhvillojmė, do tė realizojė numėrimin e kėtyre qelizave, por edhe mė tepėr, pasi ėshtė mė e ndjeshme dhe mund tė pėrdoret edhe pėr kancera tė tjerė.
Teknologjia CellSearch qė pėrdoret aktualisht nga personeli shėndetėsor identifikon praninė e qelizave kanceroze nė gjak, por vetėm nė aspektin e numrit tė tyre, pa arritur tė kapė ndonjėrėn pėr ti ndihmuar mjekėt tė analizojnė karateristikat e qelizės dhe tė pėrgatisin mjekimin e duhur.
Analiza e re qė kanė shpikur mjekėt nė Boston ėshtė shumė mė e fuqishme se teknologjia CellSearch dhe arrin tė kapė qeliza kanceroze nė formė tė plotė. Qelizat kanceroze qė qarkullojnė nė gjak nėnkuptojnė se kanceri ėshtė pėrhapur ose ėshtė nė prag tė pėrhapjes. Teknologjia qė arrin ti kapė kėto qeliza dhe tė mundėsojė analizimin e tyre do tė transformojė mjekimin e disa llojeve tė kancerit.
Dr. Minetta Liu, specialiste e analizės sė kancerit nė Universitetin Georgetown, ku ėshtė nė pėrdorim teknologjia CellSearch, shpreson pėr pėrparime tė tjera:
Tė gjithė e kemi tė qartė se mjetet qė kemi nė dispozicion nuk janė krejt tė sakta dhe shpesh na duhet ta marrim me mend se si mund tė reagojė pacienti. Tė gjithė shpresojmė tė kemi sė shpejti teknologji mė tė pėrparuara pėr tė identifikuar mjekime mė tė pėrshtatshme pėr pacientin, si pėr shembull kur duhet tė ndalim trajtimin, apo nėse duhet tė tregohemi mė agresivė nė terapinė mjekėsore? Prandaj njė analizė e tillė qė pėrdor njė sasi tė vogėl tė gjakut tė pacientit, do tė ishte njė arritje e madhe.
Analiza e re premton tė identifikojė mjekimin e pėrshtatshėm pėr problemin specifik tė pacientit, duke eliminuar mundėsinė e provave me mjekime tė ndryshme qė mund tė mos japin rezultat. Futja e analizės sė re nė pėrdorim tė gjerė ėshtė ende larg, por provat e para nė spitalin e pėrgjithshėm tė Masaēusetsit kanė dhėnė rezultate premtuese.
Pozicioni i gjumit ndikon nė gurėt nė veshka
http://www.botasot.info/mesme/gjumi_24.jpg
Kush fle nė anėn e djathtė, ka mė tepėr gurė ne veshkėn e djathtė. Kėtė e kanė zbuluar disa shkencėtarė tė Universitetit tė San Franciskos. Ata morėn nė studim pacientė, te tė cilėt paraqiteshin herė pas here gurėt nė tė njėjtėn veshkė. Nga 110 tė sėmurėt, 93 prej tyre kishin njė anėt tė preferuar pėr tė fjetur. Tek tre nė katėr pacientė formoheshin nė atė anė gurė nė veshka. Shkencėtarėt supozojnė se pozicioni i gjumit ndikon mė tepėr nė qarkullimin e gjakut tė veshkės, sesa ėshtė pranuar deri tani. Tek veshka qė ėshtė poshtė, e lagur keq me gjak mund tė formohen depozitime. Pacientėt me gurė tė pėrsėritur nė veshka mund ta ndihmonin vetė veten, thjesht tė ndėrronin zakonet e gjumit tė flinin nė shpinė, kėshillojnė shkencėtarėt.
http://www.botasot.info/logo.gif
Me birrė kundėr mbipeshės
http://www.botasot.info/mesme/birra_24.jpg
Konsumimi i njė gote birrė nė ditė mund tė mundėsojė zvogėlimin e rrezikshmėrisė nga tensioni i lartė i gjakut dhe diabetit, treguan rezultatet e njė hulumtimi tė botuar nė gazetėn Telegraf. Shkencėtarėt, po ashtu, konstatuan se njė gotė birrė nė ditė bashkė me mėnyrėn mesdhetare tė ushqimit dhe aktivitetin fizik pėrveē pengimit tė shfaqjes sė tensionit tė lartė tė gjakut dhe diabetit ndikon edhe nė uljen e peshės trupore, shkruajnė mediet franceze. Ata konstatuan, se konsumimi i matur i birrės do tė mund tė kishte efekte pozitive ushqimore dhe shėndetėsore dhe preferojnė kuzhinėn mesdhetare.
http://www.botasot.info/logo.gif
Heqja e dhjamit pa operacion
http://www.botasot.info/mesme/shend_24.jpg
Numri i njerėzve qė pėrjetojnė gurė nė veshka ka ardhur duke u rritur nė Shtetet e Bashkuara. Ndėrsa mjekėt nuk janė tė sigurt pėrse ndodh kjo rritje, njė studim i ri ka gjetur se njė dietė e njohur pėr tė ulur presionin e gjakut duket se zvogėlon edhe rrezikun ndaj gurėve nė veshka. Ndėrkohė, agjencia pėr kontrollin e cilėsisė sė ushqimeve dhe barnave miratoi kohėt e fundit njė mėnyrė tė re, jo kirurgjike, pėr heqjen e dhjamit nga trupi. Ekspertėt thonė se kjo mėnyrė nuk ėshtė pėr uljen e peshės trupore, por vetėm pėr heqjen e dhjamit nga pjesė tė trupit tė cilat nuk reagojnė ndaj ushtrimeve fizike. Nick Katinazzo i ėshtė nėnshtruar kėsaj procedure. Ai ėshtė tepėr i kėnaqur me rezultatin. Procedura quhet Zeltiq dhe vepron nė kėtė mėnyrė: specialisti lyen pjesėn e caktuar me njė lloj vazeline. Vazelina ka aftėsi depėrtuese e ftohėse dhe arrin tė ngrijė qelizat yndyrore duke shkaktuar shpėrbėrjen a shkatėrrimin e tyre. Pėr tė njėjtin qėllim, ekziston edhe njė tjetėr procedurė e quajtur Zerona, qė pėrdor rreze laser me energji tė ulėt. Doktor Lawrence Bass i kirurgjisė plastike thotė, se ėshtė hera e parė qė agjencia e ushqimeve dhe barnave miraton pėrdorimin e njė teknologjie tė tillė e cila synon pakėsimin e yndyrave nė trup pa ndėrhyrje kirurgjike. Ish balerina Lisa Pittonyak ka shpenzuar rreth 1 mijė e 500 dollarė pėr tė hequr dhjamin e tepėrt. Ajo thotė se nė fillim ndjen njė dhimbje tė lehtė e cila pas 5 minutash zhduket sepse vendi mpihet plotėsisht. Lisa ėshtė e kėnaqur me rezultatin, dhjami nė bark i ėshtė pakėsuar. Zeltiq u miratua fillimisht pėr tu pėrdorur si mjet anestezie gjatė procedurave nė dermatologji. Megjithatė, mjekėt paralajmėrojnė se pacientėt mbipeshė nuk duhet tė presim shumė prej kėsaj metode. Dr Mathew Avram i Spitalit tė Pėrgjithshėm nė Masaēusets thotė se kjo mėnyrė mund tė pėrdoret vetėm pėr disa pjesė tė trupit qė nuk reagojnė ndaj ushtrimeve fizike. Disa ekspertė tregohen edhe mė tė kujdesshėm kur thonė se ndėrkohė qė procedura e re ka si objektiv vetėm yndyrėn nė sipėrfaqe, ajo lė pa prekur dhjamin e dėmshėm nė thellėsi tė trupit.
Dieta kundėr hipertensionit, parandalon gurėt nė veshka
Numri i njerėzve qė pėrjetojnė gurė nė veshka ka ardhur duke u rritur nė Shtetet e Bashkuara gjatė 30 viteve tė fundit. Ndėrsa mjekėt nuk janė tė sigurt pėrse ka ndodhur kjo rritje, njė studim i ri ka gjetur se njė dietė e njohur pėr tė ulur presionin e gjakut duket se zvogėlon edhe rrezikun ndaj gurėve nė veshka. Dieta kundėr hipertensionit ėshtė e pasur me fruta, perime, arra e bulmet, dhe pėrmban pak mish dhe pak pije tė ėmbla. Tė dhėnat e mėparshme kanė treguar se kjo lloj diete ndihmon nė uljen e tensionit, ndėrsa studimi i tanishėm tregon se ky kombinim ushqimesh mund tė ndihmojė nė uljen e rrezikut nga gurėt nė veshka. Guri i veshkave ėshtė njė grumbull grimcash kristalore dhe i shkaktojnė pacientit dhimbje mjaft tė mėdha. Nė studim morėn pjesė mbi 3 mijė e 400 persona me dhe pa histori gurėsh nė veshka. Gjatė studimit u vu re se megjithėse tė gjithė pjesėmarrėsit kishin pirė tė njėjtėn sasi lėngjesh, ata qė ndoqėn dietėn kundėr hipertensionit, urinuan mė shumė dhe kishin mė shumė pėrqendrime citrati. Citrati ėshtė njė lloj kripe qė parandalon formimin e gurėve nė veshka. Autorėt e studimit mendojnė se shkalla e ulėt e gurėve nė veshka mund tė jetė rrjedhojė e dietės kundėr hipertensionit. Ushqimet e kėsaj diete kanė pėrmbajtje tė lartė uji.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsi_2.jpg
Tė sėmurėt me sėmundje tė veshkave, pėr vetė problematikėn e shumėllojshme qė kanė, janė tė ndjeshėm ndaj ndryshimeve klimaterike. Pėr kėtė arsye shihet e nevojshme tė jepen disa kėshilla nė lidhje me kujdesin qė duhet tė tregojnė kėta tė sėmurė gjatė stinės sė dimrit. Nė njė intervistė pėr standard prof. as. dr. Alma Idrizi, nefrologe, QSU Nėnė Tereza shpjegon kujdesin qė duhet tė kenė veēanėrisht kur pacientėt vuajnė nga gurėt nė veshka, infeksionet urinare. Cilat janė kėshillat dhe trajtimet e duhura pėr kėta tė sėmurė, gjithashtu ēfarė regjimi ushqimor duhet ndjekur. Ēfarė ėshtė sėmundja kronike e veshkave? Sėmundja kronike e veshkave ėshtė njė humbje progresive dhe permanente e funksionit tė tyre pėr njė periudhė tė gjatė kohore, prej muajsh apo vitesh. Sėmundjet kronike tė veshkave janė njė problem global qė shoqėrohen me njė sėmundshmėri dhe vdekshmėri tė lartė, duke u bėrė njė problem mjekėsor, social dhe ekonomik pėr tė sėmurėt, familjet e tyre dhe shoqėrinė. Sot nė botė mė shumė se 500 milionė njerėz vuajnė nga njė forme e dėmtimit tė veshkave dhe ēdo vit nė botė vdesin miliona njerėz nga ataku nė zemėr apo nė tru (iktusi) tė lidhura me sėmundjet kronike tė veshkave. Sėmundjet qė ēojnė nė dėmtimin e funksionit tė veshkave janė diabeti, hipertensioni arterial, glomerulonefritet kronike-humbja e proteinave me urinė, infeksionet e traktit urinar, sėmundjet e trashėguara-polikistoza renale, etj. Nė stade tė avancuara tė sėmundjeve kronike tė veshkave, helme si ureja, kreatinina grumbullohen nė gjak duke shkaktuar tė vjella. Komplikacione tė tjera si tensioni i lartė i gjakut, anemia, probleme kockore, etj, mund tė zhvillohen. Kėto probleme mund tė ndodhin ngadalė, gjatė njė periudhe tė gjatė kohore dhe shumica e njerėzve mund tė mos kenė shenja evidente deri nė stadet e avancuara tė sėmundjes sė veshkave. Megjithatė, nėse ju vėreni se ndiheni mė tė lodhur dhe keni mė pak energji, keni probleme me pėrqendrimin, keni ulje tė oreksit, keni probleme me gjumin, keni ngrece (krampe) muskulare, sidomos natėn, keni fryrje tė kėmbėve, keni fryrje rreth syve, sidomos nė mėngjes, keni lėkurė tė thatė dhe urinoni mė shpesh, sidomos gjatė natės, duhet tė drejtoheni te mjeku pėr tė bėrė ekzaminimet pėrkatėse (gjak komplet, urinė komplet, azotemi, kreatininemi, glicemi, matjen e tensionit tė gjakut). Zbulimi i hershėm dhe trajtimi i tyre shpesh mund tė ngadalesojė ecurinė e tyre. Kur sėmundja e veshkave vazhdon, kjo mund tė ēojė nė insuficiencė renale pamjaftueshmėri tė punės sė veshkave, e cila kėrkon dializė apo transplant tė veshkės pėr tė mbijetuar. Pacientėt me funksion tė dėmtuar tė veshkave dhe ata me transplant tė veshkės duhet tė jenė tė kujdesshėm nė ēdo stinė, sidomos nė atė tė dimrit. Pėr ēdo medikament qė iu kėshillohet nga specialistė tė ndryshėm pacientėt duhet tė konsultohen me nefrologun ose mjekun e familjes.
http://www.botasot.info/logo.gif
Infeksionet urinare
http://www.botasot.info/mesme/infeksionet_2.jpg
Infeksionet e traktit urinar (ITU) janė nga sėmundjet mė tė zakonshme, qė prekin tė gjitha moshat, qė nga i porsalinduri e deri tė personat e moshės sė tretė. ITU janė mė tė shpeshta tė femrat sesa te meshkujt, pėr shkak tė karakteristikave anatomike. ITU ndahen nė infeksione tė rrugėve tė sipėrme (pielonefriti) dhe infeksione tė rrugėve tė poshtme. Kėtu bėjnė pjesė ato tė fshikėzės sė urinės (cistite), infeksionet e prostatės tek burrat (prostatite), infeksionet e uretrės, kanalit tė poshtėm tė nxjerrjes sė urinės (uretrite). Ēdo vit nė Amerikė kryhen afėrsisht 10 milion vizita pėr ITU dhe shumica e kėtyre vizitave kryhen gjatė stinės sė dimrit. Por dhe ēdo temperaturė tek fėmijėt nga njė virozė, angine, bronkit apo bronkopneumoni etj., qė nuk trajtohet duhet tė shqetėsojė prindėrit, qė pėrveē analizės sė gjakut, ti bėjnė fėmijės dhe njė analizė urine. Nė rast se infeksioni pėrsėritet, duhet detyrimisht tė gjendet shkaku dhe tė mjekohet ai. Te fėmijėt e vegjėl shkaku kryesor i infeksionit urinar ėshtė refluksi veziko-ureteral (rikthimi i urinės mbrapsht, si njė defekt i sfinkterit ureteral).
http://www.botasot.info/logo.gif
Ja ēfarė duhet pėrdorur pėr dhimbjet
http://www.botasot.info/mesme/dhimbjet_2.jpg
Ilaēet pėr lehtėsimin e dhimbjeve duhet tė merren me kujdes dhe vetėm kur ėshtė e nevojshme. Bisedoni me mjekun tuaj nėse ju duhet tė merrni ilaēe pėr mė shumė se 10 ditė me radhė pėr shkak tė njė dhimbjeje kronike si artriti, hernia diskale, etj. Disa barna tė pėrdorura rėndom nga njerėzit pėr sėmundjet reumatizmale si brufeni, voltareni, aulina, mund tė shkaktojnė dėmtim rishtas tė veshkave ose pėrkeqėsim tė funksionit tė tyre tashmė tė dėmtuar. Shmangni kombinimin e paracetamolit me antiinflamatore josteroide (brufeni, voltareni, aulina) dhe kafeinė. Paracetamoli ėshtė i sigurt dhe zgjidhja mė e mirė si qetėsues pėr tė trajtuar njė dhimbje apo pėr tė ulur temperaturėn. Nė qoftė se keni tė bėni me dhimbje kronike bashkėpunoni me mjekun tuaj pėr tė gjetur njė mėnyrė pėr tė qetėsuar dhimbjen pa vėnė veshkat tuaja nė rrezik. Gjithesesi, kur merrni ilaēe kundra dhimbjes pini gjithmonė gjashtė deri tetė gota ujė nė ditė. Pėr dhimbjet lokale, mė tė sigurta janė tubetat e aplikuar lokalisht nė lėkurė. Disa prej ilaēeve antigripale mund tė pėrmbajnė doza tė larta tė aspirinės, e cila ėshtė mirė tė shmanget. Shumė nga shurupet qė pėrdoren pėr kollė mund tė pėrmbajnė substanca (dekongjestionante) tė cilat duhet tė shmangen nėse keni tension tė lartė tė gjakut. Opsione tė mira nė gjendjet gripale janė ēaji i ngrohtė, inhalacioni me avull. Pėr kollėn provoni njė linctus tė thjeshtė ose mjaltė me limon pėr tė zbutur fytin. Pėr alergjitė mund tė pėrdoren tableta me antihistaminike, spray pėr hundėn dhe pika sy.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/kryesore_4.jpg
Disa mėnyra tė thjeshta pėr tė shėruar kollėn. Gjithēka nė numrin e sotėm nė njė suplement prej pesė faqesh. Do tė gjeni disa receta tė thjeshta tė mjekėsisė popullore pėr pėrgatitjen e ēajrave me fruta kuruese dhe kėshillat mė tė fundit. Kolla mund tė jetė akute dhe kronike. Kolla akute zgjat deri nė tri javė, ndėrsa ajo kronike shkon deri nė tetė javė. Kolla shkaktohet nga sėmundje tė ndryshme si ftohja nė mushkėri, bronkiti kronik, astma bronkiale ose sėmundjet alergjike. Ēaji me gjethet e gėshtenjės ka dhėnė rezultate tė mira pėr tė larguar kollėn. Gėshtenja, njė nga drurėt mė tė njohur nė Shqipėri, nuk mund tė vlerėsohet vetėm pėr frutin e mrekullueshėm e tė pasur me vitamina, por pema shquhet edhe pėr ndihmesėn, qė ajo jep nė mjekėsinė popullore. Gjethet e gėshtenjės luajnė njė rol tė rėndėsishėm nė lehtėsimin e shumė sėmundjeve. Gjethet e gėshtenjės janė tė pasura me substanca vepruese saponinė, eskulinė, fraksinė, flavoneve, taninė, tė cilat ndikojnė dukshėm nė qarkullimin e shpejtė tė gjakut.
Pėrdorimi ēajit
Pirja e tre gotave tė ēajit, tė pėrftuar nga farat ose lulet e gėshtenjės, ndihmojnė nė funksionimin sa mė tė mirė tė veshkave. Nė kėtė mėnyrė shmangen dhe sėmundjet e tjera, qė mund tė shfaqen nga ērregullimet, qė ndodhin nė to. Nė sajė tė vetive tė shumta, qė kanė gjethet e thara e tė grimcuara, pėrdoret si rrudhėse, shėrbejnė nė rritjen e lėngut nė stomak, duke bėrė tė mundur dhe shtimin e oreksit. Rezultate pozitive ēaji jep edhe nė kurimin e sėmundjeve reumatizmale. Janė pikėrisht sėmundjet, qė zhvillohen nė mėnyrė tė theksuar dhe qė kalojnė nė fazėn kronike e tė zgjatur. Pėrdoret nė lehtėsimin e dhimbjeve tė kyēeve dhe gjunjėve, kur vijnė si pasojė e kėtyre sėmundjeve. Gjethet e gėshtenjės nė pėrbėrje tė tyre kanė veti irrituese pėr indet dhe shkaktojnė skuqjen e tyre. Ēaji rekomandohet edhe te tė gjithė ata qė vuajnė nga majasėlli. Kjo sėmundje nė tė shumtėn e rasteve shfaqet te moshat e rritura, veēanėrisht te tė moshuarit, me zgjerim dhe pezmatim tė pjesės sė poshtme tė zorrės sė trashė. Menjėherė pas shfaqjes sė kėsaj sėmundjeje kėshillohet pija e ēajit, pasi majasėlli mund tė shkaktojė ndėrlikime tė tjera. Ēaji i pėrftuar nga gjethet e gėshtenjės ka dhėnė rezultate shumė tė mira edhe nė pezmatimet e rrugėve tė frymėmarrjes. Sėmundjet e grykės janė tė njė natyre tė menjėhershme e tė zgjatura dhe karakterizohen nga acarimi i mbulesės sė mukozės
Lėngjet e frutave pėr parandalimin e kollės
Lėngjet e frutave dhe ēajrat e shumėllojshėm me prejardhje bimore japin efekte lehtėsuese nė rrugėt e frymėmarrjes dhe nė fyt, duke bėrė qė kolla tė zbutet. Mjekėt rekomandojnė pirjen nė sasi tė mėdha tė kėtyre lėngjeve, 2 deri nė 3 litra nė ditė. Gjithashtu ata kėshillojnė qė, tė sėmurėt qė kanė kollė, tė pinė ujė tė ėmbėlsuar me mjaltė. Sipas tyre kjo ėshtė njė kurė mjaft e mirė pėr tė larguar kollėn.
Ēaji i lulėkuqes
Njė bimė mjaft frytdhėnėse nė luftėn kundėr kollės sė shkaktuar nga mushkėritė dhe pezmatimi i bronkeve ėshtė edhe lulėkuqja. Nga kjo bimė pėrdoren vetėm petalet e saj. Ēaji i lulėkuqes pihet i ėmbėlsuar me mjaltė, sepse ai jo vetėm i jep ėmbėlsi ēajit, por ndihmon edhe nė pėrmirėsimin e fytit. Petalet e bimės, pasi janė tharė, hidhen nė gjysmė gote me ujė. Lihen pėr 30 minuta dhe nga lėngu i pėrftuar pihet 1 e treta e masės. Kėto ēajra shėrbejnė edhe nė rastet, kur kolla shoqėrohet me gėlbazė, pasi e bėjnė mė tė lehtė nxjerrjen jashtė tė saj pėrmes kollitjes.
http://www.botasot.info/logo.gif
Efektet e lėngut tė mollės
http://www.botasot.info/mesme/lengu_4.jpg
Duhet theksuar se pirja e rregullt e lėngut tė mollės nuk lejon formimin e gurėve nė veshka dhe ndikon mirė tė njerėzit, qė kanė vuajtur nga verdhėza. Mjeku rekomandon pirjen e ēajit tė mollės 3 herė nė ditė 1 gotė, por gjithmonė pas bukė. Lulet e mollės pėrdoren nė formėn e ēajit qė qetėson kollėn. Pėr kollėn e butė kėshillohet 1 kokėrr molle, lėngu i njė kokrre limoni, 2 lugė mjaltė dhe pak ujė. Molla pritet nė kubikė tė vegjėl dhe zihet me ujė sė bashku me lėngun e limonit. Mė pas shtohet mjalti dhe lihet deri sa tė formohet njė masė e trashė si qull. Kura e pėrgatitur pėrdoret disa herė nė ditė nga 1 lugė gjelle. Kurse gjethet e kėsaj peme pėrdoren pėr lehtėsimin e ėnjtjeve nė trup. Njė grusht nga kėto gjethe hidhen nė 2 litra ujė dhe lihen tė zihen pėr 20 minuta. Ēaji pihet 2 herė nė ditė nga gjysmė gote para buke. Molla zvogėlon kolesterinėn nė gjak dhe preferohet si preventiv pėr arteriosklerozėn dhe hipertensionin nė gjak. Ėshtė mirė tė konsumohen 3 kokrra molle nė ditė
http://www.botasot.info/logo.gif
Pėrgatitja e ēajit
Pėr pėrgatitjen e ēajit nevojiten njė deri tre lugė me bimėn e grimcuar, tė cilat hidhen nė njė enė ku shtohet njė gotė me ujė tė valuar. Ena mbulohet me kapak dhe lihet nė qetėsi pėr 15 minuta. Mė pas ēaji kullohet dhe pihet i ėmbėlsuar sipas dėshirės. Ai kėshillohet tė pihet 1 deri 2 gota nė ditė. Kėshillohet tė pėrdoret nga i sėmuri brenda 48 orėve nga ēasti i pėrgatitjes, pėrndryshe, duke qenė mjedis i pėrshtatshėm pėr mikrobe, prishet. Duhet tė ruhet nė enė qelqi dhe jo metalike, sepse mund tė bashkėveprojė me metalin, duke liruar lėndė tė dėmshme dhe dėmton shėndetin. Ēaji duhet tė ruhet nė vende tė errėta dhe tė freskėta. Pjesėt qė pėrdoren pėr kurimin e sėmundjeve janė gjethet e thara tė gėshtenjės. Qė tė kenė rezultate pozitive gjatė pėrdorimit kėshillohet qė tharja tė bėhet nė ambiente me hije dhe tė ngrohtė. Tharja mund tė bėhet nėn ēatitė e banesave dhe nė vende me hije pėr tė pasur njė veprim tė ngadaltė. Koha nė tė cilėn arrihet ėshtė tre deri nė gjashtė ditė. Mė pas gjethet e pėrftuara rekomandohet tė ruhen nė vende tė ngrohta e pa lagėshtirė, tė mbrojtura nga drita dhe pluhuri. Duhet pasur kujdes qė gjethet tė ruhen nė njė kuti. Nėse veprohet sipas kėtyre rregullave, bima mund ta ruajė aftėsinė e tyre kuruese deri nė 18 muaj nga dita e mbledhjes sė tyre.
http://www.botasot.info/logo.gif
Mė shumė se njė miliardė njerėz, apo ēdo i dhjeti nė mesin e tė rriturve ka peshė tė tepėrt.
Shifra ėshtė dyfish mė e madhe se nė vitin 1980.
Kėrkuesit nė Shtetet e Bashkuara thonė se epidemia e mbipeshės po pėrhapet nga vendet e pasura tek ato tė varfėra.
Kėrkuesit thanė se pėrderisa vendet e pasura kanė bėrė mjaft nė zvoglimin e shkallės sė holesterolit dhe uljen e shtypjes sė gjakut, numri i pėrgjithshėm i njerėzve me shtypje tė lartė tė gjakut ėshtė rritur nga 600 milionė nė vitin 1980 nė afro njė miliardė nė vitin 2008.
http://www.botasot.info/logo.gif
10% e popullsisė botėrore janė obezė
http://www.botasot.info/mesme/obesity.jpeg
10% e popullsisė totale tė rritur nė botė ėshtė obeze, ėshtė pėrfundimi i njė studimi amerikano-britanik, i publikuar sot nė revistėn mjekėsore The Lancet.
Universiteti Mbretėror i Londrės dhe Harvardi studiuan sė bashku indeksin e masės trupore, nivelet e kolesterolit dhe tė hipertensionit, midis viteve 1980 dhe 2008.
Ndėrsa kolesteroli dhe hipertensioni kanė rėnė nė vendet e zhvilluara si pasojė e rritjes sė efikasitetit tė mjekimeve, pėrqindja e njerėzve obezė ėshtė rritur shumė shpejt nė shkallė globale.
Nė vitin 2008, 9,8% e meshkujve dhe 13,8% e femrave nė tė gjithė planetin janė obeze, pra kanė njė indeks tė masės trupore mė tė madh se 30 kg/m katror.
Kjo shifėr tregon se nė 30 vjet fenomeni ėshtė dyfishuar. Nė vitin 1980, vetėm 4,8% e meshkujve dhe 7,9% e femrave ishin obeze.
Ndėrkohė, numri i personave mbipeshė ėshtė shumė mė i lartė. Indeksi i masės trupore gjendet duke matur peshėn dhe gjatėsinė e njė njeri. Shifrat 18.5-25 konsiderohen si tė shėndetshme, 25-30 mbipeshė dhe mbi 30 obez.
Problemi mė i madh i obezitetit ėshtė nė ishujt e Paqėsorit, me nivel mesatar 34-35 kg/metri katror. Ndėrkohė, disa vende tė varfėra nė Afrikė vazhdojnė tė vuajnė nga kequshqyerja dhe uria, ēka pėrkthehet me njė indeks trupor mė tė ulėt se 18,5 kilogramė pėr metėr katror.
http://www.botasot.info/logo.gif
veritas et aequitas
04-02-2011, 12:15
prodhimet OGM e kane fajin, ...
ogm-organizma gjenetikisht te modifikuara
Ja disa kėshilla pėr reumatizmin, nga specialistėt
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsi_5.jpg
Mjeket pėrpiqen qė tu pakėsojnė dhembjet pacienteve tė tyre si dhe tė parandalojnė ndonjė paralizė tė mundshme. Zakonisht, ata pėrdorin barna antimalcim si aspirina, ushtrime fizike dhe deri nė operim tė kyēeve tė deformuara pėr rregullimin apo edhe zėvendėsimin e tyre me kyēe artificiale plastike apo prej ndonjė lėndė tjetėr. Kėshilla numėr njė e specialistėve ėshtė qė, tė gjithė personat qė kanė probleme me kėtė sėmundje, duhet tė shfrytėzojnė nė maksimum rėrėn gjatė orėve tė mėngjesit dhe tė pasdites, pasi nė drekė temperatura ėshtė shumė e lartė dhe ėshtė e pamundur qė trupi ta durojė atė. Ushtrimet fizike, shėtitjet dhe lėvizjet janė tė kėshillueshme pėr tė sėmurėt me reumatizėm. Tė gjithė pacientėt qė vuajnė nga reumatizma, nuk duhet ta pinė asnjėherė ēajin nė njė enė metali, por vetėm qelqi ose prej druri. Madje mjekėt rekomandojnė qė edhe vetė ēaji tė mos zihet nė njė enė metali, por qelqi apo porcelani. Gjithashtu dy vitamina janė shumė tė rėndėsishme pėr trupin e njeriut dhe ndihmojnė shumė nė shmangien e problemeve reumatizmale, ato janė vitamina C dhe A.
Kurat popullore, rėra, e nė veēanti rėra e pastėr, ėshtė tepėr efikase pėr kurimin e reumatizmit. Kėshilla numėr njė e specialistėve ėshtė qė, tė gjithė personat qė kanė probleme me kėtė sėmundje, duhet tė shfrytėzojnė nė maksimum rėrėn gjatė orėve tė mėngjesit dhe tė pasdites, pasi nė drekė temperatura ėshtė shumė e lartė dhe ėshtė e pamundur qė trupi ta durojė atė. Kura bėhet me ngrohjen e gjymtyrėve madje edhe tė gjithė trupit duke u mbuluar me rėrė tė nxehtė, nė bregdet ose nė breg tė lumit, dhe kjo vlen edhe pėr artritin reumatik. Kujdes! Ata qė vuajnė nga zemra dhe nga tensioni nuk u lejohet pėrdorimi i kėsaj kure. Vaji i farės sė zezė nxehet dhe me tė duhet tė fėrkohet vendi i dhembjes me forcė, sikur fėrkon kockėn dhe jo lėkurėn. Para gjumit, pi njė lugė tė vogėl prej vajit tė farės sė zezė tė ėmbėlsuar me mjaltė natyral. Ushtrimet fizike, shėtitjet dhe lėvizjet janė tė kėshillueshme pėr tė sėmurėt me reumatizėm. Pas njė studimi tė kryer me 200 atlete, pėr 2 vjet studiuesit kanė dalė nė njė rezultat: sporti i bėn mirė kockave. Disa ushtrimeve tė kombinuara kanė treguar se sporti i bėn mirė forcimit dhe kalcifikimit tė kockave. Vihet re qė njerėzit qė nuk merren me sport kanė njė shkallė tė lartė plogėshtie e cila vjen si shkak i mosmarrjes me sport. Tė gjithė pacientėt qė vuajnė nga reumatizma, nuk duhet ta pinė asnjėherė ēajin nė njė enė metali, por vetėm qelqi ose prej druri. Madje mjekėt rekomandojnė qė edhe vetė ēaji tė mos zihet nė njė enė metali, por qelqi apo porcelani
http://www.botasot.info/logo.gif
Si ta tejkalojmė gripin?
http://www.botasot.info/mesme/gripi_4.jpg
Nė kėtė periudhė tė dimrit, kur gripi stinor ėshtė kthyer nė njė rrezik pėr tė gjithė dhe na ka vėnė nė shtrat tė paktėn njė herė tė gjithėve, duhet qė ta forcojmė trupin me ushqime sa mė tė pasura me vitamina, fibra, hekur dhe minerale.
Kjo recetė jepet nga specialistėt italianė tė dietologjisė nė njė studim tė tyre tė fundit, ku pohojnė se gripi mund tė luftohet nga njė dietė e ekuilibruar, e balancuar, nė mėnyrė tė tillė qė tė forcojė sistemin imunitar me marrje vitaminash dhe antioksidantė tė tjera si dhe ushqime tė pasura me energji dhe lėndė ushqyese.
Vitaminat mė tė rėndėsishme janė:
C. Ajo gjendet kryesisht nė fruta tė freskėta, agrume etj. A. Ajo gjendet nė perimet sezonale, si dhe nė tė tilla si spinaqi, ēikorja, kungulli, radhiqja, karrota, brokoli etj.
B. Ajo e ndihmon trupin nė transformimin e ushqimeve nė energji dhe gjendet veēanėrisht nė drithėra, mishin e kuq, perimet me gjethe jeshile (lulelakėr, brokoli, spinaq), e verdha e vezės, qiqrat etj. D. Ajo mbėshtet mirė sistemin imunitar dhe humorin, e pėr shkak tė mungesės sė diellit nė dimėr, ju duhet ta merrni atė nė ushqime qė pėrmbajnė sasi tė mėdha tė saj, si peshku, mėlēia, qumėshti dhe veza. Mos harroni as bishtajoret si fasule, bizele, bizele, thjerrėza, fasule tė thata, sepse ato pėrmbajnė hekur dhe janė tė pasura me fibra qė ndihmojnė trupit pėr tė luftuar mbingarkesėn.
http://www.botasot.info/logo.gif
Depresioni, prek mė shumė nėnat pas lindjes
http://www.botasot.info/mesme/depresioni_4.jpg
Kur bėhesh nėnė, duhet thėnė se ėshtė njė nga momentet mė tė rėndėsishme tė jetės sė njė gruaje, e cila mund tė kthehet nė periudhėn mė negative. Dhe faji ėshtė i depresionit.
Sipas njė studimi tė kryer nė Aarhus University nė Danimarkė, mė shpesh femrat bien nė depresion pas lindjes se sa pas njė aborti. Hulumtimi, i publikuara nė New England Journal of Medicine, me sa duket ka treguar se nėnat e reja janė mė tė rrezikuara dhe mė shumė nė rrezik. Nė kėtė studim janė pėrfshirė mė shumė se 365 mijė femra daneze, qė mes 1995 dhe 2007 kanė lindur njė fėmijė (rreth 280 mijė) ose kishin njė abort (84 mijė).
E vėrteta qė doli nga shifrat ishte se 15 femra nė 1 mijė nė mesin e atyre qė ishin bėrė nėna, i ishin drejtuar njė psikologu, njė vit pas lindjes sė fėmijės sė tyre.
Ndėrsa nė mesin e grave qė kishin abortuar vetėm 7 nė 1 mijė kishin kėrkuar ndihmė tek njė ekspert.
http://www.botasot.info/logo.gif
Parkisonin e kemi nė gjenet tona
http://www.botasot.info/mesme/gen.jpg
Gjenet luajnė njė rol shumė mė tė madh nga sa ishte menduar mė parė nė sėmundjen e Parkinsonit, ishte pėrfundimi i njė studimi shkencor.
Revista Medical Journal raportoi ditėn e sotme se janė zbuluar pesė gjene tė reja tė trashėgueshme, tė cilat mendohet se ndikojnė nė zhvillimin e sėmundjes.
Me kėtė zbulim, shkon nė 11 numri i gjeneve qė mendohet se zhvillojnė sėmundjen. Sipas revistės, shkenca po shkon mė pranė zbulimit tė njė kure qė mund tė trajtojė Parkinsonin.
Zakonisht, Parkinsoni prek personat nė moshėn mbi 60-vjeēare. Ai shoqėrohet me dridhje tė muskujve, deri nė degradim tė plotė tė sistemit nervor qėndror.
Parkinsoni zhvillohet si pasojė e humbjes sė qelizave neurotike nė njė pjesė tė veēantė tė trurit, si pasojė e njė toksine qė krijon vetė trupi, pėr shkak tė njė mutacioni, sistemi I tė cilit nuk ėshtė kuptuar tėrėsisht.
http://www.forumikatolik.net/Parkisonin%20e%20kemi%20n%C3%83%C2%AB%20gjenet%20t ona%20%20Gjenet%20luajn%C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2% AB%20rol%20shum%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20t%C3 %83%C2%AB%20madh%20nga%20sa%20ishte%20menduar%20m% C3%83%C2%AB%20par%C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20s% C3%83%C2%ABmundjen%20e%20Parkinsonit,%20ishte%20p% C3%83%C2%ABrfundimi%20i%20nj%C3%83%C2%AB%20studimi %20shkencor.%20%20Revista%20%C3%A2%C2%80%C2%9CMedi cal%20Journal%C3%A2%C2%80%C2%9D%20raportoi%20dit%C 3%83%C2%ABn%20e%20sotme%20se%20jan%C3%83%C2%AB%20z buluar%20pes%C3%83%C2%AB%20gjene%20t%C3%83%C2%AB%2 0reja%20t%C3%83%C2%AB%20trash%C3%83%C2%ABgueshme,% 20t%C3%83%C2%AB%20cilat%20mendohet%20se%20ndikojn% C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20zhvillimin%20e%20s%C 3%83%C2%ABmundjes.%20%20Me%20k%C3%83%C2%ABt%C3%83% C2%AB%20zbulim,%20shkon%20n%C3%83%C2%AB%2011%20num ri%20i%20gjeneve%20q%C3%83%C2%AB%20mendohet%20se%2 0zhvillojn%C3%83%C2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundjen.%20S ipas%20revist%C3%83%C2%ABs,%20shkenca%20po%20shkon %20m%C3%83%C2%AB%20pran%C3%83%C2%AB%20zbulimit%20t %C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20kure%20q%C3%83%C2% AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20trajtoj%C3%83%C2%AB%20 Parkinsonin.%20%20Zakonisht,%20Parkinsoni%20prek%2 0personat%20n%C3%83%C2%AB%20mosh%C3%83%C2%ABn%20mb i%2060-vje%C3%83%C2%A7are.%20Ai%20shoq%C3%83%C2%ABrohet%2 0me%20dridhje%20t%C3%83%C2%AB%20muskujve,%20deri%2 0n%C3%83%C2%AB%20degradim%20t%C3%83%C2%AB%20plot%C 3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20sistemit%20nervor%20q %C3%83%C2%ABndror.%20%20Parkinsoni%20zhvillohet%20 si%20pasoj%C3%83%C2%AB%20e%20humbjes%20s%C3%83%C2% AB%20qelizave%20neurotike%20n%C3%83%C2%AB%20nj%C3% 83%C2%AB%20pjes%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20ve%C 3%83%C2%A7ant%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20trurit ,%20si%20pasoj%C3%83%C2%AB%20e%20nj%C3%83%C2%AB%20 toksine%20q%C3%83%C2%AB%20krijon%20vet%C3%83%C2%AB %20trupi,%20p%C3%83%C2%ABr%20shkak%20t%C3%83%C2%AB %20nj%C3%83%C2%AB%20mutacioni,%20sistemi%20I%20t%C 3%83%C2%AB%20cilit%20nuk%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C 2%AB%20kuptuar%20t%C3%83%C2%ABr%C3%83%C2%ABsisht.h ttp://www.botasot.info/logo.gif
Ndryshimi i motit nuk shkakton dhembje koke
http://www.botasot.info/mesme/Migrena.jpg
Studimi i njė Universitetit tė Vjenės hodhi poshtė besimin se elementėt klimaterikė janė shkaktarė tė dhembjes sė kokės.
Ekziston njė besim i gjerė se era e fortė, ndryshimet e menjėheshme nė presionet barometrike, mungesa apo teprica e dritės dhe ndėrrimi i stinėve, shkaktojnė tek shumė njerėz dhembje tė kokės.
Njė grup neurologėsh austriakė i kėrkuan Institutit Qėndor tė Metereologjisė dhe Gjeodinamikės, njė studim tė gjerė qė pėrfshiu 238 pacientė, nga tė cilėt 87,8% tė seksit femėr dhe me njė moshė tė mesme prej 42 vitesh.
Kėshtu, ekspertėt kishin tė dhėnat atmosferike tė secilės zonė ku jetonin pacientet dhe nė ēdo mbrėmje, secila prej tyre i pėrgjigjej 59 pyetjeve rreth mėnyrės se si ndiheshin.
Rezultatet treguan se variacioni i shėndetit tė tė testuarve, nuk kishte ndonjė lidhje evidente me luhatjen e klimės. Lidhja e dhembjes sė kokės me ndryshimet klimaterike, sipas ekspertėve, ėshtė pėrgjithėsisht psikologjike.
Sipas tyre, njerėzit pėrpiqen tė gjejnė njė arsye pėr tė shpjeguar se pėrse ndihen keq fizikisht dhe akuza mė e natyrshme ėshtė ajo qė i bėhet klimės.
http://www.botasot.info/logo.gif
Frutat dhe perimet kundėr gripit
http://www.botasot.info/mesme/frutat_5.jpg
Nė kėtė listė bėn pjesė edhe hudhra, sė cilės ėshtė e kėshillueshme t'i hiqet lėvozhga. Mjekėsia dhe shkenca kanė bėrė tė mundur qė nė ditėt e sotme tė evitohen ose tė shėrohen shumė sėmundje tė pėrhapura, tė trupit dhe tė mendjes, duke bėrė njė jetė tė shėndetshme. Njė rol tė rėndėsishėm kėtu luan ndjekja e disa rregullave tė thjeshta tė dietės dhe shėndetit. Njė dietė vegjetariane ndihmon shumė jo vetėm pėr tė pasur njė trup tė shėndetshėm, por edhe pėr tė pasur njė mendje tė qetė dhe tė kthjellėt. Ndėrsa ushqimi i mirė ėshtė vital pėr shėndetin, edhe dieta ėshtė po aq e rėndėsishme. Trupi ynė ka nevojė pėr pushime periodike dhe kjo pėrfshin edhe organet tona tė tretjes. Dieta ėshtė mėnyra e vetme pėr ti lėnė tė pushojnė kėto organe jetėsore. Ėshtė e nevojshme tė mėsohet njė teknikė sa mė e pėrshtatshme pėr njė dietė efikase dhe pa rreziqe, si edhe "sekrete" tė tjera pėr njė shėndet tė mirė. Por studimet e bėra nga dietologėt kanė treguar efektet pozitive tė bimėve dhe ushqimeve nė shėndetin tonė, si stimulues tė sistemit imunitar, por edhe tė efektshme kundėr gripit dhe tė ftohurit. Dietologu David Grotto, nga Ēikago, nė njė libėr ka pėrmbledhur 101 ushqime tė dobishme pėr shėndetin. Ndėrsa mė poshtė, po nga ky libėr, radhiten 10 bimė dhe ushqime qė janė tė njohura pėr efektet e tyre kundėr gripit.
http://www.botasot.info/logo.gif
Sporti mban larg reumatizmin
Specialistėt kėshillojnė qė duke u marrė me sport tė paktėn dy herė nė javė, i bėn mirė kockave, jo vetėm duke i forcuar ato, por edhe duke ndihmuar procesin e kalcifikimit, mjaft i domosdoshėm pėr njeriun. Madje kjo ėshtė njė ndėr mėnyrat kryesore pėr tė mbajtur sa mė larg vetes, reumatizmin. Jo pak, por tridhjetė ditė nė vit, mjekėt rekomandojnė plazh, pėr tė gjithė personat qė kanė probleme me reumatizmin. Sipas tyre, ėshtė shumė e rėndėsishme, qė ato tė shtrihen nė rėrėn e plazhit nė mėngjes dhe nė darkė. Ndėrkohė qė pėrdorimi i bimėve jeshile ėshtė shumė i kėshillueshėm. Ato duhet tė zihen pėr rreth 20 minuta dhe mė pas do tė pihen pėr tė lehtėsuar dhimbjet reumatizmale.
http://www.botasot.info/logo.gif
Ēokollata shėron kollėn
http://www.botasot.info/mesme/qokollada_6.jpg
Njė grup shkencėtarėsh kanė vėrtetuar se ēokollata ėshtė njė ushqim mjaft e mirė kundėr disa sėmundjeve. Merita i takon teobrominės, njė substancė qė ndodhet nė farat e kakaos, e cila ka rezultuar se ėshtė mė efikase se kodeina, njė nga qetėsuesit mė tė mėdhenj tė kollės kronike. Kjo substancė vepron duke bllokuar aktivitetin e nervit endacak, qė luan njė rol kyē pėr shkaktimin e kollės. Studiuesit e kanė eksperimentuar substancėn nė 10 vullnetarė tė shėndetshėm, ndėrsa njė grup tjetėr ka marrė njė dozė pa kėto efekte. Pėr tė vlerėsuar efektin, mė pas kanė matur nivelin e kapsaikinės, qė shėrben pėr tė shkaktuar kollėn, te grupet e ndryshme. E pėr tė bėrė tė mundur qė vullnetarėt qė kishin marrė teobrominėn, tė kolliteshin, ėshtė nevojitur njė sasi mė e madhe kapsaikine nė krahasim me tė tjerėt. Ky pėrbėrės i ēokollatės duket mjaft i mirė ndaj kollės dhe ajo qė duhet
nėnvizuar ėshtė fakti se nuk ka efekte anėsore si trajtimet e tjera tipike qė janė pėrdorur deri mė sot, thonė studiuesit.
http://www.botasot.info/logo.gif
Efektet e vitaminės E
http://www.botasot.info/mesme/Vitamina%20E_6.jpg
Konsumimi i ushqimit qė pėrmban antioksidantė, nė veēanti pemėt dhe perimet, parandalon karcinomėn e pankreasit. Efektin mė tė madh mbrojtės e ka treguar vitamina E, ndėrsa pas saj ėshtė vitamina C dhe beta-karoteni (paravitamina A). Mirėpo, kėto rezultate nuk kanė qenė tė ngjashme me marrjen e preparateve tė kėtyre vitaminave dhe antioksidantevė, gjė qė tregon se efekt mbrojtės kundėr kancerit tė pankreasit kanė vetėm antioksidantėt e fituar nga ushqimi.Me viruse kundėr kancerit, gjatė hulumtimit pėr barnat e reja, njė grup shkencėtarėsh kanė vėrejtur se injektimi i disa viruseve me ndryshime gjenetike te personat me karcionmė tė mėlēisė kanė efekt pozitiv. Mė tė rrezikuar nga karcinoma e mėlēisė janė bartėsit e virusit tė hepatitit B, pastaj ata me hepatit C, cirozė tė mėlēisė, hematokromatozė, marrje tė steroideve etj. Provat me viruse tė ndryshuar gjenetikisht janė bėrė te 14 tė sėmurė me karcinomė tė cilėt nuk kanė pasur zgjidhje tjetėr terapeutike. Atyre u ėshtė injektuar virusi nė tumor, ku ėshtė shumuar dhe ka shkaktuar vdekjen e qelizave kanceroze, ndėrsa ka vazhduar me anė tė gjakut dhe limfės duke kėrkuar qeliza tjera kanceroze.
http://www.botasot.info/logo.gif
Shkaqet e sterilitetit tek femrat
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsiiiiiiii_6.jpg
Defekti nė vezore, i cili pėrbėn 30-40 % tė shkaqeve tė sterilitetit tek gratė. Nė kėtė rast ndodh ērregullim nė funksionin e vezoreve ose mungon prodhimi i vezėve pėr shkak tė njė ēekuilibri nė sekretimin e hormoneve hipofizare dhe ato tė vezoreve qė ndikojnė nė rritjen dhe pjekjen e vezėve, dhe si rrjedhojė lėshimin dhe lirimin e tyre nga vezorja, pėr tu kapur mė pas nga tubi dhe pėr tė vazhduar udhėtimin natyral tė tyre. Ky defekt mund tė vijė edhe pėr shkak tė ndonjė tė mete tė lindur nė pėrbėrjen e indeve tė vezoreve, ose pėr shkak tė ndonjė cisti rreth tyre. Defekti nė gyp, i cili pėrbėn gjithashtu 30-40 % tė shkaqeve tė infertilitetit tek gratė. Gypi ka funksion bartės tė vezės nė rradhė tė parė, duke e kapur vezėn nga vezorja dhe duke e rrėshqitur atė me lehtėsi brenda tij, ku takohet edhe me spermėn dhe ndodh pllenimi, pastaj veza e pllenuar ndjek rrugėn e saj drejt mitrės. Defekti i kėtij gypi mund tė qėndrojė nė ndonjė ērregullim tė lindur si mungesa e gypit pėr shembull, ose nga prania e ndonjė infeksioni tė mėparshėm tė legenit, i cili ka shkaktuar bllokim tė plotė ose tė pjesshėm tė tubit, nė njėrėn ose nė tė dyja anėt e tij, brenda ose jashtė tubit, duke penguar kėshtu lėvizjen normale tė vezės nė gyp, dhe mbėrritjen e saj nė kohėn e duhur, nė mitėr ku vazhdon proceset e tjera tė zhvillimit.
Ērregullim nė qafėn e mitrės, e vlerėsuar me rreth 5 % tė rasteve tė infertilitetit tek gratė. Qafa e mitrės ėshtė pengesa e parė qė duhet tė kalohet nga sperma apo tė depėrtojė nėpėr sekrecionet e saj deri sat ė arrijė nė mitėr, dhe ēdo ndryshim nė natyrėn e sekrecioneve tė qafės sė mitrės ose mukusit cervikal mund tė pengojė ose tė ndalojė hyrjen e spermės, apo edhe ta vrasė atė. Kjo vjen si shkak i ekzistencės sė infeksioneve ose si rrjedhojė e njė operacioni tė mėparshėm nė qafėn e mitrės, ose nga ndikimi i ērregullimeve hormonale, apo edhe i defekteve tė lindura, por kėto tė fundit janė tė pakta dhe tė rralla.
Disa shkaqe tė mitrės, ku pėrfsihet prania e tumoreve fibroze, mishi i huaj, aderenca e shkaktuar nga infeksionet apo ndėrhyrjet e mėparshme kirurgjikale, apo defektet e lindura, dhe qė tė gjitha kėto pengojnė strehimin e vezės sė fekonduar nė membranėn brenda mitrės dhe nė miter, ku tė rritet dhe tė zhvillohet. Shkaqe Imunologjike, dmth: prania e antitrupave kundėr sperms, tek vetė sperma e mashkullit ose gjaku i tij, ose edhe tek gruaja gjithashtu, nė gjakun e saj ose nė qafėn e mitrės, gjė e cila gjithashtu vret spermėn. Shkaqe tė pashpjegueshme, tė cilat mund tė ekzistojnė tek dy bashkėshortė tė shėndoshė nė ekzaminim klinik dhe laboratorik, por qė megjithatė, shtatzėnia nuk ndodh.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsi_8.jpg
Mbizotėron bindja se nė ēdo 15 lidhje martesore, njėrės prej tyre nuk iu dhurohet fėmijė pėr shkak tė njė prej problemeve tė sterilitetit, ku nė 60% tė rasteve tė tilla, problemi qėndron te burri. Pėr tė njohur shkakun qė fshihet pas kėsaj, sė pari duhet kuptuar anatomia dhe mekanizmi i funksionimit tė aparatit riprodhues tek meshkujt.
Mosekzistenca e spermatozoidėve nė lėngun spermatik, gjė e cila ndodh nė dy raste kryesore:
a) Kur shkatėrrohen gypat seminifere qė prodhojnė spermatozoidet, si rezultat i ndonjė sėmundjeje, megjithėse ndodh rralė qė testikujt e fėmijės tė zhvillohen pa prezencėn e gypave prodhues tė spermatozoidėve. Edhe mund tė ndodhė, por shumė rrallė. Ajo qė ėshtė mė e pėrhapur, ėshtė se prishja e gypave tė spermatozoideve nė mėnyrė dytėsore si pasojė e ndonjė sėmundje ndodh zakonisht nė moshat 15-30 vjeē, dhe sėmundja mė e rrezikshme prej kėtyre ėshtė infeksioni i gjendrės sė pėshtymės (shytave). Megjithėse shytat para fazės sė pubertitetit zakonisht nuk shkaktojnė ndonjė infeksion nė testikuj, por mundėsia e prekjes sė njėrit apo tė dy testikujve ėshtė e madhe kur ndodh sėmundje virale pas moshės sė pubertitetit. Kurse sėmundjet e tjera mė pak tė rrezikshme qė mund tė ēojnė nė prishjen e qelizave tė spermatozoideve, janė sėmundje tė tilla si Tuberkulozi, Gonorrea, Lija (Sifilisi). Mbyllja e kanaleve bashkuese ndodh mė shpesh me prezencėn e kėtyre tre sėmundjeve.
b) Kur spermatozoidet janė tė pafuqishme pėr tu liruar nga testikujt, edhe pse nė formė mund tė jenė normale. Bllokimi i gypave seminifere qė prodhojnė spermatozoidet ėshtė shkaku kryesor pėr kėtė.
2. Numri i pakėt i spermatozoideve nė lėngun spermatik.
Ėshtė e vėshtirė tė pėrcaktohet numri i mjaftueshėm i spermatozoideve pėr tė ndodhur shtatzania, pėr arsye se kjo varet nga shumė faktorė. Numri mė i ulėt i spermatozoideve brenda normave normale nė njė ml. lėng spermatik pėrcaktohet me rreth 40 milion spermatozoidė, por me kusht qė lėvizja e tyre tė jetė normale, dhe megjithatė nuk mund tė pėrcaktohet numri mė i ulėt i mundshėm pėr mundėsinė e shtatzanisė, por sa mė shumė tė ulet numri i tyre, aq mė shumė ulet mundėsia pėr pjellori, dhe nėse numri i spermatozoideve ulet nė 10 milion nė njė ml., mundėsia e shtatzanisė ėshtė thuajse e parealizueshme, por megjithatė, nuk humbet totalisht.
3. Kur numri i spermatozoidėve ėshtė i mjaftueshėm, por ato nuk lėvizin ashtu si duhet. Spermatozoidet e rritur karakterizohen pėr bishtin e tyre qė i ngjan shkopit, i cili i shtyn ato pėrpara nė formė spirale dhe me shpejtėsi, dhe kjo ėshtė e domosdoshme pėr spermatozoidin qė ka pėr tė pėrshkuar njė distancė tė gjatė deri te veza pėr ta pllenuar atė. Sipas specialistėve, lėvizja e spermatozoidėve ėshtė mė e rėndėsishme se numri i tyre pėr tė qenė i mundur pllenimi.
Disa prej faktorėve kryesorė nė pengojnė prodhimin e spermatozoideve janė:
1. Temperatura e ulėt. Nėse temperatura e testikujve ėshtė 4-5 gradė mė e ulėt se ajo e trupit, ky ėshtė njė faktor i qartė pėr mosprodhimin e spermatozoideve. Nėse testikujt i ballafaqohen pėr njė kohė tė gjatė me njė temperaturė sa ajo e trupit apo mė e lartė se ajo, aktiviteti i prodhimit tė spermaatozoideve do tė ngadalėsohej ose ndoshta do tė ndalonte protėsisht, dhe nėse ulet kjo temperaturė e lartė, prodhimi i tyre kthehet nė normalitet brenda njė periudhe kohore prej tre muajsh.
2. Sėmundja akute e shoqėruar me ethe, si dhe sėmundjet virale, si Hepatiti viral, shkaktojnė ulje tė ndjeshme nė prodhimin e spermatozoideve.
3. Testikujt e ngjitur, siē ndodh tek rreth 5% e tė posalindurve meshkuj me njė apo me dy testikuj tė ngjitur me qeskėn qė i mban ato, dhe nėse nuk bėhet ndėrhyrje kirurgjikale brenda moshės 5 vjeē nė kėtė rast, kjo do tė ndikonte shumė nė uljen e numrit tė spermatozoideve qė mund tė prodhojnė testikujt.
4. Prekja nga sėmundja e diabetit, nėse ėshtė e theksuar, ajo ndikon nė sterilitet, sit e burrat edhe te gratė.
5. Radioskopitė. Qelizat qė prodhojnė spermatozoidet janė qelizat mė tė shumta tė trupit qė ndikohen nga rrezet radioskopike, dhe rreziku mund tė jetė katastrofik, sa do e vogėl qė tė jetė sasia e marrė prej tyre.
6. Lėndėt narkotike, droga.
7. Varicet nė qeskėn e testikujve, luajnė gjithashtu rol nė zvogėlimin e numrit tė spermatozoideve, nė tė dy testikujt dhe jo vetėm nė majtin, ku ndodhin zakonisht varicet.
http://www.botasot.info/logo.gif
Lakra
http://www.botasot.info/mesme/mjalti_8.jpg
Jo pak por 22 kalori mund tė pėrftojė gjithsecili nga ne nėse konsumon qoftė edhe 30 gramė lakėr tė gatuar. Mjekėsia popullore nė Evropė, Azi, kohėt e fundit edhe nė Amerikė, tregon se kjo ėshtė njė nga bimėt mė ēudibėrėse dhe mė tė domosdoshėm edhe pėr numrin e kalorive qė pėrmban. Lakra pėrmban pėrbėrės qė stimulojnė prodhimin e enzimave nė organizėm, tė cilat realizojnė prodhimin e radikaleve tė lira dhe reduktojnė simptomat gripale. Lakra mund tė hahet ashtu siē ėshtė e freskėt, mund tė gatuhet duke u zier me kujdes. Nuk ėshtė i kėshillueshėm pėrdorimi i tepėrt i lakrės turshi.
Mjalti
Mjalti ka aftėsi kuruese pėr vetė vitaminėn B qė pėrmban. Mjalti pėrmban veti dezinfektuese pėr plagė dhe gėrvishtje tė lėkurės. Sipas studimit tė dr. Molan, mjalti triumfon mbi 7 lloje tė ndryshme bakteresh. Kėshtu qė janė identifikuar edhe aftėsitė e tij kundėr gripit. Pėrveē shėrimit tė jashtėm, mjalti ka edhe veti kuruese tė brendshme, si nė qetėsimin e stomakut. Do tė ishin tė rekomandueshme dy lugė ēaji mjaltė nė ditė. Njė rol tė rėndėsishėm mjalti luan kundėr diarresė, sidomos pėr fėmijėt e vegjėl, pasi ėshtė njė metodė mjaft e mirė kuruese brenda njė ushqimi. Mjalti nė kėtė rast lufton bakteret dyfish mė shpejt se sa njė tretje sheqeri.
Elbi
Ėshtė njė tjetėr burim i fibrave dhe beta-glukozėve. Elbi ka treguar se pėrmirėson imunitetin aq mirė sa kolesteroli i ulėt. Antioksiduesit qė janė gjetur tek elbi, gjithashtu, mbrojnė qelizat nga dėmtimi, thotė David Grotto, autori i "101 ushqimeve qė mund tė shpėtojnė jetėn tuaj". Elbi mund tė shtohet lehtėsisht tė supėrat, mishi i zier dhe sallatat. Elbi pėrmban potasiumin, i cili ėshtė i pėrfshirė nė shumė procese jetėsore tė trupit, duke
http://www.forumikatolik.net/Shkaqet%20e%20sterilitetit%20tek%20meshkujt%20%20% 20%20%20%20%20%20%20Mbizot%C3%83%C2%ABron%20bindja %20se%20n%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%A7do%2015%20lidh je%20martesore,%20nj%C3%83%C2%ABr%C3%83%C2%ABs%20p rej%20tyre%20nuk%20iu%20dhurohet%20f%C3%83%C2%ABmi j%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABr%20shkak%20t%C3%83%C 2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20prej%20problemeve%20t%C3%8 3%C2%AB%20sterilitetit,%20ku%20n%C3%83%C2%AB%2060% %20t%C3%83%C2%AB%20rasteve%20t%C3%83%C2%AB%20tilla ,%20problemi%20q%C3%83%C2%ABndron%20te%20burri.%20 P%C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20njohur%20shkakun% 20q%C3%83%C2%AB%20fshihet%20pas%20k%C3%83%C2%ABsaj ,%20s%C3%83%C2%AB%20pari%20duhet%20kuptuar%20anato mia%20dhe%20mekanizmi%20i%20funksionimit%20t%C3%83 %C2%AB%20aparatit%20riprodhues%20tek%20meshkujt.%2 0%20%20%20%20Mosekzistenca%20e%20spermatozoid%C3%8 3%C2%ABve%20n%C3%83%C2%AB%20l%C3%83%C2%ABngun%20sp ermatik,%20gj%C3%83%C2%AB%20e%20cila%20ndodh%20n%C 3%83%C2%AB%20dy%20raste%20kryesore:%20%20%20%20%20 a%29%20Kur%20shkat%C3%83%C2%ABrrohen%20gypat%20sem inifere%20q%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20s permatozoidet,%20si%20rezultat%20i%20ndonj%C3%83%C 2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundjeje,%20megjith%C3%83%C2%A Bse%20ndodh%20rral%C3%83%C2%AB%20q%C3%83%C2%AB%20t estikujt%20e%20f%C3%83%C2%ABmij%C3%83%C2%ABs%20t%C 3%83%C2%AB%20zhvillohen%20pa%20prezenc%C3%83%C2%AB n%20e%20gypave%20prodhues%20t%C3%83%C2%AB%20sperma tozoid%C3%83%C2%ABve.%20Edhe%20mund%20t%C3%83%C2%A B%20ndodh%C3%83%C2%AB,%20por%20shum%C3%83%C2%AB%20 rrall%C3%83%C2%AB.%20Ajo%20q%C3%83%C2%AB%20%C3%83% C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20p%C3%83 %C2%ABrhapur,%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20se%2 0prishja%20e%20gypave%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozo ideve%20n%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%ABnyr%C3%83%C2% AB%20dyt%C3%83%C2%ABsore%20si%20pasoj%C3%83%C2%AB% 20e%20ndonj%C3%83%C2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundje%20nd odh%20zakonisht%20n%C3%83%C2%AB%20moshat%2015-30%20vje%C3%83%C2%A7,%20dhe%20s%C3%83%C2%ABmundja% 20m%C3%83%C2%AB%20e%20rrezikshme%20prej%20k%C3%83% C2%ABtyre%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20infeksio ni%20i%20gjendr%C3%83%C2%ABs%20s%C3%83%C2%AB%20p%C 3%83%C2%ABshtym%C3%83%C2%ABs%20%28shytave%29.%20Me gjith%C3%83%C2%ABse%20shytat%20para%20faz%C3%83%C2 %ABs%20s%C3%83%C2%AB%20pubertitetit%20zakonisht%20 nuk%20shkaktojn%C3%83%C2%AB%20ndonj%C3%83%C2%AB%20 infeksion%20n%C3%83%C2%AB%20testikuj,%20por%20mund %C3%83%C2%ABsia%20e%20prekjes%20s%C3%83%C2%AB%20nj %C3%83%C2%ABrit%20apo%20t%C3%83%C2%AB%20dy%20testi kujve%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20madhe%20 kur%20ndodh%20s%C3%83%C2%ABmundje%20virale%20pas%2 0mosh%C3%83%C2%ABs%20s%C3%83%C2%AB%20pubertitetit. %20Kurse%20s%C3%83%C2%ABmundjet%20e%20tjera%20m%C3 %83%C2%AB%20pak%20t%C3%83%C2%AB%20rrezikshme%20q%C 3%83%C2%AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%A7oj n%C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20prishjen%20e%20qel izave%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve,%20jan%C3% 83%C2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundje%20t%C3%83%C2%AB%20t illa%20si%20Tuberkulozi,%20Gonorrea,%20Lija%20%28S ifilisi%29.%20Mbyllja%20e%20kanaleve%20bashkuese%2 0ndodh%20m%C3%83%C2%AB%20shpesh%20me%20prezenc%C3% 83%C2%ABn%20e%20k%C3%83%C2%ABtyre%20tre%20s%C3%83% C2%ABmundjeve.%20%20%20%20%20b%29%20Kur%20spermato zoidet%20jan%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20pafuqis hme%20p%C3%83%C2%ABr%20t%C3%A2%C2%80%C2%99u%20liru ar%20nga%20testikujt,%20edhe%20pse%20n%C3%83%C2%AB %20form%C3%83%C2%AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20jen%C 3%83%C2%AB%20normale.%20Bllokimi%20i%20gypave%20se minifere%20q%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20 spermatozoidet%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20shk aku%20kryesor%20p%C3%83%C2%ABr%20k%C3%83%C2%ABt%C3 %83%C2%AB.%20%20%20%20%202.%20Numri%20i%20pak%C3%8 3%C2%ABt%20i%20spermatozoideve%20n%C3%83%C2%AB%20l %C3%83%C2%ABngun%20spermatik.%20%20%20%20%20%C3%83 %C2%8Bsht%C3%83%C2%AB%20e%20v%C3%83%C2%ABshtir%C3% 83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet% 20numri%20i%20mjaftuesh%C3%83%C2%ABm%20i%20spermat ozoideve%20p%C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20ndodhu r%20shtatzania,%20p%C3%83%C2%ABr%20arsye%20se%20kj o%20varet%20nga%20shum%C3%83%C2%AB%20faktor%C3%83% C2%AB.%20Numri%20m%C3%83%C2%AB%20i%20ul%C3%83%C2%A Bt%20i%20spermatozoideve%20brenda%20normave%20norm ale%20n%C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20ml.%20l%C3% 83%C2%ABng%20spermatik%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet%20 me%20rreth%2040%20milion%20spermatozoid%C3%83%C2%A B,%20por%20me%20kusht%20q%C3%83%C2%AB%20l%C3%83%C2 %ABvizja%20e%20tyre%20t%C3%83%C2%AB%20jet%C3%83%C2 %AB%20normale,%20dhe%20megjithat%C3%83%C2%AB%20nuk %20mund%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet%2 0numri%20m%C3%83%C2%AB%20i%20ul%C3%83%C2%ABt%20i%2 0mundsh%C3%83%C2%ABm%20p%C3%83%C2%ABr%20mund%C3%83 %C2%ABsin%C3%83%C2%AB%20e%20shtatzanis%C3%83%C2%AB ,%20por%20sa%20m%C3%83%C2%AB%20shum%C3%83%C2%AB%20 t%C3%83%C2%AB%20ulet%20numri%20i%20tyre,%20aq%20m% C3%83%C2%AB%20shum%C3%83%C2%AB%20ulet%20mund%C3%83 %C2%ABsia%20p%C3%83%C2%ABr%20pjellori,%20dhe%20n%C 3%83%C2%ABse%20numri%20i%20spermatozoideve%20ulet% 20n%C3%83%C2%AB%2010%20milion%20n%C3%83%C2%AB%20nj %C3%83%C2%AB%20ml.,%20mund%C3%83%C2%ABsia%20e%20sh tatzanis%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB %20thuajse%20e%20parealizueshme,%20por%20megjithat %C3%83%C2%AB,%20nuk%20humbet%20totalisht.%20%20%20 %20%203.%20Kur%20numri%20i%20spermatozoid%C3%83%C2 %ABve%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20i%20mjaftues h%C3%83%C2%ABm,%20por%20ato%20nuk%20l%C3%83%C2%ABv izin%20ashtu%20si%20duhet.%20Spermatozoidet%20e%20 rritur%20karakterizohen%20p%C3%83%C2%ABr%20bishtin %20e%20tyre%20q%C3%83%C2%AB%20i%20ngjan%20shkopit, %20i%20cili%20i%20shtyn%20ato%20p%C3%83%C2%ABrpara %20n%C3%83%C2%AB%20form%C3%83%C2%AB%20spirale%20dh e%20me%20shpejt%C3%83%C2%ABsi,%20dhe%20kjo%20%C3%8 3%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20domosdoshme%20p%C3%83 %C2%ABr%20spermatozoidin%20q%C3%83%C2%AB%20ka%20p% C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrshkua r%20nj%C3%83%C2%AB%20distanc%C3%83%C2%AB%20t%C3%83 %C2%AB%20gjat%C3%83%C2%AB%20deri%20te%20veza%20p%C 3%83%C2%ABr%20ta%20pllenuar%20at%C3%83%C2%AB.%20Si pas%20specialist%C3%83%C2%ABve,%20l%C3%83%C2%ABviz ja%20e%20spermatozoid%C3%83%C2%ABve%20%C3%83%C2%AB sht%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20r%C3%83%C2%A Bnd%C3%83%C2%ABsishme%20se%20numri%20i%20tyre%20p% C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20qen%C3%83%C2%AB%20i %20mundur%20pllenimi.%20%20%20%20%20Disa%20prej%20 faktor%C3%83%C2%ABve%20kryesor%C3%83%C2%AB%20n%C3% 83%C2%AB%20pengojn%C3%83%C2%AB%20prodhimin%20e%20s permatozoideve%20jan%C3%83%C2%AB:%20%20%20%20%201. %20Temperatura%20e%20ul%C3%83%C2%ABt.%20N%C3%83%C2 %ABse%20temperatura%20e%20testikujve%20%C3%83%C2%A Bsht%C3%83%C2%AB%204-5%20grad%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20ul%C3%8 3%C2%ABt%20se%20ajo%20e%20trupit,%20ky%20%C3%83%C2 %ABsht%C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20faktor%20i%2 0qart%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABr%20mosprodhimin% 20e%20spermatozoideve.%20N%C3%83%C2%ABse%20testiku jt%20i%20ballafaqohen%20p%C3%83%C2%ABr%20nj%C3%83% C2%AB%20koh%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20gjat%C3% 83%C2%AB%20me%20nj%C3%83%C2%AB%20temperatur%C3%83% C2%AB%20sa%20ajo%20e%20trupit%20apo%20m%C3%83%C2%A B%20e%20lart%C3%83%C2%AB%20se%20ajo,%20aktiviteti% 20i%20prodhimit%20t%C3%83%C2%AB%20spermaatozoideve %20do%20t%C3%83%C2%AB%20ngadal%C3%83%C2%ABsohej%20 ose%20ndoshta%20do%20t%C3%83%C2%AB%20ndalonte%20pr ot%C3%83%C2%ABsisht,%20dhe%20n%C3%83%C2%ABse%20ule t%20kjo%20temperatur%C3%83%C2%AB%20e%20lart%C3%83% C2%AB,%20prodhimi%20i%20tyre%20kthehet%20n%C3%83%C 2%AB%20normalitet%20brenda%20nj%C3%83%C2%AB%20peri udhe%20kohore%20prej%20tre%20muajsh.%20%20%20%20%2 02.%20S%C3%83%C2%ABmundja%20akute%20e%20shoq%C3%83 %C2%ABruar%20me%20ethe,%20si%20dhe%20s%C3%83%C2%AB mundjet%20virale,%20si%20Hepatiti%20viral,%20shkak tojn%C3%83%C2%AB%20ulje%20t%C3%83%C2%AB%20ndjeshme %20n%C3%83%C2%AB%20prodhimin%20e%20spermatozoideve .%20%20%20%20%203.%20Testikujt%20e%20ngjitur,%20si %C3%83%C2%A7%20ndodh%20tek%20rreth%205%%20e%20t%C3 %83%C2%AB%20posalindurve%20meshkuj%20me%20nj%C3%83 %C2%AB%20apo%20me%20dy%20testikuj%20t%C3%83%C2%AB% 20ngjitur%20me%20qesk%C3%83%C2%ABn%20q%C3%83%C2%AB %20i%20mban%20ato,%20dhe%20n%C3%83%C2%ABse%20nuk%2 0b%C3%83%C2%ABhet%20nd%C3%83%C2%ABrhyrje%20kirurgj ikale%20brenda%20mosh%C3%83%C2%ABs%205%20vje%C3%83 %C2%A7%20n%C3%83%C2%AB%20k%C3%83%C2%ABt%C3%83%C2%A B%20rast,%20kjo%20do%20t%C3%83%C2%AB%20ndikonte%20 shum%C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20uljen%20e%20num rit%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve%20q%C3%83%C2 %AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB% 20testikujt.%20%20%20%20%204.%20Prekja%20nga%20s%C 3%83%C2%ABmundja%20e%20diabetit,%20n%C3%83%C2%ABse %20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20theksuar,%20a jo%20ndikon%20n%C3%83%C2%AB%20sterilitet,%20sit%20 e%20burrat%20edhe%20te%20grat%C3%83%C2%AB.%20%20%2 0%20%205.%20Radioskopit%C3%83%C2%AB.%20Qelizat%20q %C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20spermatozoid et%20jan%C3%83%C2%AB%20qelizat%20m%C3%83%C2%AB%20t %C3%83%C2%AB%20shumta%20t%C3%83%C2%AB%20trupit%20q %C3%83%C2%AB%20ndikohen%20nga%20rrezet%20radioskop ike,%20dhe%20rreziku%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20jet% C3%83%C2%AB%20katastrofik,%20sa%20do%20e%20vog%C3% 83%C2%ABl%20q%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20jet%C3 %83%C2%AB%20sasia%20e%20marr%C3%83%C2%AB%20prej%20 tyre.%20%20%20%20%206.%20L%C3%83%C2%ABnd%C3%83%C2% ABt%20narkotike,%20droga.%20%20%20%20%207.%20Varic et%20n%C3%83%C2%AB%20qesk%C3%83%C2%ABn%20e%20testi kujve,%20luajn%C3%83%C2%AB%20gjithashtu%20rol%20n% C3%83%C2%AB%20zvog%C3%83%C2%ABlimin%20e%20numrit%2 0t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve,%20n%C3%83%C2%AB% 20t%C3%83%C2%AB%20dy%20testikujt%20dhe%20jo%20vet% C3%83%C2%ABm%20n%C3%83%C2%AB%20majtin,%20ku%20ndod hin%20zakonisht%20varicet.http://www.forumikatolik.net/Shkaqet%20e%20sterilitetit%20tek%20meshkujt%20%20% 20%20%20%20%20%20%20Mbizot%C3%83%C2%ABron%20bindja %20se%20n%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%A7do%2015%20lidh je%20martesore,%20nj%C3%83%C2%ABr%C3%83%C2%ABs%20p rej%20tyre%20nuk%20iu%20dhurohet%20f%C3%83%C2%ABmi j%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABr%20shkak%20t%C3%83%C 2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20prej%20problemeve%20t%C3%8 3%C2%AB%20sterilitetit,%20ku%20n%C3%83%C2%AB%2060% %20t%C3%83%C2%AB%20rasteve%20t%C3%83%C2%AB%20tilla ,%20problemi%20q%C3%83%C2%ABndron%20te%20burri.%20 P%C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20njohur%20shkakun% 20q%C3%83%C2%AB%20fshihet%20pas%20k%C3%83%C2%ABsaj ,%20s%C3%83%C2%AB%20pari%20duhet%20kuptuar%20anato mia%20dhe%20mekanizmi%20i%20funksionimit%20t%C3%83 %C2%AB%20aparatit%20riprodhues%20tek%20meshkujt.%2 0%20%20%20%20Mosekzistenca%20e%20spermatozoid%C3%8 3%C2%ABve%20n%C3%83%C2%AB%20l%C3%83%C2%ABngun%20sp ermatik,%20gj%C3%83%C2%AB%20e%20cila%20ndodh%20n%C 3%83%C2%AB%20dy%20raste%20kryesore:%20%20%20%20%20 a%29%20Kur%20shkat%C3%83%C2%ABrrohen%20gypat%20sem inifere%20q%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20s permatozoidet,%20si%20rezultat%20i%20ndonj%C3%83%C 2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundjeje,%20megjith%C3%83%C2%A Bse%20ndodh%20rral%C3%83%C2%AB%20q%C3%83%C2%AB%20t estikujt%20e%20f%C3%83%C2%ABmij%C3%83%C2%ABs%20t%C 3%83%C2%AB%20zhvillohen%20pa%20prezenc%C3%83%C2%AB n%20e%20gypave%20prodhues%20t%C3%83%C2%AB%20sperma tozoid%C3%83%C2%ABve.%20Edhe%20mund%20t%C3%83%C2%A B%20ndodh%C3%83%C2%AB,%20por%20shum%C3%83%C2%AB%20 rrall%C3%83%C2%AB.%20Ajo%20q%C3%83%C2%AB%20%C3%83% C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20p%C3%83 %C2%ABrhapur,%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20se%2 0prishja%20e%20gypave%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozo ideve%20n%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%ABnyr%C3%83%C2% AB%20dyt%C3%83%C2%ABsore%20si%20pasoj%C3%83%C2%AB% 20e%20ndonj%C3%83%C2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundje%20nd odh%20zakonisht%20n%C3%83%C2%AB%20moshat%2015-30%20vje%C3%83%C2%A7,%20dhe%20s%C3%83%C2%ABmundja% 20m%C3%83%C2%AB%20e%20rrezikshme%20prej%20k%C3%83% C2%ABtyre%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20infeksio ni%20i%20gjendr%C3%83%C2%ABs%20s%C3%83%C2%AB%20p%C 3%83%C2%ABshtym%C3%83%C2%ABs%20%28shytave%29.%20Me gjith%C3%83%C2%ABse%20shytat%20para%20faz%C3%83%C2 %ABs%20s%C3%83%C2%AB%20pubertitetit%20zakonisht%20 nuk%20shkaktojn%C3%83%C2%AB%20ndonj%C3%83%C2%AB%20 infeksion%20n%C3%83%C2%AB%20testikuj,%20por%20mund %C3%83%C2%ABsia%20e%20prekjes%20s%C3%83%C2%AB%20nj %C3%83%C2%ABrit%20apo%20t%C3%83%C2%AB%20dy%20testi kujve%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20madhe%20 kur%20ndodh%20s%C3%83%C2%ABmundje%20virale%20pas%2 0mosh%C3%83%C2%ABs%20s%C3%83%C2%AB%20pubertitetit. %20Kurse%20s%C3%83%C2%ABmundjet%20e%20tjera%20m%C3 %83%C2%AB%20pak%20t%C3%83%C2%AB%20rrezikshme%20q%C 3%83%C2%AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%A7oj n%C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20prishjen%20e%20qel izave%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve,%20jan%C3% 83%C2%AB%20s%C3%83%C2%ABmundje%20t%C3%83%C2%AB%20t illa%20si%20Tuberkulozi,%20Gonorrea,%20Lija%20%28S ifilisi%29.%20Mbyllja%20e%20kanaleve%20bashkuese%2 0ndodh%20m%C3%83%C2%AB%20shpesh%20me%20prezenc%C3% 83%C2%ABn%20e%20k%C3%83%C2%ABtyre%20tre%20s%C3%83% C2%ABmundjeve.%20%20%20%20%20b%29%20Kur%20spermato zoidet%20jan%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20pafuqis hme%20p%C3%83%C2%ABr%20t%C3%A2%C2%80%C2%99u%20liru ar%20nga%20testikujt,%20edhe%20pse%20n%C3%83%C2%AB %20form%C3%83%C2%AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20jen%C 3%83%C2%AB%20normale.%20Bllokimi%20i%20gypave%20se minifere%20q%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20 spermatozoidet%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20shk aku%20kryesor%20p%C3%83%C2%ABr%20k%C3%83%C2%ABt%C3 %83%C2%AB.%20%20%20%20%202.%20Numri%20i%20pak%C3%8 3%C2%ABt%20i%20spermatozoideve%20n%C3%83%C2%AB%20l %C3%83%C2%ABngun%20spermatik.%20%20%20%20%20%C3%83 %C2%8Bsht%C3%83%C2%AB%20e%20v%C3%83%C2%ABshtir%C3% 83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet% 20numri%20i%20mjaftuesh%C3%83%C2%ABm%20i%20spermat ozoideve%20p%C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20ndodhu r%20shtatzania,%20p%C3%83%C2%ABr%20arsye%20se%20kj o%20varet%20nga%20shum%C3%83%C2%AB%20faktor%C3%83% C2%AB.%20Numri%20m%C3%83%C2%AB%20i%20ul%C3%83%C2%A Bt%20i%20spermatozoideve%20brenda%20normave%20norm ale%20n%C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20ml.%20l%C3% 83%C2%ABng%20spermatik%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet%20 me%20rreth%2040%20milion%20spermatozoid%C3%83%C2%A B,%20por%20me%20kusht%20q%C3%83%C2%AB%20l%C3%83%C2 %ABvizja%20e%20tyre%20t%C3%83%C2%AB%20jet%C3%83%C2 %AB%20normale,%20dhe%20megjithat%C3%83%C2%AB%20nuk %20mund%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrcaktohet%2 0numri%20m%C3%83%C2%AB%20i%20ul%C3%83%C2%ABt%20i%2 0mundsh%C3%83%C2%ABm%20p%C3%83%C2%ABr%20mund%C3%83 %C2%ABsin%C3%83%C2%AB%20e%20shtatzanis%C3%83%C2%AB ,%20por%20sa%20m%C3%83%C2%AB%20shum%C3%83%C2%AB%20 t%C3%83%C2%AB%20ulet%20numri%20i%20tyre,%20aq%20m% C3%83%C2%AB%20shum%C3%83%C2%AB%20ulet%20mund%C3%83 %C2%ABsia%20p%C3%83%C2%ABr%20pjellori,%20dhe%20n%C 3%83%C2%ABse%20numri%20i%20spermatozoideve%20ulet% 20n%C3%83%C2%AB%2010%20milion%20n%C3%83%C2%AB%20nj %C3%83%C2%AB%20ml.,%20mund%C3%83%C2%ABsia%20e%20sh tatzanis%C3%83%C2%AB%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB %20thuajse%20e%20parealizueshme,%20por%20megjithat %C3%83%C2%AB,%20nuk%20humbet%20totalisht.%20%20%20 %20%203.%20Kur%20numri%20i%20spermatozoid%C3%83%C2 %ABve%20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20i%20mjaftues h%C3%83%C2%ABm,%20por%20ato%20nuk%20l%C3%83%C2%ABv izin%20ashtu%20si%20duhet.%20Spermatozoidet%20e%20 rritur%20karakterizohen%20p%C3%83%C2%ABr%20bishtin %20e%20tyre%20q%C3%83%C2%AB%20i%20ngjan%20shkopit, %20i%20cili%20i%20shtyn%20ato%20p%C3%83%C2%ABrpara %20n%C3%83%C2%AB%20form%C3%83%C2%AB%20spirale%20dh e%20me%20shpejt%C3%83%C2%ABsi,%20dhe%20kjo%20%C3%8 3%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20domosdoshme%20p%C3%83 %C2%ABr%20spermatozoidin%20q%C3%83%C2%AB%20ka%20p% C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABrshkua r%20nj%C3%83%C2%AB%20distanc%C3%83%C2%AB%20t%C3%83 %C2%AB%20gjat%C3%83%C2%AB%20deri%20te%20veza%20p%C 3%83%C2%ABr%20ta%20pllenuar%20at%C3%83%C2%AB.%20Si pas%20specialist%C3%83%C2%ABve,%20l%C3%83%C2%ABviz ja%20e%20spermatozoid%C3%83%C2%ABve%20%C3%83%C2%AB sht%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20r%C3%83%C2%A Bnd%C3%83%C2%ABsishme%20se%20numri%20i%20tyre%20p% C3%83%C2%ABr%20t%C3%83%C2%AB%20qen%C3%83%C2%AB%20i %20mundur%20pllenimi.%20%20%20%20%20Disa%20prej%20 faktor%C3%83%C2%ABve%20kryesor%C3%83%C2%AB%20n%C3% 83%C2%AB%20pengojn%C3%83%C2%AB%20prodhimin%20e%20s permatozoideve%20jan%C3%83%C2%AB:%20%20%20%20%201. %20Temperatura%20e%20ul%C3%83%C2%ABt.%20N%C3%83%C2 %ABse%20temperatura%20e%20testikujve%20%C3%83%C2%A Bsht%C3%83%C2%AB%204-5%20grad%C3%83%C2%AB%20m%C3%83%C2%AB%20e%20ul%C3%8 3%C2%ABt%20se%20ajo%20e%20trupit,%20ky%20%C3%83%C2 %ABsht%C3%83%C2%AB%20nj%C3%83%C2%AB%20faktor%20i%2 0qart%C3%83%C2%AB%20p%C3%83%C2%ABr%20mosprodhimin% 20e%20spermatozoideve.%20N%C3%83%C2%ABse%20testiku jt%20i%20ballafaqohen%20p%C3%83%C2%ABr%20nj%C3%83% C2%AB%20koh%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20gjat%C3% 83%C2%AB%20me%20nj%C3%83%C2%AB%20temperatur%C3%83% C2%AB%20sa%20ajo%20e%20trupit%20apo%20m%C3%83%C2%A B%20e%20lart%C3%83%C2%AB%20se%20ajo,%20aktiviteti% 20i%20prodhimit%20t%C3%83%C2%AB%20spermaatozoideve %20do%20t%C3%83%C2%AB%20ngadal%C3%83%C2%ABsohej%20 ose%20ndoshta%20do%20t%C3%83%C2%AB%20ndalonte%20pr ot%C3%83%C2%ABsisht,%20dhe%20n%C3%83%C2%ABse%20ule t%20kjo%20temperatur%C3%83%C2%AB%20e%20lart%C3%83% C2%AB,%20prodhimi%20i%20tyre%20kthehet%20n%C3%83%C 2%AB%20normalitet%20brenda%20nj%C3%83%C2%AB%20peri udhe%20kohore%20prej%20tre%20muajsh.%20%20%20%20%2 02.%20S%C3%83%C2%ABmundja%20akute%20e%20shoq%C3%83 %C2%ABruar%20me%20ethe,%20si%20dhe%20s%C3%83%C2%AB mundjet%20virale,%20si%20Hepatiti%20viral,%20shkak tojn%C3%83%C2%AB%20ulje%20t%C3%83%C2%AB%20ndjeshme %20n%C3%83%C2%AB%20prodhimin%20e%20spermatozoideve .%20%20%20%20%203.%20Testikujt%20e%20ngjitur,%20si %C3%83%C2%A7%20ndodh%20tek%20rreth%205%%20e%20t%C3 %83%C2%AB%20posalindurve%20meshkuj%20me%20nj%C3%83 %C2%AB%20apo%20me%20dy%20testikuj%20t%C3%83%C2%AB% 20ngjitur%20me%20qesk%C3%83%C2%ABn%20q%C3%83%C2%AB %20i%20mban%20ato,%20dhe%20n%C3%83%C2%ABse%20nuk%2 0b%C3%83%C2%ABhet%20nd%C3%83%C2%ABrhyrje%20kirurgj ikale%20brenda%20mosh%C3%83%C2%ABs%205%20vje%C3%83 %C2%A7%20n%C3%83%C2%AB%20k%C3%83%C2%ABt%C3%83%C2%A B%20rast,%20kjo%20do%20t%C3%83%C2%AB%20ndikonte%20 shum%C3%83%C2%AB%20n%C3%83%C2%AB%20uljen%20e%20num rit%20t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve%20q%C3%83%C2 %AB%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB% 20testikujt.%20%20%20%20%204.%20Prekja%20nga%20s%C 3%83%C2%ABmundja%20e%20diabetit,%20n%C3%83%C2%ABse %20%C3%83%C2%ABsht%C3%83%C2%AB%20e%20theksuar,%20a jo%20ndikon%20n%C3%83%C2%AB%20sterilitet,%20sit%20 e%20burrat%20edhe%20te%20grat%C3%83%C2%AB.%20%20%2 0%20%205.%20Radioskopit%C3%83%C2%AB.%20Qelizat%20q %C3%83%C2%AB%20prodhojn%C3%83%C2%AB%20spermatozoid et%20jan%C3%83%C2%AB%20qelizat%20m%C3%83%C2%AB%20t %C3%83%C2%AB%20shumta%20t%C3%83%C2%AB%20trupit%20q %C3%83%C2%AB%20ndikohen%20nga%20rrezet%20radioskop ike,%20dhe%20rreziku%20mund%20t%C3%83%C2%AB%20jet% C3%83%C2%AB%20katastrofik,%20sa%20do%20e%20vog%C3% 83%C2%ABl%20q%C3%83%C2%AB%20t%C3%83%C2%AB%20jet%C3 %83%C2%AB%20sasia%20e%20marr%C3%83%C2%AB%20prej%20 tyre.%20%20%20%20%206.%20L%C3%83%C2%ABnd%C3%83%C2% ABt%20narkotike,%20droga.%20%20%20%20%207.%20Varic et%20n%C3%83%C2%AB%20qesk%C3%83%C2%ABn%20e%20testi kujve,%20luajn%C3%83%C2%AB%20gjithashtu%20rol%20n% C3%83%C2%AB%20zvog%C3%83%C2%ABlimin%20e%20numrit%2 0t%C3%83%C2%AB%20spermatozoideve,%20n%C3%83%C2%AB% 20t%C3%83%C2%AB%20dy%20testikujt%20dhe%20jo%20vet% C3%83%C2%ABm%20n%C3%83%C2%AB%20majtin,%20ku%20ndod hin%20zakonisht%20varicet.http://www.botasot.info/logo.gif
Kundėr akneve
Aknet shtojnė stresin dhe personat qė vuajnė nga ky problem kanė besim mė pak tek vetja sesa tė tjerėt. Kėrkuesit zviceran deklaruan se njė grup ilaēesh kundra akneve shtojnė mundėsinė depresionit nė njė shkallė sa qė personi tė mendoj pėr vetėvrasje.
Rezultatet e fundit nė kėtė fushė tregojnė se njė grup ilaēesh kundra akneve shtojnė rrezikun e depresionit dhe si rrjedhojė vetėvrasjen. Pėr qindra vite mjekėt e dinė se aknet shtojnė stresin dhe personat qė vuajnė nga ky problem kanė besim mė pak tek vetja sesa personat e tjerė qė nuk e kanė kėtė problem.
http://www.botasot.info/logo.gifhttp://www.botasot.info/logo.gifhttp://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/semundjet_8.jpg
Reumatizma ėshtė sėmundje qė shfaqet nė kyēet e gjymtyrėve, nė muskuj ose nė pjesė tė tjera tė trupit dhe qė shoqėrohet me dhimbje, me tė therura dhe me ėnjtje. Reumatizma, e cilėsuar ndryshe edhe si sėmundja e moshės sė tretė, ka lidhje tė ngushtė me vendbanimin e personave tė prekur. Sipas specialistėve, kjo sėmundje nė vendin tonė ėshtė shumė e pėrhapur, kjo pėr shkak tė klimės dhe kushteve tė punės dhe banimit. Kurat mė tė mira, sipas mjekėve specialistė, janė barishtet. Shkaqet e sėmundjeve reumatizmale janė tė pėrgjithshme dhe lokale, shpjegojnė reumatologėt duke pohuar se, shkaqet lokale, pra tė pjesėve tė ndryshme tė trupit, janė tė shpeshta gjatė artrozės. Sipas tyre, sa herė qė sforcohet njė nyjė, duhet tė mendohet pėr rrezikun e dėmtimit tė saj, sidomos ato me natyrė sportive dhe profesionale nga mikrotraumat. Tė gjithė pacientėt qė vuajnė nga reumatizma nuk duhet ta pinė asnjėherė ēajin nė njė enė metali, por vetėm nė enė plastike ose prej druri. Madje, mjekėt rekomandojnė qė edhe vetė ēaji tė mos zihet nė njė enė metali, por qelqi apo porcelani. Nė kėtė rast, sapo tė keni pirė as gjysmėn e gotės, dhimbjet kanė tendencė pėr tė pushuar. Kompresa nė vendin e dhimbjeve ėshtė nė tė shumtėn e rasteve qetėsuesi numėr njė qė ndalon dhimbjen. Por pėr reumatizėm afatgjatė, mjekėt rekomandojnė pirjen e produkteve bimore, si dhe kompresat nė vendet mė tė theksuara me reumatizėm. Gjithashtu, dy vitamina janė shumė tė rėndėsishme pėr trupin e njeriut dhe ndihmojnė shumė nė shmangien e problemeve reumatizmale, ato janė Vitamina C dhe A.
http://www.botasot.info/logo.gif
Shoqėrimi me duhanpirės dėmton mė tepėr ata qė nuk e pinė
http://www.botasot.info/mesme/duhani_8.jpg
Edhe nėse nuk e pini duhanin por shoqėroheni me njerėz qė e pinė atė, atėherė ju jeni mė shumė i rrezikuar nga pasojat e tij. Sipas njė studimi tė botuar nė SHBA nga shoqata Pėr kujdesin shėndetėsor bėhet e ditur se, tymi i cigares qė thithet nga duhanpirėsit pasivė ėshtė 10 herė mė shumė helmues se tymi i cigares sė thithur nga duhanpirėsi.
Sipas kėtij studimi, Tek tymi i duhanit tė pėrhapur nė ambient janė gjetur 10 herė mė shumė lėndė kanceroze, se sa tek ai qė pėrfundon nė organizmin e duhanpirėsit.
Nė disa nga konkluzionet e nxjerra nga kjo shoqatė bėhet e ditur se rreth 5 milionė njerėz vdesin nė vit nga duhanpirja, ndėrsa 600 mijė persona vdesin nė vit nga pėrthithja pasive e tymit tė cigares. Theksohet se nėse njė person ka rezistuar rreth njė vit pa pirė duhan atėherė ai nuk konsiderohet mė si i varur prej tij. Por pavarėsisht kėsaj, asnjėherė nuk mund tė flitet me siguri pėr njė fakt tė tillė pasi sipas studimit, njė person i cili nuk ka vullnet tė fortė pėr tė qėndruar larg duhanit, mund ti rikthehet nė ēdo moment atij.
http://www.botasot.info/logo.gif
Disa kėshilla pėr reumatizmin
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendet_8.jpg
Reumatizma, e cilėsuar ndryshe edhe si sėmundja e moshės sė tretė, ka lidhje tė ngushtė me vendbanimin e personave tė prekur. Sipas specialistėve, kjo sėmundje nė vendin tonė ėshtė shumė e pėrhapur, kjo pėr shkak tė klimės dhe kushteve tė punės dhe banimit. Kurat mė tė mira, sipas mjekėve specialistė, janė barishtet. Nė farmacitė bimore, ekzistojnė bimė tė perėndimit qė janė tė shumta pėr sa i pėrket llojeve.Pėrzierje e bimėve qė tregtohet ėshtė tretur nė alkool bimėsh 39 gradė dhe quhet Schenden Bitter dhe bashkė me tė edhe njė lloj kremi i quajtur Calendula Saslbe dhe ėshtė e pėrbėrė nga yndyra dhe lulja e quajtur Calendula Officinalis qė, ndryshe nė gjuhėn e popullit quhet lule duhani, sepse i ka gjethet tė ngjashme me tė.
Shkaqet
Shkaqet e sėmundjeve reumatizmale janė tė pėrgjithshme dhe lokale, shpjegojnė reumatologėt duke pohuar se shkaqet lokale, pra tė pjesėve tė ndryshme tė trupit, janė tė shpeshta gjatė artrozės. Sipas tyre, sa herė qė sforcohet njė nyjė, duhet tė mendohet pėr rrezikun e dėmtimit tė saj, sidomos ato me natyrė sportive dhe profesionale nga mikrotraumat, kjo mundėsi shtohet nė rast se kemi tė bėjmė me njė anomali anatomike tė fituar apo tė lindur, e cila ndikon fuqishėm mbi artrozė. Ndėrsa ndėr shkaqet e pėrgjithshme, specialistėt pėrmendin moshėn, e cila pėrbėn njė faktor etiologjik ku artroza sa vjen e theksohet. Ndėrkohė, faktori gjenetik, pra trashėgimia, sipas mjekėve ndikon sidomos nė formėn e artrozės sė gishtave tė kėmbėve dhe tė duarve, ku viktimė e kėsaj, sipas tij, janė sidomos femrat. Po ashtu klima e ftohė ndikon shumė nė rėndimin e artrozės poliartikulare, e cila prek duart dhe viktimė janė sidomos gratė pas tė 50-ve, kur kjo kombinohet me perimenofrazėn, por te gratė edhe mbipesha ėshtė faktor negativ pėr sėmundjet reumatizmale.
Kėshillat
Kremrat qė janė tė pėrbėrė me kėto lloj bimėsh, kanė njė pėrdorim shumė tė lehtė, me to lyen lėkurėn, nė pjesėn ku ke dhimbje para se tė vesh kompresėn e lagur me Scheden Bitter. Pėr kompresė merret njė garzė nė madhėsi tė vendit ku e ke dhimbjen dhe e lag me kėtė lloj tretjeje bimėsh, mė pas e vendos nė vendin e dėshiruar dhe e mbėshtjell me qese najloni dhe e shtrin mirė nė mėnyrė qė tė mos depėrtojė ajri e as tė lagen apo ndoten rrobat, por pėr mė tepėr kjo mėnyrė pėrdoret pėr tė mbajtur nxehtėsinė, sepse po depėrtoi tė ftohtit, atėherė kompresa duhet tė hiqet sepse nė vend tė kurojė, ajo shkakton dėme. Pėr tė ruajtur ngrohtėsinė dhe pėr tė mos lėvizur kompresa, duhet ta mbėshtjellėsh garzėn me qese najloni edhe me njė copė tė leshit apo tė pambuktė dy apo tre fish dhe ta lidhėsh me ndonjė shami apo diēka elastike qė tė mos lėvizi kompresa.
Disa kėshilla si ta kurojmė reumatizmin
Bėni dy herė nė javė ushtime gjimnastikore. Merrni herė pas herė, (njė herė nė dy ose tre muaj) tableta multivitaminė. Jetoni nė ambiente qė nuk janė tė ftohta. Bėni plazh ēdo vit dhe e rėndėsishme ėshtė qė tė shtriheni nė rėrėn e mėngjesit dhe pasdites. Pini sa mė shumė ēarja me bimė jeshile. Pėrdorni ujė mineral. Hani sa mė shumė fruta mė vitaminė C dhe A. Sa herė qė ndjeheni tė lodhur pėrdorni paracetamol, ose medikamente tė tjera me pėrmbajtje paracetamoli.
http://www.botasot.info/logo.gif
Klinika gjinekologjike ka rritur efektshmėrinė
http://www.botasot.info/mesme/klinika_e_gjinekologjise.jpg
Gjatė vitit 2010, nė Kliniken Gjinekologjike Obstetrike nė Prishtinė, janė kryer 10 mijė e 583 lindje, ndėrsa ka pasur 3 vdekje tė nėnave. Nga ky numėr, 28 pėr qind tė lindjeve vijnė nga Prishtina me rrethinė, tha sot drejtori i gjinekologjisė, Shefqet Lulaj.
Klinika Gjinekologjike Obstetrike nė QKUK zė vendin e parė pėr nga numri i lindjeve, jo vetėm nė vend, por edhe mė gjerė, tha sot drejtori i Klinikes Gjinekologjike obstetrike, Shefqet Lulaj.
Gjatė vitit 2010 janė kryer 10 mijė e 583 lindje me 10 mijė e 8837 tė porsalindur. Numri i lindjeve qė kryhen nė kėtė klinikė zėnė vendin e parė ndėr klinikat mė tė mėdha tė regjionit dhe mė larg. Nė Tiranė ekzistojnė dy Klinika Universitare dhe tė dy klinikat sė bashku kanė njė numėr diku rreth 4 mijė lindje nė vit, tha Lulaj.
Ndėrsa, sa i pėrket vdekshmėrisė sė foshnjave, Dr. Lulaj, tha se krahasuar me vitet e kaluara kemi njė ulje tė mortalitetit nė vendin tonė.
Vdekshmėria e fėmijėve me peshė prej 500gr ose 22 javė tė distacionit e shprehur nė promil ka qenė 14-tė. Ne mund tė lėvdohemi kur kėtė promil e zbresim nėn 10-tė, mirėpo duhet kohė, i kemi shifrat e viti 1999 dhe 2000 dhe prek kėsaj periudhe ne kemi arritur pėr tri herė me e reduktu vdekshmėrinė e kėtyre fėmijėve, theksoi Lulaj.
Sipas Lulajt, numri mė i madh i vdekjeve tė foshnjave vie nga lindjet e parakohshme. Ndėrsa, sa i pėrket numrit tė vdekjeve materiale, nė vitin e kaluar janė shėnuar tri raste, qė do tė thotė janė 3-4 herė mė pak se vitet e kaluara.
Ndryshe, pėr shkak tė numrit tė madh tė lindjeve qė kryhen nė kėtė Klinikė, tash e tutje, nuk do tė pranohen rastet jashtė Komunės sė Prishtinės, me pėrjashtim tė atyre qė vijnė me komplikime tė caktuara shėndetėsore, tha Lulaj.
http://www.botasot.info/logo.gif
Rritet numri i grave me kancer tė gjirit
http://www.botasot.info/mesme/lab480.jpg
Numri i grave me kancer gjiri po rritet, dhe njė ndėr tetė gra po diagnostikohen me kėtė sėmundje, sipas Studimeve tė Kancerit nė Britaninė e Madhe.
Ekspertėt fajėsojnė stilin e jetesės, duke pėrfshirė mbipeshėn dhe pėrdorimin e shpeshtė tė alkoolit.
Kanceri i gjirit, ėshtė mė i pėrhapuri nė Britaninė e Madhe. Nga ai vdesin 12 mijė gra ēdo vit. Njė milion e gjysėm gra kontrollohen ēdo vit dhe pavarėsisht nga fushatat e ndėrgjegjėsimit, shifrat e kancerit tė gjirit vazhdojnė tė rriten.
Ndėr grupet mė tė rrezikuara mes grave janė ato tė moshės 50 deri nė 69 vjeē. Edhe shifrat nė rritje tė grave tė diagnostikuara me kancer u pėrkasin pikėrisht kėsaj grupmoshe.
Megjithatė, disa specialistė mendojnė se kėto shifra duken mė alarmante seē mund tė jenė nė tė vėrtetė.
Mbledhja e tė dhėnave pėr kancerin e gjirit ėshtė mė e saktė tani se para njė dekade. Sfida tani ėshtė tė parandalohet numri i rasteve tė reja. Dhe njė nga hapat fillestarė ėshtė kujdesi pėr mėnyrėn e tė jetuarit dhe dietėn.
http://www.botasot.info/logo.gif
Efektet e ēajit
http://www.botasot.info/mesme/qaji_9.jpg
Nė tė vėrtetė ēaji ėshtė i njohur nga tė gjithė pėr efektet e tij kundėr gripit dhe tė ftohurit. Ai ėshtė i pasur nė kalori, nuk ėshtė i kushtueshėm dhe pėrgatitet lehtė. Ēaji pėrmban polifenole, tė cilat kanė antioksidantė mbrojtės. Polifenolet janė antibakteriale, antivirale dhe veprojnė si antiinflamatore, - thotė Uendi Bazilian, njė mjek amerikan. Sipas tij, por edhe eksperiencave jetėsore, janė tashmė tė ditura efektet pozitive qė jep ēaji nė shėndetin e njeriut. E rėndėsishme ėshtė tė njihet mėnyra dhe masa e duhur pėr pėrgatitjen e tij, pėr tė marrė rezultatin e dėshiruar. mbajtur nėn kontroll presionin e gjakut, funksionin e zemrės dhe veshkave. Kėshillohet pėrdorimi i 4-5 biskotave me elb ēdo ditė. Sidomos nėse doni tė luftoni gripin. Lulja e Blirit njė tjetėr bimė qė pėrdoret kundėr kollės ėshtė edhe lulja e blirit. Mjekėt kėshillojnė tė pihet tre deri nė katėr gota me ēaj bliri nė ditė nga njerėzit qė kanė kollė. Efektet do tė jenė tė menjėhershme.
Fieri i Gurit njė tjetėr mėnyrė qė pėrdoret nga mjekėsia popullore pėr largimin e kollės ėshtė fieri i gurit. Ēaji i pėrftuar nga fieri pihet ēdo mėngjes nga njė gotė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Analgjetikėt kurojnė sėmundjen
http://www.botasot.info/mesme/semundja_9.jpg
Analgjetikėt janė ilaēe qė lehtėsojnė dhimbjen pa e ulur inflamacionin. Ato janė shumė efektive nė uljen e dhimbjeve tė lehta dhe jo shumė tė forta, tė ngjashme me atė tė dhimbjes sė kokės ose tė dhėmbit. Ato nuk kanė efekte anėsore si ilaēet e tjera . Analgjetikėt japin efekt shpejt zakonisht brenda njė ore. Ēlirimi nga dhimbja zgjat zakonisht nga 4 deri nė 8 orė. Kėto ilaēe funksionojnė duke penguar dėrgimin e sinjaleve dhe dhimbjes nė tru ose duke penguar vetė trurin qė tė marrė sinjale. Acetaminophen pėrbėrėsi aktiv qė ndodhet tek analgjetikėt mė tė pėrdorur. Pėrfshi ato qė nuk kanė aspirinė nė pėrbėrjen e tyre si: Anacin, Execedrin, dhe Tylenol. Dy vitamina janė shumė tė rėndėsishme pėr trupin e njeriut dhe ndihmojnė nė shmangien e problemeve reumatizmale, ato janė vitamina C dhe A.
http://www.botasot.info/logo.gif
Inflamacioni viral i mėlēisė - hepatiti
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsi_9.jpg
Sipas specialistėve tė shėndetit publik bartėsit kronikė tė hepatitit B nė vendin tonė janė nė shifra alarmante. Sėmundje e rrezikshme qė kėrcėnon deri nė vdekje dhe si tė mos mjaftonte kjo, rreziku i transmetimit ėshtė tepėr i lartė. Bėhet fjalė pikėrisht pėr hepatitin B e cila ėshtė njė sėmundje ngjitėse qė prek mėlēinė dhe e rrezikshme bėhet kur kthehet nė sėmundje kronike. Nė vendin tonė prek ēdo vit tė paktėn 2 mijė persona. Ndėrsa sa i takon bartėsve kronikė tė sėmundjes nė vendin tonė shifrat janė akoma mė alarmante. Sipas njė studimi tė realizuar nga specialistėt e shėndetit publik. Ndėrkohė specialistė e Institutit tė Shėndetit Publik, pohojnė se hepatiti B ėshtė njė sėmundje e rrezikshme se studimet tregojnė se ndėr personat qė janė mė tė prekur nga hepatiti B ėshtė stafi mjekėsor. Ndėrkohė specialistėt shpjegojnė rrugėt e transmetimit dhe rrezikshmėrinė e sėmundjes.
Hepatiti B
Nė vendin tonė ka rreth 320 mijė deri nė 480 mijė bartės kronikė tė hepatiti B. Kėta tė fundit janė persona qė edhe ne mungesė tė sėmundjes pėrmbajnė agjentin infektiv dhe mund t'ua transmetojnė tė tjerėve. Sipas specialistėve, do tė thotė se potenciali i tė sėmurėve nga kjo sėmundje mund tė jetė shumė i madh nėse nuk merren masa mbrojtėse. "Nė vendin tonė ka ēdo vit rreth 2 mijė persona tė prekur nga hepatiti B",- bėjnė tė ditur specialistėt. Ndėrkohė specialistėt pohojnė se hepatit B nė shumicėn e rasteve shėrohet por ndonjėherė bėhet kronike duke u transformuar nė hepatit kronike apo tumor nė melēi. Dhe pika kritike sipas tyre arrin pikėrisht kur sėmundje neglizhohet.
Transmetimi dhe shenjat
Rreziku i transmetimit tė sėmundjes ėshtė 100 herė mė i lartė se ai i virusit AIDS dhe rrugėt e transmetimit janė tė ndryshme. Kėshtu marrėdhėniet seksuale tė pambrojtura sipas specialistėve ėshtė njė ndėr rreziqet kryesore pėr ta marrė kėtė sėmundje. Ndėrkohė edhe transfuzioni i gjakut dhe tė derivateve tė tij tė infektuara ėshtė rrugė transmetimi i sėmundjes. Madje nga hepatiti B mund tė ndodhė edhe infektimi i tė sapolindurit nga nėna mbartėse e virusit. "Sėmundja mund tė merret edhe nga kontakti pėrmes lėkurės dhe mukozave lėngje biologjike tė infektuara nga virusi",- pohojnė specialistėt duke shtuar se kjo mund tė ndodhe si pasojė e shpimeve ose prerjeve aksidentale me instrumenta apo edhe nga manipulime infektuara pa mbrojtjen e duhur. Ndėrsa sa i takon shenjave tė sėmundjes specialistėt pohojnė se shenjat e para janė lodhje, mungese oreksi, dhimbje kokė, temperaturė, tė vjella.
http://www.botasot.info/logo.gif
Europa avancon nė luftėn ndaj tumorit
http://www.botasot.info/mesme/tumor-cell-.jpg
Ekspertėt parashikojnė njė rėnie tė rasteve tė kancerit nė Europė gjatė vitit 2011, si pėr meshkujt ashtu edhe pėr femrat.
BBC, duke iu referuar tė dhėnave tė Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė, thotė se norma e meshkujve tė prekur do tė ulet me 7%, ndėrsa ajo e femrave me 6%,.
Tė pėrkthyera nė numra, kjo pėrqindje do tė thotė se 100 mijė jetė do tė kursehen, ndėrsa numri i vdekjeve nga sėmundja nė kontinent do tė bjerė nė 1,3 milion njerėz gjatė 2011-s.
Lajmi i mirė ėshtė se rėniet e fundit nė rastet e tė prekurve nga kanceri i stomakut, shtyllės kurrizore, gjoksit, zorrės sė trashė e prostatės pritet tė vazhdojnė, edhe pse janė nė rritje rastet e kancerit tė mushkėrive.
Numri i tė prekurve do tė bjerė nga 154 nė 142 tė prekur nė 100 mijė persona, nga tė cilat 1/3 vdesin qė nė dy vitet e para tė shfaqjes sė tumorit.
Numri i viktimave po reduktohet nė Europė edhe nė avancimin e praktikave mjekėsore, nė luftėn kundėr tumoreve.
http://www.botasot.info/logo.gif
Efektet e vitaminave
http://www.botasot.info/mesme/vitamina_10.jpg
Konsumimi i ushqimit qė pėrmban antioksidantė, nė veēanti pemėt dhe perimet, parandalon karcinomėn e pankreasit. Efektin mė tė madh mbrojtės e ka treguar vitamina E, ndėrsa pas saj ėshtė vitamina C dhe beta-karoteni (paravitamina A). Mirėpo, kėto rezultate nuk kanė qenė tė ngjashme me marrjen e preparateve tė kėtyre vitaminave dhe antioksidantevė, gjė qė tregon se efekt mbrojtės kundėr kancerit tė pankreasit kanė vetėm antioksidantėt e fituar nga ushqimi.Me viruse kundėr kancerit, gjatė hulumtimit pėr barnat e reja, njė grup shkencėtarėsh kanė vėrejtur se injektimi i disa viruseve me ndryshime gjenetike te personat me karcionmė tė mėlēisė kanė efekt pozitiv. Mė tė rrezikuar nga karcinoma e mėlēisė janė bartėsit e virusit tė hepatitit B, pastaj ata me hepatit C, cirozė tė mėlēisė, hematokromatozė, marrje tė steroideve etj. Provat me viruse tė ndryshuar gjenetikisht janė bėrė te 14 tė sėmurė me karcinomė tė cilėt nuk kanė pasur zgjidhje tjetėr terapeutike. Atyre u ėshtė injektuar virusi nė tumor, ku ėshtė shumuar dhe ka shkaktuar vdekjen e qelizave kanceroze, ndėrsa ka vazhduar me anė tė gjakut dhe limfės duke kėrkuar qeliza tjera kanceroze.
http://www.botasot.info/logo.gif
Kolesteroli i larte nė gjak
http://www.botasot.info/mesme/cholesterol_10.jpg
Gjithmonė e me shumė njerėz po vuajnė nga kolesteroli i larte nė gjak dhe gjithmonė e me pak prej tyre janė duke marre kurimin e nevojshėm, ishte pėrfundimi i studimit me tė gjerė ndonjėherė rreth kėtij problemi. Gjithmonė e me shumė njerėz po vuajnė nga kolesteroli i lartė nė gjak dhe gjithmonė e me pak prej tyre janė duke marre kurimin e nevojshėm, ishte pėrfundimi i studimit mė tė gjerė ndonjėherė rreth kėtij problemi. Nė total, 147 milion njerėz u morėn nė studim nga Organizata Botėrore e Shėndetėsisė (OBSH), raportoi gjatė ditės BBC-se. Niveli i larte i kolesterolit ėshtė pėrgjegjėsi kryesor i sėmundjeve kardiovaskulare, qė me 17 milion vdekje ne vit, janė arsyeja e pare e vdekshmėrisė nė botė. Ndėrsa numri i njerėzve me nivel shumė tė lartė kolesteroli nė gjak rritet, gjithmonė e me pak persona vendosin tė trajtohen me ilaēe qė reduktojnė nivelin e kolesterolit. Statistikat u grumbulluan pėr njė periudhe 10-vjeēare, nė vende si Anglia, Gjermania, Japonia, Jordania, Meksika, Skocia, Tajlanda dhe Shtetet e Bashkuara tė Amerikės. Nė kėtė periudhe kohore, u provua njė rritje e ndjeshme e njerėzve me nivel tė lartė kolesteroli nė gjak. Ushqimet e shpejta qėndrojnė nė zanafillėn e kėtij problemi. Neglizhenca mbetet njė problem i madh, ndėrsa nė vendet e varfra, pengesa kryesore mbetet ēmimi i lartė i medikamenteve. Nė raportin e OBSH-se, shkruhej se ėshtė e gabuar tė konsiderohen sėmundjet kardiovaskulare si sėmundje tė shtresave tė varfra, pasi ato godasin kryesisht shtresat e mesme tė popullsisė.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/teshtitje_13.jpg
Nėse njė person kollitet apo teshtin gjatė dimrit, ka njė arsye pėr kėtė. Shkencėtarėt kanė zbuluar se nevojitet vetėm njė teshtimė nga personi me grip qė bakteret tė shpėrndahen nė tėrė hapėsirėn. Kontaminimi mund tė zgjasė me orė. Shkencėtarėt kanė zbuluar qė piklat e infektuara mikroskopike tė cilat qiten jashtė me teshtimė dhe kollitje janė tė mjaftueshme pėr tu pėrhapur sėmundja. Inhalimi i grimcave virale nė ordinancėn mjekėsore, nė vend tė punės, nė aeroplan apo tren mund tė shkaktojė infektimin pas vetėm njė ore. Ky zbulim sugjeron qė duhet tė shmangen njerėzit nė dhomat e pritjes nėpėr spitale apo ordinanca sepse ekziston rreziku i madh nga sėmurja. Kjo shpjegon pse shumė njerėz shpesh sėmurėn nė fillim tė pushimit, pas verės, nė udhėtimet me autobus dhe ngjashėm.| Gripi kalon nga njeriu nė njeri me kontakt fizik direkt, ose kur dikush teshtin apo kollitet. Shumica e hulumtimeve janė koncentruar tek aerosolet, pikat tė cilat e bartin virusin pėrmes ajrit dhe tė cilat shpejt bien nė tokė dhe sipėrfaqet pėrreth. Shkencėtarėt amerikanė kanė mbledhur mostrat e ajrit nga dhomat e pritjes nėpėr klinika, nė tri dhoma nė ēerdhe dhe tri fluturime ndėrkombėtare. Gjysma e mostrave kanė pėrmbajtur virus tė gripit. Ata kanė mėsuar qė njė metėr kub i ajrit pėrmban mesatarisht 16.000 grimca tė virusit. Inhalimi i ajrit nė hapėsirat me koncentrim tė tillė tė viruseve mund tė shkaktojė infektimin pėr vetėm njė orė. Rreziku mund tė zvogėlohet dukshėm me ventilim, klimė (ajėr tė kondicionuar) dhe ajrosje. Me kollitje tipike qiten jashtė vrushkuj tė gjatė 30 cm, sė bashku me rreth 3.000 pikla tė pėshtymės me shpejtėsi prej 80 km/h. Me teshtimė qiten jashtė rreth 40.000 pikla, nga tė cilat disa prej tyre lėshojnė trupin me shpejtėsi prej 160 km/h.
http://www.botasot.info/logo.gif
Kafja e mirė pėr femrat
http://www.botasot.info/mesme/kafja_13.jpg
Kafja e pėrmirėson efektivitetin tek femrat, sidomos nė situatat stresuese nė punė, zbuloi hulumtimi mė i ri. Por, e njėjta nuk vlen pėr meshkujt, te tė cilat ndikon plotėsisht nė mėnyrė tė kundėrt, pėrkatėsisht e dobėson memorien e tyre dhe vėshtirėson tė menduarit. Shkencėtarėt nga Bristoli dėshiruan tė zbulojnė se si ndikon kafja nė organizmin i cili ėshtė nėn stres, pėr shembull gjatė kohės sė takimit tė rėndėsishėm tė punės. Njėrit grup i dhanė kafe pa kafeinė, ndėrsa tjetrit me nivelin e lartė tė kafeinės. Meshkujt tė cilėt e pinė kafen me kafeinė kanė pasur rezultate dukshėm mė tė dobėta nė testet e memories. Pėr zgjidhjen e detyrave u janė nevojitur 20 sekonda mė shumė se sa ata qė nuk kanė marrė kafeinė. Femrat tė cilat kanė pirė kafe me kafeinė i zgjodhėn testet pėr 100 sekonda mė shpejt se sa ato qė morėn kafe pa kafeinė. Studimet e mėhershme konfirmuan se kafeina mund tė mbrojė trupin nga diabeti, Alzheimeri dhe dėmtimi i mėlēisė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Ja disa kėshilla pėr njė shėndet tė mirė
http://www.botasot.info/mesme/shen_13.jpg
Alkooli, pijet alkoolike, si p.sh. vera, birra ose rakia, janė pije eksituese dhe jo me vlerė tė plotė ushqimore. Ato janė tė pasura me kalori dhe e vėshtirėsojnė rėnien nė peshė. Sipas llojit tė pijes, ato mund tė ngrenė ose tė ulin nivelin e sheqerit. Nė lidhje me ilaēet qė pėrdoren, alkooli mundet edhe tė provokojė rėnien e sheqerit nėn vlera normale. Konsumoni pije alkoolike sipas rekomandimit njė gotė ėshtė e mjaftueshme, nė sasi tė kufizuar dhe mė sė miri gjatė vakteve kryesore. Bisedoni me mjekun tuaj pėr konsumin e alkoolit.
Lėvizja
Lėvizni rregullisht, sė paku 30 minuta nė ditė. Mė sė miri ėshtė ta inkuadroni lėvizjen nė pėrditshmėrinė tuaj: p.sh. zbrisni nga autobusi njė stacion mė herėt dhe merrni shkallėt nė vend tė ashensorit. Lėvizja jo vetėm pėrmirėson nivelin e sheqerit nė gjak, por edhe tensionin dhe yndyrat nė gjak.
Konsultat
Nė biseda personale me mjekun tuaj, kėshilltarėt/-et pėr ushqimin dhe diabetin, mund ti sqaroni individualisht tė gjitha temat dhe pyetjet me rėndėsi. Pėrveē kėtyre, ngrini mė lart qėndresėn fizike, fuqinė dhe lėvizshmėrinė pėrmes njė programi tė pėrshtatur individual aktivitetesh.
Djegia e kalorive
Nėse bėni pauzė duke mos lėvizur aspak ndėrmjet intervaleve tė ushtrimeve tė rėnda aerobike, ndodh qė acidi laktik tė mblidhet nė muskuj. Nėse pini ujė dhe jeni vazhdimisht nė lėvizje, madje edhe gjatė pauzave, muskujt tuaj do ė lirohen nga lėngjet e kėqija dhe do tė pėrshkohen nga lėngjet e mira, kėshtu qė do tė keni fuqi mė tė madhe nė intervalin e radhės. Ruani shprehitė e vjetra tė mira, por pėrvetėsoni edhe disa shprehi tė reja. Mbani ato shprehi tė cilat janė treguar tė suksesshme, dhe vazhdimisht vlerėsoni. Ndėrkohė mos hezitoni tė mėsoni shprehi tė reja tė cilat do tju mundėsojnė arritjen e pėrgatitjes mė tė madhe fizike dhe djegien e mė shumė kalorive. Kujdes thembrat. Nėse vraponi, ecni, ecni shpejtė ose bėni ushtrime aerobike mė shumė se tri herė nė javė, ju i mundoni thembrat tuaja. Ekzistojnė atletike tė dizajnuara nė veēanti pėr llojet e sporteve me tė cilat merreni, me ērast kėmba juaj do tė pėrshtatet mė sė miri. Duke mbathur atlete tė kėtilla mund tė pengojmė edhe lėndimet.
Kokėn lartė!
Shumė njerėz shikojnė nė display gjatė kohės kur vrapojnė nė shirit. Mirėpo ekspertėt thonė se nėse shikojmė drejt pėrpara, mund tė bėjmė hapa mė tė gjatė dhe mund ta shfrytėzojmė mė sė miri oksigjenin qė kemi nė dispozicion, dhe nė kėtė mėnyrė do tė na ndihmojė qė tė shpenzojmė mė shumė kalori. Merrni njė mik. Mos u mundoni vetėm. Hulumtimet kanė treguar se njerėzit tė cilėt ushtrojnė me ndonjė mik janė dy herė mė shumė tė prirė pėr tiu pėrmbajtur programit tė tyre aerobik, nė krahasim me njerėzit tė cilėt ushtrojnė vetė. Mos u mbėshtetni. Derisa jeni duke bėrė ndonjė ushtrim vrapimi nė ndonjėrėn nga pajisjet mekanike tė cilat kanė mbajtėse pėr duar mos u mbėshtetni shumė, por vetėm vendosni duart. Njerėzit tė cilėt mbėshteten shumė nė mbajtėset pėr duar humbnin efikasitetin e ushtrimit.
Pini lėngje!
Nėse ushtrimet tuaja zgjatin mė shumė se 90 minuta, ėshtė mė mirė tė pini ujė tė zakonshėm. Pijet energjetike na mundėsojnė tė kompensojmė energjinė dhe lėngjet e humbura. Relaksohuni dalėngadalė. Nėse menjėherė pas njė trajnimi tė rėndė largoheni nga pajisjet mekanike, kjo mund tė sjellė deri te grumbullimi i acidit laktik nė muskuj. Nė vend se ta bėni kėtė relaksohuni pėr disa minuta nė pajisjen mekanike duke zvogėluar dalėngadalė shpejtėsinė dhe intensitetin. Nėse mendoni se ushtrimi juaj ka qenė mė i mundimshėm se herėve tjera, atėherė relaksimi graduale tė zgjatė pesė deri dhjetė minuta
http://www.botasot.info/logo.gif
Pediatrėt nuk rekomandojnė pije energjetike
http://www.botasot.info/mesme/energydrink_nb_021.jpg
Pijet energjetike nuk janė studjuar por konsumohen sė tepėrmi, dhe mund tė jenė tė rrezikshme pėr fėmijėt dhe tė rinjtė, paralajmėrojnė mjekėt nė revistėn amerikane "Pediatrix", dhe thonė se fėmijėt nuk duhet ta konsumojnė kėtė pije.
Rreziqet nga konsumi i pijeve energjetike, kryesisht pėr shkak tė pranisė sė madhe tė kofeinės dhe pėrbėrėsve tė ngjashėm, mund tė jenė rrahja e shpejtuar e zemrės, sulmi nė zemėr, gjakderdhja nė tru, madje edhe vdekja e papritur, thuhet nė artikullin e shkruar nga njė grup i pediatrėve.
Dakota Sejlor (Dacota Salior), nxėnėse e shkollės sė mesme nga shteti Misuri, tha se ėshtė shtruar pesė ditė nė spital pas sulmit nė zemėr, qė e kishte marrė si pasojė e pirjes sė dy pijeve tė fuqishme energjetike.
Mjekėt kanė thėnė se 18 vjeēarja ka pėsuar sulm nė zemėr pėr shkak tė sasisė sė madhe tė kofeinės apo substancave tė ngjashme.
http://www.botasot.info/logo.gif
Llojet e dhimbjeve
http://www.botasot.info/mesme/llojet_14.jpg
Dhimbja ėshtė mėnyra me tė cilėn trupi tregon qė diēka nuk ėshtė krejt nė rregull. Pėrafėrsisht e dini kur bėhet fjalė pėr dhimbje kalimtare, dhe kur ėshtė fjala pėr diēka mė serioze. Por kur ėshtė fjala pėr ndonjė dhimbje tė papritur e cila ėshtė prezente mė gjatė se zakonisht, apo vetėm duket ndryshe, e meriton vėmendjen tuaj. Disa nga gjendjet vijuese duhen tė merren seriozisht dhe tė kėrkohet kėshilla e mjekut.
Dhimbja nė gjoks
Nėse pacientėt e njohin mirė gjuhėn subtile tė zemrės, shumė prej tyre mund tė shmangin shqetėsimin e panevojshėm dhe koston. Studimet kanė zbuluar qė femrat pėrjetojnė nivel mė tė gjerė tė simptomave tė sulmit nė zemėr sesa meshkujt. Ekzistojnė tre tregues tė mirė qė diēka nuk ėshtė nė rregull, dhe ata mund tė shfaqen tek tė dy gjinitė. Ata janė dhimbja nė gjoks e cila nuk kalon, shkurtimi i frymėmarrjes dhe ēfarėdo lloj dhimbje nė pjesėn e sipėrme tė trupit e cila nuk ėshtė shfaqur deri tani. Nėse ndieni cilėndo prej kėtyre simptomave, duheni ta telefononi mjekun apo ndihmėn e shpejtė.
Dhimbja e rėndė e kokės
Ka gjasa qė bėhet fjalė pėr migrenė. Por, nėse nuk pėrcillet me simptomat tjera tė migrenės, dhimbja e papritur e fortė e kokės mund tė sinjalizojė qė bėhet fjalė pėr aneurizėm tė trurit. Pėlcitja e aneurizmit mund tė shkaktojė dėmtimin e trurit brenda disa minutash, prandaj duheni ta telefononi menjėherė ndihmėn e shpejtė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Dhimbja e dhėmbit
http://www.botasot.info/mesme/dhimbja_14.jpg
Me siguri bėhet fjalė pėr dėmtimin e nervave tė dhėmbit apo dhėmbi dhemb pėr shkak tė inflamacionit. Nėse nuk pėrkujdeseni shpejt pėr inflamacionin, bakteret nė gojė mund tė hyjnė nė nerv. Dhe definitivisht nuk dėshironi qė kolonitė e baktereve tė pėrhapen nėpėr trupin tuaj. Nėse dhėmbi juaj ėshtė tashmė i infektuar, do tė duhet ti pastroni kanalet e rrėnjėve.
Dhimbja e fortė nė njėrėn anė tė trupit
Nėse keni dhimbje nė anėn e djathtė dhe po ashtu keni edhe mundim e ethe, ka mundėsi qė bėhet fjalė pėr inflamacion tė zorrės qorre. Pėr femrat, mundėsi e dytė ėshtė cista e vezorėve. Zakonisht kėto qeska tė mbushura me lėng janė tė parrezikshme dhe zhduken vetė. Por, nėse njėra shpėrthen, kjo mund tė shkaktojė dhimbje tė tmerrshme. Nė tė dy rastet, ėshtė i nevojshėm operacioni urgjent.
Zorra e pezmatuar mund tė pėlcasė dhe tė shkaktojė shumė komplikime. Po ashtu edhe cista duhet tė hiqet menjėherė, sepse mund tė bllokojė rrjedhėn e gjakut nė vezore brenda disa orėve.
Dhimbja abdominale me gazra dhe fryrje tė barkut
Nė muajin e fundit shumicėn e kohės ndiheni tė fryrė nė bark dhe keni gazra, pa marrė parasysh se ēfarė hani. Nėse simptomat janė tė reja, nė rastin mė tė keq bėhet fjalė pėr kancer tė vezoreve. Simptomat e hershme tė kėsaj forme tė kancerit janė: fryrja e barkut, dhimbja nė stomak apo legen dhe vėshtirėsitė me ushqim. Nėse filloni ti pėrjetoni kėto simptoma gati ēdo ditė mė shumė se dy apo tri javė, konsiderojeni kėtė si shenjė paralajmėruese.
http://www.botasot.info/logo.gif
Disa lloje tė vitaminave qė forcojnė imunitetin
http://www.botasot.info/mesme/shendetesi_14.jpg
Nė periudhėn dimėrore ėshtė shumė e rėndėsishme qė ta pėrmirėsoni dhe forconi imunitetin, qė tė mund tė mbroheni nga viruset. Njėri nga aleatėt mė tė mirė nė luftė kundėr infeksioneve janė vitaminat, dhe pėr kėtė shikoni se pse ėshtė i rėndėsishėm marrja e secilės prej tyre dhe cilat ushqime janė burim i shėndetit.
Vitamina A
Vitamina A apo beta-karoteni gjendet nė ushqime me prejardhje bimore dhe shtazore. Nė ushqimet me prejardhje shtazore, nė peshq, mėlēi apo nė produkte tė qumėshtit, vitamina A ėshtė nė formė tė retinolit dhe dehidroretinolit, derisa nė ushqime me prejardhje bimore gjendet si provitamina A, e cila ėshtė sidomos e rėndėsishme nė formė tė beta-karotenit.
Nė ditė ėshtė e nevojshme tė fusni nė organizėm 2.1 mg provitaminė A. Ėshtė mbrojtės shumė i mirė i shikimit, por edhe mbron lėkurėn. Ushqimet bimore tė pasura me beta-karoten janė karota, kungulli dhe pemėt e perimet tjera me ngjyrė tė portokalltė, perimet me fleta tė gjelbra etj. Nė zierje provitaminat dhe vitamina A nuk shkatėrrohen, dhe pasi qė nuk janė tė tretshėm nė ujė, nė pjesėn mė tė madhe mbeten nė ushqim. Nuk duhet ta teproni me marrjen e tij pasi qė nė sasi tė mėdha akumulohet nė organizėm qė mund tė sjell deri tek intoksikinimi.
Vitamina D
Vitamina D ėshtė shumė e rėndėsishme pėr shėndetin pasi qė ndikon nė sjelljen e kalciumit nė eshtra. Do tė pėrmbushni nevojėn pėr tė, nėse sė paku tri herė nė javė qėndroni nga 15 minuta nė diell. Mėnyra tjetėr qė ta fusni dozėn ditore tė vitaminės D prej 0.005 mg ėshtė ushqimi adekuat. Kjo ėshtė sidomos e rėndėsishme nė dimėr, pėr kėtė mos harroni qė mė sė shumti gjendet nė vajrat e peshkut dhe nė peshq tė ndryshėm (0.01 km/100g), vezė (0.002 mg/100g), gjalpė etj.
Vitamina C
Sigurisht qė tashmė e dini qė vitamina C ėshtė miku mė i mirė nė luftė kundėr infeksioneve, viruseve, lodhjes, si edhe ajo po ashtu lehtėson absorbimin e hekurit. Doza ditore e vitaminės C ėshtė 60 mg, ndonėse bazuar nė disa studime tė reja rekomandohet edhe deri nė 1000 mg, ndėrsa pėr personat e sėmurė edhe mė shumė. Nevojat pėr tė do ti pėrmbushni me anė tė pemėve dhe perimeve tė freskėta, pasi qė me zierje vitamina C humbet. Pėr shembull, lakra e freskėt me rastin e grirjes humb 6-9 mg vitaminė C nė 100 gramė, derisa me rastin e zierjes humb rreth 37 mg. Nėse ushqimi duhet tė pėrpunohet, le tė jetė sa mė i shkurtė dhe nė sasi tė vogėl tė ujit. Me vitaminė C janė posaēėrisht tė pasura pemėt jugore (30-50 mg/100g), kivi (80 mg) dhe lakra (50 mg), por edhe shega, speci domatja, dredhėza, spinaqi etj.
Vitamina E
Vitamina E siguron mbrojtjen e qelizave pasi qė pėrmirėson shfrytėzimin adekuat tė oksigjenit nė organizėm dhe mbron enėt e gjakut dhe lėkurėn nga radikalet e lira.
Pėrveē qė ėshtė i njohur si vitamina e bukurisė, kontribuon edhe nė mbrojtjen nga arteroskleroza dhe tromboza. Me tė janė tė pasura, farat e grurit, orizi, pambuku, perimet me fletė, lajthitė, bademet etj. Dozat e nevojshme ditore janė 10-15 mg, ndėrsa pėr femra 19 mg.
Vitamina B
Kompleksi i vitaminės B ndikon nė stres dhe nė nerva, me fjalė tė tjera forcon nervat tuaj. Kėto vitamina do ti gjeni nė mish, qumėsht dhe peshk, drithėra integral, vezė, oriz etj. B1-ka rol shumė tė rėndėsishėm nė metabolizėm pėr karbohidrate, por edhe nė funksionimin e sistemit nervor. Burimet mė tė mira me vitamina B1 janė drithėrat integrale, buka, mishi i kuq, tė bardhėt e vezės dhe perimet e gjelbra. B3-Ka funksion tė rėndėsishėm nė punėn normale tė trurit dhe rregullimin e shtypjes sė gjakut, ndėrsa burim i pashtershėm i kėsaj vitamine ėshtė kikiriki. B6-Ka rol tė rėndėsishėm nė metabolizėm, tė amino acideve tė caktuara, yndyrave dhe glukozės. Merr pjesė nė sintezėn e hemoglobinės. Gjendet nė arra, oriz, banane dhe sardina. B9-Ėshtė i rėndėsishėm pėr zhvillimin e qelizave tė reja, dhe sidomos tek krijimi i rruazave tė kuqe tė gjakut. Pėr shkak tė kėtij roli kjo vitaminė ėshtė e nevojshme nė ushqimin e fėmijėve dhe shtatzėnave. Gjenden nė mėlēi, perime tė gjelbra dhe nė drithėra integrale. B12-Ndikon veēanėrisht nė disponim tė mirė, ulė nervozen, pėrmirėson pėrqendrimin dhe kujtesėn. Parandalon aneminė, dhe ndihmon nė rritjen e fėmijėve dhe shton oreksin. Mund ti lehtėsojė mundimet gjatė dhe para ciklit menstrual. Nutricionistėt kohė tė gjatė janė tė bindur se vitaminė B12 pėrmbajnė vetėm ushqimet me prejardhje shtazore (mėlēia, vezėt, peshku), si edhe gjendet nė majėn e birrės, megjithatė studimet mė tė reja treguan se edhe disa ushqime me prejardhje bimore janė tė pasura me kėtė vitaminė si: panxhari, disa lloje tė drithėrave, susami, lajthia, soja etj.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://t2.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRd5kcK7paKVl8g_sWGXpunRTeOO4WXZ GrNGlXFECezPvlWqrEb
Pėrpos ushtrimeve, me rėndėsi tė madhe ėshtė edhe hidratimi i organizmit nga jashtė dhe brenda Njerėzit qė bėjnė njė stil pasiv tė jetės, pa aktivitet fizik, brenda vitit preken rreth katėr herė nga ftohja. Nga ana tjetėr, ata qė ēdo ditė ecin tė paktėn gjysmė ore, apo merren me ndonjė aktivitet tjetėr fizik, preken nga ftohja vetėm njė herė nė vit, ka treguar studimi i Universitetit nė Karolinėn Jugore. Bile edhe gjatė ditėve tė ftohta, mė mirė ėshtė qė tė ushtrohet jashtė. Shumica e njerėzve, 90% tė jetės sė tyre jetojnė nė ambiente tė mbyllura plot me baktere, prandaj ēdo mundėsi pėr tė qėndruar nė ambient tė hapur, ėshtė e mirėseardhur. Pėrpos ushtrimeve, me rėndėsi tė madhe ėshtė edhe hidratimi i organizmit nga jashtė dhe brenda. Pirja e rregullt e ujit forcon imunitetin, kurse lagėshtia e ajrit i mbytė viruset, prandaj ėshtė me rėndėsi qė ajri nė shtėpi tė jetė i ngrohtė dhe i lagėsht. Limoni ėshtė i pasur me kalium, i cili neutralizon sekretimin e tepėrt tė thartirės sė lukthit. Pėr kėtė shkak, lėngu i limonit, i pėrzier me ujė, me ndonjė lėng tjetėr, me sallata, apo gjella, ndihmon rritjen e baktereve tė dobishme, duke shkatėrruar bakteret dhe viruset e dėmshme. Po ashtu, shkencėtarėt kanė konstatuar se, nėse nga menyja juaj eliminoni sheqerin e pėrpunuar, atėherė do tė keni njė imunitet mė tė fuqishėm, do tė keni mė shumė energji dhe do tė keni mendje mė tė kthjelltė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Lėngu i portokallit i dėmshėm pėr meshkuj
http://www.botasot.info/mesme/portokalli_19.jpg
Ėshtė parė se lėngu i portokallit e rritė rrezikun nga paraqitja e sėmundjes sė quajtur giht (inflamacioni i nyjave) si te femrat, po ashtu edhe te meshkujt, por te kėta tė fundit rreziku ėshtė mė i madh. Femrat qė pinė vetėm dy gota lėng portokalli nė ditė, janė pėr dy herė mė tė rrezikuara se do tė sėmuren nga gihti (inflamacioni i nyjave), pohojnė shkencėtarėt amerikanė. Gihti ėshtė njė formė e artritit qė haset te 1.5% e popullatės. Meshkujt janė pėr katėr herė mė tė rrezikuar nga kjo sėmundje, por gjatė 20 viteve tė fundit edhe numri i femrave tė prekura nga kjo sėmundje ėshtė dyfishuar. Ekspertėt thonė se niveli i lartė i sheqerit tė pemėve (fruktoza) mund ta rritė nivelin e thartirės urike, e cila kur tė ekzistojė nė sasi tė mėdha, shtresohet nė nyja, tė cilat mė pas ėnjten dhe shkaktojnė dhembje tė madhe. Mė parė mendohej se kjo sėmundje lidhej me njė stil pasiv tė jetės, me ushqime qė pėrfshijnė mish dhe alkool, por tani dihet se kjo sėmundje ka edhe faktorin e saj gjenetik. Mėnyra mė efikase pėr parandalimin e gihtit, ėshtė zvogėlimi i nivelit tė fruktozės nė organizėm. Vitin qė shkoi, njė ekip shkencėtarėsh nga Universiteti i Bostonit zbuloi se gihti prekė 3,5% tė grave tė moshės nga 60 deri 69 vjet, 4,6% te ato tė moshės nga 70 deri 79 vjet, si dhe te 5,6% te gratė mė tė vjetra se 80 vjet.
http://www.botasot.info/logo.gif
Pijet e gazuara
http://www.botasot.info/mesme/pijet_20.jpg
Kombinimi i kafeinės dhe sheqerit dhe i ngjyrave artificiale paraqet grumbullimin e stresit nė shishe! Disa decilitra tė pijes sė ftohtė, e cila do tju freskojė pėr shkurtazi, do tė bėjė qė sheqeri tė vrapojė nėpėr gjak, do tė ndalet nė pankreas, barku do tė shokohet nga ftohja, ndėrsa ju pėr shumė shkurt do tė jeni hiperaktiv.
Alkooli
Secila pirje e alkoolit gjatė kohės sė tollovisė nė punė ėshtė e dėmshme pasi qė ai nėn ndikimin e insulinės shndėrrohet nė yndyrė dhe akumulohet nė mėlēi. Sherri i tij mėlēia nuk mund tė kryejė funksionin e filtrimit, ndėrsa pikėrisht kėtė e bėn kur punon jashtė orarit, kur jeni nėn stres. Toksinat mbeten nė trup dhe pėrqendrohen nėpėr organet pėrreth. Sa mė shumė qė ka gota me verė pas darkės, kjo ėshtė fatale.
Mishi i kuq
Pėrbėrėsit e mishi tė viēit dhe mishrave tė ngjashėm rrisin nivelin e norepinefrinės, qė janė tė lidhur me rritjen e ankthit dhe stresit
http://www.botasot.info/logo.gif
Shmangni kripėn
http://www.botasot.info/mesme/krypa_20.jpg
Sasia e rritur e kripės sė konsumuar bllokon gjėndrat qė prodhojnė adrenalinė, e cila ju ofron energji shtesė dhe ua shton disponimin. Do tė jeni nervoz, tė lodhur dhe pėrsėri shumė shpejt tė uritur.
Shmangni sheqerin
Marrja e tepruar e sheqerit shkakton rėnien e pėrqendrimit, rrahjet e shpejtuara tė zemrės, harresėn, madje edhe vėshtirėsi me shikimin por edhe agresivitet. Nėse ėmbėlsirat i hani nė mbrėmje vėshtirė do tė flini, ndėrsa tė mos pėrmendim edhe qė do tė humbisni dėshirėn pėr seks pasi qė injeksioni i forcės do tė veprojė shumė shkurt. Do tė zhduket ende pa arritur te shtrati. Konsumimi afatgjatė i sasive shkakton tendosjen e pankreasit dhe sjell deri te diabeti.
Ushqimet djegės
Ushqimet qė e pėrshpejtojnė organizmin, sikur xhenxhefili apo speci, janė tė mira, por nėse merren me masė. Assesi nėse jeni nė ndikimin e stresit. Pas marrjes sė ushqimit djegės organizmi fiton energji tė re dhe atė e pėrzien me stresin me ēka edhe e rrit mė shumė. Pėrveē kėsaj, ushqimi djegės ua humb gjumin, kėshtu qė mos gaboni ta hani nė mbrėmje para fjetjes.
Kafja
Pija e zezė ėshtė burim i stimuluesve, kafeinės (nxit krijimin e hormonit tė stresit, kontribuon nė mbledhjen e yndyrės rreth belit, dėmton zemrėn dhe trurin), teobrominit dhe teofilinit (ju kthjellin, dhe kėta mund tė shkaktojnė probleme me gjumin).
http://www.botasot.info/logo.gif
Lėngjet e frutave kundėr sėmundjeve
http://www.botasot.info/mesme/shendetesi_20.jpg
Lėngjet e frutave pa asnjė mėdyshje janė tė shėndetshėm. Shijet e ndryshme ndihmojnė nė luftė kundėr sėmundjeve tė caktuara, ndėrsa shkencėtarėt secilėn ditė zbulojnė dobi tė reja tė kėtyre bombave tė vitaminave. Kohė mė parė shkencėtarėt e zbuluan se lėngu i panxharit ndihmon nė zvogėlimin e rrezikut tė prekjes nga ēmenduria, ndėrsa pėrmban edhe nitrate tė cilat e stimulojnė rrjedhėn e gjakut dhe furnizimit tė gjakut deri nė tru. Lėngjet e shijshme dhe tė ėmbla janė tė shėndetshme, por duhet tė kihet kujdes nė sasinė qė konsumohet pasi qė lėngu i tepėrt mund tė jetė i dėmshėm pėr dhėmbėt. Lėngu nga shega ndihmon nė luftėn kundėr kancerit tė prostatės. Nė fakt, shega pėrmban koktejin e pėrbėrėsve qė ndihmojnė nė zvogėlimin e qelizave tė dėmtuara nė rastin e prekjes nga kanceri. Pėrveē kėsaj, lėngu nga shega ėshtė pėrplot me antioksidues dhe shumė i dobishėm nė zvogėlimin e shkallės sė kolesterolit dhe luftėn me sėmundjet e zemrės. Lėngu nga grejpfruti u rekomandohet tė gjithėve qė dėshirojnė tė humbin kilogramėt pasi qė ėshtė shumė i efektshėm dhe i ndihmon organizmit pėr tė eliminuar sheqernat e tepėrta. Lėngu nga molla ėshtė i dobishėm nė luftė kundėr sėmundjes sė Alzheimerit. Pikėrisht ky lėng nė tru e mban nivelin e substancave qė janė vendimtare pėr kujtesėn dhe shėndetin e trurit. Pėrveē kėsaj, lėngu i mollės ėshtė i shkėlqyeshėm pėr zvogėlimin e kolesterolit dhe tretjen. Lėngu nga qershitė ėshtė i shkėlqyeshėm pėr shtrėngimet dhe dhimbjet e pakėndshme tė barkut. Pikėrisht pėr kėtė kjo pije e shijshme u rekomandohet vrapuesve pasi qė ėshtė pėrplot me antioksidues tė cilėt janė tė nevojshėm pėr zvogėlimin e paraqitjes sė shtrėngimeve. Lėngu nga portokalli ėshtė i efektshėm pėr sėmundjet e zemrės pasi qė pėrmban sasinė e caktuar tė antioksiduesve tė cilėt pėrmirėsojnė qarkullimin e gjakut. Po ashtu ndihmon edhe tek paraqitja e gurėve tė pakėndshėm tė veshkave. Lėngu nga ananasi ėshtė i shkėlqyeshėm pėr personat qė kanė probleme me artritin. Enzimat nė kėtė lėng i ndihmojnė organizmit qė tė tret proteinat. Pėrveē kėsaj, ndihmon nė zvogėlim e simptomave tė kollitjes dhe tė ftohjes, kėshtu qė rekomandohet nė kohėn e vjeshtės dhe tė dimrit. Lėngu nga rrushi i zi zvogėlon rrezikun nga humbja e kujtesės, zvogėlon nivelin e kolesterolit, dhe mund tė ketė efektin e njėjtė sikur edhe tabletat kundėr kokėdhembjes. Lėngu nga karota zvogėlon rrezikun nga prekja nga kanceri, forcon imunitetin pasi qė pėrmban sasi tė mėdha tė vitaminės C, ndėrsa falė vitaminės A ndihmon nė ruajtjen e shikimit, kurse pėr shkak tė fibrave ndihmon nė tretje. Lėngu nga domatet ėshtė i krijuar mu pėr ata qė pėlqejnė qė tė rreziten pasi qė zvogėlon tė djegurat nga dielli. Shkencėtarėt kanė zbuluar se konsumimi i rregullt i domateve, qoftė tė ziera apo tė shtrydhura, zvogėlon rrezikun nga prekja nga kanceri i prostatės. Lėngu nga boronica ėshtė shumė i efektshėm nė luftėn kundėr ēmendurisė. Boronicat pėrmbajnė substanca tė cilat i ndihmojnė trurit tė mbetet i shėndoshė, stabilizon nivelin e sheqerit dhe zvogėlon apetitin dhe dėshirėn pėr ushqim.
http://www.botasot.info/logo.gif
Bėni ushtrime tė shumėllojshme
Sa kohė ushtrime vėrtetė ju nevojitet nėse dėshironi largoni peshėn? Sipas njė studimi, fėmijėt tė cilėt bėjnė vetėm 15 minuta gjimnastikė tė nivelit mesatar gjatė ditės, janė mė pak tė prirė tė bėhen tė trashė. Kur arrijmė moshėn madhore, metabolizmi bie dhe ne bėhemi zakonisht mė pak aktiv nė jetėn tonė tė pėrditshme. Ashtu qė, tė rriturit e moshės sė mesme mund tė kenė nevojė pak mė shumė se sa 15 minuta aktivitet. Sidoqoftė, studimet nuk kėshillojnė qė ndonjė pėrmbledhje vrullshme e ushtrimeve gjimnastikore mund tė ndihmojė pėr tė lėnė mėnjanė kilogramėt. Ashtu qė, mos u dėshpėroni nė qoftė se nuk keni njė orė ose dy pėr tiu kushtuar stėrvitjes ditore! Ka mundėsi qė edhe ecjet e shkurta, tė shpejta tė ndihmojnė tė mėnjanoni peshėn e tepėrt. Nėse ju nevojiten kėshilla, ja ku janė disa mėnyra tė thjeshta pėr tė futur edhe pak aktivitet nė ditėn tuaj: Zgjohuni pesėmbėdhjetė minuta mė herėt. Do tė keni njė ekstra kohė tė shkurtėr pėr ca qėndrime joga ose njė ecje tė shpejtė rreth bllokut. Bėni ushtrime tė shumėllojshme. Bėni ushtrime bjer-ēohu dhe ushtrime tė barkut nė pauzėn kur dalin reklamat televizive. Provoni tė uleni pėr tokė derisa i pastroni dhėmbėt. Shfrytėzoni kohėn kur dreka po bėhet gati pėr tė kėrcyer mbi litar ose pėr tė bėrė lėvizje tjera nė vend. Harro komoditetin. Ngjisni shkallėt kudo qė ėshtė e mundshme. Kujdesuni tė merrni vetėm njė shportė nė supermarket, nė vend tė shtyni njė karrocė dore tė stėrmbushur. Ēohuni nė kėmbė pėr tė ndėrruar kanalet e televizorit. Rregullo kohėmatėsin. Rregulloje atė tė bjerė ēdo orė si rikujtues pėr tu ēuar dhe lėvizur! Mund ta shfrytėzoni kėtė kohė pėr tė shėtitur, pėr tė ecur nė korridor ose pėr tu ngjitur shkallėve. Zgjidh njė hobi aktiv. Disa hobi, si kopshtaria ose artet luftarake, njihen edhe si stėrvitje, po ashtu. Nėse kėrkoni kėnaqėsi tė reja, provoni diēka qė do tė bėjė vėrtet trupin tuaj tė lėvizė. Qėndroni nė kėmbė. Shfrytėzoni telefon dore kur tė flisni, ose derisa flisni nė celular mundohuni gjatė gjithė kohės tė ecni dhe lėvizni. Ēdo pjesė shtesė aktiviteti njihet si ushtrim!
http://www.botasot.info/logo.gif
Konsumimi i djathit
http://www.botasot.info/img/djathi_21.jpg
Te personat qė konsumojnė mė shumė se 53 gramė djathė nė ditė rreziku nga paraqitja e kancerit tė fshikės urinare ėshtė pėr 50% mė i madh, derisa sasitė mė tė vogla se kjo nuk paraqesin rrezik, thonė shkencėtarėt britanikė. Studimi i tyre ka pėrcjellė shprehitė ushqimore tė 200 pacientėve me kancer tė fshikės urinare, si dhe tė 386 vullnetarėve.
Me kėtė rast, janė marrė parasysh edhe faktorėt e tjerė qė mund ta rrisin, apo zvogėlojnė rrezikun nga kanceri, ku ėshtė parė se pėrdorimi i pėrditshėm i vajit tė ullirit ndikon ndjeshėm nė zvogėlimin e rrezikut nga paraqitja e kancerit. Nė anėn tjetėr, ėshtė parė se qumėshti, peshqit, mishi i pulės, vezėt dhe margarina nuk rrisin rrezikun nga paraqitja e kėtij kanceri. Gjatė dekadave tė fundit njerėzit janė duke konsumuar gjithnjė e mė shumė djathė, kėshtu qė derisa nė vitin 1997 njerėzit mesatarisht hanin 103 gramė djathė nė javė, nė vitin 2009 ėshtė vėrejtur njė rritje deri nė 116 gramė djathė nė javė. Rezultatet e studimit janė botuar nė revistėn European Journal of Cancer.
http://www.botasot.info/logo.gif
Disa lloje tė ushqimeve pėr njė trup tė bukur
http://www.botasot.info/img/shendetesi_21.jpg
Hulumtimet kanė treguar se nga arrat dhe pemėt e ngjashme jemi mė tė ngopur sesa kur konsumojmė ndonjė biskotė apo ēips. Arrat, bademi, lajthitė dhe arrat indiane janė tė pasura me proteina. Mirėpo, posedojnė plot kalori dhe kripė tė kuzhinės. Pėr shembull, nė njė gotė tė vogėl me kikirikė gjenden 150 kalori. Nėse pas qėndrimit nė matėse edhe mė tutje jeni tė pikėlluar, me siguri se pėrsėrisni gabimet e njėjta qė bėhen gjatė mbajtjes sė dietės. Mos u dorėzoni, nutricistja Sara Shenker shpjegon se si tė arrini sukses.
Konsumimi i arrave, lajthive, bademit
Hulumtimet kanė treguar se nga arrat dhe pemėt e ngjashme jemi mė tė ngopur sesa kur konsumojmė ndonjė biskotė apo ēips. Arrat, bademi, lajthitė dhe arrat indiane janė tė pasura me proteina. Mirėpo, posedojnė plot kalori dhe kripė tė kuzhinės. Pėr shembull, nė njė gotė tė vogėl me kikirikė gjenden 150 kalori.
Ēfarė tė bėni: Merrni njė apo dy copė, jo gjithė enėn, matja e pėrditshme
Gjatė ditės kilet nuk janė gjithmonė tė njėjta. Kjo varet prej asaj se sa shumė ujė mbani nė organizėm, qė fare nuk ka lidhje me humbjen e yndyrave. Prandaj shmangni matjen e pėrditshme. Ēfarė tė bėni: Matuni njė herė nė javė, gjithmonė nė kohė tė njėjtė.
Perimet
Ajo qė ėshtė e shėndetshme nuk do tė thotė se do tju ndihmojė tė humbni edhe kilogramėt. Hulumtimet tregojnė se sheqeri nga pemėt (fruktoza) nuk nxit organizmin tė thotė: Jam ngopur, ashtu siē bėjnė llojet e tjera tė sheqerit. Kjo do tė thotė se pemėt rrallė na ngopin. Ēfarė tė bėni: Konsumoni pemė dhe perime, por shtoni edhe pa proteina, nė mėnyrė qė tė ndieni ngopjen.
Lėkura e pulės
Nėse nga mishi i kuq dhe ai i papėrpunuar keni kaluar nė mish tė bardhė, sikur qė ėshtė mishi i pulės, do tė duhej tė kishit zvogėluar edhe konsumin e kalorive. Mirėpo kjo do tė ndodhė vetėm nėse nuk konsumoni lėkurėn e pulės nė tė cilėn gjenden shumė kalori. Ēfarė tė bėni: Lėkurėn e pulės largojeni para se ta pėrgatisni, nė mėnyrė qė tė largoni yndyrėn.
Pijet dietale
Disa hulumtime tregojnė se dietat funksionojnė mė mirė pa pijet alkoolike. Shkaku i tyre do tė dėshironi tė konsumoni mė tepėr ushqim. Ēfarė tė bėni: Konsumoni mė shumė ujė dhe ēaj.
Ēka nuk duhet bėrė?
Regjimi mė i mirė dietal ėshtė qė 80% tė kohės tė jeni nė respektim tė planit tė dietės, ndėrsa % vetes mund ti lejoni thyerjen e rregullave. Ēfarė tė bėni: Me rėndėsi ėshtė qė vetes ti lejoni njė pjesė tė vogėl ēokollate dhe njė gotė verė.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/mesme/lindjet_23.jpg
Shkencėtarėt theksuan se banimi buzė rrugėve kryesore nxit lindjen para kohe.
E pėrditshmja britanike The Telegraph njofton se studiuesit e Okayama Graduate School of Medicine pohuan se gratė shtatzėna, tė cilat jetojnė 200m larg rrugės kryesore, rrezikohen 50% mė shumė tė lindin para javės sė 37-tė. Krahas kėsaj, nė studimin ku pėrfshihen mė shumė se 14 mijė lindje, thuhet se risku i lindjes para javės sė 32-tė ėshtė 60 % ndėrsa para javės sė 28 risku rritet deri nė 80%. Specialistėt japonezė mendojnė se pas kėsaj rritjeje qėndron ajri i ndotur. Sipas Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė, rreziku i lindjes para kohe shfaqet para fillimit tė javės sė 37-tė. Nė Angli dhe shtete tjera tė zhvilluara shumica e fėmijėve tė porsalindur janė tė shėndetshėm pavarėsisht se lindin disa javė mė parė. Sa mė herėt tė lindė fėmija aq mė e ulėt ėshtė mundėsia e jetesės. Mesatarja e jetesės nė javėn e 27-tė ėshtė 55-80 %, nė vartėsi tė peshės sė fėmijės. Fėmijėt premature kalojnė probleme shėndetėsore afatgjata. Vitin e kaluar nė Angli janė regjistruar 36 mijė lindje premature. Nė studimin e realizuar gjatė viteve 1997-2008 nė qytetin Shizuoka, me njė popullsi prej 700 mijė banorėsh, studiuesit analizuan 14 mijė e 226 persona qė bėnė lindje normale. Grupi kėrkues fiksoi nė hartė shtėpitė e nėnave pėr tė parė lidhjen me rrugėt kryesore. Nė fund bėnė tė ditur se 15 % e grave qė kishin jetuar 200m larg rrugės kryesore kishin lindur para javės sė 37-tė.
http://www.botasot.info/logo.gif
Agjenda e shtatzėnisė
http://www.botasot.info/mesme/kryesoreshendetsi_23.jpg
Po rripit tė sigurimit, fluturimeve me avion dhe raporteve seksuale. Jo alkoolit, duhanit, zhytjeve nėnujore dhe pėrdorimit tė kurave natyrale kundėr tė vjellave, duke nisur qė nga produktet me bazė xhenxhefili. Agjenda e shtatzėnisė e publikuar nga ministritė e shėndetėsisė nė shumė vende evropiane pėrmban gjithė informacionet e nevojshme qė njė grua duhet tė dijė dhe tė ndjekė nė 9 muajt e shtatzėnisė, tė konsideruar edhe si muajt mė delikatė tė jetės sė saj. Shoqėritė mė tė mėdha shkencore kanė riparė literaturėn e nevojshme shkencore dhe kanė hartuar njė dokument modern dhe tė azhornuar: Po investojmė shumė pėr tė garantuar njė shėndet sa mė tė mirė tė nėnės dhe fėmijės, duke evituar sjelljet qė nuk duhen bėrė, si pėr shembull fiksimi pėr njė numėr tė madh kontrollesh tė panevojshme, thonė mjekėt. Katėr vizita bėhet fjalė pėr shtatzėnitė fiziologjike pa probleme pėr nėnėn dhe fėmijėn. Gjithēka nis nga pyetjet e thjeshta ato qė njė grua nė pritje tė njė fėmije, mund ti drejtojė gjinekologut tė saj. Kėshillohen jo mė pak se katėr vizita. Nė takimin e parė, mjeku duhet ti ofrojė gruas informacione tė shkruara si libra apo udhėrrėfyes pėr shtatzėninė dhe tė planifikojė takimet e mėpasshme duke i shpjeguar mirė se pėrse ėshtė e rėndėsishme ti respektosh. Rekomandohet qė mjekėt tė ngulin kėmbė te stili i jetės. Pėr sa i pėrket alkoolit, provat shkencore nuk janė pėrfundimtare, por e mira ėshtė tė mos pėrdoret. Po ashtu ndalohet rreptėsisht duhani, i konsideruar nga kėrkuesit dhe mjekėt si i dėmshėm jo vetėm pėr shėndetin e nėnės, por edhe pėr atė tė fėmijės. Po ashtu ndalohet edhe pėrdorimi i ēdolloj droge sado tė lehta qofshin ato. Nuk ka asnjė studim pėr shembull, qė tė vėrtetojė dėmet e kanabisit, por gjithsesi pėrdorimi i tij nuk kėshillohet absolutisht. Pėr sa i pėrket kapitullit pėr aktivitetin seksual, mjekėt kėmbėngulin se tė gjitha gratė duhet ta dinė se kryerja e marrėdhėnieve seksuale gjatė kėsaj periudhe nuk ėshtė aspak e rrezikshme, qoftė edhe kur gruaja ėshtė nė ditėt e fundit para lindjes. Dritė jeshile edhe pėr sportin, nė mėnyrė tė moderuar duke u limituar nė aktivitete tė sigurta, pa rreziqe rėniesh, traumave abdominale apo sforcimeve tė dukshme fizike. Mes aktiviteteve tė kėshilluara gjatė shtatzėnisė janė ushtrimet Kegel, tė quajtura kėshtu nga emri i doktor Arnold Kegel, qė i ka ideuar. Bėhet fjalė pėr kontraksione tė lehta pėr tė stėrvitur muskujt e legenit qė janė shumė tė pėrshtatshme pėr kurimin dhe parandalimin e shpeshtė tė urinimit gjatė kėtyre 9 muajve. Sipas disa mjekėve, shtatzėnia ėshtė pėrgjegjėse pėr dobėsimin njė tjetėr ushtrim i vlefshėm ėshtė edhe ecja e thjeshtė. Ecja konsiderohet njė nga ushtrimet mė tė mira pėr tė rritur fluksin e gjakut dhe pėr tė djegur kaloritė. Joga kėshillohet vetėm nėse je eksperte nė kėtė fushė, ndėrsa shėtitja me biēikletė jo pėr tė evituar rrezikun tė rėnit. Ndalohen totalisht zhytjet nėnujore, sepse mund tė dėmtojnė fetusin. Pėr sa i pėrket notit, kėshillohet plotėsisht.
http://www.botasot.info/logo.gif
Kujdesi me peshėn
http://www.botasot.info/mesme/kujdesi_23.jpg
Ėshtė shumė e rėndėsishme tė dish tė ruash njė formė tė mirė fizike duke mos shtuar shumė nė peshė. Muajt mė delikatė janė tre tė parėt, kur ka edhe rrezik mė tė madh pėr abort, ndėrsa tremujori i dytė dhe i tretė janė mė tė qetė. Ne sugjerojmė tė mos rritet pesha mė shumė se 10 apo 12 kilogramė, sepse pastaj nisin problemet e metabolizmit dhe hipertensionit. Ndaj nuk duhet tė tregohemi asnjėherė tė ashpėr pėr tu sugjeruar grave shtatzėna njė dietė tė varfėr me yndyra dhe sheqerna dhe tė pasur me vitamina, tregon gjinekologu Antonio Colicchia, pėrgjegjės i qendrės pėr shėndetin e grave nė spitalin Shėn Ana nė Romė. Rėndėsi i kushtohet edhe acidit folik. Nė dhjetėvjeēarėt e fundit, ėshtė cilėsuar si thelbėsor nė parandalimin e keqformimeve te tė porsalindurit, sidomos ato qė lidhen me tubin nervor e qė nisin nė fazėn e parė tė zhvillimit tė embrionit. Gjatė shtatzėnisė, nevoja pėr acid folik dyfishohet, sepse fetusi pėrdor rezervat e nėnės. Njė dietė e pasur me acid folik duhet tė pėrmbajė domosdoshmėrish prime me gjethe jeshile, si spinaqi, brokoli, asparagėt dhe lakra. Po ashtu, portokajtė, drithėrat, agrumet dhe fruta si limoni, kivi, apo luleshtrydhet. Nė fund, por jo nga rėndėsia, njė vend zė edhe depresioni pa lindjes. Sipas ekspertėve nuk ekzistojnė mjetet pėr tė diagnostikuar nėse rrezikojmė tė prekemi nga kjo patologji mė vonė. Edhe fluturimet me avion janė tė lejueshme. Nuk ėshtė treguar nė asnjė studim se tė udhėtosh kur je shtatzėnė ke mė shumė rrezik pėr tu prekur nga tromboza venoze sesa njerėzit e tjerė normalė. Gjithsesi, nuk duhet tė harrojmė tė pėrdorim ēorape elastike nėse vendosim tė udhėtojmė pėr distanca tė mėdha.
http://www.botasot.info/logo.gif
Ushqimet qė na bėjnė mė tė bukur
http://www.botasot.info/mesme/Healthy-Foods2.jpg
Tė ngrėnit nuk plotėson vetėm njė nevojė primare tė trupit siē ėshtė tė ushqyerit, por ndihmon edhe nė pamjen e jashtme.
Ja kush janė ushqimet qė zbukurojnė:
Spinaqi
Spinaqi pėrmban luteinė dhe karotenoide tė cilat janė tė pasura me hekur. Spinaqi bėn mė tė shndritshėm sytė.
Vezėt
Vezėt ndihmojnė nė parandalimin e rėnies sė flokėve. Gjithashtu i bėjnė flokėt mė tė butė.
Bananet
Ky frut ndihmon nė elasticitetin e lėkurės.
Lakra e kuqe
Lakra e kuqe ndihmon nė pastrimin e organeve tė brendshme tė njeriut.
Mishi i bardhė
Proteinat e mishit tė bardhė tek gjeli i detit ndihmojnė pėr shėndetin e thonjve, flokėve dhe dhėmbėve.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/img/+ushqimet_2.jpg
Specialistėt theksuan se konsumi i ushqimeve tė yndyrshme me yndyrė trans dhe yndyrė tė ngopur nxisin rrezikun e depresionit. Kėrkimet tregojnė se disa ushqime si vaji i ullirit qė pėrmban acide yndyre tė dobishme omega 9 mund tė parandaloj kėto probleme nervore. Aktualisht nė botė 150 milion persona vuajnė nga depresioni ku ky numėr ėshtė rritur ndjeshėm kohėt e fundit. Sipas mjekėve duke bėrė ndryshime tė rėndėsishme nė burimet e yndyrės sė konsumuar domethėnė zėvendėsimin e tyre me yndyrė tė dobishme si peshku dhe vaji bimor nė vend tė ushqimeve si dhjami i mishit dhe gjalpi, mund tė ndihmoj nė ruajtjen e shėndetit nervor.
http://www.botasot.info/logo.gif
Frutat dhe perimet qė shkaktojnė alergji nė pranverė
http://www.botasot.info/img/+ne%20pranver_2.jpg
Sipas tė dhėnave tė paraqitura ditėt e fundit nė Venedik gjatė takimit tė Akademisė Evropiane tė Alergjisė dhe Imunologjisė Klinike rreth 8 milionė e gjysmė njerėz nė Evropė preken lehtėsisht nga alergjitė e stinės. Edhe pak ditė na ndajnė nga stina e pranverės. Periudhė e zezė pėr tė gjithė ato qė vuajnė nga sindroma e alergjive tė stinės sė pranverės, e cila pėrfshin gati gjysmėn e ushqimeve tė stinės si fruta dhe perime tė ndryshme tė cilat shkaktojnė teshtima, lot nė sy, djegie nė gjuhė etj. Kush vuan nga alergjitė e stinės nuk mund tė hajė disa tipa frutash, peshk, lajthi dhe domate. Njerėzit nė kėtė stinė kanė problem kur bien nė kontakt me ajrin nėse janė ne ambient tė hapur ku pranė kanė pemė dhe lule tė stinės tė cilat shkaktojnė alergji.
http://www.botasot.info/logo.gif
Dietat, efektet qė kanė nė organizėm
http://www.botasot.info/img/+kryesoreshen_2.jpg
Besohet se nė bazė tė grupeve tė ndryshme qė kemi, mund tė maksimalizohen efektet e njė diete, duke ndjekur atė qė pėr trupin ėshtė mė e efektshmja. Nga studimet e mėtejshme, mėsohet se grupi i gjakut ka njė lidhje tė ngushtė jo vetėm me metabolizmin tonė, por edhe me sėmundjet qė mund tė na prekin. Kėshtu, siē u publikua sot nė revistėn shkencore Lancet, nga njė studim i kryer me 20 mijė persona, u mėsua se njerėzit qė kanė grupin e gjakut O, janė mė pak tė prirė pėr tu goditur nga infarkti. Sipas njė prej drejtuesve tė studimit, Muredach Reilly, fakti qė personat me grupin O janė mė tė mbrojtur prej infarktit, mund tė ēojė kompanitė farmaceutike nė eksplorimin e metodave tė reja pėr prodhimin e ilaēeve. Ai beson se duke u studiuar mė thellėsisht gjenetika e grupit O, do tė jetė e mundur tė krijohet gjeni i vetėm qė ėshtė nė gjendje tė reduktojė riskun. Duke shkuar mė tej, kėrkuesit theksojnė se cili prej katėr grupeve tė gjakut qė ekzistojnė kanė pikėn e tij tė forcės, por edhe pikat e tij tė dobėta. Personat me grupin zero kanė njė imunitet mė tė lartė ndaj sėmundjeve, por janė mė tė prirė pėr tu prekur nga ulcera apo epidemitė, si kolera. Pėr sa i pėrket grupit A, ėshtė arritur tė zbulohet se personat qė kanė kėtė grup, kanė njė risk mė tė madh pėr tu prekur prej tumorit tė stomakut. Pėr tu dobėsuar, personat me kėtė grup duhet tė hanė ushqime vegjetariane, ndėrsa ata me grupin zero, humbasin peshė nė mėnyrė mė efektive duke u bazuar nė dietat me mish. Ndėrsa studimi pėr grupin B dhe AB ėshtė ende duke u thelluar, ėshtė zbuluar edhe diēka tjetėr befasuese pėr personat qė kanė grupin A tė gjakut. Ata tresin me shumė vėshtirėsi yndyrat dhe proteinat, nėse ato bashkohen bashkė. Personat me grupin A, mund tė tresin shumė lehtė njė sallatė tė shoqėruar me njė fetė djathė. Por, nėse sallatės dhe djathit i shton dhe njė biftek, atėherė pėr stomakun misioni i tretjes ndėrlikohet shumė.
Konsumimi i djathit, rrit shanset pėr sėmundje
Te personat qė konsumojnė mė shumė se 53 gramė djathė nė ditė rreziku nga paraqitja e kancerit tė fshikės urinare ėshtė pėr 50% mė i madh, derisa sasitė mė tė vogla se kjo nuk paraqesin rrezik, thonė shkencėtarėt britanikė. Studimi i tyre ka pėrcjellė shprehitė ushqimore tė 200 pacientėve me kancer tė fshikės urinare, si dhe tė 386 vullnetarėve. Me kėtė rast, janė marrė parasysh edhe faktorėt e tjerė qė mund ta rrisin apo zvogėlojnė rrezikun nga kanceri, ku ėshtė parė se pėrdorimi i pėrditshėm i vajit tė ullirit ndikon ndjeshėm nė zvogėlimin e rrezikut nga paraqitja e kancerit. Nė anėn tjetėr, ėshtė parė se qumėshti, peshqit, mishi i pulės, vezėt dhe margarina nuk rrisin rrezikun nga paraqitja e kėtij kanceri. Gjatė dekadave tė fundit njerėzit janė duke konsumuar gjithnjė e mė shumė djathė, kėshtu qė derisa nė vitin 1997 njerėzit mesatarisht hanin 103 gramė djathė nė javė, nė vitin 2009 ėshtė vėrejtur njė rritje deri nė 116 gramė djathė nė javė. Rezultatet e studimit janė botuar nė revistėn European Journal of Cancer.
Kafe, sheqer dhe kripė pse janė tė dėmshme
Sasia e rritur e kripės sė konsumuar bllokon gjėndrat qė prodhojnė adrenalinė, e cila ju ofron energji shtesė dhe ėshtė e rrezikshme. Do tė jeni nervoz, tė lodhur dhe pėrsėri shumė shpejt tė uritur. Marrja e tepruar e sheqerit shkakton rėnien e pėrqendrimit, rrahjet e shpejtuara tė zemrės, harresėn, madje edhe vėshtirėsi me shikimin por edhe agresivitet. Nėse ėmbėlsirat i hani nė mbrėmje vėshtirė do tė flini, ndėrsa tė mos pėrmendim edhe qė do tė humbisni dėshirėn pėr seks pasi qė injeksioni i forcės do tė veprojė shumė shkurt. Do tė zhduket ende pa arritur te shtrati. Konsumimi afatgjatė i sasive shkakton tendosjen e pankreasit dhe sjell deri te diabeti. Ushqimet qė e pėrshpejtojnė organizmin, sikur xhenxhefili apo speci, janė tė mira, por nėse merren me masė. Assesi nėse jeni nė ndikimin e stresit. Pas marrjes sė ushqimit djegės organizmi fiton energji tė re dhe atė e pėrzien me stresin me ēka edhe e rrit mė shumė. Pėrveē kėsaj, ushqimi djegės ua humb gjumin, kėshtu qė mos gaboni ta hani nė mbrėmje para fjetjes. Pija e zezė ėshtė burim i stimuluesve, kafeinės (nxit krijimin e hormonit tė stresit, kontribuon nė mbledhjen e yndyrės rreth belit, dėmton zemrėn dhe trurin), teobrominit dhe teofilinit (ju kthjellin, dhe kėta mund tė shkaktojnė probleme me gjumin).
http://www.botasot.info/logo.gif
Alergjitė mė tė ēuditshme nė botė
http://www.botasot.info/img/allergy-.jpg
Nuk ėshtė gjithmonė faji i luleve, pluhurit apo qimeve tė maces.
Ka disa alergji qė janė shumė tė ēuditshme dhe tė pabesueshme. Ja disa prej tyre:
Alergji nga uji
Edhe elementi mė elementar i jetės mund tė shkaktojė alergji. Ėshtė njė formė e reagimit tė organizmit nga kontakti me ujin, pavarėsisht temperaturės dhe aciditetit tė tij. Kjo ėshtė njė formė shumė e rrallė alergjie qė shkakton kruajtje.
Alergji nga seksi
Quhet ndryshe edhe alergji ndaj burrave. Prek femrat tė moshės 20-30 vjeē dhe ėshtė njė alergji ndaj spermės qė shkakton djegie ose kruajtje.
Alergji nga ushtrimet fizike
Tė bėsh ushtrime fizike me barkun plot ėshtė e rrezikshme sepse shkakton kruajtje, dhimbje barku dhe tė vjella sidomos kur kemi konsumuar fruta para stėrvitjes.
Alergji nga dielli
Alergjia nga dielli shkaktohet kur rrezet e tij bėjnė reaksion me parfumet ose solucionet me tė cilat lyejmė trupin.
Alergji nga teknologjia
Tė gjithė instrumentet teknologjike (televizor LCD, MP3 etj.) lėshojnė valė elektromagnetike. Tek disa njerėz kėto valė shkaktojnė dhimbje koke ose vėshtirėsi nė frymėmarrje.
http://www.botasot.info/logo.gif
http://www.botasot.info/img/-frutat_6.jpg
Frutat arrore mund tė zvogėlojnė rrezikun nga zhvillimi i sėmundjeve tė zemrės dhe tė kancerit, thonė hulumtuesit. Studimi i ri ka treguar qė antioksidantėt e tyre natyrore ndihmojnė edhe nė zvogėlimin e pezmatimeve nė arterie. Veēanėrisht janė tė pasura me njė formė tė antioksidantėve tė vitaminės E, me emrin gama-tokoferol, ndėrsa hulumtimi ka treguar qė niveli i tyre nė trup dyfishohet madje vetėm tetė orė pas konsumimit tė kėtyre frutave. Shkencėtarėt kanė analizuar 16 meshkuj dhe femra tė cilėt kanė ngrėnė fruta arrore. U kanė dhėnė tri shujta tė ndryshme, njė ka pėrfshirė vetėm frutat arrore, tjetri edhe ujin, ndėrsa i treti ka qenė neutral. Pėr vetėm tri orė te vullnetarėt tė cilėt kanė ngrėnė vetėm fruta arrore, ka rėnė pėr njė tė tretėn oksidimi i pashėndetshėm i kolesterolit tė keq nė gjak, ēka mund tė shkaktojė probleme me zemėr.
Hulumtimet e mėhershme kanė treguar qė arrat dhe frutat e tjera arrore pėrmbajnė faktorė antioksidantė. Hulumtimi ynė tregon qė kėto antioksidante me tė vėrtetė absorbohen nė trup dhe japin efektin mbrojtės kundėr sėmundjeve, ka thėnė shkencėtarja amerikane Ella Haddad, ndėrsa rezultatet e studimit janė publikuar nė revistėn Journal of Nutrition. Ky efekt mbrojtės ėshtė i rėndėsishėm pėr tu parandaluar zhvillimi i sėmundjeve tė ndryshme siē janė kanceri dhe sėmundjet e zemrės, ka shtuar ajo. Kjo ėshtė vetėm dėshmia mė e re qė frutat arrore janė tė mira pėr shėndet. Arrat, pėr shembull, ndihmojnė nė zvogėlimin e kolesterolit, ndėrsa bademi ėshtė burim i shkėlqyeshėm i kalciumit pėr ndėrtimin e eshtrave, ndėrsa llojet tjera tė kėsaj frute ndihmojnė nė parandalimin e disa llojeve tė kancerit, qė ėshtė vėrtetuar edhe nga studimi mė i ri, bėn tė ditur Daily Mail.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Helmi i bletės
http://www.botasot.info/img/-Helmi_2.jpg
Ky prodhim i therjes bletėt, ndaj tė cilave disa njerėz janė shumė alergjikė, mund tė shkaktojė njė varg reaksionesh, mirėpo nė qoftė se nuk shkakton alergji, fjala ėshtė pėr reaksionin e lokalizuar me skuqje dhe ėnjtje rreth vendit tė therjes. Reaksioni serioz mund tė jetė ėnjtja e gjymtyrėve jo larg vendit tė therjes, mirėpo edhe shoku anafilaktik i cili kėrkon ndihmė profesionale, sepse nė qoftė se nuk reagohet me kohė mund tė jetė fatal. Helmi i bletės shfrytėzohet edhe pėr shėrimin e sėmundjeve reumatike, shėrimin e artritisit dhe multiplesklerozės, edhe pse shumica e konsideron tė paefektshėm, ndėrkaq edhe dėshmitė shkencore janė tė pakta. Pėr ēdo rast, pėr njė terapi tė tillė duhet kėrkuar kėshillė nga mjeku. Me apiterapi arrihen rezultate tė mira nė preventimin e shumė vėshtirėsive, si edhe nė terapitė jospecifike pėr pėrmirėsimin e shėndetit tė pėrgjithshėm dhe tė kondicionit psikofizik, gjė qė ka rėndėsi pėr forcimin e organizmit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dylli i bletės mbron lėkurėn
http://www.botasot.info/img/-dylli_2.jpg
Ėshtė tajitje e bletės punėtore nga gjėndrat e posaēme. Ėshtė i pėrbėrė nga mjalti tė cilin bletėt e kanė ngrėnė. Pėr tė prodhuar njė gjysmė kilogrami dyllė, nevojiten midis njė dhe dy kilogramė mjaltė. Shfrytėzohet nė formė kremrash pėr fytyrė dhe duar dhe mjete pėr kurimin e buzėve. Shėrimi edhe i trupit edhe i shpirtit preparatet e mjaltit janė dėshmuar tė mrekullueshme me rastin e sanimit tė astmės bronkiale, laringitisit kronik, infektimeve tė traktit tė frymėmarrjes, kollės, llojeve tė ndryshme tė alergjive, kolitisit ulceroz, pengesave nė organet e tretjes, tė tė thatit nė zorrėn dymbėdhjetėgishtore, sėmundjet e lugthit, tė zorrėve, pastaj dekubitusi (plagėt e shkaktuara nga qėndrimi nė pozitė tė shtrirė njė kohė tė gjatė). Preparatet e mjaltit mund tė shfrytėzohen edhe si preventivė, pėr ngritjen e nivelit tė qėndrueshmėrisė sė organizmit, i cili shfrytėzohet nė trajtimin e sėmundjeve kronike (p.sh. astma), pastaj edhe nė pengimin e sėmundjeve tė ndryshme.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Disa ilaēe nga mjalti
http://www.botasot.info/img/-kryesoreshendtesi_2.jpg
Apiterapia ėshtė mėnyrė natyrore e shėrimit nėpėrmjet sė cilės, veē e veē dhe nė kombinime tė ndryshme, shfrytėzohet prodhimi i bletėve, tė cilat janė thesar i vėrtetė i materieve shėruese.
Apiterapia mund tė definohet si mėnyrė natyrore e shėrimit, nė tė cilėn shfrytėzohen veē e veē dhe nė kombinime tė ndryshme prodhimet bletare. Ato, para sė gjithash, janė mjalti, pluhuri i luleve apo tufku i luleve, rrėshira e bletėve dhe dylli apo propolisi, amėza qumėshtore, helmi i bletės dhe dylli. Prodhimet e bletėve janė njė thesar i vėrtetė i materieve shėruese, nga tė cilat mė tė rėndėsishme janė ato me cilėsi antibiotike. Pėrmbajnė edhe vitamina, aminothartina esenciale dhe minerale, pėrkatėsisht fermente dhe materie tė pazėvendėsueshme aktive tė cilat u japin cilėsi tė posaēme shėruese.
Mjalti
Mjalti i krijuar nga nektari tė cilin bletėt me pėrkushtim e mbledhin dhe deponojnė nė koshere, shėrben si ushqim pėr bletėt. Bletarėt mbledhin tepricėn dhe e shesin. Ka cilėsi antibakteriale, ndėrkaq shfrytėzohet edhe pėr shėrimin e plagėve dhe plagėve tė shkaktuara nga djegiet, si edhe pėr tė mbajtur pastėrtinė plagės dhe pėrshpejtimin e shėrimit. Forcon qėndrueshmėrinė e organizmit, ndihmon nė shėrimin e hepatitit dhe nė zbutjen e problemeve me lėkurėn.
Amza qumėshtore
Bletėt amzėn qumėshtore e prodhojnė pėr ushqimin e fėmijėve tė vet qė jetojnė nė koloni. Bleta mbretėreshė me to ushqehet tėrė kohėn e periudhės sė larvave, ndėrkaq bletėt punėtore vetėm tri ditėt e para. Amza qumėshtore prodhon bletė punėtore nė gjėndra tė posaēme. Shfrytėzohen nė kozmetikė, gjenden nė kapsula dhe shėrben pėr ngritjen e qėndrueshmėrisė sė organizmit, ndėrkaq shpesh flitet edhe pėr bamirėsinė e saj nė luftė kundėr plakjes.
Pluhuri i luleve
Bletėt mbledhin pluhurin e luleve nga lulet dhe e shfrytėzojnė si albumine pėr ushqim. Bletari mund tė mbledhė pluhurin, i cili pastrohet dhe thahet apo ngrihet para se tu shtohet ilaēeve natyrore apo para se tė shfrytėzohet si shtesė nė ushqim. Pluhuri i luleve pėrmban vitaminėn B12, por edhe vitamina tė tjera. Mirėpo, dobia e suksesit tė pėrdorimit tė rregullt tė pluhurit tė luleve mė siguri ėshtė e lidhur me albuminat, vitaminat, aminothartinat dhe me pėrbėrės tė tjerė tė dobishėm, qė shėrbejnė si katalizatorė nė organizėm. Mirėpo, meqė njė numėr i madh i njerėzve ėshtė alergjik ndaj pluhurit tė luleve, rekomandohet testimi me njė sasi tė vogėl preparatit tė pėrgatitur para se tė merret cilado qoftė prodhim qė pėrmban pluhur lulesh. Pluhuri i luleve rregullon tretjen, ndėrkaq vepron pozitivisht edhe nė bronke.
Nė disa shtete pluhuri i luleve shfrytėzohet pėr hiposensibilizim, domethėnė pėr shėrimin e alergjisė nėpėrmjet futjes graduale tė sasisė gjithnjė e mė tė madhe tė alergjenit tė caktuar.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Manuali i pėrdorimit tė ushqimeve tė skaduara
http://www.botasot.info/img/Ushqimi-skaduar.jpg
Ėshtė e zakonshme qė ushqimet e skaduara, tė kalbura apo tė ndenjura tė pėrfundojnė nė koshin e plehrave, por njė revistė italiane zbuloi sot se tė gjithė kėto produkte mund tė pėrdoren edhe nė njė mėnyrė tė ndryshme.
Shumica e kėtyre metodave janė pėrdorur qė mė parė prej gjyshėrve tanė, por me avancimin e teknologjisė dhe tė mirave materjale, pothuajse ėshtė harruar mėnyra se si mund tė pėrdoren. Revista tregoi shtatė asortimente, tė cilat vlejnė edhe tė prishura apo kalbura.
Banania Pjesa e brendshme e bananeve tė kalbura ėshtė veēanėrisht e mirė pėr ti dhėnė shkėlqim kėpucėve prej lėkure dhe shumė ushqyese nėse vendoset nė njė vazo me lule shtėpiake.
Birra Elementet e saj janė veēanėrisht tė mirė pėr tė forcuar rrėnjėn e flokėve. Rekomandohet tė lihet gjysmė ore nė kokė, pėrpara se tė lahet. Sa mė e ndenjur tė jetė birra, aq mė e fortė ėshtė substanca qė forcon flokėt.
Kafja Kokrat e kafes janė tė dobishme pėr tokėn, pėr shkak tė pėrmbajtjes sė madhe tė azotit. Kafja mund tė pėrdoret edhe pėr tė pėrthithur erėrat e kėqija, pėr tė mbajtur larg ushqimeve milingonat e macet apo pėr ti dhėnė mė shumė shkėlqim flokėve.
Qumėshti Nėse qėndron i hapur mė shumė se njė javė, mund tė ketė marrė njė erė tė keqe, por mund tė pėrdoret ende pėr ti dhėnė shkėlqim kėpucėve, pėr tė hequr njolla apo pėr tė bėrė biskota (pasi ziehet pėr 45 minuta).
Kripa Ėshtė e mirė pėr tė hequr njollat e verės sė kuqe nga tapeti apo erėn e pakėndshme tė qepės nga duart. Nėse njė vezė thuhet nė dysheme, duke i hedhur krpė pėrsipėr, bėhet e mundur heqja mė e thjeshtė e njollės.
Veza E bardha i bėn mirė flokėve, ndėrsa e verdha, e pėrzjerė me limon dhe mjaltė shndėrrohet nė njė maskė shumė tė mirė pėr fytyrėn. E verdha e vezės ndihmon edhe pėr heqjen e ēamēakizave tė mbetur nė rroba.
Kosi Nėse ka skaduar, mund tė pėrdoret pėr bėrjen e maskave tė bukurisė, tė fytyrės, lėkurės apo pėr ti dhėnė shkėlqim objekteve tė ēmuara.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Spinaqi forcon muskujt
http://www.botasot.info/img/+spinaqi_4.jpg
Njė porcion prej 300 gramė spinaq nė ditė pėrmbush pėr pesė pėr qind sasinė e oksigjenit, e cila ėshtė e nevojshme gjatė ushtrimeve. Efekti ėshtė aq i madh sa qė mund ta vėreni vetėm pas tre ditėsh, ndėrsa sekreti ėshtė nė nitrate. Ky ėshtė si karburant shtesė pėr muskujt, i detyron tė punojnė mė mirė dhe mė efektshėm, sqaron dr. Weitzberg, udhėheqės i studimit, i cili ėshtė publikuar nė revistėn Cell Metabolism. Edhe pse kohė tė gjatė besohej se hekuri ėshtė meritor pėr nxitjen e forcės, shkencėtarėt tani e dėshmuan se kjo ėshtė falė nitrateve. Spinaqi (latinisht, Spinacia oleracea), e ka prejardhjen nga Persia, Irani i sotėm, ndėrsa nė Kinė arriti nė shekullin e VII, pasi qė atje si dhuratė e dėrgoi mbreti i Nepalit. Nė Evropė arriti nė shekullin XI kur Maorėt e sollėn nė Spanjė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Kaloritė qė i marrim pėrmes ushqimit
http://www.botasot.info/img/+kryesoreten_4.jpg
Kur jemi nė supermarket, apo nė ēdo vend qė shitet ushqim, gjėja e parė qė bėjmė, kur marrim nė dorė njė produkt tė caktuar ėshtė tė shohim se sa kalori pėrmban. Jemi apo nuk jemi nė dietė kjo nuk ka shumė rėndėsi, sepse thuajse gjithmonė njerėzit janė tė prirur qė tė blejnė ushqimet qė kanė mė pak kalori duke menduar se kanė bėrė zgjedhjen e duhur.
Por sipas disa ekspertėve mund tė ndodhė qė pikėrisht numėrimi, apo marrja nė konsideratė e kalorive mund tė na shėndoshė mė shumė. Kjo sepse mėnyra aktuale e numėrimit tė kalorive ka shumė tė meta nė vetvete dhe si pasojė numri i kalorive qė gjendet nė etiketat e produkteve ushqimore dhe nė librat e dietave ėshtė gabim nė masėn 25%. Po tė hani ushqime me 20 kalori mė shumė nė ditė do tė thotė qė brenda njė viti do tė shtoni pa frikė 2 kilogramė. Tani bėni njė llogaritje qė kėto 20 kalori mė shumė i merrni nga ēdolloj ushqimi. Nė kėtė rast kemi njė efekt tė shumėfishuar dhe njė shtim nė peshė nė dukje tė pa shkak dhe tė pajustifikuar. Nėse kjo teori ėshtė e drejtė, ajo mund tė shpjegojė se pėrse ata qė pėrpiqen me tė gjitha forcat qė tė bien nė peshė duke llogaritur kaloritė e ushqimeve qė konsumojnė, vazhdojnė qė tė shėndoshen dhe tė ēuditen nga njė gjė e tillė. Mos vallė dietologėt i kanė bėrė mė kot llogaritė e kalorive. Le tė shohim se ēfarė thotė studimi nė fjalė. Kaloria ėshtė energjia qė marrim pėrmes ushqimit. Nėse marrim shumė kalori, pasoja ėshtė shėndoshja. Deri kėtu tė gjithė janė tė njė mendjeje. Po sa kalori kanė produkte tė ndryshme ushqimore? Mėnyra aktuale e numėrimit tė kalorive tė ushqimit bazohet nė tabelat e krijuara 100 vjet mė parė nga njė kimist bujqėsor qė quhej Wilbur Olin Atwater. Ai pėrdori njė pajisje qė quhej kalorimetėr dhe funksionimi i saj konsistonte nė djegien e porcioneve tė caktuara ushqimore dhe mė pas nė matjen e sasisė sė energjisė qė pėrftohej. Mė pas ai llogariste sasinė e energjisė qė pėrdorte trupi, pėrmes llogaritjes sė energjisė sė ushqimit tė patretur nė jashtėqitje apo mbetjet e tjera. Kėshtu ai arriti nė pėrfundimin se ēdo gram karbohidrati prodhonte 4 kalori, njė gram yndyrė prodhonte 9 kalori dhe 1 gram proteinė prodhonte 4 kalori. Kėto shifra janė konsideruar si tė shenjta deri mė sot. Megjithatė, sipas studimit tė fundit tė sapobotuar nė revistėn New Sientists, disa ekspertė tė tė ushqyerit e kanė vėnė nė dyshim kėtė mėnyrė pėrllogaritjeje tė kalorive qė pėrmbajnė produkte tė ndryshme ushqimore. Disa prej tyre janė partizanė tė njė mėnyre tė re tė llogaritjes sė kalorive. Nė bazė tė kėsaj pėrllogaritjeje tė re yndyra ka 8.7 kalori pėr gram (jo 9) dhe karbohidratet kanė 3.8 (jo 4) dhe sė fundi proteinat kanė 3.2 (jo 4). Kjo diferencė tregon se pėr vite tė tėra ne kemi nėnvleftėsuar numrin e kalorive tė disa ushqimeve nė masėn 25%. Njė nga kritikat kryesore ndaj mėnyrės aktuale tė pėrllogaritjes sė kalorive tė ushqimeve qė pėrzgjedhim ėshtė qė trupat tanė e shpėrbėjnė ushqimin nė mėnyrė mekanike dhe djegia e kalorive nė organizmin njerėzor nuk mund tė matet me tė njėjtėn mėnyrė me tė cilėn kimisti Atwater mati kaloritė 100 vjet tė shkuara. Sipas mėnyrės sė re tė matjes sė kalorive tė produkteve tė caktuara ushqimore, kjo ėshtė njė nga arsyet qė tregon se metoda e deritanishme nuk ėshtė plotėsisht e saktė dhe mund tė konsiderohet mė shumė si njė vlerė e pėrafėrt. Ndėrkohė, sasia e energjisė e domosdoshme pėr tė zhbėrė, apo copėtuar ushqimin kimikisht ėshtė e ndryshme. Kjo sepse pėrbėrja e ushqimeve ėshtė e ndryshme dhe pėrbėrja ndikon nė sasinė e energjisė sė harxhuar pėr tretjen e tyre. Ushqimet me pėrbėrje tė butė nuk kėrkojnė ndonjė pėrpjekje tė madhe pėr tu shpėrbėrė e pėr tu tretur, ndaj organizmi nė kėtė rast pėrdor shumė mė pak kalori se nė rastin e ushqimeve me pėrbėrje tė fortė qė kėrkojnė mė shumė pėrpjekje dhe si pasojė harxhojnė mė shumė. Dy vjet tė shkuara, njė studim i Universitetit tė Tokios testoi 450 gra tė reja dhe vlerėsoi dietėn e tyre nė varėsi tė vėshtirėsisė sė ndryshme qė i duhej organizmit pėr tė tretur ushqimin. Sipas kėtij rezultati gratė qė hanin sasi mė tė madhe ushqimesh tė forta kishin dukshėm njė bel mė tė hollė se ato qė hanin ushqime tė buta, pra qė treten pa shumė sforco nga organizmi. Pėrbėrja e ushqimeve mund tė jetė njė nga faktorėt mė tė rėndėsishėm tė parandalimit tė obezitetit. Nė njė tjetėr studim japonez, shkencėtarėt ushqyen njė grup minjsh me ushqim me pėrbėrje tė fortė dhe njė grup me ushqim me pėrbėrje tė butė pėr tė parė nėse lloji i ushqimit kishte apo jo ndikim nė sasinė e kalorive tė konsumuar nga trupi pėr tretjen e tyre. Nė pėrfundim tė eksperimentit ata zbuluan se minjtė qė ishin ushqyer me ushqim tė butė kishin mė shumė prirje pėr tu bėrė obezė, krahasuar me grupin tjetėr. Dhe tė mendosh se tė dy grupeve iu dhanė vėrtet ushqime me pėrbėrje tė ndryshme, por me kalori tė njėjta. Sipas shkencėtarėve, shumė e rėndėsishme ėshtė edhe mėnyra e gatimit tė ushqimit qė ndikon dukshėm si nė pėrftimin e kalorive, ashtu edhe nė kaloritė e pėrdorura pėr tretjen e ushqimit. Gatimi e tjetėrson strukturėn e ushqimit, duke e zbutur atė dhe duke e reduktuar kohėn qė i duhet organizmit pėr ta tretur. Ai mund ta bėjė ushqimin mė tė kėndshėm dhe tė shijshėm, por nga ana tjetėr duke e zbutur ul pėrpjekjen e organizmit pėr ta tretur. Nė fakt, mėsimi i gatimit tė ushqimit u mundėsoi paraardhėsve tanė qė tė kursenin shumė kohėn dhe energjinė qė u duhej pėr ta mbllaēitur dhe mė pas tretur ushqimin gjallė. Kur njeriu i parė nisi qė tė gatuajė ushqimin energjia qė deri nė atė kohė shpenzohej pėr pėrtypje dhe tretje mund tė kanalizohej pėr gjėra tė tjera, pėr shembull pėr tė zhvilluar mė tej trurin dhe pėr tė kryer veprimtari tė tjera fizike.E ndėrsa nė kėtė rast i fituari ishte truri, trupi doli i humbur, ose mė mirė beli qė nisi tė bėhej gjithnjė e mė i trashė. Nė ditėt tona pjesa mė e madhe e ushqimeve tona ėshtė e gatuar, pra e butė, e parapėrgatitur, madje nė disa raste shumė e gatuar, ēka do tė thotė qė ne nuk shpenzojmė shumė energji pėr ta pėrtypur dhe tretur. Rezultati i kėsaj ėshtė beli ynė gjithnjė e mė i trashė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dr.Merita Grajqevci: Laseri nuk ėshtė aspak i dėmshėm
http://www.botasot.info/img/+2_5.jpg
Intervistoi: Dafina Xhemaj
Ēfarė lloje tė laserėve ekzistojnė, si bėhet trajtimi, cilat pjesė tė trupit mund tė trajtohen si dhe pėr shumė pyetje tė tjera pėr gazetėn Bota sot flet dr.Merita Grajqevci.
Teknologjia e re ka mundėsuar qė me anė tė laserit tė arrihen rezultate shumė tė mira, tė shpejta dhe tė lehta, nė mėnjanimin e pėrhershėm tė qimeve nė tėrė trupin. Depilimi me laser bėhet duke lėshuar njė tufė tė dritės sė laserit nė njė tubė qimesh. Kjo dritė duhet tė jetė e fuqishme sa ta shkatėrrojė rrėnjėn e qimes, por njėherėsh tė mos e dėmtojė lėkurėn rreth saj. Drita e laserit e sulmon substancėn e zezė, qė e pėrmban qimja, tė quajtur Melanin.
http://www.botasot.info/reklama/1_5.jpg
Pėr kėtė arsye depilimi me laser nuk zbatohet te personat me qime tė bardha, tė thinjura ose tė kuqe. Edhe pse qimet rriten ndryshe tė ēdo person, varėsisht nga mosha, pesha, metabolizmi, hormonet etj, ato tė njeriut i kanė tri faza tė rritjes: faza aktive e rritjes, e quajtur Anagen, qė zgjat deri nė disa vjet. Pėr me tepėr rreth depilimit mund tė i lexoni nė intervistėn nė vazhdim.
Bota sot: Sa ėshtė i dėmshėm depilimi me laser dhe te kush nuk zbatohet depilimi me laser?
Dr.Merita Grajqevci: Laseri nuk ėshtė aspak i dėmshėm, ai vepron vetėm nė rrėnjė tė qimes duke shkatėrruar qelizėn Melani dhe nė kėtė mėnyrė eliminon atė. Laseri pėrdoret nė tė gjitha rastet.
Bota sot: Ēfarė lloje tė laserėve kemi dhe si shėrbejnė ata?
Dr.Merita Grajqevci: Nė Qendrėn tonė pėrdoren dy lloje laserėsh: Laseri Alexandrite me puls tė gjatė (755nm) qė pėrdoret nė lėkurė me ngjyrė mė tė ēelur dhe njėherėsh mund tė pėrdoret pėr pėrmirėsimin e lėkurės sė dėmtuar nga dielli, pikat e pleqėrisė, si dhe pėr reduktimin e pigmenteve me ngjyrė tė mbyllėt. Laseri Nd:YAG me puls tė gjatė (1064nm) pėrdoret pėr lėkurė me ngjyrė tė mesme, ulliri dhe tė mbyllėt ose te pacientėt me lėkurė tė rrezitur dhe po ashtu mund tė pėrdoret pėr zvogėlimin e rrudhave, poreve tė hapura dhe pėr trajtimin e anomalive vaskulare.
Bota sot: Pse kėshillohet laseri pėr depilim?
Dr.Merita Grajqevci: Depilimi me laser ėshtė i suksesshėm te shumica e njerėzve. Metodat tradicionale tė depilimit, siē janė shkulja e qimeve, japin rezultate tė pėrkohshme, ndėrkaq me laser arrihet mėnjanimi i pėrhershėm i qimeve.
http://www.botasot.info/reklama/3_5.jpg
Bota sot: Kush e bėn trajtimin?
Dr.Merita Grajqevci: Trajtimet me laser bėhen nga dermatologu ose specialisti i certifikuar pėr pėrdorim tė laserit (Certified Laser Specialist CLS). Pasi qė ēdo person ka ndjeshmėri dhe lloj tė veēantė tė lėkurės, por edhe ngjyrė tė ndryshme tė qimeve, CLS-ja do tė bashkėpunojė me ju qė ta gjeni programin pėr trajtim qė do tju pėrshtatet mė sė shumti.
Bota sot: Cilat pjesė tė trupit mund tė trajtohen me laser e cilat jo?
Dr.Merita Grajqevci: Trajtimi me laser bėhet pothuajse nė tė gjitha pjesėt e trupit: nė fytyrė, nė qafė, buzė, mjekėr, vetulla, hundė, veshė, rreth flokėve, krahė, shpinė, gjoks, duar, kėmbė dhe nė organet gjenitale femėrore dhe nė ato mashkullore. Gjatė trajtimit tė zonave gjenitale, pacienti ose CLS-ja mund tė kėrkojė qė tė jetė i pranishėm dhe njė punonjės i Qendrės.
Bota sot: A ka dhembje gjatė trajtimit?
Dr.Merita Grajqevci: Ndjeshmėria e dhembjes (diskomfortit) gjatė trajtimit ndryshon prej personit nė person. Laseri e ka sistemin e ftohjes, qė mundėson mėnjanimin e dhembjes. Me kėrkesė tė pacientit CLS-ja do tė pėrdorė krem anestetik gjatė trajtimit.
Bota sot: Sa trajtime nevojiten?
Dr.Merita Grajqevci: Meqenėse qimet rriten nė cikle, pėr tė arritur rezultate tė kėnaqshme nevojiten sė paku 3 trajtime. Trajtimet duhet tė bėhen nė ēdo 6 javė. Nevojiten 8 deri 10 trajtime
Bota sot: Ēfarė pėrgatitjeje duhet bėrė para trajnimit?
Dr.Merita Grajqevci: Pėrgatitja pėr trajnim: kėshillohet qė tri javė para trajtimit tė mos rreziteni dhe tė mos shkoni nė solarium. Tri javė para trajtimit pėr depilim duhet tė pėrdoret vetėm zhileti dhe asnjė metodė tjetėr siē janė: waxi, pinca ose kremat depiluese dhe qimet duhet tė rruhen njė ditė para trajtimit.
Bota sot: Instruksionet pas trajnimit
Dr.Merita Grajqevci: Pas trajtimit mund tė paraqiten: kruarje nė zonėn e trajtuar, skuqje dhe ėnjtje rreth follicleve, therje ose mpirje tė zonės. Nė rast nevoje, mund tė pėrdoren lecka tė ftohta; makiazhi po ashtu mund tė pėrdoret. Kėshillohet tė pėrdoret gelli Aloe Vera ose ndonjė krem tjetėr; duhet tė pėrdoret krem pėr mbrojtje nga dielli me faktor SPF 25, pėr pjesėt e trupit qė i ekspozohen diellit; pas trajtimit, nė rast nevoje, i vetmi mjet i depilimit duhet tė jetė zhileti; qimet do tė bien deri nė tri javė pas trajtimit. Mund tė duket se qimet po ju dalin sėrish, por ato faktikisht do tė rriten vetėm derisa tė bien. Qė qimet tė bien mė shpejt, gjatė pastrimit tė lėkurės kėshillohet tė pėrdoren lecka pėr larje.
Bota sot: Po pas trajtimit?
Dr.Merita Grajqevci: Pas trajtimit duhet te vendoset krem fotombrojtės me faktorė tė lartė 30 ose 50.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Lėngu i qershisė-ilaē natyral
Sipas shkencėtarėve anglezė, lėngu i qershisė ėshtė njė ilaē natyral pėr shėrimin e shpejtė tė muskujve tė cilat kanė pėsuar dėmtime gjatė sforcimit tė trupit. Specialistėt e Qendrės Atletike tė Studimeve Shkencore nė Universitetin e South Bank tė Londrės, zhvilluan njė studim me atletėt qė pinin lėng qershie para dhe gjatė stėrvitjes sė tyre. Sportistėt duhet tė ndiqnin programin e pirjes sė lėngut tė frutave tė ndryshme, pėr njė jave rresht. Siē rezultoi, koha e shėrimit tė muskujve tė atyre qė pinin lėng qershie ishte shumė mė e vogėl se e atyre qė konsumonin lėng frutash tė tjera pėr tė njėjtin qėllim. Sportistėt qė konsuamuan lėng qershie dhe kishin probleme me muskujt, kishin shėrim tė gradės 90% brenda 24 orėve! Sipas shkencėtarėve, sekreti qėndron tek anthokianinet, njė familje antioksidantėsh dhe anti-inflamatorėsh qė pėrmbahen tek qershitė dhe tė cilat i japin atyre ngjyrėn karakteristike tė bukur e tė kuqes. Studimi nė fjale, vjen ti shtohet edhe atyre tė mėparshme tė cilat i lidhin qershitė me mbrojtjen e zemrės dhe shėrimin e pagjumėsisė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dobitė e boronicės
http://www.botasot.info/img/-boronicat_6.jpg
Katekini (Catechin), bashkėdyzimi qė gjendet nė boronica aktivizon gjenin pėr djegie tė yndyrave nė qeliza tė yndyrave nė bark pėr tė ndihmuar nė humbjen e indit yndyror nė zonėn e barkut. Sipas hulumtimeve nė Universitetin Tufts, konsumimi i rregullt i katekinit rrit humbjen e yndyrave nė bark pėr 77 pėr qind. Boronicat pėrmbajnė grup tė fitonutrientėve natyrorė, tė cilėt quhen proantocianide qė kanė aftėsi unike pėr tė mbrojtur pjesėt ujore dhe yndyrore tė trurit nga dėmtimet pėr shkak tė disa toksineve ambientale. Boronicat janė njė nga burimet mė tė pasura tė proantocianideve. Kėto fitonutrientė zvogėlojnė nivelet e radikaleve tė lira tė cilat janė tė lidhura me plakjen (po rrudhat) dhe sėmundjet. Nė studimet e kryera nė kafshė, atyre qė u ėshtė dhėnė ekstrakti i boronicės kanė pasur rėnie mė tė vogėl tė aftėsive motorike dhe rezultate mė tė mira nė teste tė kujtesės sesa kafshėt, tė cilat nuk kanė marrė boronicė. Hulumtuesit konkludojnė se bashkėdyzimet e boronicės mund ta pėrmbysin procesin e humbjes sė kujtesės tė lidhur me vitet dhe rėnien e aftėsive motorike. Boronicat janė tė pasura me vitaminat C dhe E, riboflavinė, niacinė dhe acid folik. Ato janė burim i pasur i acideve elagjike. Acidi elagjik ka veēori antikancerogjene dhe mundėsinė e mbrojtjes sė materialit gjenetik. Po ashtu nxit nivelin e shėndetshėm tė apoptozės, procesit me tė cilin trupi kėrkon dhe shkatėrron qelizat e dėmshme apo tė dėmtuara, si dhe qelizat e kancerit. Boronicat pėrmbajnė sasi tė mėdha tė kuercetinit, i cili mund tė zvogėlojė gjasat e shfaqjes dhe seriozitetin e alergjive. Boronicat pėrmbajnė minerale siē janė hekuri, magnezi, mangani dhe kaliumi.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Manuali i pėrdorimit tė ushqimeve tė skaduara
http://www.botasot.info/img/-kryesoreshendet_6.jpg
Ėshtė e zakonshme qė ushqimet e skaduara, tė kalbura apo tė ndenjura tė pėrfundojnė nė koshin e plehrave, por njė revistė italiane zbuloi sot se tė gjithė kėto produkte mund tė pėrdoren edhe nė njė mėnyrė tė ndryshme. Shumica e kėtyre metodave janė pėrdorur qė mė parė prej gjyshėrve tanė, por me avancimin e teknologjisė dhe tė mirave materiale, pothuajse ėshtė harruar mėnyra se si mund tė pėrdoren. Revista tregoi shtatė asortimente, tė cilat vlejnė edhe tė prishura apo kalbura.
Banania: Pjesa e brendshme e bananeve tė kalbura ėshtė veēanėrisht e mirė pėr ti dhėnė shkėlqim kėpucėve prej lėkure dhe shumė ushqyese nėse vendoset nė njė vazo me lule shtėpiake.
Birra: Elementet e saj janė veēanėrisht tė mirė pėr tė forcuar rrėnjėn e flokėve. Rekomandohet tė lihet gjysmė ore nė kokė, pėrpara se tė lahet. Sa mė e ndenjur tė jetė birra, aq mė e fortė ėshtė substanca qė forcon flokėt.
Kafja: Kokrat e kafes janė tė dobishme pėr tokėn, pėr shkak tė pėrmbajtjes sė madhe tė azotit. Kafja mund tė pėrdoret edhe pėr tė pėrthithur erėrat e kėqija, pėr tė mbajtur larg ushqimeve milingonat e macet apo pėr ti dhėnė mė shumė shkėlqim flokėve.
Qumėshti: Nėse qėndron i hapur mė shumė se njė javė, mund tė ketė marrė njė erė tė keqe, por mund tė pėrdoret ende pėr ti dhėnė shkėlqim kėpucėve, pėr tė hequr njolla apo pėr tė bėrė biskota (pasi ziehet pėr 45 minuta).
Kripa: Ėshtė e mirė pėr tė hequr njollat e verės sė kuqe nga tapeti apo erėn e pakėndshme tė qepės nga duart. Nėse njė vezė thuhet nė dysheme, duke i hedhur krpė pėrsipėr, bėhet e mundur heqja mė e thjeshtė e njollės.
Veza: E bardha i bėn mirė flokėve, ndėrsa e verdha, e pėrzjerė me limon dhe mjaltė shndėrrohet nė njė maskė shumė tė mirė pėr fytyrėn. E verdha e vezės ndihmon edhe pėr heqjen e ēamēakizave tė mbetur nė rroba.
Kosi: Nėse ka skaduar, mund tė pėrdoret pėr bėrjen e maskave tė bukurisė,
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Vitaminat e ndryshme
http://www.botasot.info/img/-vitaminat_6.jpg
Vitamina K ėshtė e pėrdorur nga trupi pėr tė prodhuar veshjen e proteinave. Disa prej tyre pėrdoren pėr tė krijuar faktorėt tė cilėt ndikojnė nė mpiksjen e gjakut nė raste kritike plagosjesh duke mos lejuar rrjedhjen e gjakut. Sasia e rekomanduar ditore e Vitaminės K ėshtė 90 mikrogram pėr femrat dhe 120 mikrogram pėr meshkujt. Fatmirėsisht mungesa e Vitaminės K ėshtė shumė e rrallė. Vitamina K gjendet te lakra jeshile, spinaqi, brokoli, sallatat jeshile, vaji I sojės, vaji I ullirit dhe domatja.
Vitamina C
Kėrkimet e vazhdueshme kanė treguar se Vitamina C ėshtė e pėrbėrėsi kryesor i kolagjenit, pėrbėn materialin strukturor te kockave tė trupit, tė lėkurės, enėve tė gjakut dhe inde tė tjera tė trupit. Sasia ditore e rekomanduar ėshtė 90 mg pėr meshkujt dhe 75 mg pėr femrat. Por trupi mund tė pėrthithė maksimalisht rreth 400 mg nė ditė. Vitamina C gjendet tek portokallet, qershitė, brokoli, domatet, rrepat jeshile, pjepri, patatet etj.
Vitamina D
Vitamina D luan njė rol tė rėndėsishėm nė ndėrtimin e kockave. Kjo vitaminė vepron e lidhur me kalciumin dhe nevojiten pėr ndėrtimin dhe ruajtjen e qėndrueshmėrisė sė tyre. Nevojat ditore llogariten rreth 600 IU pėr tė rriturit mbi 17 vjeē dhe 200 Iu pėr fėmijėt. Pėr tė pėrvetėsuar nevojat ditore me Vitaminė D ne drejtohemi tek qumėshti dhe cerealet. Por ajo gjendet edhe te disa lloje peshku, pėrfshirė edhe harengat e sardelet.
Vitamina E
Shkencėtarėt nuk kanė paraqitur akoma njė pasqyrė tė plotė mbi rolin dhe funksionin e Vitaminės E nė organizmin e njeriut, por hipotezat e tyre tregojnė se ajo luan rol nė funksionimin e imunitetit, riparimin ADN-sė, formimin e rruazave tė kuqe tė gjakut dhe nė pėrthithjen e Vitaminės K. Kjo vitaminė gjendet nė vajin e kokrrave tė grurit, farat e lulediellit, nė spinaqin e gatuar, bajamet dhe te kokrrat e lajthive.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Frutat dhe perime qė kurojnė tė gjitha sėmundjet
http://www.botasot.info/img/-kryesoreshendtesi_66.jpg
Ėshtė e shėndetshme qė tė konsumohen ēdo ditė sa mė shumė fruta dhe perime. Veēanėrisht portokallet. Shpesh herė konsumimi i drithėrave, brumėrave dhe sheqerit sjell njė mbingopje tė organizmit me karbohidrate. Prandaj kėshillohet ėt konsumohem frutat dhe perimet tė paziera mirė, duke qenė tė pasura me vitamina dhe betakarroten, ato janė antioksidantė tė fuqishėm qė ndihmojnė nė uljen e barkut. Pjepri, pjeshka, karota dhe kungulli janė tė pasur mė betakarroten, ndėrsa portokalli, kivi janė tė pasura me vitaminė K.
Njė gotė verė nė ditė
Njė gotė verė nė darkė ėshtė shumė e shėndetshme, po ashtu nuk lejon tė kini njė bark tė fryrė. Studime tė ndryshme shkencore kanė treguar se njė gotė verė nė ditė ndihmon gratė pėr tė pasur njė mes tė hollė dhe njė trp perfekt.
Yndyrat
disa studime kanė treguar se pėr tė pasur njė trup sa mė elegant duhet tė konsumohen yndyrna tė pangopura tė gjendura te vaji i ullirit, Omega-3 i gjendur te peshku nė forma vajore, yndyrnat Omega-6 qė gjenden te vaji i misrit, te vezėt etj. Produktet tė
cilat janė tė pasura me yndyrna tė shndėrruara dhe duhet tė eliminohen plotėsisht janė patatet e skuqura, dhjamrat etj.
Uji
Njė nga gjėrat mė tė rėndėsishme qė ne shpesh e harrojmė ėshtė uji. Ēdo njeri i rritur duhet tė pijė 1 e gjysmė deri 2 litra ujė nė ditė nė varėsi tė peshės sė tij. Jo vetėm qė trupi ka nevojė pėr ujė, por uji gjithashtu pengon shėndoshjen. Njė njeri qė pi ujė nė mėnyrė tė vazhdueshme gjatė ditės, nuk ndien shumė uri. Ngrėnia e frutave dhe e zarzavateve tė freskėta, mundėsisht tė pagatuara, pėrdorimi i kufizuar i karbohidrateve si: buka, sheqernat kthehen shpejt nė dhjamė, zgjedhja me kujdes e ushqimeve sidomos atyre tė gatuara, mėnjanimi i ushqimeve tė shpejta e tė skuqura, aktiviteti, etj. tė cilat ndihmojnė shumė nė rėnien e peshės. Pėr kėtė ėshtė e nevojshme tė dihet se cilat ushqime janė tė dobishme, neutrale, dhe cilat janė tė dėmshme pėr njė njeri nė bazė tė grupit tė gjakut qė ai njeri ka. Por uji mbetet njė nga komponentėt mė tė rėndėsishėm, qė pengon
Karrota
Nė trupin tonė Beta Karoteni, proteinė e cila gjendet tek karrotat ėshtė i shndėrruar nė Vitaminėn A, e cila ėshtė njė nga lėndėt ushqyese kryesore tė organizmit dhe ndihmon pėr njė shėndet sa mė tė mirė, e cila kryen funksione tė ndryshme qė lidhen me imunitetin dhe shtimin e qelizave tė trupit. Beta karoteni vepron zakonisht si njė antioksidant qė neutralizon radikalet e lira. Ajo gjendet tek frutat, perimet dhe sallatė jeshile.
Shega
Ėshtė e pasur me minerale tė cilat janė tė domosdoshme pėr organizmin tonė
Spinaqi
Konsumoni gjethet jeshile tė spinaqit, sallatės; pėr sėmundjet e zemrės dhe diabetit
Domatja
Domatja por edhe produktet qė vijnė prej saj ndihmojnė nė luftėn kundėr kancerit. Pėrbėrėsit qė ato pėrmbajnė kanė aftėsinė qė tė jenė antikanceroze dhe tė ulin rrezikun e zhvillimit tė kancerit.
Bajamet
Bajamet janė tė pasura me magnez dhe Vitaminė E, tė cilat luajnė rol nė formimin e rruazave tė kuqe tė gjakut. Tė bajamet ka pėrbėrje magnezi.
Boronicat
Boronicat pėrmbajnė njė pėrbėrės antioksidant shumė tė fuqishėm tė quajtur pterostilbene, i cili ndihmon nė uljen e nivelit tė kolesterolit dhe ruajtjen e tij nė normat e duhura.Boronicat janė tė pasura mė Vitaminė C, e cila ėshtė e pėrbėrėsi kryesor i kolagjenit dhe pėrbėn materialin strukturor te kockave tė trupit, tė lėkurės, enėve tė gjakut.
Elbi
Elbi pėrmban Potasiumim, i cili ėshtė I pėrfshirė nė shumė procese jetėsore tė trupit, duke mbajtur nėn kontroll presionin e gjakut, funksionin e zemrės dhe veshkave.
Avokadot
Efekti i avokadove vėrehet sidomos te ata persona qė vuajnė nga niveli i lartė i kolesterolit nė gjak. Avokadot janė tė pasura me magnez, i cili ėshtė i nėvojshėm pėr disa nga proceset bazė tė organizmit dhe vepron nė mė tepėr se 300 reaksione biokimike.
Rrepa
Rrepat janė rrėnjė me ngjyrė tė kuqe. Efektet e rrepės janė tė ngjashme me ato tė spinaqit dhe tė dyja kėto bimė janė tė nevojshme dhe tė dobishme pėr organizmin. Rrepat pėrmbajnė folat dhe batainė, dy lėndė ushqyese tė cilat ndihmojnė nė ruajtjen e nivelit tė gjakut, rindėrtojnė arteriet e dėmtuara, zvogėlojnė rrezikun pėr sėmundjet e zemrės etj.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Vitamina D mban nėn kontroll nivelin e sheqerit nė gjak
Qė nga vitet 1980, shumė studime kanė theksuar lidhshmėrinė midis vitaminės D dhe uljes sė rrezikut nga paraqitja e diabetit tė tipit 2. Konsumi i jogurtit qė pėrmban njė sasi shtesė tė vitaminės D, mund tu ndihmojė njerėzve me diabet qė ta rregullojnė nivelin e sheqerit nė gjak, thotė njė studim i shkencėtarėve iranianė. Nė fund tė studimit, ne kemi gjetur njė pėrmirėsim relativisht impozant tė nivelit tė sheqerit nė gjak te personat qė kishin konsumuar jogurt me sasi mė tė madhe tė vitaminės D, krahasuar me njerėzit qė kishin konsumuar jogurt tė rėndomtė, - ka thėnė bashkautori i studimit, profesor Tirang Nexhestani, nga Instituti kombėtar iranian pėr kėrkime shkencore. Studimet e mėparshme pėr rolin e vitaminės D nė diabet nuk kanė mundur ta tregojnė lidhshmėrinė shkak-pasojė. Ėshtė me rėndėsi se ky studim ia ka arritur kėsaj dhe se sugjeron qė vitamina D ka efekt pozitiv te personat me diabet tė tipit 2, - ka deklaruar dr. Anastassios Pittas, profesor i Mjekėsisė nė Boston. Ai nuk ishte pjesėmarrės nė kėtė studim. Qė nga vitet 1980, shumė studime kanė theksuar lidhshmėrinė midis vitaminės D dhe uljes sė rrezikut nga paraqitja e diabetit tė tipit 2, por ka pasur edhe studime qė nuk e kanė konfirmuar kėtė. Ajo qė ka njė rėndėsi edhe mė tė madhe, ka tė bėjė me faktin se personat qė kanė konsumuar jogurt me sasi mė tė madhe tė vitaminės D, kanė humbur nė peshė, gjė qė edhe vetvetiu ndikon nė pėrmirėsimin e kontrollimit tė nivelit tė sheqerit nė gjak.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Diabeti rrit rrezikun nga kanceri
http://www.botasot.info/img/-diabeti_8.jpg
Njė ngushėllim pėr diabetikėt paraqet fakti se ky rrezik i rritur ėshtė parė vetėm te diabeti jo mirė i kontrolluar. Dihet se personat e sėmurė nga diabeti janė mė tė rrezikuar nga vdekja e shkaktuar nga infarkti i zemrės dhe trurit, por njė studimi ri tregon se, tė kesh diabet, po ashtu d.m.th se je mė i rrezikuar qė tė vdesėsh nga shumė lloje tė kancerit dhe nga disa sėmundje tė tjera. Rezultatet e kėtij studimi tregojnė se me ēka mund tė ballafaqohet mjekėsia nė tė ardhmen, kur dihet se numri i personave tė sėmurė nga diabeti ėshtė nė rritje e sipėr. "Ky studim tregon se duhet tė pėrpiqemi edhe mė shumė ta parandalojmė diabetin dhe ta kuptojmė atė mė mirė", - thotė Emanuele Di Angelantonio nga Universiteti i Kembrixhit. Studimi, i publikuar nė revistėn profesionale New England Journal of Medicine (NEJM), ka analizuar tė dhėnat nga 97 studime tė mėparshme, ku ishin pėrfshirė rreth 820,000 njerėz nė mbarė botėn. Ėshtė parė se tė sėmurėt nga diabeti janė pėr 25% mė tė rrezikuar nga vdekja e shkaktuar nga ndonjė kancer, sikur qė janė mė tė rrezikuar edhe nga vdekja e shkaktuar nga infeksionet, sėmundjet e veshkave dhe mėlēisė. Por, njė ngushėllim pėr diabetikėt ėshtė fakti se ky rrezik i rritur ėshtė parė vetėm te diabeti jo mirė i kontrolluar, qė vėrehet nga nivelet e larta tė sheqerit tė gjakut pas agjėrimit (mosngrėnies). Ndėr kancerėt mė tė shpeshtė qė paraqiten nė raste tė tilla, ėshtė parė se janė kanceri i mėlēisė dhe i pankreasit, por edhe ai i zorrėve dhe i mushkėrive.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Faktorėt qė rrezikojnė kujtesėn
http://www.botasot.info/img/-kreysore%20shend_8.jpg
Kujtesa mbetet e pambrojtur ndaj shumė forcave tė caktuara cenuese. Por, sigurisht qė duhen bėrė shumė gjėra, tė cilat ndikojnė nė pėrforcimin dhe mbrojtjen e saj. Bazuar nė njė lajm tė Foxnews, depozitimi dhe rithirrja e informacionit mund tė jetė e mangėt, nėse e shohim si njė proces psikologjik dhe rrjedhimisht kujtesa mbetet e pambrojtur ndaj shumė forcave tė caktuara cenuese. Kėto forca mund tė jenė nga brenda dhe jashtė, mund tė ndikojnė pėr njė kohė tė shkurtėr apo afatgjatė nė ndonjė fushė tė kujtesės. Cigarja: shumė studime tregojnė se tek duhanpirėsit shfaqet njė dobėsim nė rritje nė aftėsitė informative dhe nė kujtesė, sidomos nė pleqėri. Ushqyerje e gabuar: truri juaj ka nevojė pėr glukozė. Nėse kufizoni ushqyerjen, atėherė do tė ketė edhe njė dobėsim tė fuqisė sė trurit. Kur jeni shumė tė uritur dhe tė lodhur, tek ju pasqyrohen ndjenja tė shumta dhe tė papėrcaktuara. Njė ushqyerje e gabuar mund tė shkaktojė dhe pasoja mė serioze, siē ėshtė sindroma Korsakoff. Kjo sindromė ėshtė shenjė e mungesės sė vitaminave e krijuar nga njė pėrthithje e mangėt e vitaminave dhe marrja e pakėt e vitaminės B1. Herpesi, si njė ērregullim shėndetėsor, i ngjashėm me sėmundje si Alzheimer, paraliza apo depresioni Herpes, ėshtė njė vrasės i vėrtetė i kujtesės. Nė shumė raste kjo sėmundje nuk ju bėn tė harroni emrin e shokut tuaj apo vendin ku keni lėnė ēelėsat, por njė infeksion i rėndė i njohur si Herpes simplex encephalitis mund tju cenojė rėndė kujtesėn. Hipnoza: gjėrat e bėra nėn hipnozė mund tė harrohen. Megjithėse efekti i saj ėshtė kalimtar, hipnoza ka njė fazė (etapė) Posthypnotic amnesia (amnezi pas hipnozės), gjatė sė cilės mund tė harrosh disa ngjarje ose tė kaluarėn. Stresi: studimet tregojnė se ngjarjet e ngarkuara me stres dobėsojnė kujtesėn.
Prodhohet enzima qė mbron dhėmbėt nga kariesi
Shkencėtarėt holandezė janė duke prodhuar njė enzimė qė do tė mbrojė dhėmbėt nga kariesi dhe do tė na lejojė qė tė konsumojmė pa frikė ėmbėlsira. Kariesi ėshtė njė nga problemet mė tė rėndėsishme nė stomatologjinė bashkėkohore. Kariesi i dhėmbėve paraqet njė proces patologjik, i cili karakterizohet me prishjen e tėrėsisė anatomike tė dhėmbėve, i cili prek indet e forta tė dhėmbit, duke filluar nga sipėrfaqja e deri nė thellėsi tė koronės sė dhėmbėve. Kariesi prek smaltin dhe dentinėn, por nė qoftė se nuk mjekohet, prek edhe pulpėn e dhėmbit. Shkencėtarėt holandezė janė duke prodhuar njė enzimė qė do tė mbrojė dhėmbėt tanė nga kariesi dhe do tė na lejojė qė tė konsumojmė pa frikė ėmbėlsira. Ky do tė jetė njė revolucion i vėrtetė nė luftėn ndaj kariesit. Substanca mund tė vendoset nė pastėn e dhėmbėve, por edhe nė ėmbėlsira.
Turshitė, pse janė tė dėmshme pėr shėndetin
Ekspertė ushqimorė kanė vėrtetuar se konsumi i shumtė i turshive ėshtė nga faktorėt kryesor tė kancerit nė stomak. Llojet e ndryshme tė turshive sidomos turshia e hudhrave qė pėrmban sasi tė mėdha nitrike ėshtė njė nga faktorėt kryesor tė krijimit tė kancerit sidomos nė stomak. Konsumi i vazhdueshėm i turshive shkakton korrozionin e kockave tek pėrdoruesit, sedimentin e lėngut tė kyēeve dhe tek disa persona krijon dobėsi tė forta, madje edhe epilepsi. Turshitė krijojnė njė oreks tė rremė tek pėrdoruesi dhe pengojnė ngrėnien e plotė, shkaktojnė pasoja anėsore si probleme me nervat, ērregullime tė sistemit tė tretjes si plaga nė stomak dhe duodenale, dhimbje nė kocka, osteoporozėn, dobėsim tė pėrgjithshėm tė trupit dhe dobėsim tė sistemit nervor.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ushqime pėr meshkujt
http://www.botasot.info/img/broccoli-eggs-fish.jpg
Cdo ditė e mė shumė po zbulohen ushqime qė janė tė shėndetshme pėr meshkujt.
Ja se ēfarė duhet tė konsumojnė ata:
Brokoli lufton qelizat kancerogjene. Tek meshkujt jep efekt nė parandalimin e kancerit tė prostatės.
Peshku ka shumė proteina dhe duke qenė se meshkujt kanė nivele mė tė larta kolesteroli se femrat, konsumimi i tij bėn tė mundur uljen e nivelit tė kolesterolit.
Hudhrat ndihmojnė nė uljen e kolesterolit dhe kjo gjė ndikon nė punėn e mirė tė zemrės. Gjithashtu, studimet tregojnė se hudhrat ulin probabilitetin e kancerit tė prostatės. Pėr kėtė, kėshillohet tė konsumohen edhe domatet.
Ndėrsa vezėt ndihmojnė nė forcimin e flokut.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Pesė arsye pėr tė mos hequr dorė nga kafja
http://www.botasot.info/img/coffee.jpg
Ekzistojnė pesė arsye pėrse pėrdorimi i kafes ėshtė i dobishėm pėr shėndetin e njeriut. Revista amerikane Eatwell Magazine ofroi sot shpjegimet pėrse ėshtė mirė tė pėrdorėsh kafen, por gjithmonė nė doza tė moderuara.
1. Ul riskun pėr infarkt. Pirėsit e moderuar tė kafesė, ata qė konsumojnė nga njė deri nė tre kafe nė ditė, kanė risk mė tė ulėt pėr tu prekur nga infarkti se sa ata qė nuk e konsumojnė kafenė. Antioksiduesit qė pėrmban kafja e bėjnė atė tė dobishme pėr zemrėn.
2. Lufton diabetin. Antioksiduesit qė pėrmban substanca janė nė gjendje tė rrisin ndjeshmėrinė e qelizave tė trupit ndaj insulinės, duke bėrė trupin mė nė gjendje tė vetėrregullojė nivelin e sheqerit nė gjak. Njė studim tregon se ata qė pinė katėr ose mė shumė kafe nė ditė kanė mė pak risk pėr tu prekur prej diabetit tė llojit tė dytė.
3. I bėn mirė mėlēisė. Ndonėse nė kėtė fushė studimet nuk janė shumė tė thelluara, ka njė statistikė qė tregon se pėrdoruesit e kafesė janė mė pak tė prekur prej ēirozės se sa ata qė nuk e pėrdorin atė.
4. Rrit kapacitetin e trurit. Pirja e njė deri nė pesė kafe (ndonėse nuk rekomandohet m shumė se tre), shėrben pėr tė ulur rrezikun e prekjes nga sėmundja e alzaimerit dhe parkinsonit. Pėrbėrėsit e kafes ndihmojnė neurotransmetuesit tė funksionojnė mė mirė.
5. Qetėson dhembjet. Dihet se mos moskonsumimi i dozės ditore tė kafes shkakton dhembje koke, por studimet tregojnė se kafeina e ndodhur nė 200 miligramė kafe ėshtė nė gjendje tė qetėsojė dhembjet trupore, pėrfshi atė tė migrenės.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
http://www.botasot.info/img/brain-image-300.jpg
Njė studim mbarėkombėtar nė Shtetet e Bashkuara ka zbuluar rritje tė ndjeshme nė mes tė viteve 1990 nė numrin e tė rinjve amerikanė tė shtruar nė spital pėr goditje nė tru, ndėrkohė qė ka pasur rėnie nė numrin e amerikanėve nė moshė mė tė madhe qė marrin kujdes spitalor pėr kėto probleme:
Ariadne pėsoi goditje nė tru nė moshėn 16 vjeēare, duke mbetur plotėsisht e paralizuar nė anėn e majtė. E ėma, Carol Popma ishte e pranishme:
Ishte e tmerrshme, pasi ajo po tėrhiqte zvarrė kėmbėn dhe krahun e kishte krejt pa jetė. E kuptuam qė po ndodhte diēka e keqe.
Kur ndodhin goditje nė tru, qelizat e trurit dėmtohen ose shkatėrrohen kur koagula apo masa tė yndyrshme bllokojnė enėt e gjakut qė ushqejnė trurin.
Nė varėsi tė kohėzgjatjes sė njė bllokimi dhe tė qelizave tė dėmtuara, pasojat e goditjeve nė tru mund tė variojnė nga paraliza deri nė vdekje.
Ariadne ėshtė me fat pasi e dėrguan menjėherė nė spital pėr mjekim dhe po reagon mirė ndaj trajtimit. Por ekspertėt thonė se 10-30 pėr qind e kėtyre goditjeve mund tė kenė pasoja fatale.
Ky rrezik zakonisht shoqėron moshat e thyera. Por njė studim i ri federal arriti nė pėrfundimin se qė nga mesi i viteve 1990 ka pasur njė rritje dramatike tė numrit tė amerikanėve nėn moshėn 35 vjeēare (pėrfshirė fėmijė dhe adoleshentė) tė shtruar nė spital pėr goditje nė tru.
Studiuesit i kategorizuan tė dhėnat spitalore tė viteve 1994-1995 nė bazė tė moshės dhe gjinisė dhe mė pas i krahasuan kėto shifra me ato tė regjistruara nga viti 2006-2007. Krahasimi tregoi njė rritje prej 51 pėr qind pėr meshkujt nga mosha 15-34. Pėr femrat e sė njėjtės grup-moshė pati njė rritje prej 17 pėr qind.
Mary George e Qendrės pėr Kontrollin dhe Parandalimin e Sėmundjeve nė Atlanta tė Xhorxhias ėshtė ndėr autorėt e studimit:
Po shohim njė prirje tė shtimit tė numrit tė tė rinjve tė shtruar nė spital me goditje nė tru. Pėr momentin nuk e dimė nėse ky shtim ėshtė rezultat i praktikave spitalore apo diagnozės.
Zonja George thotė se tensioni i lartė, diabeti dhe obeziteti janė faktorė rreziku pėr goditje nė tru. Por ajo shton se studimi nuk mori parasysh faktorė qė mund tė shkaktojnė goditje nė tru:
Mendoj se ėshtė me shumė rėndėsi tė analizohen faktorėt e rrezikut tek kėta pacientė dhe tė shihet mos ka ndonjė prirje specifike shqetėsuese.
Ekspertėt e shėndetit publik spekulojnė se obeziteti tek fėmijėt dhe tė rinjtė mund tė jetė faktor qė ka kontribuuar nė rritjen e ndjeshme tė shtrimeve nė spital.
Doktor Chelsea Kidwell, specialiste e fushės nė Qendrėn Mjekėsore Georgetown mendon se rritja e ndėrgjegjėsimit pėr faktorėt qė pėrbėjnė rrezik pėr goditje nė tru ka rėndėsi kritike:
Nėse njerėzit punojnė nga afėr me mjekėt e tyre pėr tė kuptuar ēfarė faktorėsh rreziku kanė dhe ēfarė masash duhet tė marrin pėr tė ulur kėtė rrezik, atėherė ata do tė ulin si rrezikun pėr goditje nė zemėr ashtu edhe nė tru.
Disa ekspertė mendojnė se pėrmirėsimi i informimit tė publikut pėr kėto rreziqe dhe diagnostikimi mė i mirė si dhe mjekimi i problemeve qė mund tė ēojnė nė goditje nė tru kanė ndihmuar nė krijimin e njė prirjeje tė re qė zbuloi studimi: njė rėnie deri nė 25 pėr qind e numrit tė amerikanėve nga 34 -65 vjeē qė shtrohen nė spital pėr kėtė problem.
Nuk ėshtė e qartė se ēfarė faktorėsh e sollėn kėtė rėnie dhe pėrse problemet nė tru janė rritur pėr amerikanėt nė moshė mė tė re. Studiuesit nė Qendrėn pėr Kontrollin e Sėmundjeve thonė se duhen bėrė mė shumė studime pėr tė zbuluar lidhjen e mundshme mes stilit tė jetesės, dietės, gjenetikės familjare dhe faktorėve tė mjedisit.
http://www.botasot.info/index.phpBota Sot
http://www.forumikatolik.net/logo.gif (http://www.forumikatolik.net/index.php)
http://www.forumikatolik.net/logo.gif (http://www.forumikatolik.net/index.php)
Disa dieta janė tė rrezikshme
http://www.botasot.info/img/-kreysoreshendetsi_10.jpg
Keni provuar dieta sipas grupit tė gjakut, dietėn e Atkinsonit, dietėn me lakėr, ēdo ditė keni provuar kaloritė, jeni ndier keq dhe pa vullnet, por nuk ia keni dalė tė largoni kilogramėt e tepėrt. Pyeteni pse? Shkaku i efektit jo-jo, por edhe nga mėnyra e ushqimit qė mė shumė ju sjell dėm se sa dobi Nėse keni vendosur tė humbni nė peshė, zgjidheni me kujdes dietėn, ngase disa prej tyre mund tė jua dėmtojnė shėndetin.
Dietat pa yndyrė
Nė dietat me pak yndyrė janė tė ndaluara yndyrat me prejardhje bimore dhe shtazore, pėrpos arrave, peshkut tė detit, mishit, vajit, ndėrsa ushqimi bazohet nė pemė dhe perime tė gatuara. Sipas autorėve, pėr njė javė mund tė humbni deri nė katėr kilogramė.
Pse janė tė dėmshme?
Atėherė kur konsumi ditor bien nėn 19 pėr qind, niveli i kolesterolit tė mirė, qė mbron zemrėn dhe enėt e gjakut nga arterioskleroza, bie nė gjak. Mungesa e acideve yndyrore omega-3 dhe omega-6 sjell deri te ērregullimet urogenitale, e nganjėherė edhe deri te steriliteti. Kėto aminoacide e shpejtojnė absorbimin e vitaminave A, D, E dhe K, qė ndihmojnė krijimin e yndyrės nė trupin tonė. Sasia optimale e yndyrės nė bazė ditore do tė duhej tė ishte e sasisė rreth 35 pėr qind nga konsumi i pėrgjithshėm ditor i kalorive.
Cila ėshtė mė efikasja?
Dietat mė efikase janė ato nė tė cilat keni pesė shujta tė balancuara. Dallimi ndėrmjet shujtės kryesore dhe zamrės nuk do tė duhej tė ishte mė i pakėt se tri orė. Atėherė organizmi i mban yndyrat, qė ngadalėson metabolizmin dhe sjell deri te mbipesha. Pra, konsumoni pak e shpesh dhe sa mė shumė pemė dhe perime, pulė, peshk, oriz, bukė tė zezė
Mund tė konsumoni pothuajse gjithēka, por nė sasi tė kufizuara.
Dietat ekspres
Njerėzit pėr kėto dieta zakonisht pėrcaktohen para pushimeve verore, martesės apo ndonjė ngjarjeje tjetėr tė rėndėsishme dhe shpresojnė se pėr pesė ditė do tė humbin shumė kilogramė. Nė kėso dieta, tė cilat zakonisht zgjasin pesė ditė, konsumi i kalorive ėshtė aq i zvogėluar sa qė mė parė mund tė flisni pėr urinė. Mendoni
E dini edhe ju qė vezėt pėr kafjall, 100 gramė mish apo perime pėr drekė dhe njė lėng pėr darkė nuk mjaftojnė pėr njė funksionim normal tė organizmit.
Pse janė tė dėmshme?
- Njė vuajtje si kjo nga uria sjell deri te ligėshtimi, kokėdhimbja, mundimi dhe mbyllja. Ėshtė pak e mundur qė do tė jeni tė lumtur derisa e aplikoni kėtė dietė, edhe nėse ia dilni tė qėndroni nė fustanin tuaj tė preferuar. Mbani mend, sa mė e shkurtėr dhe restriktive tė jetė dieta, rreziku pėr kthimin e kilogramėve ėshtė mė i madh.
Bota Sot
Higjiena personale
http://www.botasot.info/img/-hixhena_10.jpg
Nė kohė tė sotme nuk ka mė dallime tė tilla ndėrmjet meshkujve e femrave pėr sa i pėrket shijes erotike dhe ndjenjave, nė pėrgjithėsi. Maniret e bukura dhe kujdesi pėr vetveten i pėrmbajnė pasionet edhe nė tė tjera lidhje. Gjatė larjes, mė mirė ėshtė tė shfrytėzohet sapuni neutral. Mund tė shfrytėzoni edhe qumėshtin pėr trup ose ujė tualeti (eau de toilette). Vetė rituali i larjes (dushit) para marrėdhėnieve intime, ėshtė i dobishėm pėr gruan dhe pėr burrin. Tė freskėt, sapo tė dalė nga dushi, me aromėn e pastėrtisė nė trup, ėshtė rast ideal qė eksiton. Veē kėsaj, fakti se i keni kushtuar pak kohė vetes, ju bėn mė tė sigurt dhe do ta ndieni veten mė mirė. Zgjedhja e aromės? Dikush e shfrytėzon tepėr, si Merilin Monro, e cila e tepronte me parfumin Chanel 5, pėr tu ndier seksi. Dikush, si pėr shembull Keanu Reeves, mė sė shumti preferon aromėn natyrale tė trupit. Por, para sė gjithash, ėshtė me rėndėsi tė jesh i pastėr, pa e tepruar me parfumosje. Era e trupit ėshtė, megjithatė, afrodiziaku mė i fuqishėm.
Bota Sot
http://www.botasot.info/img/12kryesore.jpg
Njerėzit qė nė parahistori kanė jetuar nė shoqėri tė pėrbashkėt me kafshėt, ndėrsa nė kohėn moderne tė urbanizimit kafshėt gjithnjė e mė shumė hynė nė shtėpitė tona nė rolin e tė pėrkėdhelurve tė shtėpisė. Do tju pėrmendim disa sėmundje ngjitėse dhe jo-ngjitėse tė cilat mund tė na bartin kafshėt.
Alergjitė
Studimet e reja kundėrshtojnė mendimin shkencor tė pranuar mė herėt se jeta me macet ose qentė gjatė fėmijėrisė vepron nė mėnyrė mbrojtėse nga zhvillimi i astmės nė jetėn e mėvonshme. Studimet tregojnė se nė fakt ndodh e kundėrta: foshnjat deri nė gjashtė muajt e parė tė jetės shumė mė shpesh zhvillojnė sensibilizim ndaj antigjenėve tė maces nė krahasim me ata tė cilėt kanė qenė tė izoluar nga kontakti me macet. Pėr kėtė arsye prindėrve iu rekomandohet qė tė mos i lėnė fėmijėt e vegjėl nė kontakt me kafshėt shtėpiake.
Toksoplazmoza
Toksoplazmoza paraqet rrezik shumė tė madh, pasi qė bėhet fjalė pėr zoonozėn (sėmundje qė vjen nga kafshėt) mė tė pėrhapur nė botė, ndėrsa mendohet se afėr 1% e maceve prodhojnė oovistat nga tė cilat mė vonė zhvillohet paraziti Toxoplazma gondii.Te shtatzėnat me sėmundje akute tė pa mjekuar, ėshtė paraqitur infeksioni i fetusit te 25% e rasteve, qė ka rezultuar me abortim spontan, vdekjen e fėmijės sė palindur ose paraqitjen e ndonjė sėmundje tė rėndė te i porsalinduri.Pėr mjekimin e toksoplazmosės pėrdoren pirimetamina dhe sulfadiazini, ndėrsa nė mjekim pėrfshihen edhe shtatzėnat me infeksion akut tė toksoplazmosės, sepse nė kėtė mėnyrė zvogėlohet mundėsia e infeksionit tė fetusit (3 g spiramicin nė ditė deri nė fund tė shtatzėnisė). Ndėrsa personat me imunitet tė ruajtur tė cilėt pas infeksionit shfaqin shenja tė lehta tė sėmundjes nuk duhen mjekuar.
Psitakoza
Papagalli mė sė shpeshti infektohet gjatė kohės kur transportohet bashkė me shpezėt tjera. Papagajtė e sėmurė mund ti njohim nė bazė tė ndryshimit tė ngjyrės sė jashtėqitjes nė tė gjelbėr, nė bazė tė shtimit tė urinimit, zvogėlimit tė apetitit, ndryshimin e zėrit, ndėrsa nganjėherė i rrjedh sekret nga syri. Njeriu infektohet duke thithur aerosolet (spėrklat e ajrit) me Chlamidia psittaci, ndėrsa sėmundja mund tė bartet edhe me kafshimin e shpezėve. Edhe pse rrallėherė ndodh, megjithatė ėshtė e mundur edhe bartja ndėrnjerėzore e sėmundjes. Sėmundja te njeriu fillon me pasqyrėn e gripit: me shfaqjen e temperaturės, kokėdhimbjes dhe dhimbjeve nė muskuj. Pas njė kohe fillon edhe kolli i thatė, ndėrsa fotografimi rėntgenologjik i mushkėrive jep pamjen e pneumonisė intersticiale. Ėshtė e pranishme edhe rritja e shpretkės. Pėrveē mushkėrive, shpesh paraqitet edhe hepatiti granulomatoz, nganjėherė edhe miokarditis, si edhe inflamacioni i mbėshtjellėsve serozė- duke pėrfshirė meningjitin me ērast sėmundja tregon simptoma neurologjike. Ėshtė e domosdoshme qė psitakoza humane tė mjekohet me antibiotikė, ndėrsa terapia standarde realizohet me dhėnien e doksociklinės (2x100 mg/ditė) pėr 10-14 ditė. Nė rastet e marrjes sė terapisė pėr njė periudhė mė tė shkurtė kohore shpesh paraqitjen relapset (pėrsėritjet e simptomave).
Ekinokokoza
Qeni mund tė infektohet duke ngrėnė zorrėt e deleve, lopėve dhe dhive, tė infektuara me formėn cistike tė kėtij helmi. Njeriu mund tė infektohet nga jashtėqitja e qenve ose nga perimet e papastruara mirė tė cilat paraprakisht janė ndotur nga fecesi i qenve. Cista mund tė zhvillohet 30 vite para se tė fillojė tė japė simptoma (sidomos nė mėlēi). Simptomat paraqiten nė vartėsi me organin e pėrfshirė: nėse ėshtė pėrfshirė mėlēia paraqitet ndjeshmėri nėn harkun brinjor tė anės sė djathtė, nėse pėrfshihet mushkėria atėherė paraqiten pengesa nė frymėmarrje.Rrezik mė tė madh te kjo sėmundje paraqet infeksioni dytėsor me ciste si rezultat i tė cilit vjen deri te rritja e shtypjes sė brendshme dhe plasja e mbėshtjellėsit tė cistės si rezultat i traumės mekanike. Si pasojė e plasjes sė cistės ekinokoksike ėshtė paraqitja e reaksioneve tė fuqishme alergjike, tė cilat mund tė ēojnė deri te shoku anafilaktik.
Sa i pėrket terapisė nė vend tė parė ėshtė ndėrhyrja kirurgjike, me anė tė tė cilės nė mėnyrė tė suksese instalohet tretėsira protoskolicide nė cistė, e cila pėrbėhet ose nga tretėsira 30% e kripės ose nga tretėsira 95% e alkoolit.Nga terapia medikamentoze pėrdoret hemoterapia me albendazol, e cila sukses tė veēantė tregon te ekinokokozat alveolare. Kohėn e fundit pėrmendet edhe metoda PAIR (puncture, aspiration, injection, reaspiration), e cila pėrbėhet nga kombinimi i hemoterapisė dhe punksionit tė cistės.Problem mė tė madh paraqet ekinokokoza e eshtrave sepse shpesh ėshtė e paoperueshme, ndėrsa edhe hemoterapia jep rezultate tė dobėta
Tėrbimi
Tėrbimi (rabies, lyssa) ėshtė sėmundje vdekjeprurėse tė cilėn e bartin qentė e infektuar (54%), macet, shpezėt dhe lakuriqėt. Sėmundja mė sė shpeshti bartet me anė tė kafshimit tė kafshės sė infektuar, edhe pse nė disa raste bartja e virusit ėshtė e mundur edhe vetėm me prekjen e pėshtymės sė infektuar, e cila ėshtė infektuese dhjetė ditė para se tė fillojnė simptomat e sėmundjes.
Formėn e vetme tė mbrojtjes nga tėrbimi e paraqet vaksinimi, si i kafshėve pėrkėdhelėse shtėpiake ashtu edhe i njerėzve.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Sulmi i panikut
http://www.botasot.info/img/12ataku.jpg
Rrahje tė shpeshta tė zemrė, djersitje, dridhje tė trupit, marrje fryme (sikur po mbytesh), bllokim tė frymėmarrjes, shtrėngim tė gjoksit apo dhimbje tė tij, dhimbje tė barkut ose pėrzierje (nauze), marrje mendsh (sikur do tė rrėzohesh ) derealizacion ose depersonalizacion ( sikur ke humbur lidhjet me kėtė botė, tjetėrsuar ) frikė se mos humb kontrollin ose ēmendesh) frikė nga vdekja, ndjenja sikur tė bėhet mishi miza miza ose mpirje, temperaturė dhe dridhje nga tė ftohtėt. Shikojini me vėmendje kėto 13 shenja. A gjenden ato tek ju? Nėse tek njė person 4 nga kėto 13 shenja gjenden nė tė njėjtėn kohė atėherė ju mund tė jeni duke kaluar njė atak tė panikut. Por mos u bėni merak se nuk jeni vetėm. Kėto shenja mund tė zgjasin pėr rreth 10 minuta dhe vijnė duke u shpeshtuar derisa pas kėtyre minutave pakėsohen. Nėse kjo gjendje ndodh vetėm njė herė kjo quhet njė atak paniku. Por personi qė vuan nga ky problem duke mos e ditur ēastin qė kjo gjendje do ti ndosh mund tė ndjej ankth gjatė pritjes. Kjo e bėn atė tė ketė frikė nga tė qėndruarit vetėm apo tė larguarit vetėm. Ataket panike quhen atėherė kur kjo gjendje fillon dhe pėrsėritet dhe kur personi nė fjalė mundohet tu distancohet. Vėrtet qė kėto raste janė pak tė bezdisshme pėr personin por mos u merakosni pasi prej kėtyre shqetėsimeve mund tė shpėtoni. Kėto probleme krijohen zakonisht prej disa veprimeve tė cilat ju i keni mėsuar pa vetėdije. Pėr tė shpėtuar prej tyre mėsojeni veten qė tė mos i bėni. Nė pėrgjithėsi njerėzit kur kanė halle : Ose jetojnė me merak se ēfarė, si dhe ku e kur do tu ndodhi ndonjė shqetėsim tjetėr ose mundohen ti shmangen shqetėsimit, ta harrojnė atė e tė bėjnė sikur nuk e shohin. Por nė tė dyja kėro raste qėndrimi i mbajtur ėshtė jo i saktė. Pėr njė jetė sa mė tė qetė duhet qė njeriu tė kontrollojė ndjenjat e tij dhe tė pėrballet me problemin duke e mundur atė. Dijeni se ataket e panikut nuk janė njė virus i rrezikshėm. Konsultohuni me psikiatrin tuaj dhe zbatoni rekomandimet e tij.Do ta shihni se do tia dilni mbanė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ushqime tė shėndetshme
http://www.botasot.info/img/12brokuli.jpg
Cdo ditė e mė shumė po zbulohen ushqime qė janė tė shėndetshme pėr meshkujt. Ja se ēfarė duhet tė konsumojnė ata: Brokoli lufton qelizat kancerogjene. Tek meshkujt jep efekt nė parandalimin e kancerit tė prostatės. Peshku ka shumė proteina dhe duke qenė se meshkujt kanė nivele mė tė larta kolesteroli se femrat, konsumimi i tij bėn tė mundur uljen e nivelit tė kolesterolit. Hudhrat ndihmojnė nė uljen e kolesterolit dhe kjo gjė ndikon nė punėn e mirė tė zemrės. Gjithashtu, studimet tregojnė se hudhrat ulin probabilitetin e kancerit tė prostatės. Pėr kėtė, kėshillohet tė konsumohen edhe domatet. Ndėrsa vezėt ndihmojnė nė forcimin e flokut
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Studimet e fundit bėjnė tė ditur se lėkura e patėllxhanit posedon njė lėngė qė parandalon paraqitjen e kancerit, plakjen e shpejt dhe gjithashtu normalizon nivelin e kolesterolit. Hulumtuesit egjiptianė kanė ardhur nė pėrfundim se lėkura e patėllxhanit ėshtė e pėrbėrė nga anti oksiduesi, i cili ndihmon nė pėrforcimin e qelizave tė trupit dhe nė kėtė mėnyrė parandalon plakjen e shpejt dhe shumė sėmundje tjera.
Nė raportin e publikuar nė media thuhet se njė grup mjekėsh nga Egjipti nė laboratorin e tyre kanė bėrė disa eksperimente nė kėtė drejtim dhe kanė arritur tė vėrtetojnė se lėkura e patėllxhanit nivelizon yndyrėn nė gjak dhe parandalon paraqitjen e kancerit.
Burimi: Telegrafi (http://www.telegrafi.com/)
Vaji i karafilit ėshtė shumė i dobishėm nė rastet e dhimbjeve tė dhėmbėve ku bakteret nxisin dhimbjen. Shumica prej nesh, kur kemi ndonjė problem shėndetėsor, u drejtohemi kurave popullore krahas ilaēeve me recetė. Lind pyetja a janė kėto kura tė dobishme pėr tė gjithė ne dhe ēfarė thotė shkenca rreth tyre?
Bėhet e ditur se vaji i karafilit heq dhimbjen e dhėmbit. Si njė alternative natyrale, vaji i karafilit pėrftohet nga gjethet e bimės karafil. Ky vaj, i cili mund tė gjendet nė Indi dhe Indonezi, i ėshtė nėnshtruar shumė eksperimenteve tė ndryshme pėr sa i pėrket veēorive tė tij analgjetike dhe antibakteriale. Sipas tyre, vaji i karafilit ėshtė shumė i dobishėm nė rastet e dhimbjeve tė dhėmbėve ku bakteret nxisin dhimbjen.
Por, duke pohuar se ky vaj nuk mund tė pėrdoret nga tė gjithė specialistėt theksuan se ka njė shije tė rėndė. Nė rast se merret nė sasi tė mėdha mund tė shkaktojė efekte anėsore shumė serioze. P.sh mund tė shkaktojė probleme nė rrugėt e frymėmarrjes dhe mėlēi.
Burimi: Telegrafi (http://www.telegrafi.com/)
Ethet reumatizmale tė fėmijėt
Ethet reumatizmale te fėmijėt ėshtė sėmundje akute dhe jo kronike, megjithatė ajo mund tė shfaqet sėrish. Kjo ėshtė njė sėmundje akute, qė do tė thotė se nuk ka forma kronike, por nuk ėshtė sėmundje qė lė imunitet. Qė do tė thotė se pavarėsisht se mund ta kesh kaluar mė parė kėtė sėmundje, nėse krijohet terren i pėrshtatshėm, mikrobi qė e ka shfaqur njė herė, mund ta rishfaqė sėrish. Prandaj, personat qė janė prekur mė parė nga ethet reumatizmale, janė kontingjent risku pėr ta rishfaqur. Kjo ėshtė arsyeja qė te ky kontingjent, jepet Dipeninė pėr 5 vjet rresht, sipas njė skeme mjekimi, nė mėnyrė qė tė parandalohet rishfaqja e etheve reumatizmale. Nė pėrgjithėsi, nėse kapet dhe trajtohet nė kohėn dhe mėnyrėn e duhur, kjo sėmundje ka ecuri mjaft tė mirė. Sigurisht, nėse nuk shfaqen ndėrlikime nė zemėr, gjė qė do tė kėrkonte trajtime tė mėtejshme dhe tė vazhdueshme pėr zemrėn. Gjithėsesi, nėse respektohet skema e mjekimit dhe kapet nė kohė, kjo ėshtė njė sėmundje qė kalohet mjaft mirė dhe pacienti shėrohet plotėsisht. Ekzaminimi kryesor ėshtė kultura e fytit me antibiogramė, e cila ndihmon tė zbulohet shkaktari kryesor i shfaqjes sė sėmundjes. Kjo ndihmon dhe nė dhėnien e mjekimit tė duhur. Parandalim tė mirėfilltė nuk ka, pėrveē mjekimit dhe kujdesit tė vazhdueshėm pėr personat qė kalojnė shpesh bajamet. Si dhe personat qė e kanė kaluar mė parė kėtė sėmundje, duhet tė bėjnė mjekimin me Dipeninė, pėr 5 vjet rresht. Rekomandohet luftim i mikrobit, i cili duhet tė bėhet me antibiotikė nė doza tė larta, qė konsiderohen si "doza sulmi" pėr 10 ditė rresht pa ndėrprerje, pavarėsisht se pacienti mund tė shfaqė pėrmirėsime. Aspirina ėshtė njė mjekim tjetėr qė pėrdoret nė kėto raste, dhe kjo nė doza disi tė larta. Nė rastet kur nuk pėrmirėsohet, rekomandohen kortizonikė, nė bazė tė gjendjes sė tė sėmurit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Trurit i nevojiten 5 minuta pėr tu zgjuar
http://www.botasot.info/img/13trurit.jpg
Truri i njeriut kėrkon 5 minuta pėr tu zgjuar nė mėngjes pas njė gjumi tė mirė natėn. Shkencėtarėt italianė kanė zbuluar shkakun e dembelizmit tė trurit tonė, ben te ditur TCH.Aktiviteti i pakėt i zonave tė ndryshme cerebrale gjatė gjumit shkakton efikasitet tė ulėt nė momentet e para tė zgjimit. Truri ynė nuk zgjohet i gjithi nė tė njėjtėn kohė. Disa pjesė tė tij janė ende zgjuar kur ne jemi nė gjumė ashtu si edhe pjesė tė tjera janė ende nė gjumė kur ne tashmė jemi zgjuar, shpjegon Luigi de Gennaro, udheheqes i kėtij studimi.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Gėrrhitja (dhe apnea e gjumit)
http://www.botasot.info/img/133kryesore.jpg
Nxjerrja e njė zėri tė zhurmshėm dhe tė bezdisshėm gjatė frymėmarrjes nė gjumė quhet gėrrhitje. Tek tė rritur shihet mė shpesh. Sidomos tek meshkujt e shėndosh. Nėse ndodh tek fėmija kjo me shumė mundėsi vjen prej adenoideve.
Ēfarė ėshtė apnea e gjumit?
Kjo gjendje shihet shpesh tek ata qė gėrrhasin. Ėshtė ndalimi i tė marrit frymė gjatė gjumit pėr rreth 20-30 sekonda. Mund tė ketė rreth 5-30 ndalesa tė tilla nė njė orė tek kėta persona. Nė mbarim tė kėsaj ndalese personi fillon tė marri frymė zhurmshėm pas njė tronditjeje trupore. Megjithėse pas ēdo ndalimi ai zgjohet kėtė nuk e kupton.
Pėrse ndodh?
Mund tė jetė njė bllokim nė rrugėt e frymėmarrjes i cili shkakton kėtė gjendje. P.sh: mishi huaj nė hundė apo devijimi i septumit tė hundės, zmadhimi i bajameve apo adenoideve. Zmadhim tė rrėnjės sė gjuhės apo pakėsim tė tkurrjes sė muskujve tė fytit. Shihet shpesh tek ata persona qė janė mbipeshė me qafė tė shkurtėr dhe tė gjerė. Mundet qė dhe disa ilaēe apo disa probleme anatomike tė fytyrės tė shkaktojnė tė njėjtėn gjė.
Ēfarė dėmesh ka?
Nėse tek i sėmuri ka vetėm gėrrhitje kjo shkakton problem sociale. Gjithashtu ul ndjeshėm cilėsinė e gjumit duke e bėrė ditėn mė tė lodhshme. Gjithashtu pakėsohet vėmendja gjatė ditės dhe kujtesa gjithashtu.Por nėse ka edhe apne tė gjumit kjo mund tė krijojė probleme serioze. Gjatė apnes sasia e oksigjenit pakėsohet dhe ajoe dioksidit tė karbonit rritet. Rrahjet e zemrės pakėsohen dhe prishet ritmi i saj. Kjo shton mundėsinė e njė krize zemre dhe tė blokimit tė saj
Si kurohet?
Nuk ėshtė gjithmonė e lehtė pėr tu kuruar. Disa nga gjėrat qė duhet tė ketė parasysh i sėmuri janė: Duhet tė bjerė nė pashė dhe tė mos marrė asnjė ilaē gjumi apo qetėsues 3 orė para gjumit. Tė mos pijė alkol apo tė mos hajė rėndė para gjumit. Tė flejė me jastėk tė lartė dhe jo mbi shpinė. Si dhe tė mos flejė shumė i lodhur. Kurse pėr sa i pėrket detyrės sė mjekut nė kėto raste : Tė kontrollojė me vėmendje hundėn dhe gojėn e tė sėmurit dhe nėse gjenden problem bllokimi apo anatomike ti kurojė ato. Shumica e kėtyre rasteve duan operacion. Nėse operacioni nuk I bėn dobi atėherė ka njė mjet mjaft tė dobishėm qė quhet CACP. Ideja e tij ėshtė dhėija oksigjen me presion me anė tė njė maske. Por mund tė lindin probleme nga bezdisja e tė fjeturit me maskė dhe zhurmės qė krijon aparati. Plus qė ėshtė dhe i shtrenjtė por ėshtė i dobishėm. Megjithatė konsultohuni me mjekun tuaj dhe ndiqini kėshillat e tij.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dhimbja e kokės prek tė zgjuarit
http://www.botasot.info/img/Migrena-kokes.jpg
Personat tė cilėt kanė shpesh dhimbje koke duhet tė ndihen krenarė.
Sipas neurologut italian Piero Barbanti, dhimbja e kokės, nė tė gjitha format e saj, prek njerėzit krijues, aktivė dhe plot jetė. Mund tė quhet edhe sėmundja e tė zgjuarve sepse ndodh tek njerėzit qė kanė njė tru plotėsisht tė zhvilluar dhe qė punon shumė.
Jo mė kot, nga kjo sėmundje vuanin Kafka apo Darwin.
Shumica e njerėzve qė vuajnė nga dhimbja e kokės nuk drejtohen kurrė tek mjeku, por e durojnė deri sa tė kalojė dhe kjo ėshtė gjėja mė e gabuar qė mund tė bėhet.
Zgjidhja mė e mirė (mė e zgjuar nė kėtė rast) ėshtė kėshillimi me mjekun nė mėnyrė qė dhimbja e kokės mos tė bėhet kronike.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Hudhra parandalon kancerin
http://www.botasot.info/img/13hudhrat.jpg
Shkencėtarėt amerikanė thonė se konsumimi mė i shpeshtė i hudhrės ēon deri te dobėsimi i proceseve tė cilat janė tė lidhura me zhvillimin e kancerit. Hulumtimet nga Ohio State University kanė pohuar se konsumimi i shtuar i hudhrės nė organizėm lidhet me gjasa mė tė pakta pėr shndėrrimin e nitrateve nga disa llojeve tė ushqimit dhe nga uji i kontaminuar nė lidhje kimike tė cilat mund tė sjellin zhvillimin e kancerit. Revista shkencore Analytical Biochemistry ka shkruar se efekti pozitiv i hudhrės nė parandalimin e kėtyre proceseve mund tė shihet edhe duke testuar urinėn
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Sa na ndihmojnė ushtrimet?
http://www.botasot.info/img/13ushtrimet.jpg
Mė tė mirat e mundshme janė ushtrimet aerobike, tė ecurit, noti apo edhe vrapi i lehtė. Por mos harroni qė tė bėni fillimisht nxehjen. Pikėrisht ky detaj qė shpesh neglizhohet, ėshtė njė ndėr komponentėt mė tė rėndėsishėm tė stėrvitjes, pasi shėrben pėr tė ēuar gjakun tek muskujt dhe pėr ta pėrgatitur trupin pėr gjendjen e re. Dhimbja e shpinės, nė mė tė shumtėn e rasteve nuk ėshtė pasojė e njė goditjeje apo traume tė vetme, por e mėnyrės se si ne sillemi pėrditė. Sipas njė studimi japonez, thjesht qėndrimi sedentar nė shtėpi apo nė punė, ju bėn dyfish mė tė prirur pėr tė pasur probleme. Gjithashtu, ndėr shkaqet e mundshme mund tė futet edhe stresi mendor apo edhe ai shpirtėror. Me kalimin e kohės, fibrat dhe muskujt zbuten, nuk janė mė nė gjendjen e viteve tė rinisė dhe kjo shton rrezikun e plagosjes. Gjėrat pėrkeqėsohen edhe nga kundėrpėrgjigjja natyrore qė ka trupi ndaj stresit: shtimi i tensionit muskular, pasi kjo mund tė pėrkeqėsojė problemet ekzistuese me shpinėn. Kėsisoj, kur e ndien rritjen e presionit nga stresi, bėj njė pushim tė shkurtėr prej 30 minutash, pavarėsisht se mund tė jesh nė ankth apo i nevrikosur. Njė banjė e nxehtė apo dush me tė mbėrritur nė shtėpi ėshtė njė tjetėr gjė pozitive, sepse nė kėtė rast kjo ėshtė ēlodhje si pėr muskujt, ashtu edhe pėr mendjen. Sigurisht, pėr ata qė kanė mundėsi masazhi ėshtė njė ndihmė e shkėlqyer, pasi i zbut muskujt, i shtendos dhe si pasojė, edhe dhimbja e shpinės zbutet. Nė disa raste, mjekimet alternative mund tė jenė mė tė efektshme se terapia konvencionale.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Shtatė shėrues tė kokėdhimbjes qė duhen mbajtur afėr
http://www.botasot.info/img/wwwwkreysore.jpg
Sa shumė gjėra mund tė shkaktojnė dhimbje koke. Afatet. Grindjet. Shefat e bezdisshėm. Bllokimet nė trafik. Madje edhe gjėrat e mira mund tju japin dhimbje nė kokė. Nė pėrgjithėsi kokėdhimbjet janė reagimet e trupit tuaj ndaj stresit fizik apo emocional. Ai stres mund ti bėjė muskujt nė kokėn dhe qafėn tuaj tė kontraktojnė dhe kėshtu krijojnė kokėdhimbje tensionuese. Apo mund ti bėjė enėt e gjakut tė ngushtohen dhe pastaj tė zgjerohen pėr tė prodhuar migrena apo kokėdhimbje vaskulare. Dhe nėse sinuset tuaj janė tė mbushur apo tė infektuar, shpesh rezultojnė me kokėdhimbje shpėrthyese. Pavarėsisht sikletit, shumica e kokėdhimbjeve janė tė pėrkohshme dhe reagojnė mjaft mirė ndaj tretmanėve qė i bėni vetė dhe i mbani nė dollapin e ushqimeve
Rrėnja e xhenxhefilit si ēaj
Xhenxhefili mund tė veprojė kundėr migrenės duke penguar sintezėn e prostaglandinit. Pėr shumė xhenxhefili ndihmon tė ndalen tė pėrzierat qė shpesh shoqėrojnė migrenat. Bėni njė ēaj duke zier e vluar lehtė tri copa me masė ēereku tė rrėnjės sė xhenxhefilit nė dy filxhanė ujė, tė mbuluar, pėr 30 minuta.
Vaj tė trumzės dhe rozmarinės pėr fėrkim tė kokės
Pėr tė qetėsuar dhimbjen e kokės, qitni disa pika tė vajit esencial tė trumzės apo rozmarinės nė duar dhe drejt nė ballė. Bėni masazh tė lehtė lėkurės suaj dhe pastaj qėndroni tė qetė pėr disa minuta. Nė njė studim tė vitit 2010, hulumtuesit kanė zbuluar qė vajrat e rozmarinės dhe trumzės pėrmbajnė carvacrol, njė substancė qė vepron si agjent COX-II, ngjashėm si veprojnė ilaēet antiinflamatore pa steroide, siē ėshtė ibuprofeni.
Ēaji kamomil
Pak pushim nė agjendėn tuaj tė ngjeshur mund ta qetėsojė pak tensionin qė shkakton shumė kokėdhimbje. Ēaji i kamomilit ka pėrbėrės qė ndihmojnė tė lehtėsojnė dhimbjen dhe tju relaksojnė. Pėrgatiteni ēajin duke pėrdorur njė qese kamomil nė njė filxhan me ujė sapo tė vluar. Lėreni tė lėshojė mbuluar pėr 10 minuta. Ėmbėlsojeni me mjaltė, nėse keni qejf. Ndani disa minuta ta derdhni ngadalė ēajin e nxehtė derisa qėndroni nė njė vend tė qetė.
Vaji i pepermintit dhe i livandės pėr larje tė kėmbėve
Disa mjekė tė medicinės popullore besojnė qė larja e kėmbėve ėshtė mjet i fuqishėm shėrues pėr kokėdhimbjet. Uji i ngrohtė e tėrheq gjakun nė kėmbėt tuaja, duke e lehtėsuar presionin nė enėt e gjakut tė kokės. Duke shtuar disa pika tė vajrave tė pepermintit dhe livandės, aroma siguron njė lehtėsim qetėsues.
Magnezi
Hulumtuesit e kokėdhimbjeve thonė qė ata qė vuajnė nga migrena duhet ta mbajnė kėtė mineral esencial nė arkėn e tyre medicinale. Duket qė personat qė vuajnė nga migrena kanė nivele tė ulėta tė magnezit nė trurin e tyre gjatė sulmeve dhe munden po ashtu tė kenė mungesė tė pėrgjithshme tė magnezit. Nė fakt dy studime klinike me placebo, kanė treguar qė marrja e shtesave tė magnezit mund tė ndalė dhimbjen e kokės. Ekspertėt rekomandojnė marrjen e 400 miligramėve tė magnezit tė kelatuar nė ditė, oksidit tė magnezit, apo magnezit tė liruar ngadalė, ku tė gjitha mund ti gjeni nė farmaci. Kujdes: magnezi mund tė shkaktojė diarre tek disa njerėz.
Vitamina B2
Nė njė studim, marrja e 400 miligramėve tė kėsaj vitamine, e njohur si riboflavinė, ēdo ditė pėr tre muaj, ka zvogėluar migrenat nė 59 pėr qind tė vullnetarėve, nė krahasim me vetėm 15 pėr qind tek vullnetarėt tė cilėt kanė marrė placebo.
Ekstrakti i rapuhės (Petasites hybridus)
Njė barishte e quajtur rapuha ka dėshmuar veten aq efektive pėr lehtėsimin e migrenės qė mjekėt e specializuar nė kurimin e migrenės shpesh e rekomandojnė. Tė paktėn tri studime janė kryer me Petadolex, njė ekstrakt i rapuhės pėr tė cilin nuk ka nevojė pėr recetė nga mjeku, dhe nė ēdo studim, barishtja nė mėnyrė tė konsiderueshme ka reduktuar sulmet e migrenės kur ėshtė krahasuar me placebon. Doza e rekomanduar ėshtė 75 miligramė nė ditė pėr njė muaj, pastaj 50 miligramė dy herė nė ditė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
http://www.botasot.info/img/16shendkreysore.JPG
Shpesh ndodh qė njeriu, per shkak te stresit, nuk ėshtė i vetėdijshėm pėr sasinė e ushqimit qe ha dhe as ēka ėshtė duke ngrėnė.
Shmangni kripėn
Sasia e rritur e kripės sė konsumuar bllokon gjėndrat qė prodhojnė adrenalinė, e cila ju ofron energji shtesė dhe ua shton disponimin. Do tė jeni nervoz, tė lodhur dhe pėrsėri shumė shpejt tė uritur.
Shmangni sheqerin
Marrja e tepruar e sheqerit shkakton rėnien e pėrqendrimit, rrahjet e shpejtuara tė zemrės, harresėn, madje edhe vėshtirėsi me shikimin por edhe agresivitet. Nėse ėmbėlsirat i hani nė mbrėmje vėshtirė do tė flini, ndėrsa tė mos pėrmendim edhe qė do tė humbisni dėshirėn pėr seks pasi qė injeksioni i forcės do tė veprojė shumė shkurt. Do tė zhduket ende pa arritur te shtrati. Konsumimi afatgjatė i sasive shkakton tendosjen e pankreasit dhe sjell deri te diabeti.
Ushqimet djegės
Ushqimet qė e pėrshpejtojnė organizmin, sikur xhenxhefili apo speci, janė tė mira, por nėse merren me masė. Assesi nėse jeni nė ndikimin e stresit. Pas marrjes sė ushqimit djegės organizmi fiton energji tė re dhe atė e pėrzien me stresin me ēka edhe e rrit mė shumė. Pėrveē kėsaj, ushqimi djegės ua humb gjumin, kėshtu qė mos gaboni ta hani nė mbrėmje para fjetjes. Kafja Pija e zezė ėshtė burim i stimuluesve, kafeinės (nxit krijimin e hormonit tė stresit, kontribuon nė mbledhjen e yndyrės rreth belit, dėmton zemrėn dhe trurin), teobrominit dhe teofilinit (ju kthjellin, dhe kėta mund tė shkaktojnė probleme me gjumin).
Pijet e gazuara
Kombinimi i kafeinės dhe sheqerit dhe i ngjyrave artificiale paraqet grumbullimin e stresit nė shishe! Disa decilitra tė pijes sė ftohtė, e cila do tju freskojė pėr shkurtazi, do tė bėjė qė sheqeri tė vrapojė nėpėr gjak, do tė ndalet nė pankreas, barku do tė shokohet nga ftohja, ndėrsa ju pėr shumė shkurt do tė jeni hiperaktiv.
Alkooli
Secila pirje e alkoolit gjatė kohės sė tollovisė nė punė ėshtė e dėmshme pasi qė ai nėn ndikimin e insulinės shndėrrohet nė yndyrė dhe akumulohet nė mėlēi. Sherri i tij mėlēia nuk mund tė kryejė funksionin e filtrimit, ndėrsa pikėrisht kėtė e bėn kur punon jashtė orarit, kur jeni nėn stres. Toksinat mbeten nė trup dhe pėrqendrohen nėpėr organet pėrreth. Sa mė shumė qė ka gota me verė pas darkės, kjo ėshtė fatale.
Mishi i kuq
Pėrbėrėsit e mishi tė viēit dhe mishrave tė ngjashėm rrisin nivelin e norepinefrinės, qė janė tė lidhur me rritjen e ankthit dhe stresit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dhimbja e kokės
http://www.botasot.info/img/16dhembja.jpg
Personat tė cilėt kanė shpesh dhimbje koke duhet tė ndihen krenarė. Sipas neurologut italian Piero Barbanti, dhimbja e kokės, nė tė gjitha format e saj, prek njerėzit krijues, aktivė dhe plot jetė. Mund tė quhet edhe sėmundja e tė zgjuarve sepse ndodh tek njerėzit qė kanė njė tru plotėsisht tė zhvilluar dhe qė punon shumė. Jo mė kot, nga kjo sėmundje vuanin Kafka apo Darwin. Shumica e njerėzve qė vuajnė nga dhimbja e kokės nuk drejtohen kurrė tek mjeku, por e durojnė deri sa tė kalojė dhe kjo ėshtė gjėja mė e gabuar qė mund tė bėhet. Zgjidhja mė e mirė (mė e zgjuar nė kėtė rast) ėshtė kėshillimi me mjekun nė mėnyrė qė dhimbja e kokės mos tė bėhet kronike.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Shenjat e leukemisė
http://www.botasot.info/img/16shenjat.jpg
Leukemia ėshtė sėmundje kanceroze e gjakut. E cila ėshtė gjithmonė kronike, e karakterizuar nga prezenca e disa celulave jo normale, ose nė shumė raste leuēemia karakterizohet edhe si pamjaftueshmėri e gjakut dhe e palcės kurrizore. Njė shumicė e tepruar e rruazave tė bardha dhe njė pakicė fatale e rruazave tė kuqe, janė karakteristikat mjekėsorė nė sėmundjes. Ndėrkohė qė ajo shkakton nė shumicėn e rasteve dhimbje koke tė forta koke dhe qelizash. Tė dhėnat mjekėsore tregojnė se, kurimi i saj varet shumė nga grada nė tė cilin e kap sėmundjen pacienti. Tre shenja janė karakteristike pėr tė gjithė personat qė kanė mungesė gjaku. Pjesa mė e madhe e tyre kanė lodhje fizike, takikardi dhe janė shumė tė zbehtė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Tė dėmshme pikat pėr sy
http://www.botasot.info/img/17shendkreysore.jpg
Pastroni dhėmbėt para ēdo shujte, konsumoni ēaj nga bimėt nė vend tė lėngjeve dhe konsumoni perime nė vend tė ėmbėlsirave. Kjo tingėllon si njė formulė ideale pėr dhėmbė tė shėndoshė, por nuk ėshtė ashtu. Cilado qoftė prej kėtyre shprehive mund tė shtojė rrezikun nga gjakderdhja. Ja disa prej fakteve befasuese qė mund tjua prishin njė buzėqeshje.
Ēamēakėzėt
Flitet se pas ushqimit ēamēakėzėt ngritin vlerėn e PH nė gojė dhe nė kėtė mėnyrė mbrojnė dhėmbėt tuaj, kjo ėshtė e saktė vetėm nėse bėhet fjalė pėr dhėmbė tė pastėr. Mirėpo, nėse merrni ēamēakėzin pas ushqimit, nuk do tju mbrojė nga kariesi. Prandaj, prindėrit do tė duhej tė paralajmėronin fėmijėt qė duhet pastruar dhėmbėt, ngase ēamēakėzi nuk mjafton pėr tė mbrojtur dhėmbėt e tyre.
Zemra e shėndoshė
Dhėmbi reziston pesė sulme me thartirė brenda ditės. Pėshtymės i nevojitet rreth njė orė qė ta neutralizojė thartirėn tė cilėn nė gojė e formon ushqimi ose lėngjet. Prandaj, nėse gjatė gjithė ditės konsumoni lėngje tė gazuara, thartira nė mėnyrė konstante do tė sulmojė dhėmbėt tuaj. Njėjtė ėshtė edhe me pemėt tė cilat pėrmbajnė thartirė. Zvogėloni rrezikun: Pėrmbajuni tri shujtave brenda ditės dhe shmanguni mes-shujtave. Nėse tashmė duhet, pas ushqimit pastroni gojėn me ujė nė mėnyrė qė tė arrini sekretimin e pėshtymės, e cila do tė neutralizojė thartirėn.
Pikat pėr sy
Tingėllon e pabesueshme, por pikat kundėr pezmatimit tė syve mund tė shkaktojnė gjakderdhjen nė dhėmbė. Ato janė disa prej ilaēeve tė shumta qė thajnė gojėn, prandaj sekretimi i pėshtymės nė mėnyrė automatike zvogėlohet. Nėse kohė pas kohe merrni ilaēe kundėr dhimbjeve do tė jeni nė rregull. Por, nėse ēdo ditė merrni ndonjė ilaē, pėr shembull ato kundėr astmės gjatė stinės sė verės nė gojė do tė keni mė pak pėshtymė dhe nė kėtė mėnyrė dhėmbėt do tju dėmtohen. Zvogėloni rrezikun: Nė barnatore mund tė gjeni pėrbėrės qė parandalojnė tharjen e gojės. Po ashtu mund tė pėrtypni ėmbėlsira pa sheqer.
Shtatzėnia
Shumė njerėz mendojnė se ky ėshtė vetėm njė tregim i kohės sė gjyshes, por shtatzėnia me tė vėrtetė dėmton dhėmbėt. Rreth 50% e shtatzėnave kanė probleme me infektimin e mishit tė dhėmbėve. Ngritja e nivelit tė estrogjenit, qė rrethon trupin gjatė kohės sė shtatzėnisė, shkakton ngritjen e gjakrrjedhjes nėpėr trup, pėrfshirė edhe nė mishin e dhėmbėve, tė cilėt mė pas pėsojnė ėnjtje dhe gjatė pastrimit ka gjakderdhje nė dhėmbė. Infektimi nė mishin e dhėmbėve me kohė mundet tė shkaktojė paradentozėn.
Zvogėloni rrezikun: Nėse jeni shtatzėnė, dhėmbėt pastroni disa herė brenda ditės, minimumi nga dy minuta, por mos ndaloni nėse nė brushė vėreni gjak.
Pastrimi pas ėmbėlsirave
Pasi tė konsumoni njė ēokollatė apo njė ėmbėlsirė mos vraponi nė banjė pėr tė pastruar dhėmbėt. Pas konsumimit tė ushqimit tė ėmbėl gojėn tuaj e rrethon thartira, ndėrsa smalti bėhet mė i butė. Nėse menjėherė pastroni dhėmbėt, do tė largoni smaltin e kjo dėrgon drejt ndjeshmėrisė sė dhėmbit. Zvogėloni rrezikun: Prisni sė paku gjysmė ose pas ushqimit, e mė pas mund ti pastroni dhėmbėt. Mė sė miri do tė ishte qė dhėmbėt ti pastroni nė mėngjes para kafjallit, nė mėnyrė qė tė largoni bakteret tė cilat janė grumbulluar gjatė natės nė gojė, ndėrsa me konsumimin e kafjallit ato zhvillohen edhe mė tepėr.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ushtrimet e mėngjesit
http://www.botasot.info/img/17ushtrimet.jpg
Momenti mė i mirė pėr tė bėrė ushtrime fizike, ėshtė mėngjesi. Pasi do jeni nė gjendje tė pėrballoni me shumė energji gjithė ditėn. Palestra ndihmon sistemin kardiovaskular, vė nė lėvizje zemrėn dhe liron endorfinė, hormoni qė bėn njė organizėm tė shėndetshėm. Sigurisht rrit dhe sistemin imunitar tek njerėzit. Mėngjesi ėshtė momenti mė i duhur pėr tė vrapuar, notuar apo pėr ēiklizėm. Sigurisht edhe njė dietė e pasur me ushqime tė shėndetshme pa shumė lyra dhe brumėra do tė japin ndryshe atė qė ne themi Njė mendje e shėndosh nė trup tė shėndosh. Por edhe fizkultura nė darkė ka avantazhet e veta shumė tė mira. Pasi ėshtė njė nga mėnyrat mė tė mira pėr tė luftuar stresin dhe tė liron nga tensionet e akumuluara gjatė ditės. Por kujdes! Gjithmonė, duhet tė planifikojmė qė tė bėjmė palestėr tre orė para se tė biem pėr tė fjetur. Trupi nuk mund tė pėrballojė lėvizjen e madhe nė njė qetėsi tė menjėhershme.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Sa e rėndėsishme ėshtė kafeja e mėngjesit?
http://www.botasot.info/img/17Kafeja.jpg
Shkencėtarėt qė kanė punuar nė studimin e ri thonė se ende ka mbetur shumė pėr tė bėrė, por se nuk dyshojnė aspak nė efektet pozitive tė kafes. Kafja e mėngjesit, sikur thotė njė studim i ri, na jep shumė mė shumė sesa njė kėndellje ajo na shpėtoj jetėn! Studimi mė i ri ka treguar se kafja mund ta zvogėlojė rrezikun nga infarkti i trurit. Ata qė pinė mė shumė se njė filxhan kafe nė ditė, nė fakt mbrojnė shėndetin e tyre. Thėnė mė saktėsisht, zvogėlojnė rrezikun nga pika nė tru (infarkti i trurit) edhe atė pėr 25%, tregon njė studim i ri. Ky studim paraqet njė sfidė pėr shkencėtarėt, meqė shumė studime tė mėparshme thoshin se kafja ėshtė e dėmshme pėr shėndet. Shkencėtarėt qė kanė punuar nė studimin e ri thonė se ende ka mbetur shumė pėr tė bėrė, por se nuk dyshojnė aspak nė efektet pozitive tė kafes. Kafja ėshtė njėra ndėr pijet qė pėrdoren mė sė shumti nė botė, prandaj nėse dobia nga ajo ėshtė edhe krejtėsisht e vogėl, pėr shkak se pihet nga njė numėr i madh, atėherė edhe dobia nė fakt ėshtė e madhe, ka thėnė shkencėtarja Susanna Larsson nga Instituti nacional Karolinska nė Stokholm. Disa gra brengosen pėr shėndetin e tyre, pėr shkak se pinė shumė kafe, prandaj studimi i ri me gjasė do tė jetė njė ngushėllim pėr to, thotė dr. Larsson. Thuhet se kafja, e konsumuar me maturi, parandalon edhe diabetin e kancerin.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dieta e biskotave
http://www.botasot.info/img/18biskota.jpg
Nė Amerikė kjo dietė, nga doktor Sanford Siegal, po korr shumė sukses dhe ėshtė shumė e preferuar nga yjet si Kelly Clarkson e Jennifer Hudson. Konsiston nė ngrėnien e biskotave tė ndryshme pėrgjatė ditės dhe ngrėnien e njė vakti me jo mė shumė se 1.000 kalori, pėr shembull pulė tė zier me perime. Biskotat pėr tė cilat flitet nė dietė janė tė veēanta (zėvendėsuese tė vaktit) pėrgatitur nga proteina tė mishit, qumėsht dhe vezė dhe nga aminoacide speciale. Efekti i dobėsimit arrihet pėrmes kalorive tė ulėta. Rreziku qėndron nė faktin e humbjes sė peshės nė mėnyrė tė kėnaqshme, por nė njė kohė shumė tė shkurtėr dhe me pak qėndrueshmėri. Por atėherė pse preferohet kaq shumė? Dy janė faktorėt e suksesit: mund tė hash njė vakt tė mirė pa gatuar dhe fakti qė biskota kėshillohet tek tė gjitha dietat pėr dobėsim.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dieta e grupit tė gjakut
http://www.botasot.info/img/18grupi.jpg
Bazuar nė principet e kėsaj diete tė shėndetshme dhe efikase, duhet patjetėr grupi i gjakut. Sipas specialistėve qė e ideuan kėtė dietė, personat me grupin e gjakut 0 do tė pėrfitonin tė mira nga dieta me shumė proteina, tė tipit Aktins. Kush ka grupi A tė gjakut duhet tė ndjek njė dietė me ushqime bimore dhe drithėra, duke limituar pėrdorimin e mishit. Grupi B preferohet tė konsumojnė produkte tė qumėshtit dhe mishit pa yndyrė, duke mėnjanuar produktet e konservuara dhe me sheqerna. Grupi AB mund tė hajė pak nga tė gjithė ushqimet, pa e tepruar me produktet e qumėshtit. Kjo dietė nuk ka shumė mbėshtetės pasi paraqitet shumė thjeshtė dhe shumė kufizuese. Dhe nuk ėshtė pėr njė kohė tė shkurtėr, por pėr gjithė jetėn, pasi tregon ushqimet e pėrshtatshme pėr ēdo grup gjaku.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Disa lloje tė dietave mė tė suksesshme
http://www.botasot.info/img/18shendkryesore.jpg
Rezultati pėr t`u arritur njė dietė, ėshtė humbja e peshės nė mėnyrė tė kujdesshme, sepse sa mė shumė luhatje nė peshės tė kesh me kalimin e kohės, aq mė e vėshtirė do tė jetė pėr tė hequr dorė, duke u kthyer nė njė problem kronik. Tė shohim kush janė karakteristikat e dhjetė dietave mė tė famshme tė momentit dhe si funksionojnė, por duke kujtuar se ndėrthurja e pesė ushqimeve tė balancuar dhe pak lėvizje, ėshtė gjithmonė mėnyra mė e mirė pėr tė humbur nė peshė.
Dieta dėshpėruese
Ėshtė dieta klasike e tė humburit peshė nė minutėn e fundit. Bazohet nė dy regjime ushqimore pėr tu ndjekur, ku secili kėrkon 14 ditė. Faza e parė ėshtė e karakterizuar nga njė reduktim i fortė i karbohidrateve, yndyrave dhe sheqernave, si dhe nga rritje tė proteinave. Fazat e mirėmbajtjes, nė fakt, siguron njė mbėshtetje tė fortė tė karbohidrateve dhe yndyrave. Pra, bėhet fjalė pėr njė regjim me mish, peshk pa yndyrė dhe perime me pak kalori. Nga njė vakt nė tjetrin, janė tė ndaluara pijet alkoolike dhe pikantet, por kėshillohen konsumimi ekstrakteve tė ziera, pasi ndihmojnė nė heqjen e lėngjeve tė tepėrta dhe ndihmojnė nė mbajtjen nėn kontroll tė urisė. Tė ndjekėsh kėtė dietė mund tė arrish tė reduktosh 500 gramė nė ditė. Shumė studime pėr ēėshtje tė mbipeshės, tregojnė se dietat e varfra me karbohidrate dhe me shumė proteina si kjo, mund tė japin nė 3 muaj rezultatet mė tė shpejta dhe mė tė kėnaqshme, por nė periudhė afatmesme,pra pas 6 muajsh ose 1 vit, rezultatet pėrputhen me dietat e balancuara dhe mė pak tė dėmshme pėr organizmin.
Dieta me shkėputje
Bazohet nė 5 rregulla themelore: tė mos pėrftohen karbohidrate nga proteinat dhe acidi i frutave gjatė tė njėjtit vakt; bėni pjesė kryesore tė dietės suaj sallatat dhe frutat; ushqehuni me proteina, niseshte dhe yndyra tė kontrolluara; hani brumėra por duke shmangur ushqimet e rafinuara dhe tė pėrpunuara, tė bėra me miell tė bardhė, margarinė dhe sheqer; krijoni hapėsirė midis vakteve, tė paktėn 4 orė e gjysmė. Dieta presupozon se nėse sasi tė mėdha karbohidratesh dhe proteinash janė tė ndėrthurura nė tė njėjtin vakt, krijohet njė ambient me shumė acid pėr tretje tė niseshtesė dhe me pak acid pėr njė tretje tė mirė tė proteinave. Pėr kėtė, mbėshtetėsit e dietės me shkėputje, kėshillojnė tė bėhet njė mini-vakt pėr tė favorizuar njė tretje mė tė thjeshtė. E rėndėsishme ėshtė tė evitosh kėto kombinime: pėr shembull, tė mos pėrziesh tipe tė ndryshme proteinash (qumėsht dhe mish, vezė dhe djathė, peshk dhe perime); eliminoni pėrfitimet e karbohidrateve nėpėrmjet mishit dhe mos hani bashkė ushqime me tė njėjtat karbohidrate(qofshin tė thjeshtė apo kompleks, si sheqer dhe makarona, vezė dhe bukė, banane dhe bukė).
Dieta e ndarė nė zona
Bazohet nė kontrollin e agjentėve biologjik qė kontrollojnė sistemin hormonal dhe ēdo funksion fiziologjik siē ėshtė sistemi kardiovaskular, sistemi nervor qendror, ai imunitar etj. Tė ndjekėsh kėtė dietė do tė thotė tė mos konsumosh ushqime me nivel tė ulėt glicerid(IG). Nė kėtė mėnyrė tregohet shpejtėsia me tė cilėn rritet pėrqendrimi i glukozės nė gjak nga marrja e njė ushqimi me karbohidrate, dhe kjo pėrcakton nivelin e insulinės nė mėlēisė si dhe nivelin e sheqerit qė qarkullon. E thėnė nė kėtė mėnyrė, mund tė duket shumė e komplikuar, por gjithēka duket e thjeshtė tė provohet njė dietė e tillė: njė pjesė e konsiderueshme proteinash, me pak yndyra 9 si ato qė ndodhen tek peshku dhe mishi i pulės) shoqėruar me garniturė perimesh, zbukuruar me bajame tė copėtuara, shoqėruar me ėmbėlsirė me fruta.
Dieta e dr. Dunkan
Ėshtė njė nga dietat e fundit, qė po ēmend tė huajt. Bazohet nė katėr faza: ajo e proteinave tė pastra; ajo alternative nė tė cilėn shtohen perime; e rikthimit tė njė ngrėnieje normale duke u bazuar nė dy principe: tė bėsh njė tė enjte plot proteina dhe tė hash tre lugė krunde dhe tėrshėre nė ditė. Avantazhet e kėsaj diete janė: Humbje e peshės fillimisht nė mėnyrė tė shpejtė dhe mė pas njė regjim tė lirė. Dieta e doktor Dunkan-it, nė fakt lejon dy darka gala nė javė. Njė tjetėr avantazh i padiskutueshėm ėshtė mungesa e njė limiti nė sasi: ēdokush ėshtė i lirė tė konsumojė ushqimet e kėsaj diete pa marrė parasysh sasinė. Por, kujdes, nė mundėsinė e keqkombinimit tė tyre. Modeli ėshtė gjithmonė ai me shumė proteina, por me ndryshimin sė kuota e karbohidrateve ėshtė nėn vlerėn minimale tė pranueshme nga shėndeti.
Dieta kronike
Kjo dietė bazohet nė oraret qė merret ushqimi si dhe nė ndryshimet hormonale qė vėrehen gjatė ditės. Ekzistojnė hormone qė favorizojnė yndyrat e tepėrta trupore dhe humbjes sė muskujve dhe tė tjera qė favorizojnė yndyrat trupore dhe shtimit tė muskujve. Sipas mbėshtetėsve tė kėsaj diete, duhet tė kufizohet pėrdorimi i karbohidrateve nė orėt e vona tė darkės. Profili hormonal qė karakterizon orėt e darkės, favorizon pėrdorimin e yndyrave pėr fitim energjie dhe rigjenerim tė muskujve gjatė natės. Duke ndjekur kėtė mekanizėm, nė praktikė, kjo dietė kėrkon tė stimulojė hormonet qė favorizojnė humbjen nė peshė.
Dieta hėnė
Nuk ėshtė gjė tjetėr veēse agjėrimi. Ideja ėshtė tė vėsh nė pushim aparatin tretės, siē kėshillon Brad Pilon nė librin e tij Ha, Ndalo, Ha, tė pushosh sė ngrėni tė paktėn 24 orė tė paktėn disa herė nė javė. Minimumi do tė ishte 18 orė, maksimumi 3 ditė, ku metabolizmi ēlodhet dhe eliminohen produktet negative. Sipas njė studimi tė Universitetit tė Berkeley-it, agjėrimi stimulon prodhim tė hormoneve qė ndihmojnė nė djegien e yndyrave me njė sėrė pėrfitimesh: rritje tė metabolizmit, rėnie tė masės yndyrore, rėnie tė presionit tė gjakut dhe rregullim tė gjendjes sė glukozės. Por specialistėt vėnė nė dukje: Agjėrimi ka efekte negative, pėr shembull nė ērregullim tė sinjaleve tė urisė dhe ngopjes, me rrezikshmėri tė vdekjes nga uria dhe humbjes sė kontrollit, veēanėrisht nė ngrėnien e ushqimit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Proteina qė rregullon kolesterolin pėr trombozėn
http://www.botasot.info/img/Protein_molecule.jpg
Njė grup kėrkuesish britanikė kanė zbuluar njė proteinė qė merret me rregullimin e kolesterolit nė gjak dhe pakėson rrezikun pėr tu shkaktuar trombozėn dhe pėr tė ēuar nė infarkte dhe iktus.
Zbulimi hap rrugėn pėr projektimin e ilaēeve tė reja, sipas raportimeve tė BBC online.
Studimi ka bėrė tė ditur rolin e protesinės LXR (Liver X receptors) nė pllakėza.
Molekula ėshtė e njohur pėr funksionin e saj rregullues tė nivelit tė kolesterolit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Anoreksia, fajin e kanė rrjetet sociale
http://www.botasot.info/img/anorexia-.jpg
Modelet janė vėnė vazhdimisht nė qendėr tė sulmeve pėr dhėnien e njė imazhi tė keq, nėpėrmjet trupave tė tyre anoreksikė.
Imazhet e njė dobėsie tė tejskajshme kanė bėrė qė shumė tė reja tė vuajnė nga sėmundje si anoreksia dhe bulimia, ndėrsa disa kanė gjetur vdekjen, nė pėrpjekje pėr tė krijuar linjat e besuara si perfekte.
Megjithatė, ndėrsa moda ėshtė fajėsuar prej vitesh si shkaku kryesor i kėtyre shqetėsimeve, stilistėt kundėrpėrgjigjen dhe e gjejnė shkakun tek FB apo rrjetet e tjera tė ngjashme shoqėrore.
Sipas studimit tė Universitetit tė Haifės nė Izrael, anoreksia lidhet ngushtė me rrjetet shoqėrore, pasi ėshtė provuar se sa mė shumė orė tė kalosh nė to, aq mė pak ushqehesh.
Fiksimi pas FB dhe faqeve tė tjera tė ngjashme ėshtė bėrė i tillė qė shumė adoleshente injorojnė nevojat e tyre fiziologjike.
Pėr mė tepėr, kėto lloj rrjetesh kanė krijuar njė tjetėr psikologji tek tė rinjtė, argumentonte studimi. Falė mundėsisė pėr tė publikuar foto personale, adoleshentet e ndiejnė veten nė minibotėn si nė njė pasarelė mode.
Si rrjedhojė, pėrpjekja pėr ti ngjasuar modeleve tė vėrteta tė modės ėshtė bėrė gjithmonė e mė e madhe. Tė rejat, me sa duket harrojnė faktin qė nė fotografitė e modeleve pėrdoret gjerėsisht photoshop-i.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Problemet me stomakun
http://www.botasot.info/img/problemet_19+.jpg
E kanė pėrdorur egjiptianėt e vjetėr dhe romakėt, tė cilėt ushtarin mė tė mirė e kishin shpėrblyer me njė pije tė bėrė nga pelini, duke besuar se nė atė mėnyrė ata do tė ruanin shėndetin e tyre. Pelini ka njė shije tė hidhur, por qė ka efekt shumė shėrues. Kjo bimė rritet deri nė 1.2 m gjatėsi. E karakterizon shija aromatike dhe shija e hidhur. Pėrbėrėsit e tij shėrues rrjedhin prej vajit eterik, qė pėrbėhet prej 50 substancave tė ndryshme. Ēfarė shėron? Pelini ėshtė ilaē i shkėlqyeshėm natyror qė pastron gjakun dhe forcon lukthin. Pėrdoret kundėr sėmundjeve tė lukthit, tretjes sė dobėt tė ushqimit, mundimit, mungesės sė oreksit, sėmundjeve tė mėlēisė, veshkave, verdhėzės, sėmundjeve tė ujit
etj. Pėrbėrėsit shėrues tė kėsaj bime ndikojnė edhe nė punėn e organizmit nė pėrgjithėsi, duke shėruar edhe burimin e shumė sėmundjeve. Rregullon dhe balancon funksionin e organeve qė shkaktojnė ērregullime tė ndryshme, siē janė pengesat psikike, mbipesha, qė tė gjitha kėto qė shkaktohen nga puna jo e rregullt e mėlēisė, lukthit. Receta tė vėrtetuaraPėr oreks mė tė mirė: Nė 2 dl ujė tė zier vendosni gjysmė luge me gjethe tė thara me pelin, e lini tė qėndrojė rreth dhjetė sekonda, e mė pas vazhdoni ta pini. Njė ēaj si ky ka ngjyrė tė ndritur, nuk ėshtė aq i hidhur dhe duhet konsumuar gjatė gjithė ditės nga pak.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Alergjitė e Pranverės
http://www.botasot.info/img/alergjite_19+.jpg
Faktorėt klimaterikė si, ndryshimi i temperaturave tė ajrit, lagėshtia dhe shirat, ndotja e ajrit, bashkė me ngrohjen e motit dhe ēeljen e luleve nė pranverė po ndikojnė nė shfaqjen e problemeve tė alergjive, numri i tė prekurve prej tė cilave ėshtė rritur vitet e fundit.
Problemet mė tė mėdha nga alergjitė shfaqen nė orėt e para tė mėngjesit, kur poleni i luleve ka pėrqindje mė tė madhe nė ajėr. Por, mjekėt thonė se edhe orėt e mbrėmjes janė tė rrezikshme pėr alergjikėt, ndėrsa ditėt mė tė kėqija janė ato me erė, kur poleni shpėrndahet mė shpejt. Shkaktarėt kryesorė tė alergjisė, sėmundje sezonale qė nuk duhet neglizhuar, janė poleni i luleve tė ndryshme nė lulėzim, por edhe bari i zakonshėm, qė ėshtė varianti mė i egėr i alergjisė, pasi poleni i tij ėshtė shumė i lehtė dhe pėrhapet mjaft lehtėsisht nė ajėr. Shenjat mė tė zakonshme janė hundė qė rrjedhin, apo tė zėna, sy tė kuq tė acaruar qė tė kruhen, kollitje, tė tėshtira, tharje gjuhe dhe fyti, acarime tė tyre, vėshtirėsi nė frymėmarrje, tharje dhe acarim tė lėkurės, etj. Alergjia ėshtė veprimi qė ndodh kur sistemi i imunitetit tė trupit kundėrvepron ndaj diēkaje qė zakonisht nuk tė bėn ndonjė dėm, ndėrsa shkaktar i saj ėshtė alergjeni, qė jep simptoma tė ndryshme, nė njerėz tė ndryshėm. Alergjitė janė sėmundje sezonale, kronike, qė nuk duhen nėnvlerėsuar, pasi mund tė sjellin pasoja tė rėnda pėr organizmin dhe nga pakujdesia dhe moskurimi, kalojnė deri nė ekzema tė lėkurės, probleme tė frymėmarrjes, etj.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Efektet e lėngut tė mandarinės
http://www.botasot.info/img/mandarin_19+.jpg
Mbi vlefshmėrinė e frutave askush nuk ka dyshime. Citruset (agrumet) janė familja e frutave qė kontribuojnė pėr shėndet mė tė mirė, freskinė e trupit dhe bukurinė e tij nė shkėlqim tė plotė. Ndėr citruset mė tė njohura mjaft tė pasura me vitamine e, minerale tė ndryshme janė portokalli, limoni, mandarina dhe tė tjera. Lėngu i mandarinės ka kalcium, kalium, magnez, fosfor, hekur, zink, bakėr si dhe disa anti-oksidues dhe disa tjera materie kimike bimore. Pėr nga pėrmbajta mandarina ėshtė deri diku e ngjashme me portokallin. Pėrderisa 100 gram mandarine pėrmbajnė 30 mg vitaminė C, 100 gram portokall pėrmban 50 mg vitaminė C. Pėrveē vitaminės C, 100 gram mandarina ka 160 mg kalium i cili luan rol nė punėn e mirė tė zemrės, pastaj vitaminat e grupit B, minerale, kalcium, magnez, zink etj. Nė pėrgjithėsi, kėto fruta kanė vlera tė vogla energjetike. 100 gram mandarina na japin vetėm 34 kilo kalori. Mandarina ėshtė e pasur me fibra tė cilat e ndihmojnė procesin e tretjes. Materiet kimike mė tė rėndėsishme tė mandarinės janė flavonoidet dhe terrenet, si dhe ksantofili qė i jep mandarinės ngjyrėn e portokalltė. Ky frutė nė vete pėrmban beta-karotine, tė cilat gjatė shpėrbėrjes nė organizimin e gjitarėve ndihmojnė nė sintezėn e vitaminės A e cila ndihmon pėr shikim (sy) si dhe lėkurė tė butė. Pėr mėngjes tė mirė: Koktej nga lėngu i mandarinės Lėngu i shtrydhur nga 100 gram mandarina pėrmban 160 mg kalium, 18 mg kalcium, 8 mg magnez, 14 mg fosfor, pastaj hekur, zink, bakėr si dhe materie fito-kimike anti-oksiduese. Nėse keni pėrjetuar javė stresuese, nuk jeni ushqyer nė rregull apo keni probleme me tretje tė ushqimit, njė de-toksifikim i organizmit me aromė tė mandarinės do tju ndihmoj shumė. Ne ju propozojmė qė gjatė vikendit, qė nga mėngjesi i sė shtunės, sė dielės dhe tė hėnėn, tė pini kėtė koktej dhe do tė jeni tė gatshėm dhe dinamik pėr javėn e re. Koktejin e pėrgatitni si vijon: Lėvoret e mandarinės, nuk ėshtė patjetėr ti hidhni. Ato mund ti lani me ujė, dhe ti thani nė ndonjė vend tė mbrojtur nga pluhuri. Lėvorja e mandarinės, si dhe e portokallit dhe limonit, pėrmbajnė vajra eterik. Ato mund tė pėrdoren si shtesa pėr kulaēe, komplote, ēaje madje edhe si shtesa pėr banjė mjekuese. Nėse dėshironi tė relaksoheni nė banjė mjekuese pėr lėkurė tė freskėt dhe tė pastėr, apo kundėr pagjumėsisė, vaji eterik nga lėvorja e mandarinės ėshtė jashtėzakonisht e mirė dhe vepron edhe si antiseptik. Banjėn aromatike mjekuese e pėrgatitni duke i vendosur nė ujė tė ngrohtė lėvoret e thara dhe tė njoma tė mandarinės. Pėrndryshe nė restaurante tė ndryshme, lėvorja e mandarinės pėrdoret edhe si pjesė pėrbėrėse e sallatave dhe gjellėve tė ndryshme.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Tensionin e gjakut e shkakton truri
http://www.botasot.info/img/20tensioni.jpg
Mbi 600 milionė persona vuajnė nga sėmundja e hipertensionit ose ndryshe tensionit tė lartė. Prej vitesh shkencėtarėt po studiojnė pėr tė gjetur shkaqet dhe tani mund tė jenė nė rrugė tė mbarė. Njė ekip shkencėtarėsh britanikė mendohet sė kanė identifikuar nė njė zonė tė trurit njė proteinė tė quajtur JAM 1 qė mund tė jete shkaku i hipertensionit arterial. Shkencėtarėt e Universitetit tė Bristolit kanė izoluar nė venat e zonės sė bulbit tė trurit proteinėn Jam 1 dhe kanė zbuluar qė ajo ka karakteristikat pėr tė bllokuar rruazat e bardha, duke shkaktuar ndezjen e mureve dhe tė venave. Kjo mund tė ēojė nė njė alternim tė qarkullimit tė gjakut, sepse redukton dėrgimin e oksigjenit nė tru duke shkaktuar anozinė. Dhe ėshtė pikėrisht kjo gjendje e zonės se bulbit qė mund tė jetė shkaku i origjinės sė tensionit tė lartė. Pėrfundimet e para tė kėtij studimi deklarojnė se tensioni i lartė mund tė jetė me shumė problem i trurit sesa i zemrės
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Mė shumė vitaminė D nė shtatzėni
http://www.botasot.info/img/20vitamina%20d.jpg
Me vite tė tėra mjekėt kanė menduar se sasia e tepėrt e vitaminės D gjatė shtatzėnisė mund tė shkaktojė anomali tė lindjes te fėmijėt. Ndėrsa njė studim i ri vė nė dyshim kufijtė e vendosur se kalimi i 2.000 IU nė ditė tė kėsaj vitamine ėshtė i dėmshėm edhe pėr shtatzėnat edhe pėr popullatėn tjetėr. Nė studim kanė marrė pjesė 500 shtatzėna, nė muajin e dytė dhe tė tretė, tė ndara nė tri grupe. Grupi i parė ka marrė 400 IU, i dyti 2.000, ndėrsa i treti 4.000 IU nė ditė. Rezultatet kanė treguar se shtatzėnat tė cilat kishin marrė 4.000 IU vitaminė D, ishin mė pak tė rrezikuara pėr lindje tė parakohshme. Shkencėtarėt nuk kanė vėrejtur asnjė efekt tė dėmshėm te shtatzėnat qė kishin marrė kėtė dozė tė vitaminės D. Megjithatė, shkencėtarėt thonė se nevojiten studime shtesė pėr tė siguruar tė dhėna qė do tė vėrtetojnė dozėn e saktė tė rekomandueshme tė vitaminės D pėr shtatzėnat. Ndėrsa, sipas tyre, ky studim tregon se dozat aktuale tė rekomanduara janė tė ulėta.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Molla trajton disa sėmundje kryesore
http://www.botasot.info/img/20shendetkryesore.jpg
Ka shije freskuese, ėshtė vakt ideal pėr cilėndo pjesė tė ditės. Molla, pos kėtyre sjell me vete edhe pesė dobi tė fshehta pėr organizmin tuaj.
Ushqim i ngadalshėm
Molla ėshtė e pasur me fibra. I nevojitet shumė pėrtypje, qė nuk rastis edhe me ushqimet e tjera, prandaj organizmit i ofron rastin qė tė ndėrpresė kur ėshtė i ngopur. Ėshtė ushqim ideal grimcues, shtypjen e gjakut e mban stabil e po ashtu edhe nivelin e sheqerit e mban nėn kontroll.
Merret frymė mė lehtė
Nėnat e fėmijėve tė cilat gjatė kohės sa ishin shtatzėnė kanė konsumuar nga njė mollė nė ditė janė mė pak tė rrezikuar se do tė preken nga sėmundja e astmės. Shkencėtarėt britanikė kanė zbuluar se kjo pemė mbron edhe mushkėritė e tė rriturve, nga infeksionet e ndryshme dhe nga kanceri.
Parandalon kolesterolin
Falė polifenolit, mollėt mund tė ulin kolesterolin e keq nė gjak. Pėr tė pasur njė efekt maksimal, mollėt nuk duhet qėruar lėvorja posedon gjashtė herė mė shumė efekt antioksidues.
Lufta kundėr kancerit
Shkencėtarėt italianė kanė lajmėruar se disa komponentė qė gjenden nė mollė, kur e konsumoni tė tėrėn (pa fara), ndikon nė qeliza, forcimin e tyre. Njerėzit tė cilėt brenda ditės konsumojnė edhe mė shumė se njė mollė janė shumė pak tė rrezikuar nga sėmundja e kancerit.
Kthjellon mendjen
Me siguri qė kthjellon mendjen ngase shton prodhimin e acetilholinės, substancės e cila dėrgon porositė mes qelizave nervore. Shkencėtarėt nga universiteti nė Masaēusets kanė zbuluar se molla po ashtu zvogėlon rrezikun edhe nga sėmundja e Alzhaimerit.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Kivi lufton sėmundjet e zemrės
http://www.botasot.info/img/21kivi.jpg
Njė studim, nė tė cilin kanė marrė pjesė 43 vullnetarė me hiperlipidemi (nivel tė lartė tė yndyrave nė gjak), ka treguar se nėse konsumohen nga dy kivi nė ditė, rritet dukshėm niveli i HDL-kolesterolit (kolesterolit tė mirė), vitaminės C dhe E, ndėrsa zvogėlohet niveli i pėrgjithshėm i kolesterolit dhe LDL-kolesterolit (kolesterolit tė keq). Njė studim, nė tė cilin kanė marrė pjesė 43 vullnetarė me hiperlipidemi (nivel tė lartė tė yndyrave nė gjak), ka treguar se nėse konsumohen nga dy kivi nė ditė, rritet dukshėm niveli i HDL-kolesterolit (kolesterolit tė mirė), vitaminės C dhe E, ndėrsa zvogėlohet niveli i pėrgjithshėm i kolesterolit dhe LDL-kolesterolit (kolesterolit tė keq). Revista International Journal of Food Sciences and Nutrition shkruan se koha e nevojshme qė tė arrihet efekti pozitiv ėshtė tetė javė. Nė bazė tė rezultateve, autorėt e studimit kanė ardhur nė pėrfundim se konsumimi i rregullt i kivit ka efekt pozitiv nė statusin antioksidues dhe vepron kundėr faktorėve tė rrezikut pėr zhvillimin e sėmundjeve tė zemrės dhe enėve tė gjakut te personat me hiperlipidemi.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ēfarė ėshtė fekondimi artificial?
http://www.botasot.info/img/221kreysore.jpg
Fekondimi artificial ose fekondimi i asistuar, pėrfshinė njė numėr metodash me tė cilat kontrollohet dhe ndihmohet, jo vetėm fekondimi i qelizės vezė, por edhe transporti i embrionit, implantimi, zhvillimi dhe ecuria e shtatzėnisė. Themeli i rezultateve te tė gjitha teknikave tė riprodhimit, qėndron nė maturimin adekuat tė njė ose mė shumė qelizave vezė, dhe veprimet dhe manipulimet kualitative nė laboratorėt biologjik. Tė gjitha metodat e fekondimit artificial mund tė kryhen edhe nė cikle spontane normale, ose nė cikle menstruale me stimulim tė ovulacionit. Shtatzėnia e arritur me metoda tė fekondimit artificial, ėshtė e ngarkuar me rrezik tė shtuar pėr dėshtim spontan, si dhe me komplikime tė tjera gjatė shtatzėnisė. Nėse koncentrimi i spermatozoideve ėshtė mė i vogėl se 20 milion/ml, ky rezultat shėnohet ose quhet si oligozoospermia . Nėse lėvizshmėria e spermatozoideve ėshtė mė e ulėt se 40%, ky rezultat quhet ose shėnohet si asthenozoospermia. Terathozoospermia ėshtė gjendje kur format morfologjike normale janė mė pak se 30%. Nėse fare nuk ka prani tė spermatozoideve nė lėngun spermatik, kjo gjendje ose rezultat quhet azoospermia. Nė tė gjitha kėto raste, problemi i sterilitetit mund tė zgjidhet me metoda asistuese tė riprodhimit. Inseminimi artificial (AIH): pėrkufizohet si hedhje e spermės paraprakisht e trajtuar nė mėnyrė speciale nė traktin gjenital tė femrės (vaginė, mė sė shpeshti hapėsirėn e mitrės, ose tubat uterine). Parakusht kryesor pėr njė gjė tė tillė ėshtė qė tubat uterine tė janė tė lira. Shkaku mė i shpeshtė pėr tė bėrė inseminimin artificial, ėshtė zvogėlimi i fertilitetit tė spermės sė mashkullit, si lėvizshmėri e vogėl ose e dobėt e spermatozoideve, kualitet jo i mirė i sekretit tė qafės sė mitrės gjegjėsisht indeksi cervikal i pa pėrshtatshėm, antitrupthat kundėr spermatozoideve si dhe te shkaku i panjohur. Inseminimi artificial mund tė bėhet nė ciklet e rregullta natyrale, por edhe nė ciklet menstruale te tė cilėt stimulohet ovulacioni. Nė ciklet tė cilėt monitorohet ovulacioni me ultrasonografi folikulomteri, dhe LH timin, suksesi i kėsaj metode arrijnė deri nga 15-20% tė rasteve. Pėrveē inseminimit homolog (AIH-sė), nė rastet kur rezultati i spermiogramit tė bashkėshortit ėshtė patologjik, mund tė bėhet edhe inseminimi heterolog, me spermėn e donatorit, e cila spermė duhet tė merret nga banka e spermės. Rezultatet e kėtij lloji tė inseminimit sillen nė rreth 12-15%, ndėrsa rezultati i pėrgjithshėm (pėr njė numėr ciklesh) nga 55-70% tė rasteve.
GIFT (gamete intrafallopian transfer): Aspirimi i qelizės vezė tė pjekur gjatė ndėrhyrjes operative (laparoskopi), dhe pas pėrgatitjes sė lėngut spermatikė, pėrzihet me qelizėn vezė, dhe kjo pėrzierje e qelizės vezė sė bashku me lėngun spermatikė, sėrish kthehet me tė njėjtėn mėnyrė nė tubin uterinė. Edhe pse suksesi i kėsaj metode ėshtė rreth 35-40%, kjo metodė pėrdorėt mė rrallė, sepse kėrkon njė ndėrhyrje operative, dhe tuba tė shėndosha uterine.
ZIFT (zygote intrafallopian transfer) ose transferimi i qelizės vezė tė fekonduar- zigotit nė tubin uterin: Nė kėtė rast, qeliza vezė e aspiruar si te rasti pėr GIFT-n ose e aspiruar me rrugė transvagjinale, sė bashku me spermatozoidin lihen nė inkubacionit pėr 24 orė, pėr tė ardhur deri te fekondimi. Tani qeliza vezė e fekonduar, kthehet nė tubin uterin. Kjo metodė e riprodhimit tė asistuar, aplikohet mė rrallė, nė rastet kur spermiogrami ėshtė me njė shkallė tė theksuar subfertiliteti, ndėrsa kushti pėr njė manipulim tė tillė mbetėt i njėjtė qė tubat uterine tė janė tė shėndosha dhe intakte.
IVF (in vitro fertilisation) ose fekondimi nė epruvetė: Aspirimi i qelizės vezė tė pjekur kryhet me rrugė vagjinale, qoftė nė ciklet spontane (tė pa stimuluara) ose nė ciklet menstruale ku ovulacioni induktohet- stimulohet. Inkubacioni i qelizės vezė me spermėn e pėrgatitur nė mėnyrė speciale, ėshtė pak mė i gjatė, dhe zgjatė rreth 48 orė, ndėrsa embrioni, nė stadin 4 dhe maksimalisht 8 qelizor, kthehet me kateter tė hollė, special nė hapėsirėn e mitrės (embriotransfer). Suksesi i kėsaj metode tė riprodhimit tė asistuar, sillėn nga 15-45%, ndėrsa rezultati pėrmbledhės sillet nė rreth 60-80%. Rezultatet pas moshės 38 vjeēare tė jetės bie dhe pas moshės 40 vjeēare pėr 3-4 herė ėshtė mė i ulėt.
Nė rastet kur nuk janė transferuar tė gjitha embrionet nė hapėsirėn e mitrės, atėherė konservohen-ngrihen nė azotin e lėngshėm nė minus 196 ŗC (krioprezervacion), tė cilėt mund tė ruhen deri nė 5 vjet. Embrionet sipas nevojės mund tė shkrihen, dhe nė fazėn e trupit tė verdhė tė transferohen nė hapėsirėn e mitrės (krio-embriotransfer). Suksesi i kėtij manipulimi sillet nė rreth 8-15% pėr njė cikėl.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Testi qė zbulon diabetin
10 vjet pėrpara shfaqjes
http://www.botasot.info/img/diabetes_Test.jpg
Njė test gjaku qė mund tė zbulojė nėse dikush do tė preket nga diabeti 10 vjet pėrpara se tė shfaqen simptomat ėshtė i mundur tashmė nė Britaninė e Madhe.
Ky test do ti vijė nė ndihmė njerėzve qė rrezikohen mė shumė nga sėmundja e sheqerit duke i dhėnė njė mundėsi qė tė ndryshojnė dietėn apo mėnyrėn e tyre tė jetesės.
Dr. Thomas Wang, i cili ka qenė shefi i kėrkimit pėr zhvillimin e kėtij testi, u shpreh pėr mediat britanike: Ky test ndihmon qė tė dallojmė individėt qė janė mė shumė tė rrezikuar nga diabeti dhe mė pas tė marrim masat paraprake.
Diabeti shfaqet ku pankreasi nuk prodhon mjaftueshėm insulinė (hormoni qė kontrollon sheqerin nė gjak), apo kur insulina e prodhuar nuk kryen siē duhet rolin e saj.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Vaksinimi parandalon sėmundjet
Prishtinė, 23 prill 2011 (Kosovapress) Koha 12:57
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/java-imunizimit-230411_thmb3.jpg
Me moton Imunizo fėmijėn sot, dhuroi atij shėndet nesėr, Zyra e UNICEF-it dhe OBSH-sė nė Kosovė, nė bashkėpunim me Ministrinė e Shėndetėsisė, lansuan Javėn e Imunizimit Evropian nė Kosovė, me ērast drejtues tė institucioneve shėndetėsore kanė folur pėr rėndėsinė e imunizimit dhe vaksinimit tė fėmijėve.
Vitaminat
http://www.botasot.info/img/9vitaminat.jpg
Burimi i vetėm i marrjes sė vitaminave ėshtė ushqimi. Ndėrkohė qė marrja e sasive tė pamjaftueshme tė vitaminave ose mungesa e vitaminave nė ushqime ēon nė sėmundjet e hipo dhe avitaminozave tė cilat ndonjėherė mund tė bėhen edhe shkak vdekjeje. Mungesa e vitaminės A nė organizėm shkakton predispozicion e tė sėmurėve pėr sėmundje ngjitėse , sėmundjet e lėkurės, sėmundjet e syve dhe dobėsim tė pėrgjithshėm trupor. Kjo vitaminė gjendet kryesisht nė domate, spinaq, qershi, pjeshkė, kajsi. Nė sasi tė konsiderueshme vitamina A gjendet nė vajin e peshkut, qumėsht, gjalpė, nė tė verdhėn e vezės. Nevoja ditore pėr njeriun e shėndoshė ėshtė 1-2mg. Nė rastet e sėmundjeve qė shoqėrohen me temperaturė, nė gratė shtatėzėna dhe ato me fėmijė me gji organizmi ka nevojė pėr sasi mė tė mėdha tė vitaminės A. Mungesa e vitaminės A shkakton rėnien e rezistencės sė organizmit karshi sėmundjeve infektive, sėmundjeve tė aparatit tė frymėmarrjes tė aparatit tretės, ulja e shikimit dhe ulja e veprimtarisė sė nervit tė tė dėgjuarit. Vitamina B1 gjendet kryesisht nė drithėrat veēanėrisht nė thekėr e grurė, nė fruta e perime si dhe nė mishin e bagėtive dhe qumėshtin. Nevoja ditore pėr kėtė vitaminė ėshtė 0.5-0.8 mg nė vartėsi nga gjendja fiziologjike dhe lloji i punės. Mungesa e kėsaj vitamine nė organizėm shkakton turbullime nervor, gjendje gjumi. Vitamina B2 gjendet mė tepėr nė thekėr e tėrshėrė, nė tė bardhėn e vezės, mishin e dobėt, peshk, mėlēi, veshka, zemra, qumėsht , arra, kajsi, spinaq. Doza ditore pėr vitaminėn B2 ka nevojė prezencėn e vitaminės B6, tė cilat gjenden gjithashtu nė burimet natyrore tė ushqimeve. Vitamina B6, gjendet kryesisht nė mėlēi, veshka, shpretkė, tru, drithėra, qumėsht dhe spinaq.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Mjekimi me ushqime, si parandalohen sėmundjet duke ngrėnė
http://www.botasot.info/img/9shendetkryesore.jpg
Ēdo meny ushqimore ėshtė e nevojshme tė pėrmbajė ushqime me origjinė shtazore( qumėshti, mishi, vezė, djathė(, tė cilat si substanca proteinike kanė vlera tė mėdha ushqimore, si dhe ushqime me origjinė bimore tė cilat e furnizojnė organizimin me vitamina, karbohidrate, kripėra minerare. Njė sėmundje mund ta shmangim ose ta fitojmė nė varėsi tė ushqimit qė konsumojmė ēdo ditė. Pėr shkak tė angazhimeve tona tė pėrditshme, shumė herė lėmė pas dore, ushqyerjen sa mė tė shėndetshme. Nė ditė tė tjera veēanėrisht kur jemi pushim fundjavave e tejkalojmė masėn, mbase edhe jo nė mėnyrė tė ndėrgjegjshme. Por ajo ēfarė ėshtė mė e rėndėsishme, sipas mjekėve dietologė ėshtė njohja e vlerave mjekėsore tė ushqimeve, nė kėtė mėnyrė jo vetėm ushqehemi shėndetshėm por pėrdorim edhe nė mėnyrė korrekte ushqime pėr tė cilat abzuojmė, shumė herė janė ato qė kanė pasoja mė tė rėnda. Pėr kėtė jepen edhe vlerat e ushqimeve, sasia qė duhen marrė nė ēdo rast dhe sėmundjet qė arrijmė tė shmangim me konsum korrekt tė tyre.
Trupi
Organizmi i njeriut pėr tė kryer funksionet e tij jetėsore ka nevojė qė ēdo ditė, tė marrė njė sasi tė caktuar proteinash, karbohidratesh, yndyrnash, vitaminash, kripėrash minerare dhe ujė. Sasia qė duhet tė marrė njė person nga lėndėt e mėsipėrme ėshtė nė vartėsi tė shumė faktorėve siē janė mosha, sekse, gjendja fiziologjike, nga patologjitė e organizmit, lloji i punės, ambienti, stina. Pro pavarėsisht nga kėta faktorė , njeriu duhet tė marrė mesatarisht me racionin ushqimor, 15% proteina, 30% yndyrna, dhe 55 karbohidrate. E rėndėsishme ėshtė qė gjatė ditės njeriu tė marrė ushqime tė shumėllojshme nga tė gjitha grupet ushqimore. Ēdo menu ushqimore ėshtė e nevojshme tė pėrmbajė ushqime me origjinė shtazore( qumėshti, mishi, vezė, djathė(, tė cilat si substanca proteinike kanė vlera tė mėdha ushqimore, si dhe ushqime me origjinė bimore tė cilat e furnizojnė organizimin me vitamina, karbohidrate, kripėra minerare.
Karbohidratet
Njė njeri me zhvillim normal ka nevojė pėr 4.7 g karbohidrate nė ditė pėr ēdo kilogram tė peshės trupore. Njeriu ka nevojė tė marrė mė shumė karbohidrate nė periudhėn e rritjes, tė sforcimeve fizike, ndėrsa marrja e tepruar e karbohidrateve bėnė qė njė pjesė e tyre tė transformohen nė yndyrna gjė qė ėshtė njė anė negative. Pėrmbajtje tė lartė tė karbohidrateve kanė sheqeri dhe produktet e tij, buka, pastat, po ashtu edhe perimet e frutat. Karbohidratet veē tė tjerash marrin pjesė nė metabozlimin e yndyrnave dhe proteinave. Nga pėrdorimi i tepruar i karbohidrateve ėshtė vrenjtur edhe shfaqja e disa sėmundjeve si diabeti i sheqerit, shėndoshja, atereoskleroza.
Kripėrat
Kripėrat minerare kanė kalciumi, fosfori, natriumi, kaliumi, magneziumi, hekuri, jodi, bakri, zinku. Kėshtu kalciumin dhe fosfori janė tė domosdoshme pėr organizmin, veēanėrisht nė vitet e para tė jetės pėr shkak tė rritjes e forcimit tė kockave. Nga ushqimet qė pėrmbajnė mė shumė kalcium dhe fosfor janė qumėshti, djathi, e verdha e vezės, disa perime, drithėrat, frutat. Nga mungesa e marrjes sė kėtyre produkteve nga moshat fėmijėrore mund tė shfaqet sėmundja e rakitit, qė karakterizohet me zbutjen dhe deformimin e kockave si dhe vonesėn e daljes sė dhėmbėve. Nevoja ditore pėr fosfor pėr njeriun e shėndoshė ėshtė 1.5 g. Natriumi dhe klori gjenden nė ushqimet me prejardhje shtazore ose bimore, ndėrsa nė organizėm ndodhen nė formėn e klorurit tė natriumit. Humbja ose eliminimi i tepėrt i natriumit nga organizmi me anė tė diarresė apo tė vjellave ēon nė uljen e presionit arterial nėn vlerat normale dhe tharje tė pėrgjithshme tė organizmit. Ndėrsa magnezin mund ta marrim nga qumėshti, vezėt, mishi, dhe nė sasi tė pakta gjendet edhe nė patate, fasule dhe nė perime. Nevoja ditore e njeriut pėr magnez ėshtė 0.5-2 g. Kaliumi merret qoftė me anė tė pėrdorimit tė ushqimeve me origjinė shtazore si mishi, qumėshti, peshku, si dhe nė veēanti nė mollė dhe patate. Hekurin mund tė gjendet tek ushqimet me origjinė shtazore siē janė mėlēia, shpretka, zemra e verdha e vezės, po ashtu edhe nė ato ushqime me origjinė bimore siē ėshtė spinaqi.
Uji
Uji ėshtė njė nga pėrbėrėsit kryesorė tė organizmit tė njeriut, i cili pėrbėn afėrsisht 70% tė peshės sė trupit tė njeriut. Uji ka njė rėndėsi tė veēantė pėr organizmin e tij pasi tė gjitha proceset metabolike kryhen me pjesėmarrjen e tij.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Bakteret rezistente ndaj antibiotikėve
http://www.botasot.info/img/photos0908.jpg
Kompanitė farmaceutike po pėrpiqen tė prodhojnė antibiotikė tė rinj dhe mė tė efektshėm pėr tė luftuar bakteret rezistente ndaj ilaēeve tė sotme. Do tju njohim me rreziqet qė i kanosen shėndetit publik dhe pėrpjekjet e kompanive farmaceutike pėr tė sjellė nė treg antibiotikė tė rinj.
Ekspertėt mjekėsorė qė ndjekin me kujdes shtimin e baktereve rezistente ndaj ilaēeve janė alarmuar kohėt e fundit. Ata thonė se infeksionet qė pėrbėjnė rrezik pėr jetėn mund tė pėrhapen nė pavijonet e kirurgjisė, nė qendrat e trajtimit tė kancerit, tė transplantimit tė organeve dhe nė shumė procedura tė specializuara mjekėsore.
Disa madje paralajmėrojnė, se nė se brenda disa vjetėve nuk prodhohen ilaēe tė reja anti-bakteriale, miliarda njerėz do tė mbeten thuajse pa mbrojtje ndaj infeksioneve vdekjeprurėse.
Kėto shqetėsime e kanė nxitur Shoqatėn amerikane tė Sėmundjeve Infektive tė bėjė thirrje pėr prodhimin e 10 antibiotikėve tė rinj deri nė vitin 2020, njė nismė qė ky grup e quan 10 deri mė 20.
Nisma 10 deri mė 20 ėshtė sfida e shoqatės sonė ndaj komunitetit botėror, pėr tė bashkuar specialistėt dhe zyrtarėt e duhur. Ata duhet tė jenė pėrfaqėsues tė qeverisė, industrisė, akademikė, formulues tė politikave, tė cilėt tė diskutojnė pėr tė gjetur kombinimin e stimujve tė nevojshėm pėr motivimin e kompanive qė duan tė prodhojnė antibiotikė tė rinj. Ata po ashtu duhet tė gjejnė mėnyra tė reja pėr menaxhimin e kėtyre produkteve me kalimin e kohės.
Ekspertėt thonė se pikėrisht tani ėshtė momenti i duhur dhe se nė se nuk fillojnė tani pėrpjekjet, sėmundjet e rrezikshme tė ērrėnjosura vite mė pare, mund tė rikthehen.
Thomas Friden, drejtor i Qendrės amerikane pėr Kontrollin dhe Parandalimin e Sėmundjeve, shprehu shqetėsimin e tij para ligjvėnėsve nė Kongresin amerikan.
Nė se nuk marrim masa pėr bakteret rezistente ndaj antibiotikėve, mund tė vijė njė ditė kur tė mos kemi asnjė antibiotik pėr tė luftuar infeksionet.
Studime tė kohėve tė fundit kanė treguar se kanė mbetur njė numėr shumė i vogėl antibiotikėsh qė veprojnė kundėr infeksioneve vdekjeprurėse tė shkaktuara nga bakteret rezistente, si ajo e Stafilokokut, p.sh., qė ėshtė bėrė rezistente ndaj Meticilinės, ose bakteria Klebsiella, qė shkakton pneumoninė, qė ėshtė bėrė rezistente ndaj antibiotikut Carbapenem.
Qė nga viti 2002, nė spitalet amerikane janė njoftuar 2 milionė raste infektimi me Stafilokok. Barry Einsenstein, nėnpresident i kompanisė farmaceutike amerikane Cubist, thotė se sistemi rregullator federal dhe tregu nuk i favorizojnė kompanitė farmaceutike nė pėrpjekjet e tyre pėr prodhimin e antibiotikėve.
Shpenzimet dhe vėshtirėsitė nė kryerjen e kėtyre provave pėr sėmundjet mė tė rėndėsishme janė vėshtirėsuar sė tepėrmi, prandaj shumė nga kompanitė e mėdha kanė hequr dorė nga kėrkimet nė fushėn e antibiotikėve, ngaqė mendojnė se ėshtė njė investim pa vlerė.
Disa drejtues kompanish thonė se fitimet nga investimet e bėra pėr prodhimin e antibiotikėve tė rinj janė shumė mė tė vogla se sa ato pėr ilaēe tė tjera tė reja.
Kur ėshtė fjala pėr ilaēet pėr uljen e kolesterolit, ato sjellin 5 deri nė 10 miliardė dollarė tė ardhura nė vit. Ndėrsa njė antibiotik, nė se realizon tė ardhura prej gjysmė miliardi, mund tė cilėsohet sukses.
Zoti Einsenstein thotė se nxitja pėr tė prodhuar njė ilaē perfekt, i cili tė jetė edhe i sigurtė, edhe i efektshėm, pa dyshim, e ka ngadalėsuar ritmin e daljes sė antibiotikėve tė rinj nė treg. Pėr ti tėrhequr kompanitė farmaceutike tė prodhojnė pėrsėri antibiotikė, zoti Einsenstein thotė se duhen bėrė dy gjėra.
E para ėshtė rreziku i sistemit rregullator, pra duhen pakėsuar vėshtirėsitė e mėdha pėr miratimin nga qeveria tė njė ilaēi tė ri, procesi duhet tė pėrfundojė mė shpejt. Sė dyti, nė aspektin ekonomik, kompanitė duhet tė kenė stimuj mė tė mėdhenj pėr tė pėrballuar atė qė ne e quajmė dėshtim nė treg.
Kompanitė farmaceutike theksojnė se pėr antibiotikėt mė tė rinj, zakonisht mjekėt i japin mė me kujdes recetat dhe ato pėrdoren mė rrallė, qė do tė thotė shitje mė tė ngadalta dhe mė pak fitime pėr kompanitė qė i prodhojnė ato.
Megjithatė, ekspertėt e shėndetit publik thonė se njė antibiotik i ri sapo ėshtė miratuar pėr pėrdorim nė Shtetet e Bashkuara dhe se ata shpresojnė qė objektivi ambicioz pėr tė prodhuar 9 antibiotikė tė tjerė deri nė vitin 2020 mund tė arrihet.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ushqimet qė tė dobėsojnė duke i ngrėnė
http://www.botasot.info/img/Healthy-Foods2.jpg
Mund tė duket e pabesueshme, por nė natyrė ekzistojnė disa ushqime qė jo vetėm kanė pak kalori, por pas ngrėnies nxisin trupin qė tė rrisė metabolizmin, duke bėrė qė tė shpenzohen mė shumė kalori se sa ato tė konsumuarat.
Njė revistė mjekėsore publikoi sot njė listė me kėto ushqime tė dobishme pėr tė gjithė ata qė kėrkojnė tė humbin disa kilogramė nga pesha e tyre.
Mandarina Njė produkt i pasur me vitaminė C, mandarina pėrmban pėrqindje tė larta uji dhe kėshillohet ngrėnia e tyre nė momente tė ndryshme tė ditės, pėr tė bėrė tė mundur mbajtjen e njė niveli tė lartė tė metabolizmit.
Portokalli Ashtu si mandarinat janė shumė tė pasur me vitamina C dhe pėrmbajnė vetėm 45 kalori.
Luleshtrudhet Jo vetėm shumė tė shijshme, por pėrmbajnė enzima tė cilat ndikojnė nė rritjen e konsumit tė trupit.
Karotat Tė gjithėve u kanė thėnė qė tė vegjėl qė tė bėjnė mirė pėr shikimin dhe kjo ėshtė e vėrtetė. Ato pėrdoren gjerėsisht edhe nė shumicėn e dietave tė rekomanduara.
Kungulli 100 gramė kungull pėrmbajnė vetėm 15 kalori. Kungulli ėshtė njė produkt qė tė ngop, por nė tė njėjtėn kohė nuk tė shėndosh.
Specat Tė pėrdorur prej shumė kohėsh si shoqėrues tė shumė pjatave, specat kanė meritėn qė pėrshpejtojnė metabolizmin, ndėrsa speciat djegės janė shumė mė tė rekomanduar se salcat pikante apo tabasko, tė pasura me shumė kalori
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Joga, efikase kundėr aritmisė sė zemrės
http://www.botasot.info/img/joga_17.jpg
Nė njė studim tė ri kishin marrė pjesė 49 pacientė me ērregullime tė ritmit tė zemrės, tė cilėt nuk kishin pėrvojė tė mėparshme me jogėn. Joga, pėr tė cilėn tanimė ėshtė konstatuar se ndihmon nė uljen e shtypjes sė gjakut dhe kolesterolit tė lartė, tani ėshtė parė se pėrgjysmon rrezikun nga paraqitja e aritmisė (ērregullimit tė ritmit tė zemrės), e cila shpesh mund tė jetė e rrezikshme. Kėtė e ka konstatuar njė studim i ri amerikan qė ėshtė bėrė publik tė shtunėn. Studimi i vogėl ishte i pari qė ekzaminoi pėrfitimet nga joga nė lidhje me aritminė e quajtur fibrilacioni atrial, e cila ėshtė shkaktarja kryesore e infarktit tė zemrės, sidomos te pleqtė. Pėrpos zvogėlimit tė rrezikut nga fibrilacioni i zemrės, studimi ka treguar se joga po ashtu zvogėlon simptomat e ankthit dhe depresionit qė lidhen me kėtė gjendje. "Rezultatet e kėtij studimi janė tė rėndėsishme, pėr shkak se shumė nga strategjitė aktuale tė trajtimit pėr fibrilacionin atrial pėrfshijnė procedura invazive, apo ilaēet me efekte tė padėshirueshme, ka thėnė dr. Dhanunjaya Lakkireddy, njė profesor nga Universiteti i Kanzasit, SHBA. Nė kėtė studim kishin marrė pjesė 49 pacientė me ērregullime tė ritmit tė zemrės, tė cilėt nuk kishin pėrvojė tė mėparshme me jogėn. Episodet e aritmive tė tyre ishin matur pėr njė periudhė gjashtėmujore. Me kėtė rast, sikur qė thamė, ėshtė parė se joga pėrgjysmon rrezikun nga paraqitja e aritmisė. Por, shkencėtarėt kanė thėnė se duhet tė bėhen studime mė tė mėdha, respektivisht me njė numėr mė tė madh tė pjesėmarrėsve.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Stresi nė punė, ēfarė duhet tė bėni
http://www.botasot.info/img/stress_17.jpg
Konsumoni njė copė tė vogėl ēokollate: krahas pėrmirėsimit tė gjendjes sentimentale ēokollata ndihmon nė prodhimin e endorfinės nga trupi. Dhe nė kėtė mėnyrė do tė ndiheni mė energjikė. Pėr tė mos ju zėnė gjumi mbi tavolinė duhet tė hani njė copė tė vogėl ēokollatė bitter, tė pasur me antioksidues. Pini dy gota me ujė tė ftohtė: nuk ėshtė e thėnė tė pėrdorni gota tė mėdha, edhe dy gota tė vogla mund tju hyjnė nė punė. Njė nga shkaqet mė tė mėdha tė lodhjes ėshtė dehidratimi. Prandaj pas drekės mund tė pini dy gota ujė. Nėse ju hapet goja nė njė mbledhje tė rėndėsishme apo nėse nuk arrini tė pėrqendroheni, merrni njė letėr dhe njė laps dhe vizatoni ēfarė tė doni. Specialistėt bėnė tė ditur se vizatimi i diēkaje ndihmon nė pėrqendrimin e trurit Konsumoni produkte tė pasura me vitaminėn C. Ndani nė feta njė portokall ose pini limonadė. Studimet e mėparshme kanė treguar se vitamina C pakėson shenjat e lodhjes kronike.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Zbulohet pjesa e trurit qė dėmtohet nga skleroza multiple
http://www.botasot.info/img/shend_17.jpg
Universiteti i Illionisit nė Chicago ka zbuluar pėr herė tė parė njė pjesė tė trurit e cila dėmtohet nga skleroza multiple pėr shkak se sasia e lėndės transportuese kimike nė tė pakėsohet. Sipas agjencisė sė lajmeve Shin Hua nga Washingtoni, kėrkuesit nė njė artikull nė revistėn shkencore Brain deklaruan se fazat patologjike tė multisklerozės nuk dihen ende plotėsisht por mjekėt e dinė se ndikimi i rruazave tė bardha tė gjakut dhe kalimi i tyre mbi barrierėn e gjakut nė tru janė nga faktorėt qė shkaktojnė kėtė sėmundje. Doktor Douglas Feinstein dhe kolegėt e tij deklaruan se transmetimi nervor ose neurotransmiter neuroadrenalina luan njė rol tė rėndėsishėm nė kėtė sėmundje dhe po ashtu mbrojnė barrierėn e gjakut nė tru. Njė burim i fuqishėm i transmetimit nervor pėrgjithėsisht ėshtė njė pjesė e trurit qė quhet Lukus Srulus LC ku shkencėtarėt nė kėrkimet e tyre 15 vjeēare nė kėtė zonė kanė kuptuar se kjo sėmundje mund tė kurohet nė fazat fillestare. Skleroza multiple ėshtė njė nga sėmundjet mė tė pėrhapura nė sistemin qendror nervor e cila shkaktohet nga dėmtimi i fijeve nervore.
Malaria luftohet me ndihmėn e smartphone-it
Nė njė aspekt mė tė gjerė, ky program pritet qė tė ndihmojė luftimin edhe tė sėmundjeve tė tjera. Njė grup studentėsh kanė krijuar njė aplikacion tė ri tė smartphone-it pėr tė cilin thonė se do tu mundėsojė punėtorėve shėndetėsorė nė zonat e thella rurale qė ta diagnostikojnė malarien pa problem. Por, qė ėndrra e tyre tė bėhet realitet, aplikacioni i kėtyre studentėve duhet tė fitojė nė njė konkurrim pėr mjete financiare, tė organizuar nga Microsoft. Tristan Gibeau, 25-vjeēar, student i Kompjuterizimit nė Universitetin Central Florida nė Orlando, ka thėnė se zbulimi i tij dhe i ekipit tė tij me tė vėrtetė ėshtė me rėndėsi vitale. "Nė njė aspekt mė tė gjerė, ky program pritet qė tė ndihmojė luftimin edhe tė sėmundjeve tė tjera", - thotė ai. Prototipi i ekipit tė tij ėshtė njė smartphone Samsung Focus s i pajisur me Windows 7, i modifikuar me kamerė me thjerrėz mikroskopike. Gibeau thotė se ky aplikacion fotografon njė mostėr tė gjakut dhe, falė programit pėr detektimin e parazitėve shkaktarė tė malaries, pėr njė kohė tė shkurtėr tregon se a ėshtė personi i sėmurė nga malaria, apo jo. Edhe pse thjerrėzat mikroskopike tanimė gjenden nė shumė smartphone, Gibeau ka thėnė se ky softuer e ngrehė dobinė e saj nė njė nivel mė tė lartė. Gibeau ka thėnė se, shumė shpejt, do tė dalė me njė program qė shndėrron smartphone-in nė njė laborator tė vėrtetė, pėr zbulimin e shumė sėmundjeve.
Kariesi, sėmundje ngjitėse?
Doktoresha Margaret Mitchel, stomatologe nga Chicago, thotė se kariesi ėshtė sėmundje ngjitėse, qė bartet nga njeriu nė njeri. Pra, kujdes me kė putheni! Sipas mendimit tė stomatologes nė zė, tė cilin e publikon e pėrditshmja amerikane New York Times, kariesi ėshtė sėmundje ngjitėse, gjė qė, thotė dr. Mitchel, ka parė shpeshherė gjatė karrierės sė saj. Ajo thotė se ka pasur njė paciente e cila, deri nė moshėn 40-vjeēare, kur ishte puthur me njė mashkull, nuk kishte pasur karies. Mė vonė ishte konstatuar se ai mashkull nuk u kushtonte kujdes tė mjaftueshėm dhėmbėve, kėshtu qė edhe te femra shumė shpejt u paraqit kariesi nė dy dhėmbė. Studime tė shumta tregojnė se njėra ndėr mėnyrat mė tė shpeshta tė ngjitjes sė kariesit, ėshtė me anė tė pėshtymės, p.sh. te puthja. Forma mė e shpeshtė e kariesit shkaktohet nga bakteri streptokokus mutans, i cili ushqehet me mbetjet e ushqimeve qė mbeten nė dhėmbė pas ushqimit. Me atė rast ajo krijon thartira, qė dėmtojnė dhėmbėt. Ky bakter mė sė shumti haset te fėmijėt, por shkencėtarėt mendojnė se fajin e kanė nėnat, tė cilat, pėr ta parė se a ėshtė ushqimi i nxehtė a i ftohtė, e kėrkojnė atė para se tia dhėnė fėmijės.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Sa kafe mund tė pihet gjatė shtatzanisė?
http://www.botasot.info/img/kafe%20shtatzane.jpg
Tė pish shumė kafe gjatė shtatzanisė mund tė sjellė rreziqe serioze nė zhvillimin e fetusit dhe pėr shėndetin e nėnės.
Njė studim i bėrė nga kėrkuesit e Universitetit tė Leicesterit (Angli) ka konfirmuar sasinė maksimale tė kafes tė lejuar pėr nėnat e ardhshme: 200 miligramė.
Kush e kalon kėtė masė, qė do tė thotė 2-3 filxhanė nė ditė, rrezikon zhvillimin e fėmijės.
Do te ishte mire qe kafeina te eliminohej gjate shtatzanise, por nese nuk beni dot pa te, studimi tregon qe nuk duhen kaluar 3 filxhane ne dite kafeje.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Aspirina nuk bėn mrekulli me zemrėn (http://www.botasot.info/def.php?gjuha=0&category=54&id=115372)
Marrja e dozave tė vogla tė aspirinės mbi baza ditore ul gjasat pėr tė vuajtur nga ndonjė sulm nė zemėr tek njerėzit tė cilėt nuk kanė vuajtur mė parė nga zemra.
Por shkencėtarėt thonė se pėrdorimi i aspirinės nuk ul nivelin e vdekjeve nga sėmundjet e zemrės.
Shkencėtarėt kėrkojnė nga tė gjithė pacientėt qė tė kėshillohen me mjekun pėrpara pėrdorimit tė rregullt tė aspirinės, e cila krijon probleme me ulērėn.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Stresi nė punė, ēfarė duhet tė bėni
http://www.botasot.info/img/22stress.jpg
Konsumoni njė copė tė vogėl ēokollate: krahas pėrmirėsimit tė gjendjes sentimentale ēokollata ndihmon nė prodhimin e endorfinės nga trupi. Dhe nė kėtė mėnyrė do tė ndiheni mė energjikė. Pėr tė mos ju zėnė gjumi mbi tavolinė duhet tė hani njė copė tė vogėl ēokollatė bitter, tė pasur me antioksidues. Pini dy gota me ujė tė ftohtė: nuk ėshtė e thėnė tė pėrdorni gota tė mėdha, edhe dy gota tė vogla mund tju hyjnė nė punė. Njė nga shkaqet mė tė mėdha tė lodhjes ėshtė dehidratimi. Prandaj pas drekės mund tė pini dy gota ujė. Nėse ju hapet goja nė njė mbledhje tė rėndėsishme apo nėse nuk arrini tė pėrqendroheni, merrni njė letėr dhe njė laps dhe vizatoni ēfarė tė doni. Specialistėt bėnė tė ditur se vizatimi i diēkaje ndihmon nė pėrqendrimin e trurit Konsumoni produkte tė pasura me vitaminėn C. Ndani nė feta njė portokall ose pini limonadė. Studimet e mėparshme kanė treguar se vitamina C pakėson shenjat e lodhjes kronike.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Zbulohet pjesa e trurit qė dėmtohet nga skleroza multiple
http://www.botasot.info/img/22shendkreysore.jpg
Universiteti i Illionisit nė Chicago ka zbuluar pėr herė tė parė njė pjesė tė trurit e cila dėmtohet nga skleroza multiple pėr shkak se sasia e lėndės transportuese kimike nė tė pakėsohet. Sipas agjencisė sė lajmeve Shin Hua nga Washingtoni, kėrkuesit nė njė artikull nė revistėn shkencore Brain deklaruan se fazat patologjike tė multisklerozės nuk dihen ende plotėsisht por mjekėt e dinė se ndikimi i rruazave tė bardha tė gjakut dhe kalimi i tyre mbi barrierėn e gjakut nė tru janė nga faktorėt qė shkaktojnė kėtė sėmundje. Doktor Douglas Feinstein dhe kolegėt e tij deklaruan se transmetimi nervor ose neurotransmiter neuroadrenalina luan njė rol tė rėndėsishėm nė kėtė sėmundje dhe po ashtu mbrojnė barrierėn e gjakut nė tru. Njė burim i fuqishėm i transmetimit nervor pėrgjithėsisht ėshtė njė pjesė e trurit qė quhet Lukus Srulus LC ku shkencėtarėt nė kėrkimet e tyre 15 vjeēare nė kėtė zonė kanė kuptuar se kjo sėmundje mund tė kurohet nė fazat fillestare. Skleroza multiple ėshtė njė nga sėmundjet mė tė pėrhapura nė sistemin qendror nervor e cila shkaktohet nga dėmtimi i fijeve nervore.
Malaria luftohet me ndihmėn e smartphone-it
Nė njė aspekt mė tė gjerė, ky program pritet qė tė ndihmojė luftimin edhe tė sėmundjeve tė tjera. Njė grup studentėsh kanė krijuar njė aplikacion tė ri tė smartphone-it pėr tė cilin thonė se do tu mundėsojė punėtorėve shėndetėsorė nė zonat e thella rurale qė ta diagnostikojnė malarien pa problem. Por, qė ėndrra e tyre tė bėhet realitet, aplikacioni i kėtyre studentėve duhet tė fitojė nė njė konkurrim pėr mjete financiare, tė organizuar nga Microsoft. Tristan Gibeau, 25-vjeēar, student i Kompjuterizimit nė Universitetin Central Florida nė Orlando, ka thėnė se zbulimi i tij dhe i ekipit tė tij me tė vėrtetė ėshtė me rėndėsi vitale. "Nė njė aspekt mė tė gjerė, ky program pritet qė tė ndihmojė luftimin edhe tė sėmundjeve tė tjera", - thotė ai. Prototipi i ekipit tė tij ėshtė njė smartphone Samsung Focus s i pajisur me Windows 7, i modifikuar me kamerė me thjerrėz mikroskopike. Gibeau thotė se ky aplikacion fotografon njė mostėr tė gjakut dhe, falė programit pėr detektimin e parazitėve shkaktarė tė malaries, pėr njė kohė tė shkurtėr tregon se a ėshtė personi i sėmurė nga malaria, apo jo. Edhe pse thjerrėzat mikroskopike tanimė gjenden nė shumė smartphone, Gibeau ka thėnė se ky softuer e ngrehė dobinė e saj nė njė nivel mė tė lartė. Gibeau ka thėnė se, shumė shpejt, do tė dalė me njė program qė shndėrron smartphone-in nė njė laborator tė vėrtetė, pėr zbulimin e shumė sėmundjeve.
Kariesi, sėmundje ngjitėse?
Doktoresha Margaret Mitchel, stomatologe nga Chicago, thotė se kariesi ėshtė sėmundje ngjitėse, qė bartet nga njeriu nė njeri. Pra, kujdes me kė putheni! Sipas mendimit tė stomatologes nė zė, tė cilin e publikon e pėrditshmja amerikane New York Times, kariesi ėshtė sėmundje ngjitėse, gjė qė, thotė dr. Mitchel, ka parė shpeshherė gjatė karrierės sė saj. Ajo thotė se ka pasur njė paciente e cila, deri nė moshėn 40-vjeēare, kur ishte puthur me njė mashkull, nuk kishte pasur karies. Mė vonė ishte konstatuar se ai mashkull nuk u kushtonte kujdes tė mjaftueshėm dhėmbėve, kėshtu qė edhe te femra shumė shpejt u paraqit kariesi nė dy dhėmbė. Studime tė shumta tregojnė se njėra ndėr mėnyrat mė tė shpeshta tė ngjitjes sė kariesit, ėshtė me anė tė pėshtymės, p.sh. te puthja. Forma mė e shpeshtė e kariesit shkaktohet nga bakteri streptokokus mutans, i cili ushqehet me mbetjet e ushqimeve qė mbeten nė dhėmbė pas ushqimit. Me atė rast ajo krijon thartira, qė dėmtojnė dhėmbėt. Ky bakter mė sė shumti haset te fėmijėt, por shkencėtarėt mendojnė se fajin e kanė nėnat, tė cilat, pėr ta parė se a ėshtė ushqimi i nxehtė a i ftohtė, e kėrkojnė atė para se tia dhėnė fėmijės.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Aritmia e zemrės
http://www.botasot.info/img/23zemra.jpg
Duke ditur shpejtėsinė e rrahjeve tė zemrės mund tė informoheni rreth shėndetit tė zemrės suaj dhe tė parandaloni sėmundjet e mundshme. Sipas njė lajmi tė publikuar nė Mayo Clinic mesatarja e rrahjeve tė zemrės nė minute pėr njė njeri ėshtė 60-100 rrahje. Specialistėt shpjegojnė se shpejtėsia e ulur e rrahjeve tė zemrės tek njė njeri i shėndetshėm tregon pėr njė funksionim jo tė mire tė saj. Nėn shpejtėsinė e ulur apo tė ngritur tė rrahjeve tė zemrės mund tė fshihet njė problem. Prandaj nėse rrahjet e zemrės suaj janė nėn 60 apo mbi 100 duhet tė shkoni menjėherė tek doktori. Pėr tė matur rrahjet e zemrės mjafton tė kontrolloni pulsin. Mbajeni dorėn tė hapur ndėrsa dy gishtat e dorės tjetėr veēanėrisht gishtin e madh tė dorės vendosini mbi kyē. Ose mund tė vendosni tre gishtėrinjtė tek qafa , nga ana e tubit tė frymėmarrjes. Kur ta ndjeni pulsin numėroni rrahjet e zemrės pėr 10 sek. Ndėrsa kryeni kėta praktika mos harroni qė faktorėt e mėposhtėm ndikojnė tek rrahjet e zemrės : Niveli i aktivitetit, shkalla e ushtrimeve, temperatura e mjedisit, mėnyra e qėndrimit ( p.sh qėndrimi nė kėmbė apo shtrirė), ndjenjat, emocionet, gjerėsia e trupit, pėrdorimi i ilaēeve te ndryshme
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Hipertensioni i mushkėrive
http://www.botasot.info/img/23hipertensioni.jpg
Mushkėritė tuaja janė organi pėr tė cilin kujdeseni shumė pak, ndėrsa kjo nuk duhet tė jetė kėshtu. Krahas kėsaj, nėse puna e tyre nuk ėshtė e rregullt, nuk do tė funksionojė mirė as pjesa tjetėr e organizmit tuaj. Hipertensioni mushkėror (rritje e shtypjes sė gjakut nė mushkėri) ngushton linjėn e furnizimit me gjak ndėrmjet zemrės dhe mushkėrive, duke sjellė deri te rėnia e nivelit tė oksigjenit nė organizėm. Shenjtat kryesore: Rraskapitje, mungesė e ajrit dhe gulēim. Ėshtė shumė i rrezikshėm sepse shpesh ndodh qė mjekėt tė mos vendosin diagnozė tė saktė. Ktheni goditjen. Testet mė tė reja bėjnė lidhshmėrinė ndėrmjet nivelit tė hormonit peptidi-natriuretik (BNP) dhe rrezikut tė shfaqjes sė hipertensionit mushkėror. Nėse keni histori tė kėsaj sėmundjeje nė familjen tuaj, dhe vėreni edhe te ju disa nga simptomat e pėrmendur, atėherė kėrkoni ndihmė nga mjeku dhe me ēdo kusht kėrkoni testin pėr BNP
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Shmangia e cistava
http://www.botasot.info/img/23shendetkryesore.jpg
Njė cist ėshtė njė qeskė plot me lėng ose material tjetėr gjysmė tė lėngshėm qė formohet nė vezore. Ekzistojė shumė lloje cistesh, por pjesa mė e madhe e tyre janė tė parrezikshėm pėr shėndetin. Nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve bėhet fjalė pėr ciste funksionalė (d.m.th jo patologjikė) qė i detyrohen mungesės sė ovulumit. Nėse ky i fundit nuk ndodh, folikulat nuk piqen dhe shkėputen duke u shndėrruar nė ciste nga tė cilat marrin edhe emrin, ciste folikulare. Kėto lloj cistesh janė shumė tė zakonshme dhe pėrthithen vetė nga organizmi brenda 60 ditėve. Nėse kjo nuk ndodh, ata mund tė rriten shumė nė pėrmasa dhe tė bėhen tė rrezikshėm. Kjo ndikon qė tė kemi ērregullim tė ciklit menstrual qė ndonjėherė shoqėrohet edhe me ndėrprerje. Problemet e rėnda shpesh zgjidhen edhe me ndėrhyrje kirurgjikale. Mė problematikė janė cistet endometriozikė ose cistet ēokollatė. Quhen kėshtu sepse janė nė ngjyrė tė errėt dhe tė mbushur me gjak. Nė pėrgjithėsi janė tė vegjėl (1,5-2 centimetra) por mund tė bėhen shumė tė mėdhenj dhe duke plasur mund tė shkaktojnė infeksione tė rrezikshme nė bark. Pikėrisht pėr tė shmangur plasjen, duhen hequr sa mė parė tė jetė mundur. Kėto lloj cistesh zakonisht japin dhimbje gjatė menstruacioneve. Ēdo gruaje i ėshtė dashur tė pėrballet me cistet, tė paktėn njė herė nė jetė, njė shqetėsim qė prek kryesisht femrat nga mosha 20 deri nė 40 vjeēe. Shumė prej tyre, duke mos shkuar asnjėherė tek mjeku, e kuptojnė se kanė diēka qė nuk shkon nė organizėm vetėm pasi nuk ngelen shtatzėnė. Por sipas mjekėve, kontrollet janė tė domosdoshme pėr tė shmangur pasojat e rėnda. Cisti ėshtė cilėsuar njė shqetėsim tipik femėror pėr arsye anatomike (te gruaja uretra ėshtė mė e shkurtėr sesa te burri dhe kjo e lehtėson daljen e mikrobeve qė jetojnė nė zorrė dhe nė zonėn vaginale) dhe hormonale. Simptomat e tyre janė precize dhe tė njėjta pėr tė gjitha femrat: dhimbje nė fund tė barkut tė ngjashme me ato tė menstruacioneve, dhimbje trupi, dhimbje gjatė kryerjes sė marrėdhėnieve seksuale dhe shpesh dhimbje stomaku. Kur njė femėr ndien dhimbje tė forta nė fund tė barkut, gjėja e parė qė duhet tė bėjė, ėshtė ti drejtohet mjekut, i cili mė pas e kėshillon tė kryejė disa lloje analizash. Nė rast se simptomat ripėrsėriten do tė jetė e nevojshme ti nėnshtroheni njė ekografie pėr tė kuptuar nėse zanafilla e problemit duhet tė kėrkohet te njė shkaktar tjetėr. Njė rol tė rėndėsishėm luan edhe higjiena intime. Duhet tė shmangni medoemos, kur pėrdorni letėr higjienike, kalimin nga zona anale nė atė gjenitale pėr tė mos transportuar baktere. Gjithashtu, nuk duhet tė vishni mbathje tė ngushta dhe sintetike. Lahuni shumė herė nė ditė, por mos pėrdorni detergjentė intimė, sepse kėto tė fundit mund ta ndryshojnė pehashin dhe ulin mbrojtjen e organizmit. Edhe gjaku i menstruacioneve ėshtė terren pjellor pėr shumimin e baktereve.
Nė kėtė rast, kėshilla e duhur ėshtė tė ndėrroheni ēdo dy orė, edhe nėse nuk keni shumė fluks. Njė tjetėr faktor pėr krijimin e cisteve ėshtė edhe fillimi i menopauzės. Por shfaqja e cisteve mund tė varet edhe nga faktorė tė tjerė, mė tė zakonshmet janė ekspozimi ndaj tė ftohtit, stresi, ērregullimet menstruale, alergjitė, mosushqyerja, si dhe shqetėsimet psikosomatike. Pra, nė rast cistiti, por edhe higjienė dietetike korrekte, ėshtė shumė e rėndėsishme tė konsumoni 1,5 litra ujė nė ditė. Zakonisht cistet nė vezore prekin tė gjitha femrat qė janė nė moshė riprodhimi, por kjo nuk pėrjashton edhe ato qė janė nė menopauzė. Por nė kėtė rast, mjekėt duhet tė jenė tė kujdesshėm pėr tė parė nėse bėhet fjalė vėrtet pėr njė cist apo pėr ndonjė masė tumorale qė duhet hequr. Nė pėrtharjen e tyre, nėse kjo nuk bėhet nga vetė organizmi ėshtė provuar se janė shumė efikase pilulat ose ndryshe kontraceptivėt qė na mbrojnė nga shtatzėnitė e padėshiruara. Pėr sa i pėrket heqjes, dy janė metodat kryesore: laparaskopia dhe mėnyra klasike e operimit. E para quhet ndryshe edhe metoda pa ēarje. Frika mė e madhe. Frika mė e madhe ėshtė ajo qė cisti mund tė bėhet malinj. Njė rrezik qė i intereson vetėm 1-5% tė grave ku zhvillohen forma tė veēanta cistesh, origjina e tė cilėve nuk ėshtė shumė e njohur e qė mund tė shndėrrohen nė beninj. Megjithatė mjafton ti nėnshtrohemi njė kontrolli klinik pėr tė hequr dyshimet. Pėr tė gjitha femrat qė kanė probleme me kistet, qofshin kėto beninje apo malinje kontrolli rutinė tek mjeku ēdo tre muaj apo ēdo gjashtė muaj ėshtė i domosdoshėm.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Ja disa kėshilla pėr lajthitė....
http://www.botasot.info/img/24lajthit.jpg
Lajthitė- Janė tė pasura me magnezium. Sipas disa studimeve, ndihmojnė pėr tė mbajtur nivele tė ulėta tė kortizolit (i njohur si hormoni i stresit). Kujdes, lajthitė janė tė pasura me kalori, kėshtu qė, kush ėshtė nė dietė, nuk duhet ta teprojė me konsumimin e tyre.
Brokoli- Ka pak kalori, shumė acid folik dhe favorizon reduktimin e stresit.
Sheqeri- Ėmbėlsira ul nivelin e stresit. Mjafton njė majė luge sheqer nė gojė pėr tė patur njė efekt tė ndjesisė sė mirė. Kush nuk ėshtė nė dietė nuk bėn gabim tė hajė torta dhe ėmbėlsira.
Karbohidratet- Ushqimet e pasura me karbohidrate rrisin nivelin e serotoninės, duke ndikuar te humori dhe duke sjellė clodhje.
Omega 3- Pjatat me salmon dhe ushqimet e tjera qė pėrmbajne Omega 3, janė eliksirėt e shkėlqyer pėr shėndetin e qelizave tė trurit. Konsumimi i ushqimeve qė pėrmbajnė yndyrna tė shėndetshme ndihmon luftimin e stresit nė mėnyrėn e duhur.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Konsumimi i ēokollatės....
http://www.botasot.info/img/24qokolada.jpg
Ēokollata e zezė- Me konsumimin e saj, rritet prodhimi i endorfinės. Ēokollata pėrmban 300 pėrbėrje tė ndryshme, mes tė cilėve edhe anandamidėn, njė substancė kimike qė imiton nė tru efektin e marihuanės dhe teobrominės, njė stimulant mjaft delikat.
Njė gotė qumėsht nė ditė- Qumėshti pėrmban triptofan, i cili duke u metabolizuar, konvertohet nė serotoninė (agjent pėr humorin e mirė). Kalciumi, magneziumi dhe potasiumi mund tė kontribuojnė pėr tė mbajtur tė qėndrueshėm presionin e arterieve.
Pini ēokollatė tė ngrohtė- Pijet e ngrohja rrisin temperaturėn e trupit, njė ndjesi qė shkakton rehati tė pėrgjithshme nė organizėm.
Ēaj i zi- Ky lloj ēaji rregullon humorin. Kėshtu thotė njė studim i Universitetit College tė Londrės. Konsumimi i ēajit tė zi, katėr herė nė ditė pėr gjashtė javė ul nivelin e kortizolit, hormonit tė stresit, sidomos pas njė situate kritike.
Ēaj jeshil- Ky lloj ēaji ėshtė i pasur me teaninė dhe ndihmon nė ēlodhjen e trurit. Studimet laboratorike tregojnė se ēaji ėshtė i pasur me polifenolė, qė veprojnė si ēlodhės natyrale dhe ushqyes pėr stomakun.
Pini ujė tė ftohtė- Konsumimi i ujit dhe mė pas njė ecje e gjatė nė ajėr tė pastėr do tju shėrbejė pėr ēlodhjen e trupit dhe trurit. Uji ėshtė si benzinė pėr trupin dhe influencon nė qarkullimin e mirė tė gjakut
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Anoreksia, sėmundje e grave tė pjekura
http://www.botasot.info/img/24shendetsikryesore.jpg
Deri tani mendohej se anoreksia ishte njė sėmundje qė prekte vetėm adoleshentet, tė cilat donin tė ishin sa mė pranė pėrmasave tė modeleve tė pasarelave. Por sė fundi po del se gjithnjė e mė tepėr po bėhen pre e dobėsisė ekstreme trupore femrat mbi tė 30-at
Ekspertėt e ēėshtjeve tė ērregullimeve ushqimore janė duke trajtuar gjithnjė e mė tepėr raste femrash, mbi tė 30-at, qė kanė shenja tė rėnda tė anoreksisė dhe bulimisė. Nuk bėhet mė fjalė pėr vajza nė tė 16-at e tyre qė duan tė duken si modele, por pėr gra tė rritura dhe drejt pjekurisė, njė pjesė e tė cilave janė edhe me fėmijė. Kjo ėshtė njė risi, sipas mjekėve, qė sigurisht ka shpjegimet e saj dhe qė po merr pėrmasat e njė epidemie, tė paktėn nė Perėndim. Psikiatrit kanė tė bėjnė me njė numėr gjithnjė e mė tė madh pacientėsh qė janė nė gjendje vėrtet tė rėndė me njėrėn, ose tjetrėn situatė, pra anoreksi, apo bulimi, dhe tani mosha qė pėrfshin kėto shqetėsime ėshtė mbi tė tridhjetat e nė jo pak raste edhe mbi tė 50-at. Kjo sėmundje shkaktohet nga ngjarje tė ndryshme personale, sigurisht ngjarje tė trishtueshme e dėshpėruese pėr njė grua, si divorci, ndarja, vdekja e partnerit, papunėsia, menopauza, humbja e njė njeriu tė afėrm, apo pėrballja me largimin e fėmijėve nė shkollė. Por, sipas mjekėve specialistė, ka edhe raste, jo tė pakta, kur ērregullimet e ushqimit te gratė lidhen me presionin nė tė cilin ato ndodhen nga partnerėt dhe shoqėria pėr tė qenė gjatė gjithė kohės nė formė tė mirė fizike, edhe nė njė moshė kur nuk ėshtė mė e mundur qė tė ruash linjat perfektė tė rinisė. Dhe mbretėreshat e kėsaj kulture vrastare janė si gjithmonė modelet e mbrapshta, qė reklamohen me shumicė nė media, kryesisht nga bota e spektaklit, tė tilla si Madona, apo Sharon Stone, tė cilat shndėrrohen nė modele pėr tu ndjekur, e nė pamundėsi pėr njė gjė tė tillė, ato depresionohen dhe ndihen keq. Pesė apo 10 vjet tė shkuara rastet e personave mbi tė 30-at qė kishin ērregullime me ushqimin ishin shumė tė rralla dhe zakonisht lidheshin me trauma tė mėdha nė jetė, pra ishin efekte dytėsore tė njė situate tė rėndė qė nuk kishte aspak tė bėnte me dėshirėn pėr tu dukur e re dhe e hollė. Por sė fundi, kėto dy-tri vitet e fundit rastet qė po pėrballin me gra tė pjekura me bulimi, apo anoreksi janė gjithnjė e mė tė shpeshta, thotė njė mjeke britanike. Ela, njė spanjolle qė nuk do tė identifikohet, rrėfen kėtė histori me tė ėmėn, Fiona, qė vdiq nė vitin 2008 nga anoreksia nė moshėn 48-vjeēare: Trauma e largimit tim nga shtėpia pėr tė studiuar nė njė vend qė ishte shumė larg vendbanimit tonė i shkaktoi mamasė sime njė tronditje tė madhe. Ne tė dyja ishim shumė tė lidhura dhe ikja ime e bėri atė qė tė mos kishte interesa mė dhe pak nga pak interesi iu zbeh edhe ndaj vetė tė ushqyerit dhe jetės. Unė kam qenė pak a shumė gjithēka e bukur dhe e rėndėsishme pėr nėnėn time dhe ikja ime e la tėrėsisht vetėm. Kur vdiq ishte 50 kilogramė, thotė Ela. E ėma e saj, Fiona, vdiq pėr shkak tė pneumonisė dhe dobėsimit ekstrem tė trupit. Kur u sėmur me pneumoni, ajo nuk mund ta pėrballonte sėmundjen dhe medikamentet, sepse trupi i saj ishte tashmė shumė i dobėt, i brishtė dhe i kequshqyer, vazhdon vajza. Megjithatė shkaku i ērregullimeve tė mėdha tė tė ngrėnit mbeten tragjeditė dhe traumat e forta njerėzore. Njerėzit pėrballen vazhdimisht nė jetėn e tyre me humbje tė vogla e tė mėdha duke filluar nga humbja e partnerit, deri te humbja e punės, fėmijės, financave, njerėzve tė dashur e kėshtu me radhė. Si pasojė, humori pėrkeqėsohet dhe kjo sjell edhe pėrkeqėsime nė qėndrimin e kėtyre personave ndaj ushqimit dhe nė kėtė moment fillon edhe sėmundja. Fillimisht nis humbja e oreksit dhe dobėsimi i organizmit qė nuk ėshtė mė nė gjendje tė ketė imunitetin e duhur pėr tė mbrojtur veten nga sulmet e sėmundjeve dhe tė epidemive, tė cilat nėse janė tė forta i japin fund jetės. Por kur persona tė tillė fillojnė qė tė mos hanė, ndodh qė ata tė ndihen mė mirė dhe kėtu nis njė gėnjeshtėr e madhe qė i ēon drejt pėrkeqėsimit tė vazhdueshėm. Rėnia nė peshė bėn qė ti rrinė gjėrat bukur, qė tė marrin komplimente pėr pamjen e jashtme dhe i detyron tė vazhdojnė nė kėtė rrugė. Kjo bėn qė tė kenė tanimė njė objektiv tė ri, atė tė ruajtjes sė kėsaj forme me ēdo kusht dhe me njė ēmim shumė tė lartė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Njė protezė e re bionike pėr krahun
Carol Pearson | Zėri i Amerikės E enjte, 14 Prill 2011
http://www.ekonomisti.net/fotot/10438/protez-e-re-bionike-per-krahun.jpg
Jeta e dhjetėra mijėra njerėzve - burra, gra e fėmijė - ndryshon pėrgjithmonė kur ata humbasin duart apo kėmbėt nė shpėrthimet e minave tokėsore, sulme me bomba apo aksidente. Nė dekadėn e kaluar gjithnjė e mė shumė pajisje motorrike protezė kanė ndihmuar kėta njerėz tė rifitojnė disa nga funksionet e gjymtyrėve tė humbura. Shkencėtarėt tani janė duke zhvilluar njė lloj krahu protezė qė mundėson njė pacient tė rifitojė ndjesinė e prekjes.
text
Ushtarėt amerikan tė cilėt kanė humbur gjymtyrė nė luftėrat nė Afganistan dhe Irak shpesh pėrfundojnė nė Spitalin Walter Reed nė Uashington pėr rehabilitim dhe pėr tu pajisur me proteza.
Dr Todd Kuiken punon me kėta pacientė dhe tė tjerė pėr tė provuar njė krah bionik qė ai i zhvilluar.
Kėtu, Dr Kuiken shpjegon punėn e tij me ndihmėn e veteranit tė luftės nė Irak, Glen Lehman. Puna e Dr Kuiken ėshtė pėrqėndruar nė zhvillimin e njė krahu artificial qė mund ti pėrgjigjet komandave tė trurit.
"Ajo qė ne bėjmė ėshtė pėrdorimi i fijeve nervore qė kanė mbetur ende. Megjithėse krahu ka humbur,"
Dr Kuiken shpjegon se fijet nervore nga krahu i prerė lidhen me muskujt e mbetur, nė gjoks dhe nė krah. Fijet nervore qė kontrollojnė hapjen dhe mbylljen e dorės janė bashkangjitur nė vende tė ndryshme.
"Tani Glen mendon tė pėrthyej krahun dhe fijet nervore e ndihmojnė atė tė lėvizė brylin.
Nė kėtė rast, elektrodat e vendosura nė muskuj veprojnė si antena. Kur truri dėrgon njė impuls elektrik nervor, elektroda i merr sinjalet dhe ia dėrgon protezės e cila aktivizohet. Me krahun e tij tė ri, Lehman mund tė mbajė njė tabaka, ose tė hapė njė derė frigoriferi, pothuajse pa menduar.
"Kjo ka bėrė qė unė tė rifitoj aftėsinė lėvizėse tė krahut. Sepse tė mos jesh nė gjendje tė kryesh as veprimet mė tė thjeshta, ose ti kryesh ato me njė dorė, ėshtė shumė e vėshtirė.
Mjekėt janė nė gjendje tani qė pjesė tė fijeve nervore tė duarve dhe gishtave ti transferojnė tek muskujt e krahut dhe nė kėtė mėnyrė pacienti me protezė mund tė rifitojė ndjesinė e prekjes.
"Nėse ju prekni lėkurėn, pacienti ndjen sikur ju po prekni dorėn e tij tė humbur.
Dr Kuiken thotė teknologjia prosthetike ndodhet nė fazėn kur pritet tė shihet njė numėr nė rritje i gjymtyrėve artificiale bionikė, qė do ti ndihmojnė personat me gjymtyrė tė prera tė bėjnė jetė normale.
Frutat dhe perimet tė domosdoshme
Uashington , 25 prill 2011 (Kosovapress) Koha 09:32
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/fruta._thmb1jpeg
Njerėzit e moshės sė mesme dhe asaj tė vjetėr, duhet qė patjetėr tė pėrdorin sa mė shumė fruta dhe perime nė vaktet e tyre tė ushqimeve.
Njėra nga mėnyrat mė tė mira tė zėvendėsimit tė mėngjesit apo darkės me ushqime qė pėrmbajnė shumė kalori, si mishrat, ėshtė qė frutat dhe perimet tė merren tė shtrydhura.
Sipas studimeve, tė bėra nė disa persona, kjo mėnyrė e ushqimit, jo vetėm qė i jep vitaminat e duhura organizmit, por e ushqen atė dhe e mban tė freskėt, ndėrsa ėshtė edhe njė nga mėnyrat mė tė mira pėr tė humbur peshė, pasi persona nė moshėn mbi 40-vjeēare, nuk e kanė tė lehtė ta menaxhojnė peshėn e tyre.
Kjo mėnyrė e tė ushqyerit, ėshtė e domosdoshme pėr personat qė kalojnė shumė orė duke punuar pranė tavolinės.
Sėmundja makulare e syve dhe vitamina D
Dėmtimi makular ėshtė shkaku kryesor i pėrkeqėsimit tė shikimit mes amerikanėve tė moshės mbi 65 vjeē.
Astrit Lulushi E martė, 19 Prill 2011 - Zeri i Amerikes
Truri mund tė pėrcaktojė nėse njeriu pėrdor mė lehtėsisht dorėn e majtė apo tė djathtė, Por a luan rol truri nėse personi ėshtė i djathtė apo i majtė nė politikė? Ndėrsa Facebook shėnoi 5 vjetorin e vet, njė shoqatė e njohur e mjekėve pediatėr nė Amerikė paralajmėron edhe rreziqet qė vijnė prej tij.
Dėmtimi makular ėshtė shkaku kryesor i pėrkeqėsimit tė shikimit mes amerikanėve tė moshės mbi 65 vjeē. Shkencėtarėt thonė tani se gratė e reja mund ta pakėsojnė 50 pėrqind rrezikun e prekjes nga kjo sėmundje nėpėrmjet njė diete tė pasur me vitaminėD.
Sėmundja makulare e syve dhe vitamina D
Dorrette White, e cila sapo ėshtė diagnostikuar me dėmtim makular, ndjek kėshillat e mjekut, duke ngrėnė ēdo mėngjes perime. Dėmtim makular ėshtė njė sėmundje qė lidhet me moshėn dhe quhet shkurtimisht AMD (Age-related Macular Degeneration). Personat me kėtė sėmundje mund tė shikojnė mirė nė periferi ndėrsa nė qendėr shohin njolla tė verdha.
Vitamina D ėshtė e njohur prej kohėsh pėr tė mirat shėndetėsore, por tani njė studim tregon se kjo vitaminė gjithashtu mund tė pakėsojė edhe rrezikun e prekjes nga dėmtimi makular tek gratė nga mosha 40 deri nė 74 vjeē.
Studimi u krye nga shkencėtarė nė qendrėn mjekėsore tė Universitetit tė Nju Jorkut. Doktor Shantan Reddy, njė nga autorėt e studimit, thotė se ulja mė e madhe e rrezikut u vu re tek pacientėt qė konsumonin ēdo ditė 720 njėsi tė vitaminės D. Marrja e vitaminės D aktualisht rekomandohet 600 njėsi nė ditė. Njeriu merr vitaminė D nėpėrmjet rrezeve tė diellit, por mjekėt thonė se nė kėtė drejtim ndihmojnė edhe ushqimet e pasura me vitaminė D, si qumėshti, nėprodhimet e drithrave dhe veēanėrisht peshku. Vetėm 100 gram peshk tuna pėrmban 720 njėsi vitamine D.
Truri dhe pikėpamjet e majta apo tė djathta
Truri mund tė pėrcaktojė nėse njeriu pėrdor mė lehtėsisht dorėn e majtė apo tė djathtė, Por a luan rol truri nėse personi ėshtė i djathtė apo i majtė nė politikė?
Njė studim botuar nė revistėn Biologjia Aktuale (Current Biology) morri nė shqyrtim 90 studentė londinezė, tė cilėt i njėjtėsonin pikėpamjet e tyre nga shumė liberale nė shumė konservatore.
Skanimet e trurit zbulua se tek studentėt liberalė rajoni i trurit qė pėrpunon informacione kontradiktore ishte mė i madh. Kjo, thonė autorėt e studimit, mund tė shpjegosė tolerancėn pėr pasiguri dhe pėr mė shumė pikėpamje liberale.
Konservatorėt ishin tė prirur tė kishim njė amygdala mė tė madhe (amygdala ėshtė pjesė e trurit qė pėrpunon frikėn dhe identifikon kėrcėnimet.) Kjo i bėn ata tė jenė mė tė prirur pėr tė integruar pikėpamje konservatore.
Autorėt studimit thonė liberalizmi dhe konservatorizmi janė tė lidhura me strukturėn e trurit. Por nuk dihet nėse struktura e trurit pėrcakton politikėn apo nėse politika ndryshon strukturėn e trurit.
Facebook dhe depresioni
Fenomeni Facebook ka ndihmuar pėr tė ndryshuar gjithēka, duke filluar nga mėnyra e komunikimit e deri nė ndryshimin e regjimeve diktatoriale, si nė Egjipt. Por sė bashku me tė mirat, vijnė edhe rreziqe, paralajmėron njė shoqatė e njohur e mjekėve pediatėr nė Amerikė.
"Sa "miq" ka fėmija juaj nė Facebook? 100? 500? Mė shumė? Por ēfarė ndodh nėse femija juaj ka vetėm 10 "miq"? Tė mos kesh besim nė vetėvete, tė mos e ndjesh veten nė nė njė nivel me tė tjerėt, ėshtė gjendje e vėshtirė kur je 14 vjeē.
Akademia Amerikane e Pediatrisė, nėpėrmjet udhėzimeve tė reja tė shpallura kėto ditė, u bėn thirrje mjekėve pediatėr qė tė flasin me adoleshentėt - djem e vajza - dhe me prindėrit e tyre rreth depresionit tė mundshėm tė Facebook- ut.
Pavarėsisht nėse ky lloj depresioni ėshtė tejzgjatje e depresionit tė zakonshėm, apo njė gjendje e veēantė depresive, rreziqet e tij shihen qartė. Numri i "miqve", statusi i pėrditshėm personal dhe fotografitė e adoleshentėve duke u argėtuar, mund tė tregojnė pjesė tė realitetit tė njė fėmije qė rri i vetmuar nė njė cep tė shkollės tė mbushur me njerėz.
Nuk ka dyshim, se pėr shumė adoleshentė, Facebook ka edhe tė mira; ata zgjerojnė horizontin e tyre dhe forcojnė lidhjet shoqėrore. Por pėr fėmijėt tė prirur pėr depresion, fėmijėt tė cilėt ndjejnė se "nuk janė lartėsinė e duhur", Facebook mund tė ketė efekt tė kundėrt.
Verdhėza sėmundje qė atakon herė pas here
Ferizaj, 26 prill 2011 (Kosovapress) Koha 13:05
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/sylejman-topalli260411_thmb1.jpg
Hepatiti i tipit A, e njohur si verdhėza, ėshtė sėmundje qė herė pas here e atakon rajonin e Ferizajt. Epidemiologėt thonė se bėhet fjalė pėr njė sėmundje endemike tė pėrhershme ngjitėse, e cila manifestohet me simptoma tė lodhjes, apatisė dhe zverdhjes sė lėkurės.
Agani: Rreth 50 pėr qind e sėmundjeve ngjitėse kanė burimin nga kualiteti i dobėt i ujit
Prishtinė, 22 mars 2011 (Kosovapress) Koha 16:08
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ikshp-dita-ujit-220311_thmb1.jpg
Foto tė tjera
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ramadani-220311_thmb6.jpg
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/agani-220311_thmb6.jpg
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/dardan-gashi-220311_thmb6.jpg
Me rastin e Ditės Botėrore tė Ujit, nėn moton Ujė pėr qytetet, pėrgjigje ndaj sfidės urbane, rrjeti i organizatave jo qeveritare Ekolėvizja nė bashkėpunim me Institutin Kombėtar tė Shėndetit Publik nė Kosovė, tė martėn ka organizuar njė Tryezė me qellim tė ndėrgjegjėsimit publik pėr sfidat e cilėsisė dhe menaxhimit tė ujit, si dhe inkurajimin e autoriteteve publike, komuniteteve, shoqėrisė civile dhe individėve qė bashkėrisht tė angazhohen nė mėnyrė aktive pėr tė adresuar problemet e cilėsisė sė ujit.
Kanceri, diabeti dhe zemra, shkaktaret kryesore tė vdekjeve (http://www.botasot.info/def.php?gjuha=0&category=54&id=116445)
Sėmundjet kronike si kanceri, problemet e zemrės dhe diabeti kanė arritur nivelet e epidemisė nė shkallė globale. Kėto sėmundje sė bashku shkaktojnė mė shumė vdekje nė botė se sėmundjet ngjitėse si malarja, SIDA apo tuberkolozi.
Tė dhėnat janė bėrė tė ditura nga Organizata Botėrore e Shėndetėsisė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Anti-oksiduesit rrezikojnė ovulacionin
Uashington, 28 prill 2011 (Kosovapress) Koha 14:13
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/vitamina290411_thmb1.jpg
Rezultatet e studimit tė ri tregojnė se sasitė e mėdha tė anti-oksiduesve sikur janė vitaminat A, C dhe E, mund tė rrezikojnė ovulacionin, pėrkatėsisht pjellorinė te femrat.
Truri pjesėrisht fle edhe nė gjendje tė zgjuar
Uashington, 1 maj 2011 (Kosovapress) Koha 16:39
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/truri010511_thmb1.jpg
Deri te gjumi mund tė vijė nė pjesė tė caktuara tė trurit edhe kur pjesa tjetėr e tij ėshtė e zgjuar, thuhet nė njė hulumtim tė publikuar nė revistėn shkencore Nature.
Diabeti
http://www.botasot.info/img/9diabeti.jpg
Kjo sėmundje e ndalon organizmin tė pėrdorė nė mėnyrė korrekte energjinė qė vjen nga marrja e ushqimeve. Nė organizėm mbetet nė qarkullin shumė glukozė, gjė qė duhet tė kthehet nė burim energjie. Si pasojė diabetikėt ndiejnė lodhje. Diabeti luftohet duke ndryshuar stilin e jetesės: duke ndjekur njė dietė tė shėndetshme, duke bėrė ushtrime fizike, duke nisur njė terapi me insulinė dhe ilaēe. Nė kėtė rast, lodhja ėshtė e pranishme gjatė gjithė ditės. Personi pėrton tė lėvizė, tė hedhė kėmbėt apo tė kryejė ndonjė veprim tjetėr. Kjo mund tė jetė shenjė qė zemra juaj ka njė problem. Nė kėtė rast duhet tė konsultoheni menjėherė me mjekun. Ndoshta mund tė jetė e nevojshme tė ndryshoni mėnyrėn e jetesės, tė ndiqni njė terapi farmakologjike dhe tė bėni kontrolle tė vazhdueshme. Nė rast se lodhja nuk lidhet me asnjė nga kėto shkaqe, zgjidhja mund tė jetė shumė e thjeshtė: bėni sa mė shumė ushtrime fizike. Disa studime thonė se lodhja luftohet edhe me njė energji tė dhėnė nga njė program modest ushtrimesh. Mjaftojnė 20 minuta ecje normale nė natyrė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Kėshillat pėr reumatizmin
http://www.botasot.info/img/9kwshillat.jpg
Kremrat qė janė tė pėrbėrė me kėto lloj bimėsh kanė njė pėrdorim shumė tė lehtė, me to lyen lėkurėn nė pjesėn ku ke dhimbje para se tė vėsh kompresėn e lagur me Scheden Bitter. Pėr kompresė merret njė garzė nė madhėsi tė vendit ku e ke dhimbjen dhe e lag me kėtė lloj tretjeje bimėsh, mė pas e vendos nė vendin e dėshiruar dhe e mbėshtjell me qese najloni dhe e shtrin mirė nė mėnyrė qė tė mos depėrtojė ajri e as tė lagen apo ndoten rrobat, por pėr mė tepėr kjo mėnyrė pėrdoret pėr tė mbajtur nxehtėsinė, sepse po depėrtoi i ftohti atėherė kompresa duhet tė hiqet se nė vend tė kurojė, ajo shkakton dėme. Pėr tė ruajtur ngrohtėsinė dhe pėr tė mos lėvizur kompresa, duhet ta mbėshtjellėsh garzėn me qese najloni edhe me njė copė tė leshtė apo tė pambuktė dy apo trefish dhe ta lidhėsh me ndonjė shami apo diēka elastike qė tė mos lėvizė kompresa. Specialistėt kėshillojnė qė duke u marrė me sport tė paktėn dy herė nė javė i bėjmė mirė kockave jo vetėm duke i forcuar ato, por edhe duke ndihmuar procesin e kalcifikimit, mjaft i domosdoshėm pėr njeriun.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Pėrse jeni gjithmonė tė lodhur?
http://www.botasot.info/img/9shendetkryesore.jpg
Ndiheni tė dobėt, pa energji dhe gjallėri? Ndoshta shprehitė tuaja ditore nuk kanė ndryshuar, por sėrish ju nuk arrini tė kuptoni se cilat janė shkaqet e kėsaj lodhjeje kronike.
Mosfjetja mjaftueshėm
Kjo gjė mund tė ketė efekte negative mbi pėrqendrimin dhe punėn. Njė person i rritur duhet tė flejė 7-8 orė ēdo natė. Nuk ju zė gjumi? Pėrpiquni tė bėni njė jetė sa mė tė rregullt. Mos darkoni nė orėt e vona tė darkės, mos mbani kompjuterė e celularė nė krevat. Nėse problemi vazhdon, edhe pasi keni ndjekur kėto rregulla, atėherė konsultoheni me njė doktor: ka gjasa qė tė keni ērregullime me gjumin.
Gėrhitja nė gjumė
Ndoshta orėt e gjumit janė tė mjaftueshme, por gėrhitja gjatė natės mund tė ketė efekte negative. Bėhet fjalė pėr njė shqetėsim nė frymėmarrje gjatė gjumit, e karakterizuar nga zhurma tė padurueshme dhe mbytje. Detyroheni tė zgjoheni herė pas here nga mungesa e ajrit. Fenomeni zgjat pak sekonda, por pėrsėritet shumė herė gjatė natės, duke shkaktuar stres tė madh. Ēduhet bėrė? Nė rast mbipeshe, duhet medoemos tė dobėsoheni, tė mos pini duhan dhe tė flini me njė pajisje tė veēantė.
Marrja e njė sasie tė vogėl kalorish
Ashtu si ngrėnia e pakėt qė nuk iu jep mjaftueshėm energji, edhe konsumimi i ushqimeve tė gabuara mund tė jetė njė burim problemesh. Zgjidhja ėshtė tė ndiqni njė dietė tė ekuilibruar, qė iu ndihmon tė mbani gjatė njė dozė tė caktuar sheqernash dhe tė parashikojė humbjet. Ėshtė shumė e rėndėsishme tė hani mėngjesin. Pėrpiquni tė pėrfshini proteina dhe karbohidrate nė ēdo vakt.
Anemia
Pėr femrat ky ėshtė njė nga shkaqet kryesore tė lodhjes. Humbja e gjakut gjatė ciklit menstrual mund tė shkaktojė mungesė tė hekurit. Rruazat e kuqe tė gjakut janė shumė tė rėndėsishme sepse ēojnė oksigjenin nė inde dhe organe. Nėse keni mungesė hekuri, atėherė ndiqni njė dietė tė pasur me mish pa dhjamė (shumė i ushqyeshėm ėshtė mishi i kalit), mėlēi, aragosta, fasulet.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dredhėzat parandalojnė zhvillimin e qelizave tė kancerit
http://www.botasot.info/img/DREDHEZA.jpg
Shkencėtarėt amerikanė kanė zbuluar se dredhėzat kanė aftėsi pėr tė parandaluar zhvillimin e qelizave tė kancerit.
G. Stouner dhe N. Seram, tė cilėt kanė studiuar ndikimin e ushqimit nė zhvillimit e sėmundjeve onkologjike, kanė treguar se hulumtimet eksperimentale nė dhjetė vjetėt e fundit kanė ndihmuar nė marrjen e fakteve tė reja bindėse se dredhėzat ndihmojnė nė parandalimin e paraqitjes sė kancerit.
Ata kanė thėnė se dredhėzat dhe pėrbėrėsit e saj janė nė gjendje qė tė parandalojnė zhvillimin e qelizave tė kancerit nė kulturėn eksperimentale, duke ndikuar nė gjenet e ndėrlidhura me zhvillimin e sėmundjes.
Pėrveē kėsaj, ėshtė dėshmuar se pėrdorimi i dredhėzave nė ushqimin e kafshėve zvogėlojnė dukshėm zhvillimin e tumorit malinj. Statistikat mė tė reja tregojnė se njerėzit qė po ashtu pėrdorin dredhėza mė rrallė sėmuren nga sėmundjet onkologjike.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Etiketat e ushqimit qė konsumojmė
http://www.botasot.info/img/10ushqimet.jpg
janė gratė tė vėmendshme ndaj etiketave tė ushqimeve qė konsumojnė? Shumė pak, edhe pse studimet tregojnė se kur sheh mirė etiketat, mund tė humbasėsh peshė. Sigurisht, vetėm nė kėtė mėnyrė mund tė shohėsh se sa kalori ka produkti qė po ble, nėse ka ngjyrues artificialė apo pėrbėrės qė rrisin tej mase kilet e tepėrta. Njė studim i fundit i kryer nė Milano tregon se shumica e grave tė cilat ndjekin mė vėmendje etiketat, kanė mė shumė mundėsi tė humbasin kilet e tepėrta. Nė kėtė mėnyrė ato janė tė sigurta pėr produktet qė konsumojnė, ndryshe nga gratė e tjera, tė cilat mjaftohen duke blerė njė kos, por harrojnė se sa kalori ka ai produkt. Nga ana tjetėr, studimi tregon se ata qė kalojnė kohė duke lexuar shpjegimet e etiketave, janė mė tė favorizuar pėr sporte dhe aktivitet fizik, ndėrsa ata qė i neglizhojnė ato, kanė realisht pak shanse pėr tu holluar. Pra, kėtej e tutje kaloni mė shumė kohė nė super-market pėr tė lexuar etiketat, nė vend qė tė fusni produkte qė pėrveēse ju shėndoshin, edhe mund tju rrezikojnė jetėn, sidomos tė sėmurėve kronikė.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Medikamentet qė shkaktojnė anemi
http://www.botasot.info/img/10anemia.jpg
Tė gjitha medikamentet kanė efekte anėsore. Pėr shembull nė 8-10% tė rasteve, medikamentet qė pėrdoren nė sėmundjet e reumatizmit, japin anemi nga gjakderdhja. Nė kėto raste rekomandohet pėrdorimi i ranitalit, medikament qė pengon gjakderdhjen nga stomaku. Ulcera ėshtė njė nga arsyet e shpeshta prej anemisė nga mungesa e hekurit tek meshkujt deri nė njėfarė moshe. Pas menopauzės kėto shanse rreziku barazohen si te gratė dhe burrat. Por gjatė kohės sė lindshmėrisė, tek gratė ėshtė tipike anemia nga mitra. A sigurojnė ushqimet cilėsinė apo sasinė e gjakut? Edhe cilėsinė edhe sasinė, por cilėsia ėshtė mė e rėndėsishme, sepse pėr sasinė ekziston njė mekanizėm i autokontrollit tė organizmit. Cilėsia varet nga kėto produkte qė merren nga jashtė qė japin hekurin dhe dy vitaminat, B12 dhe acidi folik.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Dhimbjet e shpinės
http://www.botasot.info/img/10shenkryesore.jpg
Dhimbjet e shpinės llogariten si pėrvojat plot vuajtje tė shumė njerėzve dhe pėrbėjnė ndėr shkaqet mė tė shpeshta pėr tė trokitur te mjeku familjar. Kėto dhimbje janė tė pranishme para sė gjithash nė zonėn e unazave kurrizore tė mesit, mirėpo ato paraqiten edhe nė zonėn e unazave kurrizore tė qafės dhe tė kraharorit. Nė bazė tė kohėzgjatjes sė vuajtjes, dhimbjet e shpinės ndahen nė dy kategori: dhimbje akute dhe kronike. Dhimbjet akute tė shpinės zgjasin disa ditė, deri disa javė. Ato kronike mund tė zgjasin me muaj, ose edhe me vite. Fatmirėsisht ndodh rrallė qė shqetėsimet tė mbajnė kaq gjatė. Mirėpo, pikėrisht kėto raste shkaktojnė mė shumė vuajtje, tė lidhura me njė numėr tė madh bisedash tė rėnda sqaruese, me vizita mjekėsore e terapeutike. Kėtu hyjnė dhe frustrimi, ndonjėherė edhe zemėrimi me vetveten dhe me fatin e hidhur, mbase edhe zhgėnjimi lidhur me mjekėt dhe terapeutėt, tė cilėt nuk i kuptojnė ose nuk mund ti ndihmojnė dot pacientėt. Dhimbjet e shpinės janė vetėm simptoma dhe nuk thonė asgjė lidhur me prejardhjen e tyre. Ėshtė e ēuditshme qė me gjithė pėrparimet nė fushėn e mjekėsisė, shpeshherė shkaktari i kėsaj dhimbjeje nuk ėshtė pėrfundimisht i qartė.
Ndryshimi
Ndryshimi nė zhvillimin e njeriut nga katėrkėmbėsh nė ecjen vertikale ka ēmimin e tij. Dhimbjet e shpinės bėjnė pjesė nė pėrditshmėrinė normale tė njerėzve dhe pėrkundėr tė gjitha mjeteve ndihmėse teknike si dhe ngarkesave fizike nė rėnie gjatė punės, nuk vuajmė mė pak nga dhimbjet e shpinės se sa mė parė. Qartazi nuk luan kėtu rol vetėm puna e rėndė, mirėpo edhe qėndrimi trupor dhe qasja ndaj shqetėsimeve. Pėrveē kėsaj, trupi ynė vetėm pjesėrisht ėshtė i ndėrtuar pėr kohėrat moderne tė automobilave, tė uljes sė mėrzitshme nėpėr stole zyrash, tė ashensorėve, tė shkallėve vetėlėvizėse e shumė tė tjerave. Pėr njė funksionim tė mirė, trupi presupozon lėvizje dhe ngarkesa normale.
Shpina formon boshtin kryesor tė trupit tonė. Ajo mbart organin qendror drejtues, kokėn, dhe veē kėsaj, pėrmban njė konstruksion tė tėrė nė formėn e palcės kurrizore dhe rrėnjėsh nervore dalėse. Kockat, muskujt, ligamentet dhe nervat bashkėpunojnė pandėrprerė nė njė formė mbresėlėnėse gjatė ēdo lėvizjeje. Kė mund ta ēudisė fakti qė nė kėtė konstruksion aq shpejt mund tė shfaqet ndonjė ērregullim dhe qė shkaku i tij do tė mund tė jetė aq kompleks?
Kohėzgjatja
Nė bazė tė kohėzgjatjes sė tyre dhimbjet e shpinės ndahen nė akute dhe kronike. Definicioni i kohėzgjatjes sėshtė gjithmonė unik. Te dhimbjet e kryqeve si akute vlen njė kohėzgjatje nėn 6 javė, ndėrsa mbi 6 javė si kronike. Sipas rastit, mund tė flitet edhe pėr dhimbje subakute tė shpinės (me kėtė nėnkuptohet njė kohėzgjatje e vuajtjes nga 6 deri nė 12 javė). Gjithsesi, lidhur me ndarjen, nė pėrditshmėrinė klinike vendos mė pak njė kohėzgjatje rigorozisht e pėrfunduar. Shumė mė e rėndėsishme ėshtė rrjedha dhe tendenca e shqetėsimeve. Dhimbjet qė pas disa javėsh fashiten ngadalė, ende vlejnė si akute, madje edhe atėherė kur vazhdojnė pėr shtatė ose tetė javė. Edhe dhimbjet e qafės ndahen nė akute dhe kronike. Nė bazė tė pėrmirėsimit spontan, kryesisht tė ngadaltė, nė krahasim me dhimbjet e kryqeve, kufiri ėshtė kryesisht dy deri tre muaj. Dallimi midis akutes dhe kronikes pėrbėn njėrin ndėr kriteret themelore nėse dhe sa sqarime tė tjera janė tė domosdoshme. Kėshtu, shpina duron gjatė gjithė jetės ngarkesa tė mėdha. Ndėrsa dhimbjet e kryqeve, tė pandryshueshme ose tė pėrkeqėsuar, tė cilat, me ose pa terapi, qė zgjasin mė shumė se sa gjashtė javė, duhen sqaruar mė tej nga mjeku familjar ose specialisti. Pėr dhimbjet e qafės vlen i njėjti rregull, pas rreth dy deri tre muaj. Dhimbjet akute nė regjionin e kryqeve fashiten sėrish nė mėnyrė spontane ose nėn efektin e terapisė nė 80 deri 90 pėr qind tė rasteve me ose pa radiografi.
Shkaktarėt
Si shkaqe tė dhimbjeve tė shpinės pėrmenden shpesh ndryshimet degjenerative, domethėnė reaksionet amortizative (nga shkėrmoqjet) nėpėr nyjat kurrizore, si dhe statika
e gabuar. Veēanėrisht te nyjat e vogla kurrizore (nyjat facete), mund tė paraqiten shqetėsime, tė cilat kanė njė ndikim tė ngjashėm me njė artrozė nė nyjen (kyēin) e gjurit ose tė legenit. Statika e gabuar vjen nė shprehje pėr shembull: nė rastin e njė shpine tė sheshtė, tė rrumbullakėt, madje te njė pėrkulje anėsore e shtyllės kurrizore. Segmente tė shtyllės kurrizore me diskun ndėrunazor dhe me dy shkarje disqesh: pjesa e brendshme e
butė e diskut ndėrunazor shpėrthen jashtė dhe ushtron trysni mbi kanalin spinal dhe mbi rrėnjėt nervore, duke ēuar te njė zėnie pisk e tyre. Nė pėrgjithėsi kėto lloj ndryshimesh luajnė njė rol shumė mė tė vogėl nga sa mendohet zakonisht. Vetėm nė njė masė shumė tė theksuar ose si pasojė e ndonjė sėmundjeje tjetėr ato janė pėrgjegjėse tė vėrteta pėr shqetėsimet. Nė rastin e zhvillimit tė dhimbjeve kronike, njė rol tė madh luan dhe gjendja sociale dhe profesionale. Kėshtu pėr shembull, stresi dhe pakėnaqėsia nė vendin e punės, por edhe qėndrimet e pafavorshme trupore gjatė punės si dhe duhanpirja, shpien nė ndryshime tė theksuara degjenerative nė njė zonė lumbale tė shtyllės kurrizore. Si tė tilla pėrmenden: formėsimi i njė mbėrthecke kockore, artroza e nyjave (kyēeve) tė vogla kurrizore, qė pėrkundėr stadit tė pėrparuar mund tė jenė pa dhimbje, ngushtim i disqeve ndėrunazore.
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
Qarqet mjekėsore debatojnė se sa duhet tė jetė sasia e kripės nė ushqim
Njė studim i ri botuar nė njė revistė tė njohur mjekėsore amerikane arrin nė pėrfundimin se dieta me pak kripė mund tė ēojė nė sėmundje tė zemrės. Zyrtarėt amerikanė tė shėndetit publik thonė se amerikanėt pėrdorin shumė kripė nė ushqime. Studimi i fundit ka shkaktuar debate rreth kėsaj ēėshtjeje.
Polemika filloi kur studimi i publikuar nė Revistėn e shoqatės amerikane tė mjekėsisės, JAMA, i kundėrshtoi kėshilla nga zyrtarėt e shėndetit publik dhe specialistėt pėr sėmundje zemre, dhe rekomandoi konsumin e kripė.
Studimi pėrfshiu mė shumė se 3.600 burra dhe gra dhe i vėzhgoi ata pėr tetė vjet deri sa pjesmarrėsit mbushėn 49 vjeē. Kur tė dhėnat u analizuan, u vu re se ata qė kishin konsumuar sasi mė tė ulėt tė kripės kishin mė shumė gjasa tė vdisnin nga sėmundje kardiovaskulare. Sipas studimit, konsumi i kripės shkaktoi tensionin tė lartė tė gjakut pėr rreth 2.000 pjesėmarrės.
Ky studim u prit mirė nga industria amerikane e prodhimti tė kripės. . Lori Roman ėshtė presidente e Institutit tė Kripės, qė kryen kėrkime pėr kėtė industri.
"Dėshmitė vazhdojnė tė rriten ... se pakėsimi i natriumit mund tė jetė i dėmshėm, dhe se pakėsimi i kripės nė ushqim si njė strategji pėr tė ulur presionin e gjakut nuk ėshtė zgjidhja mė e mirė."
Qendra amerikane pėr Kontrollin dhe Parandalimin e Sėmundjeve , e kritikoi hapur studimin mbi kripėn, diēka qė kjo agjenci federale rrallė bėn. Doktor Peter Briss pranė kėsaj agjencie, thotė studimi nuk ndryshon provat qė flasin kundėr pėrdorimit tė kripės.
"Kripa rrit presionin e gjakut dhe kjo rritje ēon nė sėmundje kardiovaskulare."
Dr Briss thotė se studimi u krye mes njė numėri tė pakėt njerėzish dhe pjesmarrėsit ishin relativisht tė rinj nė moshė. Ai shton se disa nga pjesėmarrėsit qė kanė vdekur kanė qenė duhanpirės. Dr Briss thotė se nuk ka prova se pakėsimi i kripės nė ushqim ėshtė i dėmshėm. Kėsaj pikėpamjeje i bėn jehonė edhe doktor Stephen Havas, ekspert pėr sėmundje kardiovaskulare.
"Studimi duhet parė nė kontekstin se sa shumė prova ekzistojnė. Organizata Botėrore e Shėndetėsisė u referohet provave mbi efektet e dėmshme tė natriumi duke i quajtur "pėrfundimtare."
Nė studimet mjekėsore, fjala "pėrfundimtare" pėrdoret rrallė. Nė Shtetet e Bashkuara, paralajmėrimet nė paketat e cigareve thonė se duhani "mund" tė shkaktojė dhe nuk thonė "shkakton" kancer tė mushkėrive dhe sėmundje tė zemrės. Por njė shumicė mjekėsh janė dakord se pėrdorimi i kripės mė shumicė nė ushqim shkakton sėmundje kardiovaskulare.
Zyrtarėt amerikanė tė shėndetit publik thonė se kufiri i sipėrm i marrjes sė kripės duhet tė jetė 2300 miligram nė ditė. Shoqata Amerikane e Zemrės thotė se ky nivel duhet tė jetė jo mė i lartė se 1500 miligram.
Instituti i Kripės thotė se 2300 miligram ėshtė shumė pak.
Lori Roman e kėtij instituti thotė:
"Njerėzit duhet tė marrin diku mes 2500 dhe 4500 miligram kripė nė ditė dhe kjo ėshtė shumė normale dhe e natyrshme."
Dr Stephen Havas i Qendrės Mjekėsore pranė universitetit tė Marilandit thotė:
"Ju rrezikoheni nga njė goditje nė zemėr ose nė tru, nėse konsumoni mė shumė kripė siē ėshtė duke rekomanduar Instituti i Kripės."
Sa pėr studimin, Dr Havas thotė se ėshtė i dobėt dhe metodologjia e tij me tė meta. Zyrtarėt e shėndetit publik janė tė shqetėsuar sepse studimi ėshtė botuar nė njė revistė prestigjioze mjekėsore.
Dr Stephen Havas thotė:
"Studimi vetėm ngaterron publikun. Nuk duhej tė ishte shpallur dhe sigurisht nuk duhej tė ishte botuar nga njė revistė prestigjioze."
Instituti I Kripės thotė se do tė dėshironte pėrsėritjen e njė studimi tė tillė. Ndėrkohė, qarqet mjekėsore kėmbėngulin se njerėzit duhet tė kufizojnė pėrdorimin e kripės, duke ndjekur njėkohėsisht njė dietė tė shėndetshme, ushtrime fizike dhe nėse mbipeshė, tė humbasin tė paktėn disa nga kilogramet e tė tepėrta
http://www.botasot.info/logo.gif (http://www.botasot.info/index.php)
OKB: Sėmundjet kronike, jo-ngjitėse mė vdekjeprurėset nė botė
http://www.botasot.info/img/Vaccine_1111_480.jpg
Sėmundjet kronike jo infektive si kanceri, sėmundjet e zemrės, infarkti, dhe diabeti janė nė rritje dhe po shkaktojnė vdekjen e shumė personave nė vendet me tė ardhura tė ulėta ose mesatare, thuhet nė njė raporti tė ri tė Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė. Raporti i Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė mbi sėmundjet vdekjeprurėse thotė se nė vitin 2008, mė shumė se 63 pėr qind e atyre qė vdesin nė mbarė botėn, mė shumė se 36 milionė njerėz, nga sėmundjet jo infektive. Nė raport thuhet se 80 pėr qind e kėtyre vdekjeve janė raportuar nė vendet nė zhvillim.
Organizata Ndėrkombėtare e Shėndetėsisė tha se sėmundjet ngjitėse si sida dhe turbokulozi nuk janė sėmundje qė pėrbėjnė kėrcėnimin mė tė madh global tė shėndetit publik. Kėrcėnimi mė i madh vjen nga sėmundjet jo ngjitėse tė cilat shpesh shkaktohen nga dieta e varfėr dhe stili i jetės, ndikimi i mjedisit ose pėrbėrja gjenetike.
Nė shumė pjesė tė botės, numri i rasteve tė sėmundjeve jo ngjitėse po rritet, dhe abuzimi i duhanit dhe alkoolit vetėm se kanė rritur kėtė problem.
Organizata Ndėrkombėtare e Shėndetėsisė thotė se miliarda dollarė tė shpenzuara ēdo vit pėr trajtimin e sėmundjeve kronike si kanceri, sėmundjet e zemrės dhe diabeti po i shtyjnė miliona njerėz nė vendet nė zhvillim poshtė kufirit tė varfėrisė.
Drejtoresha e pėrgjithshme e Organizatės Ndėrkombėtare tė Shėndetėsisė, Margaret Ēen, thotė se duhet ti kushtohet vėmendje mė e madhe lidhjes mes kėtyre sėmundjeve vdekjeprurėse dhe mirėqenies ekonomike tė popullsisė sė vendeve me tė ardhura tė ulėta dhe mesatare.
Pėr disa vende nuk ėshtė ekzagjerim tė thuhet se ato janė nė njė situatė, e cila pritet tė shndėrrohet nė katastrofė pėr shėndetin, shoqėrinė dhe ekonomitė kombėtare. Sfida e luftimit tė sėmundjeve jo-ngjitėse ka marrė dimensione tė paprecedentė.
Ekspertėt thonė se ndryshimet demografike janė shkaku kryesor i sėmundjeve jo-ngjitėse. Nė shumė vende nė zhvillim, popullsia po rritet dhe plaket me shpejtėsi, si dhe po pėrqafon mė shumė stilin urban tė jetės.
Eksperti i sėmundjeve kronike, Dr. James Hospedales, thotė se problemi nga sėmundjet jo ngjitėse ėshtė mė i pėrhapur se sa ēmendojnė njerėzit. Ai thotė se ato janė problem madhor nė vende tė mėdha si Shtetet e Bashkuara, India, Kina, mbarė Amerika Latine dhe rajoni i Mesdheut.
Ndėrkohė qė sėmundjeve ngjitėse u kushtohet mė shumė vėmendje nė Afrikė, Organizata Ndėrkombėtare e Shėndetėsisė pėrllogarit se aty nga viti 2020 sėmundjet kronike do kalojnė sėmundjet ngjitėse pėr nga numri i vdekjeve qė shkaktojnė nė shumė vende tė Afrikės.
Dr. Hospedales vuri nė dukje se nė vendet e vogla si Trinidadi dhe Tobago ose Barbadosi, kostoja e shėndetit publik pėr trajtimin e tensionit tė lartė dhe diabetit ėshtė rritur mes 5 dhe 8 pėr qind tė prodhimit tė brendshėm tė kėtyre vendeve.
Kjo nuk ėshtė e qėndrueshme, dhe nėse vazhdon, mund tė shkatėrrojė shėrbimet shėndetėsore nė shumė vende. Nuk mund tė presim deri nė zgjidhjen e problemit tė virusit hiv dhe malaries. Varet nga ne. Nė fakt, njė nga kontribuuesit e mėdhenj tė rritjes sė turbokulozit nė disa vende ėshtė rritja e diabetit dhe obezitetit, kėshtu qė ekziston njė lidhje mes diabetit dhe turbokulozit.
Dr. Hospedales thotė se udhėheqėsit e disa vendeve me tė ardhura tė ulėta dhe mesatare kanė filluar ta kuptojnė se politikat kombėtare tė shėndetėsisė duhet tė pėrqendrohen mė shumė nė parandalimin e sėmundjeve.
Ai thotė se kėta udhėheqės e kanė kuptuar se dieta e thjeshtė dhe ndryshimet nė stilin e jetės mund tė ulin faktorėt e rrezikut pėr infarkt, kancer, diabetin dhe sėmundjet kronike tė frymėmarrjes si azma dhe bronkiti.
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė pėrllogarit se mbi 30 milionė jetė mund tė shpėtohen nė 10 vitet e ardhshme nga marrja e masave tė thjeshta, si pakėsimi i nivelit tė kripės me 15 ose 20 pėr qind, pakėsimi i sasisė sė duhanit dhe rritja e numrit tė njerėzve tė cilėt janė nė rrezik nga infarkti qė ėshtė i shėrueshėm pėrmes trajtimeve parandaluese. Kėto tre masa mund tė shpėtojnė 30 milionė jetė nė 10 vitet e ardhshme.
Zyrtarėt e Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė thonė se raporti i agjencisė sė OKB-sė mbi sėmundjet jo ngjitėse, me vlerėsimin e tij tė sėmundjeve jo ngjitėse nė ēdo vend, ka pėr qėllim edukimin e atyre qė bėjnė politikat, industrisė, udhėheqėsve tė shoqėrisė civile dhe publikut rreth nevojave pėr njė pėrgjigje tė koordinuar ndaj kėtyre kėrcėnimeve tė shėndetit publik.
Nė muajin shtator Asambleja e Pėrgjithshme e OKB-sė do tė organizojė takimin e parė tė nivelit tė lartė mbi Parandalimin dhe Kontrollimin e Sėmundjeve Jo-ngjitėse nė Nju Jork.
Bota Sot
Zbulim i rėndėsishėm shkencor rreth virusit HIV
http://www.botasot.info/img/AIDS_1.jpg
Njė person qė ėshtė i infektuar me virusin HIV mund tė reduktojė pėrhapjen e kėtij virusi te personat e tjerė tė pa-infektuar nėse pacientit i jepen medikamente anti-retrovirale, menjėherė.
Kombet e Bashkuara kanė njoftuar se barėrat anti-retrovirale mund tė reduktojnė rrezikun e infektimit deri nė 96 pėrqind, sipas njė trajtimi qė ėshtė bėrė nė mė shumė se 1700 ēifte nė Afrikė, Azi, Ameriken Latine dhe nė SHBA.
Majkell Sidibe, Drejtori Ekzekutiv i Programit tė Pėrbashkėt tė OKB-sė rreth HIV/SIDA-s, ka thėnė se rezultat tregojnė njė zbulim tė madh.
Drejtoresha e Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė, Maregaret Ēan, ka thėnė se trajtimet janė njė zhvillim tejėt i rėndėsishėm, sepse ne e dijmė qė transmetimet seksuale pėrbėjnė rreth 80 % tė tė gjitha infektimeve tė reja.
Kombet e Bashkuara planifikojnė qė tė organizojnė njė konferencė pėr tė diskutuar kėto trajtime.
Bota Sot
Tumori u qėndron larg vegjetarianėve
http://www.botasot.info/img/BJCCoverSmall.jpg
Tė gjithė kemi dėgjuar dhe kemi lexuar shpesh se tė hash shumė fruta dhe perime i bėn mirė shėndetit. Tani, njė studim madhėshtor tregon qė kjo jo vetėm ėshtė e vėrtetė, por siguron se tė gjithė ata qė bėjnė njė dietė vegjetariane kanė mė pak probabilitet pėr tu sėmurur nga kanceri, nė krahasim me ata qė kryejnė njė dietė me bazė mishi. Nuk ėshtė hera e parė qė njė konfirmim i kėtij lloji vjen nga komuniteti shkencor ndėrkombėtar, por risia qėndron pikėrisht nė faktin se ky ėshtė njė studim kaq i gjerė dhe i tejzgjatur nė kohė mbi kėtė ēėshtje. Rezultatet janė gjithmonė befasuese: vegjetarianėt kanė 45 pėr qind mundėsi mė pak qė tė sėmuren nga kanceri nė gjak dhe 12 pėr qind mė pak mundėsi pėr tu prekur nga ēdo lloj kanceri, nė krahasim me ata qė ndjekin njė dietė ushqimore tė pasur me mish. I publikuar nė British Journal of Cancer dhe i shpėrndarė gjerėsisht nė shtypin kombėtar britanik, studimi ka ndjekur gjendjen shėndetėsore tė 61 mijė personave pėrgjatė 12 viteve. Kėrkimet e mėparshme kishin treguar se mishi mund tė rrisė rrezikun pėr tu prekur nga kanceri i zorrėve, kėshtu qė rezultatet tona janė shfaqur vėrtet bindėse nga ky kėndvėshtrim, shpjegon pėr tė pėrditshmen londineze Guardian, doktoresha Naomi Allen, kėrkuese nė qendrėn pėr kėrkimet ndaj kancerit nė Oksford dhe bashkautore e kėtij raporti. Por nuk e dimė pėrse kanceri nė gjak ka njė pėrqindje kaq tė ulėt te vegjetarianėt. Diferenca, me rreth 45 pėr qind mundėsi mė pak pėr tu sėmurė, ėshtė e madhe dhe i pėrket si leucemisė, ashtu edhe llojeve tė tjera tė kancerit nė gjak. Jo vetėm kaq, por kush ushqehet me perime, fruta dhe peshk, duke evituar krejtėsisht mishin, ka edhe 12 pėr qind rrezik mė pak pėr tu prekur nga ēdo lloj tumori tjetėr, tregon studimi qė, pėr nga pėrmasat, ėshtė vėrtet gjigant. Janė tė dhėna shumė domethėnėse, edhe pse duhen analizuar me kujdes, sepse bėhet fjalė pėr studimin e parė nė kėto pėrmasa tė kėtij lloji. Kemi nevojė pėr tė tjera studime dhe pėr tė ditur mė shumė. Pėr shembull, duhet tė zbulojmė se cili aspekt i njė diete me bazė perimesh, frutash dhe peshku tė mbron nga kanceri. Pėr mė tepėr duhet tė gjejmė edhe se si influencon pozitivisht njė dietė vegjetariane, ashtu siē influencon negativisht njė dietė me bazė mishi, tregon doktoresha Allen. Studimi ėshtė pjesė e njė projekti ndėrkombėtar shumė afatgjatė, i quajtur "European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition", qė do tė zhvillohet nė Oksford dhe nė qendra tė tjera kėrkimi mbi kancerin. Megjithatė, studime tė tjera kanė treguar se tė hash mish, ose mė mirė tė hash shumė mish, mund tė jetė vėrtet e dėmshme, jo vetėm pėr shėndetin e njerėzve, por edhe pėr atė tė planetit. Kėshtu, vitin e kaluar, njė raport i komisionit tė OKB-sė mbi ndryshimet klimatike ka bėrė thirrje pėr tė hequr dorė nga mishi tė paktėn njė herė nė javė, sepse nga prodhimi i tij nėpėr stabilimente, emetohet njė e pesta e gazrave tė dėmshėm nė atmosferė. Po ashtu, njė raport i World Cancer Research Found, rreth dy vjet mė parė, ka rekomanduar tė mos hamė mė shumė se 300 gramė mish nė javė, pėr shkak tė njė raporti mes njė diete tė pasur me mish dhe kancerit tė zorrės sė trashė. Edhe nė vitin 2005, njė studim i financuar nga Medical researc Council dhe nga International Agency for Research Cancer, ka treguar se tė hash dy porcione mish nė ditė, ekuivalenti i njė panineje me proshutė dhe njė bifteku, rrit me 35 pėr qind rrezikun e kancerit tė zorrėve.
Studimet kanė treguar gjithashtu se eskimezėt, qė kryesisht jetojnė me mish dhe me dhjamėra, plaken shpejt. Kirgezėt, njė fis lindor rus shtegtarėsh, qė jetojnė kryesisht me mish, maturohen shpejt dhe nė tė njėjtėn kohė vdesin herėt. Ata rrallė e kalojnė moshėn e tė dyzetave. Nga ana tjetėr, studimet e antropologėve tė kulturave jomishngrėnėse kanė dokumentuar shėndetin, qėndrueshmėrinė dhe jetėgjatėsinė qė gėzojnė njerėz tė tillė si fisi hunzas nė Pakistan, tribuja otomi (vendasit e Meksikės) dhe popujt vendas tė jugperėndimit amerikan. Nuk ėshtė e pazakontė pėr fise tė tilla tė kenė individė tė shėndetshėm dhe aktivė qė jetojnė 110 vite e mė shumė. Statistikat botėrore tė shėndetit, nė mėnyrė tė vazhdueshme tregojnė qė kombet, tė cilat konsumojnė mė shumė mish, kanė prekshmėri mė tė madhe nga sėmundjet (e zemrės, kancerit), ndėrsa grupet e vegjetarianėve nė vende tė ndryshme kanė shkallė prekjeje mė tė vogėl. Shumė studime, nė fakt, kanė treguar se vegjetarianėt janė mė tė fortė, mė tė shkathėt dhe janė mė tė durueshėm se mishngrėnėsit. Dr. H. Schouteden i Universitetit tė Belgjikės kreu teste pėr tė krahasuar qėndrueshmėrinė, forcėn dhe shpejtėsinė e marrjes sė vetes nga lodhja te vegjetarianėt dhe mishngrėnėsit. Zbulimet e tij treguan qė vegjetarianėt ishin plotėsisht superiorė nė tė tria karakteristikat. Nė testet e qėndrueshmėrisė tė kryera nė Universitetin Yale mbi atletėt, instruktorėt, doktorėt dhe infermierėt, u gjet qė vegjetarianėt kishin dy herė mė shumė qėndrueshmėri se mishngrėnėsit. Instituti Amerikan Kombėtar i Shėndetit, nė njė studim tė kohėve tė fundit me 50000 vegjetarianė, zbuloi qė ata jetojnė pėr njė kohė mė tė gjatė, kanė raste mė tė pakta tė sėmundjeve tė zemrės dhe raste tė rralla tė kancerit, krahasuar me amerikanėt qė hanė mish.
Bota Sot
Nė Shtetet e Bashkuara fillon njė fushatė kundėr mbipeshės tek fėmijėt
Zėri i Amerikės E hėnė, 16 Maj 2011
http://www.sloveniaholidays.com/img/client/center-za-zdravo-hujsanje-body-creator-obala-in-kras-6_clientHome.jpg
Nė Shtetet e Bashkuara ka filluar njė fushatė kundėr mbipeshės tek fėmijėt. Me kėtė rast, nė disa shkolla amerikane janė vendosur kamera qė regjistrojnė dhe llogarisin kaloritė qė merr ēdo fėmijė nga dreka qė ha nė shkollė.
Ky ėshtė njė projekt dy-milionė dollarėsh, i financuar nga Departamenti amerikan i Bujqėsisė, i cili po zbatohet nė 5 shkolla fillore nė San Antonio tė Teksasit. Kamerat, me pėrmasat afėrsisht sa njė elektrik dore drejtohen vetėm nga pjata me ushimin dhe nuk fotografojnė fėmijėt.
Studjuesit thonė se rreth 90 pėr qind e prindėrve kanė dhėnė lejen qė tė regjistrihet sasia e ushqimit qė hanė fėmijėt nė shkollė. Statistikat e Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė treguan nė vitin 2007 se Shtetet e Bashkuara janė vendi i 9-tė nė botė ku obeziteti ėshtė problem.
Mbi dy tė tretat e tė rriturve nė Shtetet e Bashkuara janė mbipeshė, dhe mbi njė e treta janė obezė, sipas njė Studimi Kombėtar pėr shėndetin dhe ushqyerjen, qė u krye nė Shtetet e Bashkuara nė vitet 2007-2008.
Trajtimi i hershėm kufizon pėrhapjen e virusit HIV
http://www.botasot.info/img/48hiv48.jpg
Njerėzit e infektuar me virusin HIV, sa mė shpejt qė ta fillojnė trajtimin aq mė mirė pėr ta dhe pėr tė tjerėt. Njė studim i ri tregon se trajtimi i hershėm redukton shumė rrezikun qė partneri i njė personi tė infektuar tė marrė virusin HIV qė shkakton sėmundjen e Sidės. Doktor Antoni Fauēi punon pėr Institutet Kombėtare Amerikane tė Shėndetėsisė tė cilat financuan studimin e ri mbi trajtimin e virusit HIV.
"Shumė studime kanė treguar se sa mė herėt tė fillojė trajtimi, aq mė i efektshėm mund tė jetė ai pėr personin e infektuar. Ky studim tregon se trajtimi i hershėm ndihmon nė mos-transmetimin e virusit tek partneri.
Studiuesit nuk mund tė thonė nėse rezultatet do tė ishin tė njėjta pėr homoseksualėt, meqenėse shumica e ēifteve qė morėn pjesė nė studim ishin heteroseksualė. Studimi u krye nė Botsvanė, Brazil, Indi, Kenia, Malaui, Afrikėn e Jugut, Tailandė, Shtetet e Bashkuara dhe Zimbabve. Aty u pėrfshinė gati dy mijė ēifte tė ndarė nė dy grupe.
Nė njėrin grup, burri apo gruaja e infektuar merrnin njė kombinim tre ilaēesh anti-retrovirale menjėherė pas diagnostikimit me virusin HIV. Nė grupin tjetėr, partnerėt e infektuar e filluan trajtimin e ilaēeve pas shfaqjes sė simptomave tė Sidės. Studiuesit thonė se tė dy grupet morėn kujdes dhe kėshillim tė njėjtė pėr virusin HIV.
Studimi filloi nė vitin 2005 dhe do tė zgjaste deri nė vitin 2015, por studiuesit e ndaluan atė mė herėt sepse rezultatet ishin tė qarta. Vetėm njė rast infektimi u njoftua nga ēiftet qė e kishin filluar trajtimin menjėherė. Doktor Fauēi thotė se trajtimi i hershėm ēoi nė pakėsimin me 96 pėr qind tė pėrhapjes sė virusit HIV tek partnerėt e painfektuar.
"Kjo ėshtė njė provė e fuqishme qė do tė ndikojė tek formulimi i udhėzimeve dhe politikave globale nga organizatat ndėrkombėtare qė ndihmojnė me ilaēe vendet e botės nė zhvillim.
Studimi tregon vlerėn e testimit dhe trajtimit tė virusit HIV para se njė person tė sėmuret deri nė atė shkallė sa tė ketė nevojė pėr ndihmėn e mjekut. Por nė shumė vende, buxheti pėr shėndetin publik ėshtė i kufizuar. Nė Afrikėn nėn-sahariane, rajoni mė i prekur nga Sida nė botė, vetėm njė e treta e atyre qė kanė nevojė pėr trajtim arrijnė ta sigurojnė atė.
Ilaēet anti-retrovirale e mbajnė virusin nėn kontroll. Kur njerėzit e fillojnė trajtimin, ata duhet ta vazhdojnė atė ēdo ditė gjatė gjithė jetės sė tyre.
Bota Sot
Muzikė dhe buzėqeshje pėr tė ulur tensionin
http://www.botasot.info/img/Smile.jpg
Kėnga dhe tė qeshurat na bėjnė tė kemi frymėmarrje mė tė mirė, kjo ka efekte pozitive edhe mbi tensionin e lartė tė gjakut
Tė dėgjosh muzikė, tė kėndosh fraza dhe tė qeshėsh shumė, sipas asaj qė kanė nxjerrė disa studiues tė universitetit tė Osakės, jo vetėm qė na shėrbejnė pėr tė ngritur humorin, por edhe pėr tė mbajtur nėn kontroll tensionin e lartė tė gjakut, sidomos te personat qė lidhet me gjendjen e tyre emocionale. Studimi i paraqitur kohėt e fundit nė Atlanta gjatė konferencės sė American Heart Association ka treguar nė fakt se pacientėt qė merrnin pjesė nė seanca shoqėruar me kėngė dhe buzėqeshje regjistronin njė ulje tė presionit tė gjakut jo vetėm pėr momentin, por edhe pėr njė periudhė kohe qė shkonte rreth njė muaj.
Studimi
Kėrkimi qė pėrfshin rreth 80 tė rritur tė ndarė nė tre grupe, pėr njė orė ēdo dy javė, morėn pjesė pėr njė total rreth 3 muajsh nė seanca ku kėndonin dhe dėgjonin muzikė, ose merrnin pjesė nė ndonjė sit-com dhe merrnin pjesė nė seancat e jogės dhe tė qeshurės, njė praktikė qė shfrytėzon aktivitetin e tė qeshurit si ushtrim qė i bėn mirė frymėmarrjes. Grupi i fundit, qė duhej marrė si gur krahasimi, nuk do tė kryente asnjė aktivitet tė veēantė. Te pjesėmarrėsit e grupeve tė muzikės dhe tė qeshurave kėrkuesit kanė regjistruar menjėherė pas ēdo seance, njė ulje mesatare tė tensionit respektivisht me 6 e 7 mmHg. Ky benefit mbahej edhe nė pėrfundim tė periudhės sė studimit, kur vlerat mesatare tė tensionit ishin mė tė ulėta rreth 5 mmHg. Nuk e dimė mirė pėrse ndodh kjo. Njė e dhėnė interesante ėshtė se nivelet e kortizolit, hormonit tė prodhuar nė gjendje stresi, ulej ndjeshėm tek ata qė merrnin pjesė nė seanca muzike dhe tė qeshurash. Kjo ndoshta ndikon nė ēlodhjen dhe uljen e tensionit, por duhen tė tjera studime pėr tė kuptuar mė mirė kėtė fenomen saktėson Eri Eguchi, kėrkuese nė Universitetin e Osakės dhe autorja kryesore e studimit.
Frymėmarrja dhe tensioni
Nė tė vėrtetė, studime tė tjera nė tė kaluarėn kanė hetuar pėr njė lidhje tė mundshme mes muzikės, frymėmarrjes dhe hipertensionit. Njė grup i drejtuar nga Pietro Amedeo Modesti, docent i sėmundjeve tė brendshme nė Universitetin e Firences, njė vit mė parė publikoi nė Journal of Hypertension njė kėrkim ku tregohej se pėr njė orė nė ditė ushtrime me frymėmarrjen shoqėruar nga muzika qė tė pėlqen reduktonte me rreth 5 mmHg tensionin e gjakut nė 24 orė, efekt ky qė nuk ndryshonte pėr tė 6 muajt e studimit. Ēelėsi i tė gjithė kėsaj, ėshtė frymėmarrja, shpjegon Modesti. Muzika vetėm nuk mjafton. Edhe nė studimin japonez gjithēka duhet shoqėruar me muzikė, pasi kėshtu mund tė sinkronizosh edhe frymėmarrjen. Kėshtu, nė revistėn Arthritis Care & Research, shkruhet edhe pėr rastin kurioz tė njė pacienti me tension tė lartė gjaku tensioni i tė cilit, u ngrit shumė pėrpara njė operacioni nė gju, u ul me ndihmėn e aktivitetit qė lidhej me kėngėn nga vetė pacienti. Por si mund tė shpjegohen kėto tė dhėna? Sipas studimit italian, njė ritėm i ngadaltė dhe i kontrolluar frymėmarrjeje do tė influenconte nė sistemin nervor simpatik pėrgjegjės pėr ngritjen e tensionit tė gjakut. Nė veēanti ka njė rritje tė sensibilitetit tė sistemeve qė mbajnė tė monitoruar tensionin qė rikthehet tė funksionojė nė mėnyrė efiēente. Ky do tė ishte motivi qė duke rregulluar frymėmarrjen mund tė kemi njė efekt pozitiv mbi tensionin.
Ilaēet dhe sjellja
Por gjithsesi, kjo nuk do tė thotė se duhet tė lėmė pa pirė ilaēet kundėr tensionit tė lartė tė gjakut. Teknikat e frymėmarrjes ndoshta tė shoqėruara nga muzika, vetėm mund tė japin njė ndihmė pėr tė mbajtur nėn kontroll tensionin. Pėr mė tepėr, ata kontribuojnė nė sensibilizimin e pacientit pėr tė vlerėsuar faktorėt e rrezikut ndaj tė cilėve ėshtė i ekspozuar dhe pėr ti kushtuar mė shumė rėndėsi stilit tė jetesės qė ėshtė mė mirė tė adaptohen si dieta dhe ushtrimet fizike. Me njė trajtim qė lidhet me sjelljen si kėnga dhe frymėmarrja ėshtė e mundur tė modifikohen reflekset kardiovaskulare dhe tė fuqizohet kura farmakologjike pėr tė reduktuar tensionin. E rėndėsishme ėshtė se kėto strategji terapeutike tė ndiqen me kujdes dhe rregull nga pacienti. Kėshtu, muzika dhe aktiviteti nė grup mund tė ndihmojė. Kėrkuesit italianė kanė vizatuar edhe profilin psikologjik tė pacientit qė mund tė pėrfitojė mė shumė nga kėto sjellje: duhet tė pėrqendrohet mė shumė te vetja dhe tė shfrytėzojė sa mė mirė virtytet terapeutike tė muzikės dhe frymėmarrjes.
Bota Sot
Mushkonjat, ja pėrse na pickojnė
http://www.botasot.info/img/mushkonja.jpg
Mushkonjat pėlqejnė tė pickojnė meshkujt e gjatė dhe femrat e shėndosha, ndėrsa 14 persona nė 100 janė imunė. Njė studim i universitetit Aberdeen tė bėrė nė brigjet e liqenit tė famshėm Loch Ness ka treguar se insektet i zgjedhin viktimat e tyre, pasi tėrhiqen nga substancat e prodhuara nga lėkura dhe nga frymėmarrja
Nuk ėshtė fare ēėshtje gjaku, pasi jemi mėsuar shpesh tė dėgjojmė se ata qė i pickojnė mė shumė mushkonjat e kanė gjakun e ėmbėl. Nė tė vėrtetė, janė tė tjera arsyet qė i shtyjnė kėto insekte tė pickojnė mė shumė disa persona nė krahasim me disa tė tjerė. Kėshtu kėrkuesit suedezė tė Universitetit tė Aberdeen, pėr shembull, kanė zbuluar se mes viktimave tė dashura tė insektit qė mbretėron gjatė gjithė verės, janė gratė e shėndetshme dhe burrat e gjatė. Por ndėrkaq, ka edhe tė tjerė qė janė me fat, pasi nuk preferohen fare prej tyre. Rezultatet paraprake tė studimit skocez, tė publikuara nga Daily Telegraph, janė fryt i njė eksperimenti tė bėrė te 300 persona spektatorė dhe konkurrentė, qė merrnin pjesė nė njė garė nė brigjet e liqenit Loch Ness, i famshėm pėr pėrqendrimin e madh tė mushkonjave nė kėtė zonė. Kėrkuesit verifikuan, mes tė tjerave, se disa njerėz, pickoheshin mė shumė se tė tjerėt, ndėrsa rreth 14 pėr qind e tyre, ata mė me fat, nuk pickoheshin fare. Kjo mund tė lidhej me faktin se ata janė mbartės tė njė substance natyrore qė i bėnte insektet tė ktheheshin mbrapsht. Kėto insekte i zgjedhin viktimat e tyre tė udhėhequra nga substanca qė prodhohen nga lėkura dhe pėrmes CO2 tė emetuar me frymėmarrjen. Po ashtu u gjet se reagimi ndaj pickimeve ėshtė mė i keq te gratė, ndoshta sepse kėto janė mė tė kujdesshme pėr lėkurėn e tyre nė krahasim me meshkujt, shpjegon Jenny Mordue, koordinator i kėrkimit. Po ashtu, kėrkuesit u befasuan shumė nga fakti se nė menynė e preferuar tė mushkonjave janė femrat e shėndosha, kjo sepse ndoshta prodhojnė mė shumė substanca kimike, dhe burrat e gjatė qė kanė mė shumė mundėsi tė kryqėzojnė trajektoret e insekteve qė fluturojnė mė lart, mesatarisht dy ose tre metra lartėsi.
Viruset
Ngrohja globale krijon njė habitat tė pėrshtatshėm pėr kėto insekte. Nga shtatė thatėsirat e verifikuara 60 vitet e fundit katėr kanė ndodhur kėta 20 vjet dhe 10 milionė hektarė janė sot nė rrezik dezertifikimi. Nė tė njėjtin interval kohor, temperatura mesatare ėshtė rritur 0,4°C nė veri dhe 0,7°C nė jug. Me rritjen e temperaturave shtohen edhe insektet e reja, siē ėshtė Aedes albipictus, ose mushkonja tigėr, qė futen nė Europė me shkėmbimet tregtare. Si pasojė, mushkonjat, po shndėrrohen nė njė problem shėndetėsor.
Nė vitin 1998, njė studiues i ngrohjes globale kishte parashikuar qė ethet tropikale, virusi i transmetuar nga mushkonja tigėr, do tė pėrhapej edhe nė rajonet e buta. Mė 13 maj tė po atij viti, njė studim i revistės shkencore Lancet, qė mbante firmėn e Anthony Costello, nga Universiteti i Londrės, konfirmoi: Nuk ka mė dyshime: gjatė 50 viteve tė fundit pėrhapja e viruseve ka ndryshuar jashtėzakonisht. Viruset pėrhapen nga mushkonjat, ndėrkohė qė popullsia rritet nė zonat e nxehta e me lagėshtirė.
Habitati perfekt i mushkonjave, sidomos atyre tigėr, limitohet nga ashpėrsia e klimės dimėrore qė vret larvat dhe vezėt dhe kjo shpjegon se pėrse deri tani transmetimi i virusit ishte i kufizuar nė zonat tropikale dhe subtropikale. Studiuesit paralajmėrojnė se ngrohja globale nuk do tė kufizohet pėr tė zgjeruar habitatin e mushkonjave. Madje do tė ndryshojė edhe mėnyrėn e jetesės. I nxehti, thonė studiuesit, do tė ndryshojė pėrmasat e insekteve. Pėr tė bėrė vezė, edhe insektet mė tė vogla, duhet tė hanė mė shpesh. Ngrohja e klimės, do ti nxisė ato tė pickojnė mė shumė, e pėr pasojė, rreziku i transmetimit tė sėmundjeve do tė jetė mė i madh. Mushkonjat transmetojnė gjithnjė e mė shpesh viruse tė reja, deri tani tė panjohura pėr botėn perėndimore. Pėr tė ulur rrezikun, duhen pėrdorur disa masa paraprake. Ndėrkohė qė pėr disa nga kėto infeksione qė transmetohen pėrmes tyre ka ilaēe (vaksina kundėr etheve tė verdha, ilaēe kundėr malaries), pėr sėmundje tė tjera nuk ka ende ilaēe, sepse prekin vetėm botėn e tretė, kėshtu qė asnjė nuk shqetėsohej tė shpikte ilaēe ose vaksina tė reja. Kundėr etheve tropikale, pėr shembull, vetėm mund tė shpresojmė qė temperatura tė ulet. Nė fillim duket si njė virozė e tmerrshme, me temperaturė tė lartė, dhembje koke, trupi, tė vjella dhe ekzantemė. Mė pas temperatura ulet dhe nė disa raste mund tė japė hemorragji tė brendshme dhe tė jashtme. 50 milionė persona nė vit preken nga ethet tropikale, dy e treta e popullsisė botėrore ėshtė nė rrezik. Nė Meksikė, ku dikur ky virus ishte i panjohur, sot rastet me virusin e tmerrshėm rriten me 300% nė vit. Pėrqindja ėshtė rritur edhe nė Europė: Europian Network on imported infections disease surveillance ka raportuar se rastet e prekura nga ethet tropikale janė rritur: nga 64 nė vitin 1999 kanė arritur nė 218 nė vitin 2002.
Bota Sot
Studim mbi paralizat dhe sėmundjen e astmės
http://www.gjuhashqipe.com/images/articleimages/752931590lajmetari752931590.jpg
Carol Pearson | Zėri i Amerikės E martė, 24 Maj 2011
Njė njeri i paralizuar nė njė aksident me makinė katėr vjet mė parė ka hedhur hapat e tij tė parė nė sajė tė stimulimit elektrik tė palcės kurrizore e tij dhe disa elektrodave tė implantuara. Ndėrsa kjo mėnyrė trajtimi quhet njė zbulim i madh, studiuesit thonė se kėrkime tė tjera nevojiten para se ky lloj trajtimi tė pėrdoret gjerėsisht pėr trajtimin e personave tė paralizuar.
Rob Summers ėshtė njė i paralizuar dhe pas 4 vjetėsh ėshtė duke hedhur hapat e para. Pas njė aksident me makinė, mjekėt i thanė se kurrė nuk do tė ecė pėrsėri. Por "kurrė mos thuaj kurrė". Summers, kėmbėngulės, nuk i hoqi shpresat se njė ditė do tė ecte.
Ai mėsoi se nė Universitetin e Louisvillet nė Kentaki, shkencėtarėt kishin filluar eksperimente nė trajtimin e lėndimeve tė shtyllės kurrizore. Summers menjėherė u paraqit atje.Mjekėt, pasi njohėn gjendjen e tij, filluan trajtimin duke i futur njė aparat tė vogėl stimulues nė zonėn e dėmtuar tė palcės kurrizore.
Kur stimuluesi vihet nė veprim, fijet e dėmtuara nervore ri-aktivizohen dhe Summers mund tė lėvizė kėmbėt e tij. Summers thotė se pėr katėr vjet nuk ka qenė nė gjendje tė kryejė lėvizje tė tilla, ndėrsa me vendosjen e stimuluesit, u deshėn vetėm 4 ditė qė ai tė fillonte tė hidhte hapat e para.
Profesoresha Susan Harkema e quan mrekulli pėrmirėsimin e gjendjes sė kėtij pacienti tė paralizuar. Profesor Harkema thotė se ka tė ngjarė qė njė ditė Rob Summers Rob njerėz si ai do tė jenė nė gjendje tė ecin vetė normalisht, por derisa tė vijė ajo ditė, mjekėve u mbetet shumė punė pėr tė bėrė.
Studim mbi sėmundjen e astmės
Jewell Benton vuan nga astma. Ndonjėherė sėmundja ėshtė aq e rėndė, sa ajo mbetet pa frymė edhe pasi ka hedhur vetėm disa hapa.
"Ndjej se nuk mbushem dot me frymė. Vetėm pas disa hapave mė duhet tė ndalem pėr tė marrė frymė", thotė ajo.
Personat e sėmurė nga astma si Benton mund tė kalojnė njė jetė duke luftuar simptomat tipike tė sėmundjes - si kollitje dhe gulēim.
Sipas Paul Garbe, shefi i degės sė shėndetit tė frymėmarrjes nė Qendrėn pėr Kontrollin e Sėmundjeve, studimet e fundit tregojnė se disa raca, gjini dhe grupmosha preken nga astma mė shumė sesa tė tjerėt.
"Fėmijėt, gratė dhe burrat afrikano amerikanė preken mė shumė nga astma. Nė mesin e fėmijėve, afrikano-amerikanėt janė mė tė prekurit. Kėta fėmijė kanė njė shkallė tė astmės qė ėshtė pothuajse 17 pėr qind mė e lartė se pėr ēdo grup tjetėr tė fėmijėve,"
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė vlerėson se astma prek rreth 235 milionė njerėz. Njė nė 12 amerikanė vuan nga astma, pavarėsisht se cilėsia e ajrit ėshtė pėrmirėsuar dhe pėrpjekjet vazhdojnė pėr tė informuar njerėzit mbi rrezikun e pirjes sė duhanit dhe ndotėsve tė tjerė tė ajrit qė mund tė pėrbėjnė rrezik pėr asthmatikėt.
Njė studim i ri ka treguar se ushqimi dhe alergjitė e mjedisit tė zhvilluara nė fėmijėrinė e hershme e rrisin rrezikun e astmės mė vonė nė moshė. Ekspertėt thonė se ēelėsi pėr menaxhimin e kėsaj sėmundjeje kronike ėshtė shmangia e ajrit tė ndotur dhe njohja e mėnyrave tė trajtimit tė smptomave tė saj.
Paul Garbl thotė se shaktarėt e astmės nuk dihen, prandaj edhe nuk dihet saktėsisht se si mund tė parandalohet ajo. Por pasi kjo sėmundje ėshtė diagnostikuar, mjekėt janė nė gjendje tė parandalojnė sulmet e astmės si dhe ta mėsojnė pacientin sesi tė kujdeset pėr veten.
Mjekėt thonė se astma ėshtė e pashėrueshme dhe pėr trajtimin e saj ekzistojnė pak barna si kortikosteroid, pilula dhe injeksione.
Njė procedurė e re kirurgjike e miratuar nga agjencia e barnave (FDA)quhet thermoplasti bronkiale. Kjo metodė ndodhet nė fazat e fundit tė provės. Gjatė kėsaj procedure, mjekėt pėrdorin ngrohje pėr tė zgjeruar rrugėt e frymėmarrjes, dhe ekspertėt thonė se ajo mund tė ofrojė shpresė tė vėrtetė pėr njerėzit qė vuajnė nga raste tė rėnda tė astmės.
Doktoresha Sumita Khatri, nė Klinikėn Cleveland, ėshtė njė prej mjekėve qė e ka kryer kėtė procedurė. Ajo thotė se disa pacientė tė saj kanė pėrfituar shumė nga kjo mėnyrė e re trajtimi. Por ajo paralajmėron edhe pėr efekte anėsore, duke pėrfshirė acarimin e indeve tė mushkėrive, dhe madje acaron e astmės, tė cilėn ėshtė menduar ta shėrojė. Doktoreshė Khatri thotė se thermoplastia bronkiale nuk ėshtė pėr pacientėt me astmė tė butė dhe duhet tė konsiderohet si njė plotėsues pėr terapinė e tanishme pėr pacientėt simptomat e tė cilėve nuk mund tė kontrollohet me trajtimet standarte tė astmės.
Komisioni Evropian informon shtetet e BE-sė pėr Bakterin EHEC
Bruksel, 27 maj 2011 - Tė 27 vendet e Bashkimit Evropian janė informuar pėr shkakun e mundshėm tė infektimit me patogjenin e rrezikshėm, EHEC, nė Gjermani. Sipas tė dhėnave tė Komisionit Evropian nė Bruksel, qeveritė po informohen pėr origjinėn e patogjenit tė zbuluar nga studiuesit gjermanė, qė ndodhet nė trangujt, qė vijnė nga Spanja. Instituti i Hamburgut pėr Higjienėn dhe Mjedisin kishte identifikuar qartė nė trangujt pėr sallatė, tė eksportuar nga Spanja, njė bakter tė rrezikshėm. Njė burim tjetėr i kėtij bakteri mund tė jetė edhe nė trangujt nga Holanda. Ky variant ėshtė ende duke u hulumtuar. Infeksioni ėshtė pėrhapur edhe nė vende tė tjera. Suedia ka njoftuar pėr dhjetė raste, Danimarka pėr katėr, Britania e Madhe pėr tri raste dhe Holanda njė rast sėmundjeje. Shumica e rasteve kanė prekur udhėtarėt nga Gjermania. Komisioni Evropian kėrkoi qė personat, qė kishin vizituar nė ditėt e fundit Gjermaninė tė konsultojnė menjėherė mjekun nė rast tė njė diarreje tė pėrgjakshme.
http://www.kosova.com/images/hdr-03.gif
Cilat ushqime
e zvogėlojnė oreksin?
Mund tė hani dhe tė dobėsoheni, dhe kjo, me ndihmėn e ushqimit tė
pėrzgjedhur me kujdes dhe pijeve tė cilat e zvogėlojnė oreksin deri 30 pėr
qind. Kėnaquni me mollė, ushqimet me spec tė kuq, filloni ditėn duke
konsumuar alga dhe pini ujė para ushqimit. Nė vazhdim, do tu zbulojmė
ushqimet tė cilat nė mėnyrė natyrale e zvogėlojnė oreksin.
Mollėt
Secila pemė dhe perime e pasur me ujė dhe fibra, do tju mbushė,
por shkencėtarėt theksojnė se mollėt janė megjithatė pėrzgjedhja mė
e mire, pėr ata tė cilėt kujdesen pėr peshėn. Nė fakt, kur tė treten, mollėt
prodhojnė hormonin GLP-1, i cili i dėrgon trurit sinjale se jeni tė ngopur.
Njė hulumtim amerikan tregoi se njerėzit tė cilėt hanė mollė para
ushqimit kryesor, fusin deri 15 pėr qind mė pak ushqim nė organizėm.
Kėshtu, hani njė mollė tė madhėsisė mesatare sė paku 15 minuta para ushqimit kryesor.
Speci i kuq
Njė hulumtim interesant dhe i dobishėm pėr tė gjithė ato qė dėshirojnė
tė duken mirė nė bikini, zbuloi se vetėm gjysmė lugė e ēajit me spec
tė kuq, tė shtuar nė ushqim, ėshtė e mjaftueshme qė tua largojė oreksin.
Shkencėtarėt nė tė vėrtetė kanė zbuluar se pėrbėrėsi i specit tė kuq,
capsaicin, i cili i jep efektin djegės, ėshtė i shkėlqyeshėm pėr uljen e
urisė. Efekti i njėjtė nuk arrihet nėse e hani pėrbėrėsin e caktuar, por duhet
ta hani tėrė specin e kuq, pohojnė rezultatet e hulumtimit tė universitetit
Purde nė Indiana, ShBA.
Algat e detit
Filloni ditėn duke ngrėnė algat deti dhe mė lehtė do tė humbisni kilogramė.
Studiuesit holandezė zbuluan se fibrat dietale nga algat, e zvogėlojnė
urine me 30 pėr qind.
Edhe nga shoqata amerikane e dietave pohojnė se algat e konsumuara
ndėrmjet dy vakteve munden dukshėm tė zvogėlojnė ndjenjėn e urisė.
Ndėrkohė, ėshtė interesante se derisa arrin nė bark, lėngu nga algat shndėrrohet nė gjel,
i cili nxit ndjenjėn e ngopjes.
Ēaji i gjelbėr
Ēaji i gjelbėr ėshtė plot katehinė, substancė e cila stimulon djegien mė
tė shpejtė tė kalorive. Kjo u publikua nė American Journal of Clinical Nutrition.
U arrit nė pėrfundimin se vetėm tri filxhanė me ēaj tė gjelbėr
do ti ndihmojė trupit tuaj tė djegė kalori 40 pėr qind mė shpejtė.
Vezėt
Ky ushqim plot me proteina, ofron ndjenjėn e ngopjes. Hulumtimet e
reja treguan se ata qė hanė omlet tė bėrė nga dy vezė pėr mėngjes, hanė
mė pak kalori mė vonė, sidomos nė 36 orėt e ardhme.
Limoni
Limoni pėrmban pektinė, ndėrsa ajo ngadalėson tretjen dhe pastron
trupin nga depozitat e yndyrave. Pėrveē kėsaj, acidi i limonit dhe pektina
ngadalėsojnė absorbimin e sheqerit pas vaktit, kėshtu qė shmanget ngritja
e papritur e sheqerit apo rėnia e shtypjes nė gjak. Vitamina C nė
mėnyrė indirekte ndikon nė tretjen mė tė shpejtė tė yndyrės.
Uji
Para vaktit pini njė gotė me ujė, do tė ndiheni mė tė mbushur. Kėtė e
mbėshteti edhe njė hulumtim i vitit 2010 i zhvilluar nė 48 persona tė rritur,
tė ndarė nė dy grupe.
Grupit tė pare, para vaktit i ėshtė dashur tė pijė dy gota me ujė, derisa
grupi tjetėr nuk ka konsumuar lėngje para ushqimit. Pas 12 javėsh
ėshtė zbuluar se personat nga grupi i parė kanė humbur mesatarisht dy
kilogramė mė shumė se personat nga grupi, i cili nuk ka pirė ujė.
e premte 27 MAJ 2011
www.tema.al
Alkool? Pse jo, kur nuk e tepron
http://www.botasot.info/img/alcohol.jpg
Francezėt janė tė dobėt dhe tė shėndetshėm, pavarėsisht panineve me gjalpė dhe djathėrave qė konsumojnė ēdo ditė nė tavolinė nga Lila nė Marsejė. Arsyeja? Meritė e verės sė kuqe. Lind pyetja: A tė bėn mirė dieta mesdhetare? Sigurisht qė po, sepse gjysmė gote verė gjatė njė vakti thonė se bėn mrekulli. Pas francezėve nuk ngelen as holandezėt, qė preken shumė rrallė nga infarkti dhe iktusi, edhe pse hanė salsiēe dhe djathė, pėr shkak tė birrės. Nėse ėshtė e vėrtetė se abuzimi me alkoolin kontribuon pak a shumė drejtpėrdrejtė nė 4 pėr qind tė vdekshmėrisė nė botė dhe se ėshtė njė nga shkaqet kryesore tė problemeve tė rėnda me shėndetin, ėshtė njėlloj e vėrtetė se njė sasi e moderuar e tij ēdo ditė mund tė sjellė plot anė tė mira pėr organizmin. Le ta nisim pikėrisht nga jetėgjatėsia, qė e konfirmon plotėsisht njė studim qė vjen nga Greqia, njė vend me njė regjim ushqimor tė ngjashėm me atė italian, d.m.th. vend qė aplikon dietėn mesdhetare: e pasur me karbohidrate, fruta, perime dhe qė tradicionalisht pėrfshin njė konsum tė verės mes vakteve. I publikuar nė British Medical Journal, studimi ėshtė bėrė nga njė ēift epidemiologėsh mbi ushqyerjen, Antonia dhe Dimitrios Trichpoulos. Ky studim pėrfshiu 23 qendra nė dhjetė vende europiane, me qėllimin e vlerėsimit tė impaktit tė faktorėve biologjikė, dietikė, ambientalistė dhe stilin e jetesės nė shkaktimin e sėmundjeve tė tilla si kanceri apo sėmundje tė tjera kronike. Kėrkimi konfirmoi aftėsinė e dietės mesdhetare pėr tė reduktuar vdekshmėrinė e popullsisė, por shtoi edhe disa tė dhėna tė reja mbi efektet mbrojtėse tė dietės tipike tė vendeve nė jug tė Europės. Ai tregoi se ēdo ushqim ndihmonte nė reduktimin e vdekshmėrisė, ndėrsa alkooli ishte ai qė na ndihmonte tė jetonim mė gjatė. Sidomos kur pimė verė gjatė vakteve, si njė traditė e vendeve mesdhetare, - thonė autorėt. Vetėm pas tij renditeshin konsumi i moderuar i mishit dhe ai i sa mė shumė frutave e perimeve. Njė studim ky qė nuk ėshtė se na befasoi shumė. Nė tė njėjtėn ditė u publikua nė Journal of epidemiology and commmunity halth, njė kėrkim i gjerė i zhvilluar nė Holandė, ku tė dhėnat i referoheshin popullsisė sė lindur nė fillim tė shekullit tė shkuar. Rezultati? Konsumi i moderuar i alkoolit pėr njė periudhė tė gjatė kohe ul rrezikun e vdekshmėrisė dhe rrit pritshmėrinė e jetės. Nė rastin e verės kjo vihej re pas njė konsumi 5-vjeēar tė saj dhe efektet pozitive regjistroheshin nė sistemin kardiovaskular me njė reduktim tė infarktit dhe iktusit. Me pak fjalė, duhet tė pimė alkool pėr tė jetuar sa mė gjatė? Por nė ēfarė sasie? Vite mė parė shtronim problemin se cili ishte impakti i konsumit tė alkoolit mbi shėndetin tonė, - tregojnė ekspertėt e studimit. - Na interesonte tė dinim nėse efektet pozitive nė sistemin kardiovaskular nuk ishin zbehur nga dėmet e mėlēisė, nga rritja e pėrqindjes sė tumoreve apo vdekjeve prej aksidenteve. Pėr mė tepėr, na interesonte tė dinim se nė ēfarė dozash mund tė merrje nga alkooli vetėm efekte pozitive. Kėshtu, pasi u analizuan tė dhėnat nga 34 studime tė vlerėsuara mė parė nė fushėn ndėrkombėtare, qė kishin pėrfshirė tė paktėn 1 milion individė, u pa se sasia e alkoolit qė mund tė na bėjė mirė, ashtu siē besoj se e kemi kuptuar tė gjithė, nuk duhet tė jetė e madhe. Efektet pozitive arrihen nga doza shumė tė vogla, d.m.th. 40 gramė nė ditė pėr meshkujt dhe 25 pėr gratė. Vetėm nė kėtė sasi alkooli provokon njė ulje tė vdekshmėrisė me 18 pėr qind. Sigurisht, njė e dhėnė e rėndėsishme, por vetėm pėr tė gjithė ata qė dinė ta ruajnė kėtė prag. Tek alkooli gjenden disa pėrbėrės qė ndalojnė koagulimin e gjakut, dhe rrjedhimisht edhe infarktet dhe iktuset. Pastaj nuk duhet harruar edhe efekti i substancave antioksiduese, siē janė polifenolet. Mbi kėtė pikė mbėrrin njė hipotezė e propozuar kohėt e fundit nė njė studim tė publikuar nė Journal agricultural and food Chemistry, qė i pėrket verės. Efekti antioksidues i pijes, sipas kėrkuesve, do tė shpjegohej mbi tė gjitha nė stomak, qė funksionon si njė lloj bioreaktori. Aty, pėrbėrėsit antioksidues tė sjellė pėrmes verės janė nė gjendje tė neutralizojnė efektet e dėmshme tė yndyrave tė oksiduara, tė pranishme nė ushqime, tė njėjtat yndyra qė i janė atribuuar aretereoskerozės, kancerit, diabetit apo parkinsonit. Por, kjo nuk ėshtė gjithēka. Njė tjetėr mekanizėm duket se shpjegon efektet pozitive tė alkoolit: njė tjetėr studim ka treguar se konsumi i verės ėshtė i lidhur me rritjen e plazmės dhe membranave qelizore tė acideve yndyrore Omega 3. Kjo tė ndihmon pėr tė shpjeguar efektet pozitive nė sistemin kardiovaskular, sipas kėrkimeve tė zhvilluara deri mė tani. Hipotezat shtohen, por nė fakt, kėrkuesit jo pėr ēdo gjė bien dakord: nėse ka njė efekt tė pijeve alkoolike mbi sistemin kardiovaskular, kjo i detyrohet alkoolit nė vetvete, qė ndihmon edhe nė uljen e kolesterolit. Por, pavarėsisht se mbrojnė me forcė sasinė qė duhet konsumuar, shkencėtarėt vėnė vazhdimisht theksin te rreziku qė na vjen nga abuzimi me tė. Nė fund ata thonė se nuk duhet tė harrojmė se, ėshtė pija fisnike qė na shoqėron nė ēdo festė, ngjarje tė rėndėsishme apo thjesht nė ditėt e zakonshme tė jetės, pėrveēse aleatja mė e mirė e shėndetit. Nuk ka njeri qė nuk ka dėgjuar pėr vetitė ēudibėrėse tė saj. Pjesė e ēdo studimi, qė nga e kaluara, tani tė gjithė e dimė se njė gotė verė nė ditė ndihmon nė parandalimin e infarktit dhe shumė sėmundjeve tė zemrės, kancerit tė prostatės, apo rrezikut tė alzhamerit, ndėrkohė qė jo pa tė drejtė e kanė cilėsuar si eliksir i jetėgjatėsisė. Shkencėtarėt, kudo nėpėr botė, thonė se kanė gjetur arsyen pėrse vera e kuqe parandalon rrezikun e sėmundjeve tė zemrės, dhe sipas tyre, i gjithė sekreti qėndron te njė substancė kimike e cila parandalon bllokimin e enėve tė gjakut, shkaktarėt kryesorė tė kėtyre sėmundjeve. Sipas tyre, janė pikėrisht substancat e quajtura polifenole, qė gjenden nė lėkurė. Nė Amerikė, njė rritje e madhe e konsumit tė verės sė kuqe u pa mė 1990-n. Tashmė ėshtė e qartė se konsumi i rregullt gjysmė gote nė ditė ul vdekshmėrinė dhe mundėsinė e sėmundjeve tė zemrės pėr njerėzit mbi moshėn 35 vjeē. Sidoqoftė, me sasi mė tė mėdha tė konsumuara, ky efekt balancohet me mundėsinė e rritjes sė sėmundjeve tė lidhura me konsumin e alkoolit, si pėr shembull kanceri i gojės, probleme tė frymėmarrjes dhe eventualisht ceroza e mėlēisė.
Bota Sot
A duhet mbajtur teshtima?
http://www.botasot.info/img/28a%20duhet.jpg
Mė shumė se njė e treta e femrave e mban teshtimėn pėr arsye edukate. Teshtima konsiderohet si jo elegante, veēanėrisht kur je nė shoqėri. Por, gabim nga kėndvėshtrimi mjekėsor. Nė kėtė mėnyrė krijohet presion nė sinuse, i cili i shtyn agjentėt e sėmundjes nė sinuse apo madje nė drejtim tė veshit tė mesėm. Aty mund tė krijohet njė inflamacion. Vetėm kush teshtin me njė apshu tė fortė, shporr mikrobet nga hunda. Megjithatė, duhet qė personi i sėmurė tė bėjė kujdes gjatė teshtimės duke kthyer kokėn nė anėn tjetėr dhe duke pėrdorur njė shami hundėsh. Pėrndryshe viruset lėshohen si raketė pėr disa metra nė dhomė. Mjekėt kėshillojnė tė vėrehen mire sekrecionet e hundės. Nėse ato janė tė verdha apo tė gjelbra, mund tė tregojnė pėr njė infeksion bakterial. Atėherė duhet mjeku. Shfryrjen e hundės bėjeni lehtė, pa shumė presion. Mbani njė vrimė tė hundės mbyllur. Duhen larguar sekrecionet qė mund tė largohen lehtė, pa ushtruar shumė presion. Presioni i lartė mund tė ēojė sekrecionet e ngarkuara me viruse nė ēdo tė shfryrė, drejt sinuseve. Fatkeqėsisht, kalimi i njė viroze nuk tė bėn imun ndaj tė tjerave. Ka rreth 200 viruse tė ndryshme, tė cilat konsiderohen si shkaktar sėmundjesh. Nėse trupi sapo ka luftuar me sukses njė virus, mundet qė teorikisht, tė ndjekė menjėherė njė infeksion tjetėr me njė lloj tjetėr virusi. Mbrojtja mė e mirė nga riinfektimi ėshtė forcimi i sistemit imunitar. Dhe kjo arrihet me anė tė njė ushqimi tė pasur me vitamina dhe sa mė shumė lėvizje.
Bota Sot
Kafja ėshtė pije e dobishme pėr meshkujt
http://www.botasot.info/img/28kafeja.jpg
Efektet e dobishme janė parė te ata meshkuj qė pinė rregullisht kafe.Meshkujt qė pinė kafe, i bėjnė mirė shėndetit tė tyre dhe pengojnė paraqitjen e kancerit tė prostatės, tregon njė studim i ri. Kėrkuesit shkencorė nga Harvardi kanė bėrė njė studim 12 vjeēar ku kanė marrė pjesė 48.000 meshkuj tė shėndoshė. Tė dhėnat e fituara kanė treguar se kafja ka ndikim tė mirė nė shėndetin e meshkujve, sidomos nė parandalimin e kancerit tė prostatės. Efektet e dobishme janė parė te ata meshkuj qė pinė rregullisht kafe.Studimi ka treguar se mė sė paku janė tė rrezikuar nga kanceri i prostatės meshkujt qė pinė gjashtė a mė shumė kafe nė ditė. Te ta, rreziku pėr paraqitjen e kancerit tė prostatės, ėshtė pėr 60% mė i vogėl.Efektet e dobishme tė kafes janė parė edhe te meshkujt qė pinė mė pak kafe deri tre filxhanė nė ditė. Te ta, rreziku nga paraqitja e kancerit tė prostatės ėshtė zvogėluar pėr 30%.Edhe pse shkencėtarėt nga Harvardi kanė bėrė njė zbulim tė rėndėsishėm, nuk duhet harruar se disa studime tė mėparshme kanė treguar se kafja ėshtė e dėmshme pėr disa funksione tė tjera tė organizmit. Prandaj, sikur edhe nė rastet e tjera edhe kėtu vlen parimi i maturisė!
Bota Sot
Pėr cilat sėmundje paralajmėron marramendja?
http://www.botasot.info/img/28shendkryesore.jpg
Vertigo, apo thėnė nė mėnyrė popullore marramendja, ėshtė humbja momentale e orientimit dhe shpeshherė shfaqet si pasojė e njė ērregullimi nė organizėm. Atėherė kur pacienti ndjen se po sillet rreth vetes, mjekėt dyshojnė nė vertigo subjektiv, e nėse objektet sillen rresh nesh, bėhet fjalė pėr vertigo objektiv. Marramendja kurrė nuk shkon e vetme dhe zakonisht pėrcillet me tronditje, nganjėherė me mundim dhe vjellje, e nė simptomat pėrcjellėse bėjnė pjesė edhe dobėsimi i tė dėgjuarit, ushtima nė veshė, ērregullimi nė tė shikuar, nė tė folur, si dhe ligėshtimi nė gjithė trupin.
Nuk ėshtė sėmundje, por simptomė
Marramendja, sipas mjekėve, nuk ėshtė sėmundje nė vete, por simptomė qė tregon pėr njė ērregullim apo sėmundje nė organizėm. Mjekėt nuk e kanė tė lehtė ta zbulojnė se ēfarė nė tė vėrtetė e ka shkaktuar marramendjen, se pse kjo mund tė shfaqet si pasojė e madje 70 ērregullimeve tė ndryshme. Pacienti sė pari duhet lajmėruar mjekut tė tij tė zakonshėm e mė pas ti drejtohet otorinolaringologut apo neurologut. Diagnostikimi i mėtejmė nėnkupton analizat laboratorike tė gjakut, pasqyrėn e internistit dhe oftalmologut.
Ērregullimi i veshit tė brendshėm
Shkaktarėt e marramendjes mund tė jenė qendrorė dhe anėsorė. Ata anėsorė nuk janė tė rrezikshėm, janė mė tė shpeshtė dhe kryesisht ndėrlidhen me ērregullimet nė veshin e brendshėm. Deri te kjo marramendje vjen me lėvizjen e kokės. Marramendjet e gjata, me prejardhje anėsore, trajtohen me ilaēe pėr qarkullimin mė tė mirė tė veshit tė brendshėm dhe me ushtrime. Nė rastet mė tė rralla, kur cilėsia e jetės sė pacientit ėshtė dobėsuar dhe terapia nuk jep sukses, atėherė pacienti duhet nėnshtruar intervenimit kirurgjikal. Pėrveē kėtyre arsyeve beninje, marramendjen e shkaktojnė edhe: infektimi i nervit pėr ekuilibėr, sėmundja e brendshme e Menierit, kur marramendjen e pėrcjell mundimi, vjellja, ushtima nė veshė dhe dėgjimi i dobėsuar, lėndimi i veshit tė brendshėm, pėrhapja e procesit infektues nga veshi i mesėm nė veshin e brendshėm.
Mosarritja e gjakut nė tru
Shkaktarėt qendrorė tė marramendjes e pėrbėjnė grupin e dytė tė shkaktarėve dhe rrjedhin nga truri. Nervat qė pėrcjellin impulset nga qendra pėr ekuilibrin e veshit tė brendshėm pėrfundojnė nė bėrthamėn e trurit. Pėr ekuilibėr ėshtė i caktuar edhe truri i vogėl, funksioni i tė cilit ėshtė rregullimi i sinjaleve tė pranuara. Mungesa e sjelljes sė gjakut nė secilin prej kėtyre sistemeve sjell deri te marramendja, e cila pėrcillet edhe me simptoma tė tjerė, ndėrsa mjekėt zbulojnė disa nga shkaktarėt qendrorė tė marramendjes, si: sulmi nė tru, skleroza e shumėfishtė, traumat, helmimi me substancat si alkooli dhe sedativėt. Shkaku i tkurrjes sė enėve tė gjakut nė qafė, nė rast tė zvogėlimit tė qarkullimit tė gjakut, shpesh ndodh qė truri pėrkohėsisht tė mbetet pa oksigjen, qė pėrcillet me marramendje si dhe me dobėsimin nė tė dėgjuar, nė shikim, nė tė folur dhe nė lėvizje. Marramendja mund tė jetė simptomė qė e pėrcjell migrenėn, epilepsinė
etj.
Bota Sot
Bakteri vrasės
Berlin, 29 maj 2011 (Kosovapress) Koha 10:11
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli290511_thmb1.jpg
Dhjetė persona kanė vdekur nė Gjermani nga pėrhapja e njė bakteri i quajtur, E.coli, qė dyshohet se ėshtė shkaktuar nga trangujt e helmuar nga Spanja.
Njė trajtim i ri me mikrovalė nė vend tė transplantimit tė kornesė sė syrit
Zėri i Amerikės | Uashington E mėrkurė, 01 Qershor 2011
http://img90.imageshack.us/img90/4899/oko2os1.jpg
Njė trajtim i ri me mikrovalė mund tė ndihmojė qė qindra pacientė tė mos kenė nevojė pėr transplantim tė kornesė sė syrit.
Doktorėt thonė se teknika mund tė pėrdoret nė tė ardhmen pėr kurimin e miopisė dhe mund tė zėvendėsojė operacionin e syve me rreze lazer.
Kjo procedurė korrigjon formėn abnormale tė syrit qė shkaktohet nga keratokonusi, njė sėmundje degjenerative qė prek rreth 30 mijė njerėz nė Britaninė e Madhe. Rreth 500 njerėz ēdo vit kanė probleme me shikimin dhe kanė nevojė pėr transplantim tė kornesė.
Me kurėn e re, specialistėt pėrdorin mikrovalėt pėr ta nxehur kornenė e syrit nė rreth 60 gradė celcius. Temperatura bėn qė pjesa e pėrparme e syrit tė tkurret duke rikthyer formėn normale sferike. Pastaj pėrdoret drita ultra-vjollcė pėr tė parandaluar keqėsimin e gjendjes sė syrit.
OBSH: Konventa pėr kontrollin e duhanit po jep rezultate
Isabela Cocoli E martė, 31 Maj 2011
http://www.koha.net/repository/images/3duvan_3105112203_4.jpg
Sot ėshtė dita kundėr duhanit, ditė kur ekspertėt e shėndetit publik vlerėsojnė pėrpjekjet pėr tė kontrolluar pėrdorimin e duhanit nė tė gjithė botėn Organizata Botėrore e Shėndetėsisė pėrgėzon hapa kundėr duhanit dhe ėshtė e vetėdijshme pėr sfidat e ardhshme.
Nė prag tė ditės kundėr duhanit, Australia shpalli njė nga ligjet mė tė rrepta, duke hequr imazhet e markave tė cigareve dhe tekstet promovuese nga paketat.
Ministrja i Australisė pėr Shėndetėsinė, Nicola Roxon, thotė se ligji i ri do tė ndihmojė nė uljen e numrit tė vdekjeve qė lidhen me pirjen e duhanit.
"Ne do tė sigurojmė qė nė Australi tė mos ketė mbetur rrugė pėr kompanitė e duhanit qė tė reklamojnė produktet e tyre nė treg, veēanėrisht pėr tė rinjtė."
Edhe shumė vende tė tjera si Belgjika, Spanja, dhe Kina - kanė vendosur masa tė rrepta kundėr duhanit.
Organizata botėrore e shėndetėsisė thotė se kėto masa janė ndėrmarrė nė falė konventės pėr kontrollin e duhanit, qė ėshtė nėnshkruar nga shumica e vendeve anėtare.
Masat kundėr duhanit, si ajo nė Australi, janė miratuar nga qeveritė qė veprojnė nė kuadėr tė kėsaj Konventės.
Dr Thomas Frieden, Drejtor i Qendrės amerikane pėr Kontrollin dhe Parandalimin e Sėmundjeve, beson se kėto masa tė qeverisė mund tė shpėtojnė rreth 100 milionė jetė njerėzish nė dekadat e ardhshme.
"Nė pėrgjithėsi, kontrolli i duhanit ėshtė pozitiv edhe pėr ekonominė e njė vendi. Pa duhan, do tė ketė mė pak njerėz pėsojnė goditje nė zemėr, dhe kanceri - mė pak njerėz bėhen me aftėsi tė kufizuara ".
Konventa kundėr duhanit hyri nė fuqi nė 2005. Mė shumė se 170 vende e kanė ratifikuar atė.
Sipas OBSH-sė, pirja e duhanit nė Australi, Norvegji dhe Meksikė ka rėnė 5 pėrqind qė nga nėnshkrimi i Konventės. Rezultatet nė Uruguaj janė edhe mė tė mira. Doktor Frieden thotė:
"Ato qė ndikojnė nė kontrollin e duhanit janė shumė tė qarta - taksat e duhanit, mjediset pa duhan, dhe eleminimi i reklamės sė cigareve. Kėto masa mund tė sjellin njė ndryshim tė madh - nė njė vend si Uraguai ku dy vitet e fundit pirja e duhanit pėsoi njė ulje prej 25 pėr qind.
Ekspertėt pajtohen se mbetet ende shumė punė pėr tė bėrė. Nė Kinė, pėr shembull, njė studim i ri nga ekspertėt e shėndetit publik parashikon se pirja e duhanit do tė shkaktojė vdekjen e 3, 5 milionė njerėzve ēdo vit pėr dy dekadat e ardhshme.
Doktor Frieden thotė se; "Fakti i trishtuar ėshtė se rreth njė 100 milionė njerėz nė Kinė qė pinė duhan sot do tė vdesin tė rinj nga duhani. Pra Kina ėshtė vetėm nė fillim tė sfidės sė madhe qė krijon pirja e duhanit pėr njė shoqėri."
Kėtė muaj, ministria e shėndetėsisė e Kinės filloi zbatimin e masave pėr ndalimin e duhanit nė vende publike.
Organizata Botėrore e Shėndetėsisė thotė se, kėtė vit, duhanit do tė marrė jetėn e rreth gjashtė milionė njerėz nė mbarė botėn, duke pėrfshirė mė shumė se 600.000 jo-duhanpirėsit tė cilėt do tė vdesin nga tymi i atyre qė pijnė duhan.
Pėrhapet bakteria E. Coli, u merr jetėn 15 vetėve nė Gjermani
http://www.24-ore.com/thumbnail.php?file=Bota/Europa/Gjermani/kastraveci_882713741.jpg&size=article_medium Zėri i Amerikės E martė, 31 Maj 2011
Autoritetet evropiane njoftuan dy vdekje tė tjera nga njė bakterie vdekjeprurėse nga zarzavatet e ndotura, pėrfshirė kėtu vdekjen e parė jashtė Gjermanisė.
Zyrtarėt e spitali nė qytetin jugor suedez tė Boras thanė se sot vdiq njė grua nė tė 50-tat nga njė infeksion me bakterien ekoli. Ajo ishte kthyer nė Suedi prej njė udhėtimi nė Gjermani disa ditė mė parė.
Zyrtarėt gjermanė thanė se njė grua 87-vjeēare vdiq gjithashtu nga infeksioni nė qytetin qendrore tė Paderbornit, duke e ēuar numrin e tė vdekurve nė Gjermani nga kjo bakterie nė 15.
Ministri gjerman i Shėndetėsisė Daniel Bar tha se numri i rasteve nė vend ka tė ngjarė tė rritet. Gjermania ka njoftuar mė shumė se njė mijė e 100 raste infektimi me kėtė bakterie dhe shumica e vdekjeve kanė ndodhur nė Gjermaninė veriore.
Qeveria gjermane ka paralajmėruar konsumatorėt tė shmangin kastravecat, sallatėn jeshile dhe domatet e pagatuara deri sa tė hetojnė origjinėn e bakteries.
Ērregullimet
http://www.botasot.info/img/30Qrregullime.jpg
Ndjenja e paarsyeshme e panikut ėshtė karakteristike tek personat me kėtė ērregullim, ku shumica e personave tė tjerė nuk do tė ndiente frikė. Sulmet pėrcillen me simptoma jo tė kėndshme fizike, siē ėshtė ndjenja se sė shpejti do tė pėsojė infarkt. Po ashtu ėshtė e pranishme frika se do tė ēmendet apo qė frika nga paniku do tė sjellė vdekjen humbjen e tėrėsishme tė kontrollit mbi veten. Kėto frika pėr pasojė mund tė ketė qė personat tė fillojnė tė ndiejnė agorafobinė, qė seriozisht mund tė ērregullojė jetėn e tyre. Ky nuk ėshtė ndonjė ērregullim i veēantė, veēse frika nga qėndrimi nė njė vend tė caktuar apo nga njė situatė e caktuar. Personat me agorafobi mė sė shpeshti ndiejnė frikė kur gjenden nė market ose nė qendėr tregtare, nė secilin vend ku ka tollovi, nė ambiente tė mbyllura, ashensor dhe rrugė.
Bota Sot
Ankthi
http://www.botasot.info/img/30ankthi.jpg
Mungesa e shpresės, ndjenja e pa shpjegueshme e pikėllimit dhe humbjes, frika irracionale janė ndjenja normale qė mund tė lajmėrohen pas situatave stresuese, por edhe pas disa zhvillimeve nė jetė. Pra, nėse ndonjėra prej kėtyre ndjenjave ju mban mė gjatė se njė javė, kjo do tė thotė se keni njė problem qė duhet zgjedhur me psikologun. Simptomat e njėjta me infarktin janė karakteristike pėr njė sulm tė ankthit. Ērregullimet e ankthit nuk janė vetėm njė sėmundje, por janė njė grup sėmundjesh qė karakterizohen me kohėzgjatjeve, siē ėshtė sikleti ekstrem dhe tensioni. Nė njė masė tė madhe ērregullimet nxiten nga gjenet, sikurse kur trashėgojmė ndonjė talent, pra ekziston mundėsia qė edhe kėto ērregullime tė trashėgohen. Personat me ērregullime tė tilla pandėrprerė brengosen se diēka e keqe do tu ndodhė apo tė afėrmeve tė tyre. Ankthi na lajmėron se jemi tė rrezikuar, por pa kurrfarė shfaqje tė rrezikut. Ėshtė shumė e saktė se rrėnjėt janė shumė tė thella, mund tė shkaktohen me trauma preverbale apo tė shkaktohen nė situata jetėsore apo tė jenė rezultat i brengės se diēka do tė ndodhė nė tė ardhmen e afėrt.
Bota Sot
Dhimbjet muskulore
http://www.botasot.info/img/30shendkryesore.jpg
Shpesh, nė jetėn e pėrditshme, na ndodh qė njė nga anėtarėt e familjes, apo nė shoqėrinė ku punojmė, tė shohim fytyra tė pėrvuajtura nga dhimbje muskulore qė u ka prishur gjumin. Dhimbjet u shfaqen nė vende tė ndryshme tė trupit, kryesisht natėn, por qė vazhdojnė edhe ditėn. Kjo dhimbje muskulo-skeletike kronike, qė para viteve 90 ngatėrrohej me reumatizmin psikogen, fibrozitin ose myelasthenin, nė sajė tė studimeve intensive, tė bėra nga Kolegji Amerikan i Reumatologjisė, njihet me emrin Syndromi i Fibromyalgisė (FMS). Prevalenca e kėsaj sėmundjeje ndryshon nga njė shtet nė tjetrin, por merret gjithnjė relative, pėr shkak tė mungesės sė njė diagnostikimi tė saktė. Sot kemi vetėm njė tė dhėnė pėr SHBA dhe Francėn, qė varion nga 2%
.nė %. Ajo qė mbetet pothuaj konstante ėshtė frekuenca 5-6 herė mė e shpeshtė te femrat e moshės 50-60-vjeēare. Pasojat e FMS nė cilėsinė e jetės sė individit dhe funksionet jetėsore janė tė krahasueshme me artritin rheumatoid. Mė tepėr se 30% e pacientėve me FMS janė tė detyruar, me shumė sforco, tė qėndrojnė nė punė, madje 15% e tyre paguhen pėr invalidė tė pjesshėm. Pjesė e kulturės qytetare duhet tė jetė marrja e informacionit paraprak pėr FMS, pėr tu drejtuar te specialistė pėrkatės. Ky ėshtė dhe qėllimi i kėtij shkrimi, i cili ka si objektiv promovimin e masave, mjeteve apo orientimeve pėr parandalimin ose tė paktėn zbutjen e impaktit tė kėsaj sėmundjeje me pasoja sociale.
Historiku i sėmundjes: Njė dhembje muskulo-skeletike e pėrhapur qė tė shqetėson prej disa muajsh, sė paku mbi tre muaj, e favorizuar nga infeksione kronike, njė aksident i rėndė ose mbi bazėn e njė stresi tė hershėm shumė tė fuqishėm. Kontraktura muskulore tė dhimbshme (tė paktėn nė 11 pika tė trupit nga 18 qė janė gjithsej. Njė shtypje me gisht nė kėto pika provokon dhimbje tė fortė (e matur me algometėr ėshtė 4 kg). Me gjuhėn e specialitetit kėto pika quhen tender points (TePs). Ndoshta do ta konsideronim gjysmėn e sė keqes problemin e dhimbjes muskulo-skeletike, siē ėshtė ajo qė ka tė bėjė me pozicionin e keq tė qėndrimit; disfunksioni myofascial kronik. Personi qė vuan FMS ankohet pėr prishje gjumi, ngrirje dhe ftohje tė qafės dhe gjymtyrėve, dobėsi trupore, sistem nervor tė acaruar, ēka e bėn tė gatshėm pėr tu konfliktuar pėr shkaqe tė pamotivuara, urinim i shpeshtė, qė me analiza rezulton steril, kolit neurogen i shoqėruar me konstipacion ose diarre, rėnie e dėshirės seksuale etj. Depresioni nervor pėrshkruhet nė 4% tė pacientėve me FMS, nga 20% qė ndeshet te tė sėmurėt e shtruar pėr shkaqe tė tjera. Ankthi prek 51% tė pacientėve me FMS, kurse ngacmimi i zorrės sė trashė ndodh nė 70% tė tyre. Pėr sa i pėrket faktorit kauzal tė kėsaj sėmundjeje, kohėt e fundit, hipoteza mė e pranueshme ėshtė predispozicioni gjenetik, (trashėgimia). Kėta individė trashėgojnė ērregullimin e funksioneve tė neuroendokrinave, neurotransmetuesve dhe neurosensorėve. Pasojė e kėtyre tre disfunksioneve janė shenjat klinike qė shpjeguam mė sipėr. Ajo ēka ėshtė mė e rėndėsishme pėr lexuesin ka tė bėjė me zgjidhjen ose tė paktėn trajtimin e kėtij problemi.
Bota Sot
Vaksina SIV shpresė pėr mbrojtjen kundėr virusit tė SIDA-s
http://www.botasot.info/img/HIV-infected-T-cells.jpg
Studiuesit janė tė kėnaqur me njė vaksinė tė re e cila mbron majmunėt e njohur me emrin resus makaki nga infeksioni me versionin fillestar tė virusit tė Sidės. Studiuesit shpresojnė ta pėrdorin atė qė kanė mėsuar nga ky eksperiment pėr tė krijuar njė agjent qė parandalon infeksionet e virusit HIV tek njerėzit.
Mė shumė se 2.6 milionė infeksione tė reja nga virusi HIV ndodhin ēdo vit dhe gati dy milionė njerėz vdesin nga sida ēdo vit. Krijimi i njė vaksine kundėr sidės vazhdon tė mbetet njė synim urgjent, por ende i pakapshėm pėr studiuesit e sėmundjes sė sidės.
Tani, shkencėtarėt e Fakultetit tė Shėndetėsisė dhe Shkencės nė Universitetin e Oregonit mendojnė se ata mė nė fund mund tė jenė nė rrugėn e duhur pėr gjetjen e njė vaksine kundėr sidės. Louis Picker, drejtues i programit tė Institutit pėr Vaksinėn dhe Terapinė Gjenetike nė Universitetin e Oregonit, thotė se studiuesit kanė zhvilluar njė agjent qė i mbron majmunėt resus nga virusi SIV, njė virus qė shkakton sidėn tek majmunėt dhe qė mendohet se ėshtė pararendės i virusit HIV, qė shkakton sidėn tek njerėzit.
Picker e krahason vaksinėn me njė ushtri nė gjendje gadishmėrie qė vihet menjėherė nė lėvizje me paraqitjen e shenjave tė para tė infeksionit, para se virusi tė ketė shansin tė vendoset nė organizmin e njeriut.
Vaksina ėshtė e aftė tė diktojė virusin HIV ose SIV qė nga fillimi. Kjo vaksinė nuk ka nevojė tė presė aktivizimin e qelizave tė tjera imunitare, siē ndodh me mekanizmin veprues tė tipave tė tjera tė vaksinave.
Qelizat imunitara janė ato qė aktivizohen pėr tė mbrojtur organizmin nga infeksionet bakteriale ose virale. Aktualisht krijuesit e vaksinės kundėr Sidės, po pėrpiqen qė tė trenojnė sistemin imunitar tė njeriut tė identifikojė dhe shkatėrrojė virusin HIV, duke i ngjitur materiale gjenetike nga ky virus, njė virusi tė parrezikshėm gripi qė do tė shėrbejė si vaksinė. Por, Picker thotė se deri tani, kjo strategji nuk ka funksionuar mirė, sepse virusi i gripit nuk jeton shumė gjatė nė trup.
Nė vend tė virusit tė gripit, ekipi i Picker ka pėrdorur njė virus tjetėr, tė quajtur CMV. Ky lloj virusi infekton shumicėn e popullsisė sė botės, rrallė herė shkakton sėmundje dhe mbetet i gjallė, por i fjetur, pafundėsisht.
Nė eksperimentin me majmunin, studiuesit bėnė katėr prova. Njė grupi majmunėsh u dhanė vaksinė tė virusit CMV tė modifikuar me virusin SIV. Njė grupi tė dytė i dhanė vetėm njė vaksinė gripi. Njė grupi tė tretė i dhanė njė vaksinė tė virusit CMV dhe tė atij tė gripit tė modifikuar me elementė tė virusit SIV. Ndėrsa grupi i katėrt i majmunėve nuk u vaksinua.
Mė pas, majmunėt u infektuan me virusin SIV. Picker tha se majmunėt e patrajtuar dhe ata tė cilėt morėn vetėm vaksinėn e gripit u sėmurėn dhe u prekėn nga Sida, gjysma e majmunėve qė morėn vaksinėn CMV ose vaksinėn CMV dhe vaksinėn e virusit nuk treguan shenja tė infeksionit.
Dhe nė fakt, kur ne u pėrpoqėm tė gjenim virusin pas njė viti, ndonėse pėrdorėm teknika tė ndryshme diagnostikimi nuk gjetėm gjė. Kjo tregon se ekziston mundėsia qė infeksioni tė jetė eliminuar fare, gjė qė do tė ishte e paprecedentė pėr vaksinėn SIV.
Picker thotė se qėllimi i tij tani ėshtė formulimi i njė vaksine mė tė efektshme qė do tė ishte e parrezikshme pėr fillimin e provave klinike me njerėz pėr ti mbrojtur nga virusin HIV. Zbulimi pėr vaksinėn eksperimentale kundėr virusit HIV ėshtė botuar nė revistėn Nature.
Bota Sot
Pėrdorimi i celularit konsiderohet mundėsisht kancerogjen
Ekspertėt e kancerit qė punojnė pėr Organizatėn Botėrore tė Shėndetėsisė, kanė thėnė se disa dėshmi tregojnė qė pėrdorimi i telefonit mobil rrit mundėsitė e goditjes nga njė lloj i kancerit nė tru.
Pėr kėtė pėrdoruesit e telefonave celular duhet tė gjejnė mėnyra tė reduktimit tė pėrdorimit tė tij.
Ekspertėt rekomandojnė qė pėrdorimi i telefonit celular duhet tė gjendet nė listėn e aktiviteteve mundėsisht kancerogjene, duke e vėnė kėshtu kėtė pajisje komunikimi nė tė njejtėn kategori ku janė edhe pesticidet DDT, kafeja dhe shkarkesat e motorit tė benzinės.
Gjėrat e klasifikuara si mundėsisht kancerogjene nuk nėnkuptojnė se shkaktojnė drejtpėrdrejtė kancerin. Ekspertėt kanė paralajmėruar se mė shumė kėrkime janė tė nevojshme para se tė bėhet konkludim mė i fuqishėm qė e percakton saktėsisht se sa i rrezikshėm ėshtė pėrdorimi i telefonit celular.
Ekspertėt qė punojnė pėr Organizatėn Botėrore tė Shėndetėsisė, mė sakt, 31 shkencėtarė nga 14 shtete, nuk kanė bėrė njė kėrkim tė tyre, mirėpo vlerėsimin pėr kėtė e kanė bėrė pas ii kanė studiuar studimet e bėra nga shkencėtarė tjerė rreth sigurisė sė kėsaj pajisjeje.
Vlerėsohet se momentalisht nė botė ka pesė miliardė pėrdorues tė telefonit celular.
Bota Sot
Escherichia coli: Ēfarė duhet tė dimė pėr bakterin e rrezikshėm?
http://www.botasot.info/img/E-coli.jpg
Bakteret escherichia coli nuk janė tė panjohura. Ato paraqiten nė zorrėt e bagėtive, para sė gjithash te gjedhi, delet dhe dhitė, por edhe te kafshėt e egra. Pėrmes florės nė zorrė ato mund tė pėrfundojnė nė qumėshtin apo mishin e kafshėve. Po ashtu, uji i ndotur mund tė jetė shkaktar i infeksioneve EHEC.
Ekspertėt e BE-sė tė Shėndetėsinė e kanė quajtur valėn e infektimeve nė Gjermani si njė prej mė tė rėndave tė kėtij lloji nė mbarė botėn. Ndėrkaq, edhe nė Europė po shtohet paniku nga bakteri escherichia-coli. Pas Gjermanisė, ku numri i viktimave shkoi nė 14, ai rezulton tė jetė pėrhapur edhe nė Suedi, Danimarkė, Britani, Holandė e Austri. Qendra Europiane pėr Parandalimin dhe Kontrollin e Sėmundjeve flet pėr disa tė prekur nė kėto vende, mes tė cilėve edhe fėmijė nėn 5 vjeē, ndėrsa 87 pėr qind e rasteve tė regjistruara janė tė rritur, ku 68 pėr qind e tyre, femra.
Ēfarė ėshtė escherichia coli?
Ėshtė njė lloj bakteri me variante tė ndryshme. Normalisht jeton nė zorrėt e njeriut dhe tė kafshėve dhe nuk jep shqetėsime. Disa forma tė tij mund tė shkaktojnė infeksione dhe diarre.
Ēfarė ka tė ndryshme nga ai qė ka goditur veriun e Gjermanisė?
Ky lloj escherichia coli (e. coli) identifikohet me numrin 104. Rastet e tij nė Europė, mė pėrpara kanė qenė shumė tė rralla. Ėshtė nė gjendje tė shkaktojė sėmundje, sepse prodhon njė helm tė fuqishėm vero-citotoksina (vtec): kjo substancė vepron si helm. Zhvillohet nė zorrė pastaj pėrmes mukozės, kalon nė gjak dhe godet veshkat duke provokuar komplikacione shumė tė rėnda: sindromin e uremisė hemolitike. Pasoja mė e keqe ėshtė isuficenca renale akute qė kėrkon dializė.
Escherichia zakonisht prek vetėm fėmijėt?
Po, normalisht manifestohet nė forma tė rėnda vetėm te fėmijėt. Tė rinjtė infektohen dhe zhvillojnė njė sėmundje gastroenterite shumė tė rėndė, por pa komplikacione renale. Bakteri 104, ėshtė i veēantė nga ata tė studiuar deri mė tani.
Si merret infeksioni nga e. coli?
Pėrmes konsumimit tė ushqimeve apo ujit tė kontaminuar. Gjedhėt mund ta transmetojnė pėrmes mishit apo qumėshtit. Nėse kafsha ėshtė mbartėse e bakterit patogjen mund tė kontaminojė gjithė produktet dhe ambientin ku jeton. Ky infeksion ėshtė zoonotik, pasi burimi kryesor i tij janė gjedhėt dhe dhentė, ku plehu i tyre qė shpėrndahet si i ujshėm nė vendet e kultivimit tė produkteve me orgjinė bimore, si sallata, spinaqi, kastravecėt, i kontaminon kėto produkte ushqimore duke e kaluar infeksionin te njeriu.
Si parandalohet infeksioni
Higjiena ėshtė mbrojtja e vetme pėr tė parandaluar ēdolloj infeksioni ushqimor. Duhet tė evitosh konsumin e qumėshtit tė papėrpunuar sidomos nga ana e fėmijėve dhe tė moshuarve dhe mishin e papjekur (sidomos atė tė fast-food-ve). Fėmijėt duhen mbajtur larg nga ambientet e kontaminuara nga feēet e deleve dhe gjedhėve. Mos u lani nė ujė tė ėmbėl. Pėr sa u pėrket frutave dhe perimeve, duhen larė me shumė kujdes: nuk ėshtė nevojshme ti heqėsh nga regjimi ushqimor. Ekspertėt po ashtu rekomandojnė qė nė parim tė gjitha produktet ushqimore, si perimet ashtu edhe mishi para konsumimit tė nxehen nė temperaturė prej 70 gradė tė paktėn pėr dhjetė minuta. Nė kėtė mėnyrė vriten bakteret.
Cilat janė simptomat
E para ėshtė diarreja, qė brenda pak orėsh bėhet hemorragjike. Duhet tė alarmohemi vetėm kur merr kėto karakteristika dhe shfaqen shenja gjaku. Atėherė duhet tė drejtohemi menjėherė te mjeku. Simptomat janė tė ndryshme nga koliti bakterial klasik. Ska temperaturė dhe ka dhimbje tė forta barku. Shpesh ky lloj infeksioni ngatėrrohet me apandesitin. Diarreja nga escherichia coli nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve zgjidhet vetėm brenda 4-5 ditėve. Nė rastet mė tė kėqija helmi qarkullon duke shkaktuar anemi dhe insuficencė renale.
Si kurohet?
Pėr fat tė keq nuk ka kurė specifike, terapia me antibiotikė, ashtu si me gastroenteritet nuk ėshtė efikase, madje mund tė pėrkeqėsojė situatėn. "Nėse shkatėrrohen bakteret me antibiotikė, atėherė lirohen mė shumė qeliza helmuese dhe ashpėrsohen simptomat. Pra kjo ėshtė absolutisht kundėrproduktive. Dhe kjo ėshtė arsyeja pse antibiotikėt pėr fat tė keq nuk janė nė asnjė mėnyrė mundėsi e terapisė pėr rastet me infeksionet EHEC", thonė mjekėt. Prandaj mjekėve nuk u mbetet tjetėr veē mundėsisė pėr tė zbutur simptomat. Nė kėtė mes ndihmojnė infuzionet, tė cilat kompensojnė humbjen e lėngjeve te pacientėt, te pacientėt me simptoma tė rėnda, pastrimi i gjakut pėrmes dializės mund tė parandalojė dėmtimin e pėrhershėm tė veshkave.
Bota Sot
OBSH: Shpėrthimi bakterial E. Koli i shkaktuar nga njė lloj i ri
Gjenevė, 2 qershor 2011 - Organizata Botėrore e Shėndetėsisė bėri tė ditur se lloji i bakterit E.Koli, pėrgjegjėse pėr shpėrthimin vdekjeprurės nė Evropė ėshtė njė bakter i ri, qė nuk ėshtė parė kurrė mė parė. Agjencia tha se sekuencat parprake gjenetike flasin pėr njė formė mutante tė dy baktereve tė ndryshėm tė E. kolit, me gjene vdekjeprurėse. Kjo, sipas OBSH-sė, shpjegon arsyen e pėrhapjes masive dhe tė rrezikshme. Ekspertja pėr sigurinė e ushqimit nė OBSH, Hile Kruse, tha se ky lloj unik nuk ėshtė izoluar kurrė mė herėt nga pacientėt. Ajo tha se lloji i ri ka karakteristika, qė e bėjnė me tė fortė dhe mė toksinė-prodhues. Deri mė tani, nga lloji mutant i E. Kolit kanė vdekur 17 njerėz nė Gjermani dhe janė sėmurė mė shumė se 1500 tė tjerė, pėrfshirė edhe 470, qė kanė pasur komplikime tė rralla nė veshkė.
http://www.kosova.com/images/hdr-03.gif
Pajisjet e lojėrave shkaktojnė dhimbje tek fėmijėt
Uashington, 3 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 10:23
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/Video-lojra_thmb1.jpg
Pėrdorimi i pajisjeve pėr lojėra pėr njė periudhė tė gjatė shkakton dhimbje kyēesh tek fėmijėt. Studiuesit amerikanė thonė se fėmijėt tė cilėt kalojnė 2 orė nė ditė duke pėrdorur pajisjet e lojėrave dhe telefonat celularė, mund tė dėmtojnė shėndetin e tyre.
Sipas studimit, i cili vėzhgoi sjelljen e 257 fėmijėve 15-vjeē, ėshtė parė se ata fėmijė qė pėrdorin Xbox dhe Gameboy pėrjetojnė dhimbje mė tė mėdha se tė tjerėt.
E.coli arrin dhe nė SHBA
Uashington , 3 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 10:19
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli_thmb1.jpg
Sė paku tri raste tė infektimit me bakteren vdekjeprurėse E.coli, qė shpėrtheu nė Evropė, janė raportuar nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės.
Superbakteri qė ha mish
Londėr, 2 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 23:23
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/bakter020611_thmb1.jpg
I ashtuquajturi bakteri, i cili ha mish dhe qė ėshtė rezistues ndaj barnave, ėshtė gjetur te qumėshti i lopės dhe te njerėzit nė Britani dhe Danimarkė, ka bėrė tė ditur njė studim i shkencėtarėve britanikė.
Sipas kėtij studimi tė publikuar tė enjten, ky lloj bakteri paraqet problem potencial pėr shėndetin e njerėzve.
Nė studim thuhet se bakteri i porsazbuluar nuk paraqet rrezik pėr konsumuesit e qumėshtit tė pasterizuar dhe prodhimeve tė qumėshtit, por mė tepėr rrezikon njerėzit qė pėrkujdesen pėr lopėt.
Stafilokok aureus ėshtė paraqitur si kėrcėnim i madh nė mesin e spitaleve tė gjithė botės, sidomos nėse ky bakter prek plagėt e pacientėve.
Tash pėr tash ende nuk dihet nėse nė kėtė rast lopėt kanė infektuar njerėzit, apo ka ndodhur e kundėrta, thotė Mark Holms, nga Universiteti Kembrixh, duke shtuar se ėshtė e sigurt pirja e qumėshtit tė pasterizuar ose konsumimi i mishit tė lopės.
Ekipi britanik ka zbuluar bakterin e ri duke hulumtuar mastitisin sėmundjen e rėndė qė godet lopėt qumėshtore.
Ndryshe, nga ky lloj bakteri janė prekur 12 persona nė Skoci, 15 nė Angli dhe 24 nė Danimarkė.
Studiuesit identifikojnė bakterin EHEC
Hamburg, 3 qershor 2011 - Shkencėtarėt nga Gjermania dhe Kina kanė identifikuar kodin e trashėgimisė sė bakterit Esheria Koli (EHEC). Shkencėtarėt gjatė analizave tė bakterit tė Kolitit me rrezik pėr jetėn kishin konstatuar komponentė tė ndryshėm dhe deri tani tė panjohur, njoftoi Klinika Universitare e Hamburgut. Hulumtimet janė kryer bashkė me Institutin Genomic nė Pekin. Bakteret Esheria Koli nguliten gjatė nė zorrė, duke fituar rezistencė tė veēantė kundrejt antibiotikėve, thuhet mė tej. Numri i tė vdekurve nė Gjermani ka arritur ndėrkohė nė 17, ndėrsa numri i tė infektuarve dhe i rasteve tė dyshuara ėshtė aktualisht rreth 2000. Rusia, ndėrkaq, ka vendosur ndalimin e importit tė perimeve nga tė gjitha vendet e Bashkimit Evropian. BE-ja e kritikoi qėndrimin e qeverisė nė Moskė.
http://www.kosova.com/images/hdr-03.gif
Pijet energjike ndikojnė negativisht nė ritmin e zemrės
Londėr, 3 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 20:29
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/femije030611_thmb1.jpg
Mjekėt paralajmėrojnė se fėmijėve nuk duhet dhėnė pije energjike, pėr shkak se pėrmbajnė kofeinė dhe stimulues tjerė qė nuk janė tė nevojshėm pėr fėmijė dhe mund tė ērregullojnė ritmin e zemrės, si dhe tė ndikojnė nė shkaktimin e problemeve tjera shėndetėsore.
Pacientėt dhe studiuesit vlerėsojnė arritjet nė luftėn kundėr SIDA-s
30 vjet mė parė, ekspertėt e mjeksisė bėnė tė ditura rastet e para tė njė infeksioni tė ri misterioz dhe vdekjeprurės. Sėmundja e sistemit tė imunitetit shpejt mori emrin AIDS dhe virusi HIV qė e shkakton atė u pėrhap nėpėr botė duke lėnė tė vdekur dy milionė njerėz ēdo vit. Nė saje tė kėrkimeve shkencore, sot vitusi nuk sjell domosdoshmėrisht vdekjen, por megjithėse mbi njė milionė njerėz vdesin nga SIDA, ilaēet e reja kanė bėrė qė mė shumė se 30 milionė njerėz tė jetojnė me virusin HIV. Megjithatė, mbeten ende sfida tė mėdha deri nė zhdukjen e kėsaj sėmundjeje gjithėbotėrore.
Kethi Benet ka jetuar me virusin HIV pėr 21 vjet. Perspektiva e saj ishte e pasigurt kur jo u diagnostikua me SIDA nė vitin 1990 dhe mjeku e trajtoi me ilaēe qė rezultuan tepėr toksike pėr tė. Ai e ndėrpreu kurėn dhe e nxorri nga spitali.
Qendrova nė shtrat pėr muaj me radhė nė pritje tė vdekjes, psi ai mė tha se nuk mund tė bėnte gjė.
Por kur filloi mjekimin me njė kurė tė re, jeta e zonjės Benet ndryshoi dhe tani ajo ndjehet mirė dhe punon si konsulente pėr pacientėt me SIDA.
Tani qė e di se si mund tė menaxhohet, unė nuk e shikoj virusin si dėnim me vdekje. Bėj njė jetė normale dhe pres tė jetoj mė gjatė.
Por 30 vjet mė parė, komuniteti mjeksor ishte mjaft pesimist. Dr. Anthoni Fauēi, atėhere mjek qė pėrpiqej ti kuronte njerėzit e prekur nga sėmundja e re, i mban mend mirė ato kohė. Ai ėshtė tani drejtor i Institutit Kombėtar tė Sėmundjeve Infektive.
Nuk kishim asnjė ide se ēfarė ishte ajo sėmundje ngjitėse dhe shumė shpejt njė numėr mjaft i madh njerėzish u prekėn prej saj dhe vdiqėn. Ishte njė situatė shumė shqetėsuese, njė periudhė pasigurie kur nuk dihej se ēfarė e shkaktonte.
Dalngagalė, ekspertėt e mjeksisė filluan ta kuptojnė mė mirė infeksionin dhe u bė e qartė se kishte tė bėnte me dobėsimin e sistemit tė imunitetit dhe transmetohej seksualisht.
Dr. Robert Galo ėshtė njė prej zbuluesve tė virusit HIV, por ende mungonte njė vaksinė pėr tė dhe shumė ekspertė ishin pesimistė. Nė vitin 1987 u aprovua ilaēi i parė pėr kėtė sėmundje, AZT.
"Virusi mund tė dobėsohej dhe mund tė matej shkalla e rėnies. Edhe pse ilaēi ishte toksik, shėnjat qė kishin tė bėnin me AIDS dhe simptomat po zhdukeshin.
Por shpresat u fashitėn kur HIV-i filloi ti rrezistonte AZT-sė. Por nė vitit 90-tė, njė kombinim ilaēesh tė tjera u bėnė njė armė mė e fortė tė luftėn kundėr virusit HIV.
Koktei, siē e quajmė ne atė, ndryshoi jetėn e shumė individėve tė prekur nga virusi HIV, duke u dhėnė atyre mundėsinė pėr tė jetuar njė jetė normale nėpėrmjet trajtimesh tė mira.
Pėrveē mjekimit, njė tjetėr sfidė e madha ėshtė mbajtja nėn kontroll e pėrhapjes sė virusit HIV. Rreziku i pėrhapjes ėshtė i madh mes njerėzve tė moshave nėn 30 vjeē, prandaj Fondacioni Elizabeth Glaser i Pediatrisė i ka pėrqendruar pėrpjekjet e tij nė mbrojtjen e foshnjeve dhe fėmijėve tė vegjėn nga infeksioni.
Por njė raport i Kombeve tė Bashkuta pėr shėndetin vė nė dukje se lufta kundėr SIDA-s nuk ėshtė fituar ende dhe kostoja e saj mbetet e lartė. Javėn e ardhėshme, 30 kryetarė shtetesh do tė takohen pėr tė shqyrtuar pėrparimin e bėrė deri tani dhe ēfarė duhet bėrė nė tė ardhmen.
Bota Sot
Situata epidemiologjike nė Kosovė e qetė
Situata epidemiologjike nė vendet e Bashkėsisė Evropiane ėshtė pėrkeqėsuar me shpėrthimin e epidemisė sė Escherichia coli nė Gjermani dhe nė disa shtete tė Bashkimit Evropian, andaj Instituti Kombėtar po e pėrcjell me vėmendje ecurinė e epidemisė sė Escherichia coli enterohemorragjike (EHEC).
Mė 26 maj, zyrtarėt e shėndetėsisė publike gjermane alarmuan pėr njė epidemi ku shkaktar ishte E.coli qė pos tablos sė zakonshme klinike ka shkaktuar sindromėn hemolitiko uremike (SHU), duke shkaktuar deri mė sot vdekjen e 18 personave, 1243 persona tė sėmurė dhe 400 me SHU. Zyrtarėt gjermanė nė fillim kanė theksuar se epidemia ėshtė pasojė e trangujve tė kontaminuar me prejardhje nga Spanja. Sot, ky fakt ėshtė demantuar nga laboratoret e BE sė, ngase nė laborator nuk ka mundur tė konfirmohet burimi i infeksionit nga trangujt dhe analizat e tokės dhe ujit nė serrat spanjolle rezultojnė negative.
Por, njė kontamimin i tėrthortė gjatė transportit brenda Gjermanisė nuk pėrjashtohet. Pos nė Gjermani, janė raportuar raste tė sėmundjes nė Zvicėr (1 rast), Poloni (1 rast), Holandė (3 tė hospitalizuar), Suedi (1 rast fatal dhe 41 tė sėmurė), Danimarkė (14 raste tė konfirmuara), Britani tė Madhe (3 raste tė infektuara) dhe SHBA (2 raste), Francė (3 raste tė dyshimta), Portugali (3 raste). Tė gjitha rastet kanė lidhshmėri. Mė 31 maj rezultatet laboratorike gjejnė toksinėn e prodhuar nga E.coli nė dy mostra tė trangujve, por jo tipin O104 i cili ėshtė gjetur te pacientėt e sėmurė. Kjo pėrjashton origjinėn spanjolle tė infeksionit me tranguj. Akoma nuk ėshtė gjetur burimi i vėrtetė i kontaminimit. Tė njejtėn ditė nė Suedi regjistrohet rasti i parė i vdekjes nga E.coli, njė grua 50 vjeēare e cila ėshtė infektuar gjatė njė udhėtimi nė Gjermani. 41 raste tė trajtuara nė spitalet suedeze kishin lidhshmėri me epideminė gjermane. Situata epidemiologjike nė Kosovė me E.coli ėshtė e qetė duke pasur parasysh se nuk ka raste tė raportuara tė sėmundjes me simptoma tė ngjashme. Instituti Kombėtar ėshtė duke pėrcjellė me vėmendje situatėn epidemiologjike nė Evropė dhe pėr ēdo mundėsi eventuale tė raportimit tė ndonjė rasti do tė merren me kohė masa adekuate kundėrepidemike.
Aktualisht rekomandohet qė: tė mos konsumohen tranguj, domate dhe marula (letonez) me origjinė tė dyshimtė; tė gjitha perimet qė pėrdoren pėr sallatė tė freskėt tė lahen mirė me ujė higjienik; 3. Tė zihet mishi dhe produktet e mishit; ndėrmarrja e tė gjitha masave tė kontaminimit tė ushqimit prej pėrgaditjes e deri tė konsumimi; tė lahen shpesh dhe mirė duartė me sapun; prodhuesit e perimeve t'u pėrmbahen protokolleve tė prodhimit dhe ruajtjes higjienike nė tė gjitha etapat.
Bota Sot
Kur dhimbja kthehet nė forcė
http://www.botasot.info/img/dhembja%20ne%20force.jpg
Historitė e njerėzve qė ja kanė dalė mbanė ti rikthehen jetės normale pas traumave qė kanė pėsuar nė jetė: humbje njerėzish tė dashur apo sėmundje
"Nėna ime, qė ėshtė 61 vjeēe, u operua nė mars tė kėtij viti pėr njė tumor nė fyt. Mjekėt ishin shumė pozitivė dhe pėrpiqeshin qė nė ēdo moment tė mos na shqetėsonin pėr sėmundjen e mamasė, e cila ndėr tė tjera tani ėshtė mirė, - tregon Gregoria. - Ka vėshtirėsi kur gėlltitet dhe pak probleme me shqiptimin e fjalėve. E di qė ekziston njė rehabilitim i veēantė qė jep rezultate tė shkėlqyera, por ne jetojmė nė njė fshat dhe nuk arrijmė tė gjejmė njė adresė tė saktė". Pasi kalon frika e diagnostikimit me kancer dhe fillojnė kurat, pacientėt dhe familjarėt dėshirojnė ti kthehen normalitetit. Mundėsitė janė, specialistėt gjithashtu, por ende nuk konsiderohen si tė nevojshėm. Ndėrhyrja e asistentėve, pėr shembull, do tė ndihmonte tė sėmurėt qė kanė probleme me shqiptimin e fjalėve. Dietologu do tu nevojitej pacientėve mbipeshė tė ndiqnin njė dietė tė shėndetshme pėr tė rrėzuar kilet e tepėrta. Roli i njė specialisti ortopedik ėshtė vendimtar pėr tu mėsuar tė mbajnė protezat personave qė janė operuar nga tumoret nė kockė.
Kanė kaluar dhjetė vjet qė kur mjekėt i zbuluan nė kohė kancer nė mushkri babait tė njė mikut tim. Edhe fqinja qė jeton kėtu pranė nesh u diagnostikua me kancer nė gji, por fatmirėsisht u shėrua, ndėrsa xhaxhi im i moshuar thotė se nuk ka asgjė pėr tu trembur: Kanceri nė prostatė nė fazėn fillestare mund tė trajtohet si njė sėmundje kronike njėsoj si tė tjerat, thanė onkologėt", - tregon njė 50-vjeēar. "Sot ka shumė mundėsi trajtimi pėr ti shfrytėzuar dhe mosha nuk pėrbėn ndonjė problem". Shifrat e tė mbijetuarve dėshmojnė pėr suksesin e diagnostikimit tė hershėm dhe efikasitetin e trajtimeve tė reja qė zbulohen pas shumė vitesh studime eksperimentale. Nė vitin 1970 ishin rreth 820 mijė persona tė prekur nga kanceri, nė vitin 2000, 1 milion e 270 mijė, ndėrsa sot janė rreth 2 milionė persona tė diagnostikuar me kancer, 43,8 pėr qind meshkuj dhe 56,2 pėr qind femra. Sigurisht qė numri i personave tė prekur nga kanceri vazhdon tė rritet, sidomos pėr shkak tė plakjes sė popullsisė. Megjithatė, shumė prej tyre arrijnė tia dalin mbanė. Tė dhėnat e analizave tė "Eurocare 2007" tregojnė se arrijnė tė mbijetojnė nė 47 pėr qind tė rasteve tė paktėn pesė vjet pas diagnozės, pėr tė gjitha llojet e tumoreve dhe pėr tė gjitha moshat (15-99 vjeē). Merita kryesore ėshtė e arritjes shkencore (diagnozat e hershme, programet e reja tė ekzaminimit dhe terapitė efikase).
Gjithashtu, janė edhe asistentėt socialė, qė mund ti japė informacione pacientit mbi tė drejtat e tij shėndetėsore dhe lehtėsirat nė vendin e punės ose mund ta ndihmojė pėr tė pėrballuar praktikat burokratike: siē ėshtė kėrkesa pėr vendosjen e protezave tė gjirit ose aparateve ortopedike. Ushtrimet fizike pėr legenin janė shumė tė rėndėsishme pėr femrat qė kanė hequr mitrėn, meshkujt qė vuajnė nga prostata, personat qė vuajnė nga kanceri i zorrės sė trashė, sepse arrijnė tė frenojnė njė siklet tė madh si mospėrmbajtja. Nė fund janė ushtrimet pėr linfedemėn, ose pėr ėnjtjen e krahėve dhe kėmbėve, e shkaktuar nga ndėrhyrja kirurgjikale ose radioterapia. "Vajza ime u sėmur me leucemi nė moshėn 6-vjeēare. Tani ėshtė 12 vjeēe dhe prej vitit tė kaluar me shumė mundim ka pranuar kontrollet e nevojshme follow up, qė parashikohen pėr sėmundjen e saj. Vazhdimisht mė pyet se pėrse mjekėt i bėjnė kėto kontrolle pėr tė parė nėse ėshtė shėruar, apo sepse ėshtė ende e sėmurė..." - shkruan njė nėnė nė forumin e psikologėve. "Ėshtė e vėrtetė qė kontrollet ngjallin frikė dhe shpesh mund tė perceptohen si gjykime tė mundshme", - pėrgjigjet ekspertja. "Ėshtė diēka shumė e pėrhapur edhe mes pacientėve tė rritur, njė siklet qė shpesh pėrfshin edhe familjarėt e personave tė sėmurė, ashtu siē ėshtė e natyrshme qė tė tronditeni emocionalisht dhe psikologjikisht pasi keni marrė vesh qė jeni me kancer. Gjithsesi, ndihma psikologjike mbetet ende njė tabu, edhe pse vazhdon tė rritet numri i qendrave qė u ofrojnė kėtė shėrbim pacientėve. Nė shumė raste, mjaftojnė disa takime pėr tė gjetur kurėn e duhur: tė dėgjohesh nga tė tjerėt, tė marrėsh kėshilla apo ndonjė sugjerim praktik, tė shfrysh inatin, tė shprehėsh tė gjitha shqetėsimet, mund tiu ndihmojė tė keni njė jetė mė tė shėndetshme. Vetėm nė kėtė mėnyrė mund tė riktheheni si mė parė, ndoshta edhe mė mirė seē keni qenė".
Bota Sot
Nėse sheh dikė nė telashe, mos rri duarkryq
http://www.botasot.info/img/help%20people.jpg
Teksa shohim tė tjerė njerėz nė siklet, mjaftohemi vetėm duke i vėshtruar nga larg, pa u afruar pėr tu ofruar ndihmė. Nga studimet e bėra, psikologėt tregojnė se janė tė shumta arsyet qė na pengojnė tė afrohemi e tu japim ndihmėn e duhur atyre qė kanė vėrtet nevojė pėr tė
Teksa shohim tė tjerė njerėz nė siklet, mjaftohemi vetėm duke i vėshtruar nga larg, pa u afruar pėr tu ofruar ndihmė. Nga studimet e bėra, psikologėt tregojnė se janė tė shumta arsyet qė na pengojnė tė afrohemi e tu japim ndihmėn e duhur atyre qė kanė vėrtet nevojė pėr tė.
Ju jeni duke nxituar pėr nė punė dhe njė burrė pėrpara jush bie nė trotuar. A ndaloni pėr ta ndihmuar? Nė njė studim tė bėrė pėr kėta soditės, doli se disa njerėz largojnė shikimin apo vazhdojnė tė ecin nė vend qė tė ndalojnė dhe tė pėrfshihen.
Pyetja e pėrgjegjėsisė luan njė rol tė rėndėsishėm nė parandalimin e spektatorėve pėr tė bėrė diēka. Nė njė eksperiment tė bėrė nga Ervin Staub, njė profesor psikologjie nė universitetin e Massachusetts, nė Amherst, njė i rritur ndau grupet me 5-vjeēarė dhe 6-vjeēarė nė njė dhomė. Ajo tregoi se njė pjese u la si detyrė qė tė kujdeseshin pėr gjithēka qė do tė ndodhte. Tė tjerėve nuk u tha asgjė. Pasi ajo u largua, fėmijėt dėgjuan diēka qė tingėllonte sikur dikush ishte nė vėshtirėsi nė dhomėn tjetėr. Ideja ishte tė shihej nėse fėmijėt ishin mė pak apo mė shumė tė predispozuar tė ndihmonin, pasi atyre u ishte thėnė se ishin pėrgjegjės.
6-vjeēarėt ishin mė tė predispozuar tė investigonin kur e rritura u dha atyre pėrgjegjėsi. 5-vjeēarėt nuk ishin. Nė vend tė kėsaj, ata vendosėn gishtat nė vesh kur dėgjonin zhurma shqetėsuese. Ata ishin nė konflikt, - shpjegon Staub, - ndoshta ata nuk janė ndjerė kompetent apo me aq kurajė sa tė shkonin tek dhoma tjetėr, po ata u bėnė tė pėrgjegjshėm. Kėshtu, ata shmangėn situatėn.
Sipas Staub, 6-vjeēarėt ishin mė tė shpejtė pėr tė vepruar, sepse ata ishin mė familjarė me faktin se ku duhet tė shkonin dhe si tė ofronin ndihmė. Qė kur pjesa mė e madhe e emergjencave zhvillohen nė situata jo familjare, tė rriturit shpesh reagojnė si 5- vjeēarėt. Ata ndihen tė pėrgjegjshėm, por tė pafuqishėm, ndaj tentojnė ta shmangin krizėn se sa tė ndėrhyjnė.
Ka njė prirje pėr tė vendosur se nuk duhet marrė asnjė veprim, - thotė Staub. - Mendimet e para qė kalojnė nė mendjen tuaj ju mbajnė pėr tė ofruar ndihmė. Nė vend tė ndėrmerrni veprime, ju duhet tė punoni kundėr tyre.
Disa nga arsyet e pėrbashkėta qė mund tju pengojnė tė ofroni ndihmė pėrfshijnė:
Ju mund tė mendoni se njė njeri mė i moshuar apo me mė shumė njohuri mjekėsore mund tė ofrojnė asistencė. Pse duhet tė jem i pari qė tė ndihmoj? Nuk jam unė personi mė kompetent nė kėtė turmė. Frika e sikletit ėshtė e madhe: askush nuk do tė rrezikojė tė duket budalla nė sytė e tė tjerėve. Ēfarė ndodh nėse ai nuk ka nevojė pėr ndihmėn time?
Ne marrin sinjale nga njerėzit qė na rrethojnė, por pjesa mė e madhe e njerėzve tentojnė ti mbajnė emocionet e tyre nė publik. Asnjė tjetėr nuk duket i shqetėsuar, ndoshta nuk ėshtė ndonjė problem. Nėse ju vini re probleme dhe e gjeni veten duke menduar tė mos veproni, bėni njė sforco, ndaloni dhe vlerėsoni situatėn nė vend qė tė largoheni, - thotė Staub. Pastaj pėrpiquni tė pėrfshini edhe njerėz tė tjerė: ju nuk duhet tė merrni i vetėm pėrgjegjėsinė pėr ta ndihmuar. Ndonjėherė mjafton vetėm tė kthehesh dhe ti thuash personit qė ke nė krah: Duket sikur duhet tė bėjmė diēka. Ose pyesni nėse ėshtė thirrur ambulanca, dhe nėse jo, tė thėrrisni njė. Ndėrsa ju ndėrmerrni veprime, shumė njerėz do tė marrin sinjalet nga ju dhe do tė veprojnė.
Bota Sot
Njė teknikė e re e skanimit tė trurit mund tė ndihmojė nė zbulimin e plagėve nė tru
Xhesika Berman | Uashington E shtunė, 04 Qershor 2011
Studiuesit po pėrdorin teknika tė sofistikuara skanimi pėr tė ndihmuar nė diagnostikimin e lėndimeve nė tru tė cilat nuk mund tė dallohen duke pėrdorur teknikat e zakonshme. Ushtarėt shpesh marrin plagė traumatike nė tru si rezultat i shpėrthimeve tė fuqishme nė frontet e luftės. Shkencėtarėt shpresojnė se teknika e re do ti ndihmojė doktorėt tė zbulojnė dhe trajtojnė shumė plagė tė trurit tė cilat tani janė tė pashėrueshme. Korrespondentja e Zėrit tė Amerikės Jessica Berman sjell hollėsi.
Afėrsisht 320 mijė anėtarė tė personelit ushtarak nė Irak dhe Afganistan kanė vuajtur nga lėndimet nė tru. Shpesh kėto janė klasifikuar si plagė tė lehta dhe nuk dallohen gjatė skanimit tė trurit.
Por nė njė studim tė ri, njė teknikė e sofistikuar e skanimit tė trurit e mund tė zbulojė tani anomali nė indet qė gjenden nė materien e bardhė tė trurit tė ushtarėve tė cilėt kanė marrė plagė traumatike nė tru si pasojė e shpėrthimeve ose TBI. Materia e bardhė e trurit mundėson komunikimin mes qelizave nervore.
Studimi u krye nė Fakultetin e Mjekėsisė tė universitetit tė Uashingtonit nė St. Louis dhe nė Qendrėn Mjekėsore Rajonale tė Landstuhl-it nė Gjermani. Nė kėtė studim u pėrfshinė 63 ushtarė tė cilėt janė prekur nga lėndimet si pasojė e shpėrthimeve ose TBI dhe lėndimeve tė tjera si rrėzimi, lėndimet e marra nga makinat ose goditjet nga objekte tė forta. Nė studim morėn pjesė edhe 21 anėtarė tė personelit ushtarak tė cilėt janė plagosur nga shpėrthimet por qė nuk janė diagnostikuar me TBI.
Studiuesja e neurologjisė nė universitetin e Uashingtonit Christine MacDonald thotė se teknika e re e skanimit u mundėson shkencėtarėve tė shohin lėvizjen pėrmes indeve tė lėnduara tė trurit. Kjo dukuri nuk mund tė dallohej pėrmes teknikave tjera tė skanimit. Zonja Macdonald thotė se studiuesit diktuan praninė e ujit nė materien e bardhė tė trurit nė skanimet fillestare qė u bėnė nė Gjermani afėrsisht 14 ditė pas plagosjes. Ajo thotė se studiuesit vunė re ndryshime tė vogla nė rrjedhėn e ujit nė skanimet pasuese deri 12 muaj mė vonė, pas kthimit tė ushtarėve nė St. Louis.
Pėrhapja e ujit ėshtė nė pėrputhje me atė qė pritet nga plagėt me kalimin e kohės. Nė raste tjera mund tė thuhet se plaga ka ekzistuar qė mė herėt.
Studiuesit kanė parė anomali nė materien e bardhė tė trurit tek 18 nga 63 pacientėve tė cilėt kanė patur goditje nė tru. Kjo nuk u dallua tek 21 pacientėt tjerė tė cilėt kishin lėndime tjera.
Diagnostikimi i TBI-sė ėshtė i debatueshėm sepse ekspertėt nuk janė tė sigurtė nėse simptomat qė pasojnė lėndimet e lehta traumatike tė trurit janė rezultat i ērregullimit tė funksionimit tė trurit, ndryshimeve strukturore, faktorėve psikologjikė, apo si rezultat i njė kombinimi tė kėtyre tre elementėve.
Zonja MacDonald thotė se studimet vazhdojnė tė eksplorojnė nėse teknika e re e skanimit tė trurit mund tė ndihmojė nė zbulimin e burimit tė efekteve tė pėrhershme tė lėndimeve traumatike tė trurit.
Zeri i Amerikes
OBSH dyshon se burimi vdekjeprurės i bakterit ndodhet nė mish
Romė, 4 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 23:29
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli040611_thmb1.jpg
Burimi i infektimit me bakterin vdekjeprurės E.Coli, i cili nga Gjermania ėshtė pėrhapur nė 12 shtete dhe ka marrė jetėn e 19 personave, para se gjithash duhet kėrkuar nė mish dhe jo nė perime, sikurse ėshtė menduar deri mė tash.
Agani: Shėrbime kardiokirurgjike do tė ketė edhe nė QKUK
Prishtinė, 5 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 15:59
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/tema-kardiologjia-050611_thmb1.jpg
Krahas problemeve tė shumta pėr trajtimin e sėmundjeve tė ndryshme, nė klinikat e QKUK-sė edhe sot e kėsaj dite nuk ofrohen shėrbime kardiokirurgjike (intervenime kirurgjikale nė zemėr tė hapur). Deri tani qytetarėt qė kanė vuajtur nga sėmundjet e zemrės shėrim me paratė e tyre kanė gjetur jashtė vendin ose nė klinika private. Mirėpo tashmė njė pjesė tė shpenzimeve pėr operacione nė zėmėr nėpėr klinikat private do tė mbulojė Ministria e Shėndetėsisė, e cila ėshtė duke u angazhuar qė shėrbimet kardiokirurgjike nė tė ardhmen tė ofrohen edhe nė QKUK.
Farat e perimeve gjermane pėrhapen E.colin
Berlin , 6 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 11:05
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli_thmb1.jpg
Zyrtarėt gjermanė kanė njoftuar se farat perimeve qė janė rritur nė Gjermani dyshohet se janė shkaktarėt e pėrhapjes sė bakteries E.coli nė tėrė Evropėn.
Lėngu i shegės e mund stresin nė zyrė
Prishtinė, 6 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 12:18
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/shega_thmb1.jpg
Bazuar nė njė studim tė ri, shihet se lėngu i shegės mund tiu ndihmojė tė mundni stresin nė zyrė. Lėngu i shegės ka treguar se i ulė rrahjet e zemrės sė punėtorėve dhe i bėn ata tė ndihen mė entuziastė pėr punėn e tyre.
Shkencėtarėt studiuan njė grup vullnetarėsh tė cilėt konsumuan 500 ml lėng shege ēdo ditė, pėr dy javė. Studimi tregoi se pothuajse tė gjithė punėtorėt raportuan se ndiheshin mė entuziastė, mė tė frymėzuar dhe mė krenarė.
Mos e gjuani lėkurėn e mollės
Prishtinė, 8 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 10:45
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/Molla__thmb1.jpg
Njė mollė nė ditė me tė vėrtetė mund tė mbajė doktorin larg, pėr aq kohė sa ju nuk e hidhni lėkurėn e saj. Pėrbėrja kimike e lėkurės sė mollės ėshtė duke u kredituar me shumė pėrfitime shėndetėsore, qė nga ndėrtimi i muskujve e deri tek mbajtja nėn kontroll e peshės.
Acidi ursolik mban kolesterolin dhe nivelin e sheqerit nė gjak nėn kontroll, qė do tė thotė se njė mollė nė ditė me tė vėrtetė mund tė bėjė mrekulli pėr shėndetin e gjithanshėm.
Acidi ursolik ėshtė njė pėrbėrės natyror interesant dhe gjendet nė lėkurėn e mollės, tha kėrkuesi Christopher Adams.
Rėndėsia e lėkurės sė mollės ėshtė zbuluar nga Adams, i cili vendosi tė kėrkonte pėr njė ilaē qė pengon humbjen nga muskujt, mbajtjen e njerėzve mė tė fortė me moshėn dhe largimin e vėshtirėsisė pėr shėrimin e tė moshuarve.
Humbja muskulore ėshtė njė shoqėrues i shpeshtė i sėmundjeve dhe i plakjes. Ajo zgjat shtrimin nė spital, vonon rikuperimin dhe pengon njerėzit pėr tė shkuar nė shtėpi. Nuk ėshtė e kuptuar mirė dhe nuk ka ilaē pėr tė. Por duket se acidi ursolik po jep rezultate tė mira me eksperimentet qė kemi zhvilluar deri tani, ka thėnė Adams.
Gėnjeshtra dėmton shėndetin
Nju Jork, 8 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 22:47
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/stresi080611_thmb1.jpg
E vėrteta sot ėshtė bėrė shumė e komplikuar. Kemi tė vėrtetėn time, tė vėrtetėn tuaj, tė vėrtetėn e atij dhe tė vėrtetėn tonė. Megjithatė, pas kėtyre termeve shpesh fshihet rrena. Shkencėtarėt paralajmėrojnė se rrenat jo vetėm qė dėmtojnė reputacionin tonė, por mund tė ndikojnė edhe nė shėndet dhe nė jetėgjatėsi.
Sėrish dyshohen trangujt pėr baktere
Berlin , 9 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 10:42
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli_thmb1.jpg
Autoritetet e shėndetėsisė gjermane dyshojnė sėrish se trangujt mund tė jenė shkaktarė tė mundshėm tė shpėrthimit bakterial E.coli nė Evropė, por jo ata tė kultivar nė Spanjė.
Nga shpėrthimi bakterial deri mė tani kanė vdekur 26 persona dhe janė infektuar mė shumė se 2700 tė tjerė.
Nė fillim dyshohej qė bartės tė bakteres janė trangujt qė vinin nga Spanja, por pastaj u pėrjashtua ky version si burim infektimi.
Mė vonė fokusi lėvizi nė bishtajat e kultivuara nė veri tė Gjermanisė, por asnjė test nuk provoi qė ato tė jenė tė kontaminuar me bakterin, e cila shkaktoi shpėrthimin.
Tani, sipas agjencisė Associated Press, dyshimet kanė rėnė mbi njė lloj trangulli, origjina e vendit tė prodhimit tė tė cilit nuk dihet, i cili ka sėmurė njė familje nė Gjermaninė lindore.
Trangulli, ushqimi i parė qė ėshtė kontaminuar me baktere, ėshtė gjetur nė plehrat e familjes, por nuk ka tė dhėna pėrfundimtare, nėse ai ėshtė burimi.
Ėshtė e paqartė nėse trangulli ka infektuar njerėzit, apo njerėzit trangullin, ka thėnė zėdhėnėsi i Ministrisė sė Shėndetėsisė sė shtetit tė Saksonisė, Holger Paech.
Nė familje, i ati kishte diarre, nėna ishte hospitalizuar pėr disa ditė, vajza e tyre 22 vjeēare ėshtė nė mesin e 700 njerėzve nė Evropė me komplikime tė mėdha, qė mund tė ēojnė nė kolapsin e veshkave.
Ministri ka njoftuar se kjo familja ėshtė e sėmurė. Mbase ata kanė mundur ta kontaminojnė trangullin, nė vend se tė jetė e kundėrta, ka thėnė ai.
Nuk janė raportuar tė dhėnė se njerėzit mund ti kontaminojnė perimet.
Insituti Federal pėr Vlerėsimin e Rreziqeve, ka thėnė se gjetjet nuk lejojnė ndonjė pėrfundim, pasi qė trangulli kishte qenė mes plehrash nga 19 maj, deri mė 30.
Bakteri E.Coli: Dyshimet kalojnė te bishtajat
http://www.botasot.info/img/bishtaja%20ecoli.jpg
Rezultatet zyrtare tė testeve pritet tė tregojnė se bishtajat nga njė fermė organike nė Gjermaninė Veriore kanė shkaktuar shpėrthimin e bakterit E.Coli, nga i cili deri mė tash kanė vdekur 22 njerėz dhe mė shumė se 2,200 janė infektuar.
Nėse bishtajat nga njė fermė nė njė fshat nė Bienebutel, mes Hamburgut dhe Hanoverit, konfirmohen si burimi i vetėm i bakterit tepėr agresiv dhe super-toksik, kjo mund tė zgjidhė misterin qė i ka kapluar autoritetet pėr disa javė.
Dyshimet pėr bakterin vdekjeprurės fillimisht kanė rėnė mbi sallatėn e gjelbėr, domatet dhe trangujt e importuar nga Spanja.
Por, zyrtarėt gjermanė tani thonė se bishtajat e perimeve qė janė rritur nė Gjermani, dyshohet se janė shkaktarėt e pėrhapjes sė bakterit E.Coli nė tėrė Evropėn.
Ministri i Agrikulturės nė Saksonin e Poshtėm, Gert Lindenman, tha se testet e para kanė zbuluar qė bishtajat e fasules dhe bishtajat tjera nga njė fermė organike nė rajonin e Ylcenit, nė mes tė qytetit tė Hamburgut dhe Hanoverit, mund tė jenė burim i infektimeve me E.Coli.
Ka pasur indikacione nė rritje nė orėt e fundit se njė fermė nė Ylcen, qė merr bishtaja nga shtete tė ndryshme federale pėr produktet e tyre dhe ofron njė pėrzgjedhje tė bishtajave tė fasuleve, mund tė jetė burim i infeksionit me E.Coli - tė paktėn njė nga burimet kryesore, tha Lindenman.
Bishtajat e dyshuara raportohet se janė dėrguar nė restorante nė disa qytete tė Gjermanisė. Megjithatė, ministri gjerman i Shėndetėsisė, Daniel Bar, parapėlqen tė presė testet pėrfundimtare, para se tė pranojė se infektimi buron nga Gjermania Veriore.
Si ministėr gjerman i Shėndetėsisė nuk mund tė them se ėshtė plotėsisht e qartė. Ende presim raste tė HUS - sindroma hemolitik uremik. Po vazhdojmė tė rekomandojmė qė njerėzit tė mos hanė domate tė freskėta, tranguj dhe sallata tė gjelbra nė Gjermaninė Veriore. Kjo ėshtė metoda mė e mirė e mbrojtjes, e normalisht edhe rregullat higjienike, tha Bar.
Edhe kreu i Institutit gjerman Kombėtar pėr Kontrollimin e Sėmundjeve, Rajnhard Burger, tha se nuk duhet dalė me gjetje tė parakohshme.
Po pėrpiqemi tė jemi tė kujdesshėm dhe tė mos dalim publikisht me gjetje tė parakohshme. Duam tė gjejmė shkakun sa mė shpejt qė tė jetė e mundur, por jo nė mėnyrė tė parakohshme. Kėto studime nuk po merren vetėm me spitalet, por po ashtu edhe me kantinat dhe restorantet. Po mundohemi tė gjejmė se ēfarė ėshtė ngrėnė atje, tha Burger.
Ministrat e Agrikulturės tė Bashkimit Evropian pritet tė mbajnė njė takim emergjent nė Luksemburg tė martėn, pėr tė diskutuar ndikimin qė ka pasur mbi prodhuesit e perimeve shpėrthimi bakterial nė Evropė.
Zyrtarėt gjermanė mendojnė se pėrhapja e bakterit mund tė jetė e lidhur edhe me fermat nė Spanjė.
Nuk ka shifra zyrtare, por prodhuesit nė Spanjė vlerėsojnė se kanė humbur qindra-miliona euro pas shpėrthimit vdekjeprurės tė E.Coli-t, pas alarmit tė rremė, siē thonė ata, se trangujt e rritur nė Spanjė bartnin infeksionin.
Zėdhėnėsi i Komisionit Evropian pėr Bujqėsi, Roger Uait, tha se nė takim do tė diskutohen masat pėr kompensimin e prodhuesve tė perimeve.
Bota Sot
Vakti i zyrės: Mė pak bukė dhe yndyrė Menyja e duhur pėr punonjėsit
http://www.botasot.info/img/Healthy-Foods2.jpg
Gabimi mė i madh ėshtė mosngrėnia e drekės pėr arsye tė ndryshme dhe ushqyerja e rėndė nė darkė, atėherė kur mjekėt dhe dietologėt thonė se duhet ngrėnė lehtė. Rregullat? Kujdes me tė skuqurat, dhe shumė perime dhe fruta tė stinės...
Tė gjithė ata qė hanė jashtė janė tė kushtėzuar nė zgjedhjet ushqimore nga ajo qė gjendet nė restorantin, mensėn apo fast- food-in mė tė afėrt. Shpesh ushqimet e konsumuara jashtė shtėpisė janė shumė kalorike apo tė yndyrshme, aspak tė kėshillueshme dhe shpesh shumė tė dėmshme. Projekti i fundit i prezantuar nė Parlamentin Europian quhet Food, akronim i Fighitng Through Offer and Demand, qė me pak fjalė do tė pėrkthehet ofertėn e njė vakti tė balancuar pėr pushimin e drekės sė punėtorėve europianė. Nė Parlamentin Europian sapo u paraqitėn rezultatet e njė fushate qė me ndihmėn e Edenred, kompania lider nė sektorin e vakteve tė shėndetshme me etiketėn Ticket restaurant, ka pėrfshirė gjashtė vende europiane (Belgjikėn, Republikėn Ēeke, Francėn, Italinė, Spanjėn dhe Suedinė) duke pėrfshirė 52 mijė konsumatorė dhe 5000 restorante. Qėllimi ėshtė qė gjithmonė e mė shumė restorantet duhet tė aderojnė nė projektin Food duke u garantuar klientėve tė tyre meny tė balancuara dhe nė linjė me rekomandimet e mjekėve. Kėshilla pėr tė gjithė, por edhe specifike pėr ēdo vend. Nė Itali, pėr shembull, kėshillat pėr klientėt janė qė tė mos hanė shumė bukė, ndėrsa restoranteve belgė u ėshtė kėrkuar tė mos vėnė shumė kripė nė tavolinė. Nė Itali pronarėt e restoranteve, bareve, qė iu bashkuan kėtij projekti ishin rreth 1 mijė. Por edhe nė vende tė tjera situata nuk ėshtė shumė ndryshe. Ata qė kanė kėrkuar pjata tė ekuilibruara dhe porcione tė reduktuara. Kėshtu mė pak se 15 pėr qind e punėtorėve nė 6 vende e ka lidhur konceptin e ushqyerjes sė balancuar me atė tė ushqimit me pak kalori. Kam nisur dhjetė vjet mė parė me objektivin pėr tė bėrė bashkė shijen dhe shėndetin. Kam eliminuar gjalpin, panėn, yndyrat e ngopura, edhe tek ėmbėlsirat dhe antipastat. Lėndė tė para tė freskėta, jo tė skuqura, dhe njė bashkėpunim tė ngushtė me njė ekspert ushqimesh dhe dietolog pėr ēdo pjatė. Te ne me njė antipastė, njė pjatė kryesore dhe njė ėmbėlsirė ekziston mundėsia qė 95 pėr qind tė kesh zgjedhur njė vakt tė balancuar, tregon Emmanuel Verstaeten, pronar i restorantit Rouge Tomate nė Bruksel, me seli edhe nė Nju Jork. Por mė tepėr se njė pjatė e balancuar ajo qė ofron ky restorant ėshtė edhe shija. Ajo mbetet e rėndėsishme edhe sikur tė marrėsh vetėm njė panine. Shija ėshtė shumė e rėndėsishme dhe nuk ėshtė e pamundur tė propozosh pjata tė shijshme me mė pak yndyrė, kripė dhe sheqer. Po ashtu duhen pėrdorur mjetet e duhura dhe teknikat pėrkatėse tė pjekjes. E kemi provuar qė mund tė bėjmė tė njėjtat ėmbėlsira tė shijshme me mė pak yndyrė dhe sheqer, tregon Chiara Manzi, presidente e Assic dhe ideatore e projektit Kitchen wellness. Sot gjithmonė e mė shumė janė pėrhapur kurset pėr kuzhinierėt qė duan tė bashkojnė gatimin me shėndetin. Sipas tė dhėnėve tė marra nga studimet e ndryshme, 34 pėr qind e qytetarėve nė vendet e Bashkimit Europian drekojnė nė bare dhe restorante, kundrejt 25 pėr qind qė ishte kjo shifėr nė vitet 90. Pėr mė tepėr, parashikohet qė nė 2014 gjysma e shpenzimeve ushqimore do tė bėhet jashtė shtėpisė. Ndėrkaq, ajo qė bie nė sy ėshtė se njerėzit harxhojnė gjithmonė e mė pak kohė pėr kėtė vakt. Sipas burimeve nga OBSH dhe Bashkimit Europian, rastet e obezėve janė trefishuar nė krahasim me 20 vjet mė parė nė tė gjitha vendet europiane. Atėherė si tė zgjedhim nė mėnyrėn e duhur ushqimin qė duhet tė hamė gjatė pushimit nė ditėt e punės? Sugjerime tė mira vijnė nga projekti Food, programi europian i sensibilizimit pėr njė ushqyerje korrekte. Falė kėshillimit dhe me institutet europiane pėr ushqyerjen dhe ushqimin, ai ofron njė sėrė kėshillash tė domosdoshme pėr tė pėrballuar njė drekė tė shpejtė jashtė shtėpisė para se tė rinisim punėn. Ideja jonė ka lindur nga dy konsiderata. Sepse, sė pari, konsumatorėt janė bombarduar nga mesazhe qė kanė qėllime komerciale dhe qė nuk i edukojnė pėr njė ushqyerje korrekte dhe e dyta, sepse jemi pėrballė epidemisė sė obezitetit. Kėshtu qė, ėshtė e nevojshme njė ndėrhyrje edukative mbi ushqyerjen", tregon njėri prej ekspertėve tė kėtij programi. Kur mendohet se ēfarė duhet zgjedhur nė pushimin e drekės, duhet pasur parasysh njė rregull i pėrgjithshėm: aq energji sa absorbohet falė ushqimit nga organizmi, aq duhet tė konsumohet gjatė ditės. Pėrndryshe energjia e tepėrt do tė depozitohet nė formėn e yndyrave nė trup. Nė pėrgjithėsi, nė pushimin e drekės duhet tė merren rreth njė e treta e nevojave kalorike, thonė mjekėt. Nėse ėshtė mundėsia do tė ishte mirė qė tė konsumoheshin pjata me bazė mishi dhe peshku shoqėruar me perime. Nė veēanti, tė gjithė duhet tė jenė tė kujdesshėm, pėr vajin: Nuk duhet konsumuar kurrė mė shumė se tri lugė nė ditė, nga tė cilat dy gjatė drekės, tė ndara mes gjellės dhe perimeve. Njė total prej katėr lugėsh ėshtė e pranueshme vetėm nė rastet e njė nevoje mė tė madhe pėr kalori, si pėr shembull nė rastin e njė muratori", shpjegojnė ata. Ėshtė krejtėsisht i gabuar zakoni qė dreka mund tė kalohet me njė gotė kos apo njė frutė, sepse nuk do tė ketė asnjė mėnyrė tjetėr pėr tė rikuperuar deficitin e kalorive, pėrveēse kur mund tė konsumohet njė vakt shumė i pasur nė darkė. Nė ēdo rast, cilado qoftė nevoja kalorike, frutat dhe perimet duhet tė jenė boshti i pushimit tė drekės. Motivet janė dy: luftojnė radikalet e lira qė formohen nė qelizat tona, pėrgjegjėse pėr arterosklerozėn, sėmundjet degjenerative dhe plakjen, ndėrsa veprimi mekanik i pėrtypjes sė frutave mbron mukozėn e gojės, dhėmbėt dhe parandalon karien. Ndėrkaq, njė studim i bėrė kohėt e fundit mbi revistėn Appetite ka treguar se konsumi i frutave nė pushimin e drekės favorizon ndjenjėn e ngopjes ēka bėn qė tė merren mė pak kalori nė vaktin e mbrėmjes.
Njė projekt tjetėr shumė i ngjashėm qė disa vende tė tjera europiane kanė prezantuar ėshtė ai drekė e shėndetshme jashtė shtėpisė. Restorantet qė kanė marrė nė kėtė projekt janė shumė, por tė tėrė pėrpiqen tė zbatojnė rregullat e vendosura: tė ofrojnė fruta dhe perime tė sezonit, bukė tė thekur, tė gatuajnė me vaj ulliri, paninet ti mbushin me ushqime tė shėndetshme, tė mos pėrdorim krem dhe pana tė gatshme pėr ėmbėlsira, as sheqer apo likere nėpėr sallata frutash.
Asnjė vakt pa ngrėnė
Dreka jo vetėm ėshtė e detyrueshme, por duhet tė jetė korrekte, e balancuar dhe e kėndshme. Ti bėsh bashkė tė gjitha kėto nuk ėshtė aspak e lehtė. Pėrveē atyre qė e marrin ushqimin me vete nga shtėpia nė punė duke e ruajtur nė frigoriferė duke e ngrohur mė pas nė mikrovalė, ka miliona punėtorė qė drekojnė nė mensa, restorante apo bare tė ndryshme, duke konsumuar shpesh ushqime me shumė kalori, yndyra dhe sheqer dhe shumė pak fruta dhe perime. Shumė larg drekės ideale qė mjekėt kėshillojnė. Vaktet janė shumė tė rėndėsishme, kjo sepse tė qėndrosh me stomakun bosh pėr tetė orė rresht jo vetėm qė dėmton shėndetin, por nuk ėshtė produktive as nė punė, tregon dietologu Lorenzo Donini. Sigurisht qė me punėt qė bėjmė e dimė se sa e rėndėsishme ėshtė vendosja e zakoneve korrekte nė tė ngrėnė qė duhen mbajtur ēdo ditė me radhė. Para sė gjithash duhet tė kemi parasysh se nė krahasim me njė vakt tė konsumuar nė shtėpi, ai i ngrėnė nė restorant duhet tė ketė mė pak kalori, pėr tė evituar rėndesėn e tepėrt. Mė mirė tė hash pak nė drekė dhe ti lejosh vetes edhe njė pasdite rreth 300 kalori me njė frutė, kos apo ndonjė pako tė vogėl biskotash integrale, tregon ai. Ēdo vakt kudo qė tė konsumohet duhet tė pėrbėhet nga njė porcion frutash dhe perimesh. Kush ha nė bar apo nė rrugė dhe nuk arrin tė konsumojė perime, duhet tė blejė patjetėr fruta qė mund tė konsumohen dhe lahen nė zyrė. Njė porcioni frutash mund ti shtosh edhe njė copė tė vogėl pice me domate, njė panine, njė gotė tė madhe kos apo njė akullore, e pasur me qumėsht dhe sheqer. Me frutat secila prej kėtyre zgjedhjeve shkon. Mė tė rrezikuarit janė ata qė hanė nė mensa apo restorante ku ushqimet zakonisht janė shumė tė pasura me kripė dhe yndyrė, si kur pėrgatiten ashtu edhe kur konsumohen. Nė kėtė rast kėshillohet ndonjė pjatė makarona me domate tė freskėta, apo ndonjė sallatė tė cilės mund ti hedhėsh vetėm kripė dhe pak vaj ulliri dhe fruta. Darkave ėshtė mė mirė tė hash perime tė tjera nė zgarė dhe ndonjė fileto pule. Gjithmonė ushqime tė lehta dhe rreth 3 orė para gjumit. Kėshilla e fundit u pėrket pijeve. Sigurisht uji, duke evituar alkoolin dhe pijet e ėmbla tė gazuara, qė pėrmbajnė shumė kalori. Pėr mė tepėr ata qė pushojnė gjatė, njė shėtitje nė ajėr tė pastėr jo vetėm pėr tė tretur kaloritė e marra nė drekė, por edhe pėr tu ndierė me mė shumė energji pėr tė vazhduar mė tej punėn e nisur.
Bota Sot
Filizat e sojės, shkaktar i bakterit E.Coli
Berlin, 10 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 23:47
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/ecoli100611_thmb1.jpg
Pas pesė javė alarmi dhe paniku, gjatė sė cilės periudhė kanė vdekur 31 persona dhe rreth 3 mijė tė tjerė janė infektuar, ėshtė gjetur shkaktari i epidemisė nga bakteri E.Coli qė ka terrorizuar Gjermaninė, por edhe Evropėn.
Njė teknikė e re pėr zbulimin e pllakėzave nė enėt e gjakut
http://www.botasot.info/img/523523532532111.jpg
Studiuesit kanė zhvilluar njė teknikė tė re pėr zbulimin e shtresave qė mund bllokojnė enėt e gjakut qė mund tė shkaktojnė infarkt. Kjo procedurė e re nė tė ardhmen mund tė shpėtojė jetėn e atyre qė janė nė rrėzik tė madh nga infarkti.
Mjekėt zakonisht e dinė se kush ėshtė nė rrėzik tė lartė nga infarkti. Nė pėrgjithėsi faktorėt kryesor qė shkaktojnė infarktin janė pirja e duhanit, obeziteti, historia familjare dhe kolesteroli i lartė.
Pėr momentin, mjetet tona tė parashikimit nuk janė mjaft tė mira pėr tė kuptuar se kush ėshtė nė rrėzik tė goditet nga infarkti qė mund tė ēojė nė vdekje tė papritur dhe probleme kardiake si pushimi i zemrės.
Studiuesi nė universitetin e Harvardit Farouc Jaffer e kuptoi se duhej njė mjet mė i mirė qė mund tė zbulojė shtresat specifike nė enėt e gjakut qė kėrcėnojnė zemrėn.
Shtresat e krijuara nė venat e gjakut pėrbėhen nga dhjami, kolesteroli dhe gjėra tė tjera. Nėse kėto shtresa ose pllakėza qėndrojnė brenda mureve tė njė arterie tė gjakut, ato mund tė shkaktojnė tkurrjen e enės sė gjakut. Shpėrthimi i tyre mund tė shkaktojė mpiksjen e gjakut. Arritja e gjakut tė mpiksur nė zėmėr mund tė shkaktojė infarkt vdekjeprurės. Duke pėrdorur teknologjinė e sotme mjekėt nuk mund tė shikojnė se kur mund tė ndodh njė gjė e tillė.
Studiuesi i universitetit tė Harvardit Jaffer dhe kolegėt e tij kanė testuar njė mėnyrė tė re pėr zbulimin e pllakėzave para se ato tė jenė tė afta tė shkaktojnė probleme. Gjatė testimit qė kanė bėrė me kafshėt, ata kanė injektuar njė substancė ujore sterile tė quajtur indocina e gjelbėr nė njė venė gjaku. Indocina e gjelbėr ėshtė kimikat tėrheqės ndaj kolesterolit dhe mund tė diktohet nga njė sensor qė kalon pėrmes enėve tė gjakut, pėrtej pllakėzave.
Gjatė kėtij eksperimenti ne zbuluam se indocina e gjelbėr filloi tė largohej nga gjaku dhe filloi tė vendosej nė pllakėza. Nė momentin kur ICG kalonte pllakėzat ne diktonim njė rritje tė sinjalit duke sugjeruar se indocina e gjelbėr nė tė vėrtetė mblidhej rreth kėtyre pllakėzave.
Kjo procedurė e bazuar nė indocinėn e gjelbėr nuk ėshtė pa rrezik, kėshtu qė vetėm personat qė janė nė rrezik tė lartė nga infarkti ka tė ngjarė ti nėnshtrohen kėsaj procedure.
Jaffer thotė se njė teknologji e re diagnostike qė mund tė zbulojė pllakėzat e rrezikshme pa simptoma hap njė rrugė tė re pėr parandalimin e shpėrthimit tė kėtyre pllakėzave. Pėr shembull, mjekėt mund tė fusin njė metal me madhėsi shumė tė vogėl pėrmes njė tubi brenda enėve tė gjakut.
Ndėrkohė qė nuk mund tė pėrdorim kėtė procedurė pėr tė zbuluar ēdo pllakėz sepse 95 deri 98 pėrqind e tyre nuk shkaktojnė infarkt, ne duhet tė zbulojmė pllakėzat tė cilat mund tė shkaktojnė infarkt dhe tė pėrpiqemi ti trajtomė ato sepse ato mund tė shkaktojnė vdekjen e njerėzve.
Organet pėrkatėse qeveritare duhet tė miratojnė kėtė procedurė para se ajo tė pėrdoret te njerėzit. Por Farouc Jaffer thotė se indocina e gjelbėr ėshtė pėrdorur pėr qėllime tė tjera qė nga viti 1950 dhe duhet tė shpejtojė miratimin e pėrdorimit nga ana e qeverisė.
Njė artikull qė pėrshkruan zbulimin e pllakėzave u botua nė revistėn mjekėsore Science Transitional Medicine.
Bota Sot
Filizat e sojės, shkaktar i bakterit E.Coli
http://www.botasot.info/img/n-soja.jpg
Pas pesė javė alarmi dhe paniku, gjatė sė cilės periudhė kanė vdekur 31 persona dhe rreth 3 mijė tė tjerė janė infektuar, ėshtė gjetur shkaktari i epidemisė nga bakteri E.Coli qė ka terrorizuar Gjermaninė, por edhe Evropėn.
Sipas burimeve zyrtare gjermane shkak i kėsaj epidemie janė bėrė filizat e sojės dhe bishtajoreve tė tjera si bizelet dhe fasulja, tė prodhuara nga kompania Gaertnerhof nė veri tė Gjermanisė.
Njoftimi ėshtė dhėnė nga Reinhard Burger, kreu i qendrės gjermane pėr kontrollin e sėmundjeve, tė premten nė Berlin.
Sipas tij, qeveria gjermane do tė tėrheqė vendimin pėr tė ndaluar konsumimin e trangujve, domateve dhe sallatės, por do tė mbetet nė fuqi ai pėr filizat e sojės.
Burger konfirmoi se kush ka ngrėnė filizat e sojės ėshtė i ekspozuar 9 herė mė shumė se sa tė tjerėt ndaj epidemisė.
Bota Sot
Sheqeri, helmi i ėmbėl
http://www.botasot.info/img/sugar.jpg
Sipas kėrkimeve tė fundit, konsumi i sasisė sė sheqerit mbi normat e lejuara, ėshtė shumė herė mė i dėmshėm sesa mendohet, madje qėndron nė origjinė tė disa llojeve tė tumoreve, pėrveē diabetit dhe obezitetit
Nė 26 maj tė vitit 2009, mjeku Robert Lustig mbajti njė konferencė me titullin Sheqeri, e vėrteta e hidhur, qė nė korrik tė vitit 2010 u postua nė You Tube. Qė atėherė kjo video ėshtė parė mė shumė se 800 mijė euro me njė mesatare prej 50 mijė spektatorėsh tė rinj ēdo muaj. Lusting ėshtė njė specialist i endokrinologjisė pediatrike dhe njė nga ekspertėt mė tė mėdhenj tė obezitetit te fėmijėt nė School of medicine nė Universitetin e Kalifornisė nė San Franēisko, njė nga fakultetet mė tė mira tė mjekėsisė nė SHBA. Lusting ėshtė njeriu qė nė studimet e tij e ka cilėsuar sheqerin si helm dhe toksinė. Me fjalėn sheqer ai nuk nėnkupton vetėm substancėn e bardhė dhe kokrrizore qė i hedhim kafesė - teknikisht i njohur si sakarozi - por edhe shurupin e misrit me njė pėrmbajtje tė lartė fruktoze atė qė Lustig e konsideron si njė nga vrasėsit mė tė kėqij qė ka parė ndonjėherė. Lustig ka tė drejtė, konsumi i tepėrt i sheqerit ėshtė shkaku kryesor i rritjes marramendėse tė rasteve tė obezitetit dhe diabetit nė SHBA dhe Europė nė 30 vitet e fundit. Por teza e tij ka tė tjera pasoja. Sipas tij, konsumi i sheqerit ka shumė mundėsi tė jetė edhe shkaku kryesor i shumė patologjive qė zakonisht i janė atribuuar stilit tė jetesės perėndimore, si kardiopatitė, tensioni i lartė i gjakut dhe lloje tė ndryshme tumoresh. Fakti qė kaq shumė njerėz e kanė parė videon e konferencės do tė thotė se ndoshta fjalėt e Lustig kanė nisur tė dėgjohen. Kjo, jo vetėm sepse Lustig ka bėrė kėrkime tė detajuara mbi sheqerin, por nė ndryshim me shumė studiues tė tjerė ėshtė gati tė theksojė nė ēdo rast se sheqeri ėshtė njė substancė toksike me tė cilėn abuzohet shumė. Sipas tij duhet konsideruar si alkooli dhe duhani: njė vrasės i vėrtetė. Ne tė gjithė e dimė se mjekėt dhe dietologėt pėrsėritin se njė dietė e shėndetshme kėrkon njė konsum tė madh tė frutave dhe perimeve, mė pak yndyra, mish tė kuq dhe kripė. Gjithsesi, nuk ėshtė e kėndshme tė zbulosh se njė element i dietės sonė ushqimore, jo vetėm qė ėshtė pak i shėndetshėm, por mund tė jetė edhe helmues. Megjithatė, Lustig ka mbledhur dhe pėrpunuar njė mal me prova qė i gjykon mjaft tė vlefshme pėr ta dėnuar sheqerin njėherė e pėrgjithmonė.
Kaloritė boshe
Sheqeri i rafinuar, d.m.th sakarozi, formohet nga njė molekulė glukoze qė lidhet me njė molekulė fruktoze. Fruktoza qė ėshtė thuajse dy herė mė e ėmbėl se glukoza, ėshtė ai qė e dallon sheqerin nga ushqimet e tjera tė pasura me karbohidrate si buka apo patatet, qė gjatė tretjes shpėrbėhen nė glukozė. Shumica e mjekėve mendojnė se sheqernat i japin organizmit kalori boshe (d.m.th pa substanca ushqyese si proteinat apo vitaminat) e qė ne tentojmė ti marrim me shumicė, sepse kanė shije tė mirė. E vėrtetė apo e rreme qoftė teoria e kalorive boshe, ajo qė ėshtė e sigurt lidhet me faktin se na lejon qė tė mendojmė se ia hedhim fajin sheqerit pėr diabetin, obezitetin, tensionin e lartė tė gjakut, ngrėnies sė ērregullt dhe ushtrimeve tė pakta fizike. Gjithsesi, hipotezat e Lustig nuk lidhen me konsumin e kalorive boshe, por me sheqerin dhe karakteristikat e tij specifike, sidomos pėr mėnyrėn se si trupi njerėzor metabolizon fruktozėn, nė gjendje ta bėjė atė tė dėmshme, sidomos nėse tejkalohet konsumi.
Drejt e nė mėlēi
Pėrcaktimi i pėrdorur nga Lusting, do tė thotė se mund tė marrim 100 kalori glukoze (nga njė patate, njė panine apo tė tjera produkte) apo 100 kalori nga sheqeri (gjysmėfruktozė e gjysmėglukozė), e qė kėto kalori do tė metabolizohen nė mėnyra tė ndryshme dhe do tė kenė njė efekt tė ndryshėm nė trupin tonė. Kaloritė janė tė njėjta, por pasojat nė metabolizėm janė tė ndryshme. Fruktoza e pranishme te sheqeri metabolizohet kryesisht nga mėlēia, ndėrsa glukoza metabolizohet nga ēdo qelizė e trupit. Pra, konsumimi i sheqerit do tė thotė mė shumė punė pėr mėlēinė. Shpejtėsia me tė cilėn mėlēia duhet tė kryejė funksionin e saj influencon edhe mėnyrėn me tė cilėn metabolizohet fruktoza dhe glukoza. Te kafshėt, kur fruktoza godet mėlēinė nė njė sasi tė mjaftueshme dhe me njė shpejtėsi tė konsiderueshme, mėlēia e shndėrron njė pjesė tė tij nė yndyrė. Nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve, teprica e glikogjenit shndėrrohet menjėherė nė yndyrė. Disa persona mendojnė nė mėnyrė tė gabuar qė, nėse konsumojnė ushqime pa yndyrė ose tė varfra nė yndyrė mund tė mos vėnė peshė, por nė tė vėrtetė edhe ushqimet qė pėrmbajnė shumė sheqerna mund tė na shėndoshin. Nė shumė raste, sasia e tepėrt e sheqerit qė qarkullon nė gjakun tonė shndėrrohet nė yndyrė. Me sa duket kjo krijon rezistencėn ndaj insulinės qė sot konsiderohet si problemi kryesor i obezitetit, kardiopative dhe diabetit tė tipit 2, qė ndeshet shpesh te personat obezė ose nė mbipeshė.
Kjo mund tė jetė edhe pikėnisja pėr tė shpjeguar forma tė ndryshme tumori. Herėn e fundit qė njė agjenci qeveritare amerikane ka ekzaminuar me hollėsi lidhjen mes sheqerit dhe shėndetit ishte nė vitin 2005, nė njė raport tė Institutit tė Mjekėsisė pjesė e National Academies. Autorėt pranonin se sheqeri mund tė rrisė rrezikun e patologjive kardiake dhe diabetit, duke rritur edhe nivelet e kolesterolit tė keq, por nuk i konsideronin si pėrfundimtare kėto studime. Ēėshtja ishte konfuze: nuk ishte as nė gjendje tė vendosej se ēfarė sasie sheqeri mund tė konsiderohej e dėmshme. Po ashtu, njė tjetėr studim i bėrė nė vitin 2010 tregonte se nuk ka asnjė studim shkencor qė tregon mbi sasinė e sheqerit qė duhet konsumuar nė njė dietė tė ekuilibruar. Ishte i njėjti pėrfundim ku kishte arritur Food and drug administration (FDA), agjencia amerikane pėr kontrollin e barnave dhe produkteve ushqimore, herėn e fundit qė ishte marrė me sheqerin nė 1986-n. Sipas tyre nuk ekzistonin prova pėr rreziqet qė kanoseshin kur sheqernat konsumoheshin pėrtej njė kufiri tė caktuar. Ajo qė duhet tė kemi parasysh, mbėshtet Walter Grinsmann, administrator i FDA-sė dhe autori kryesor i raportit nė vitin 1986, ėshtė se sheqeri dhe shurupi i misrit me pėrmbajtje tė lartė fruktoze mund tė jenė helmues, por ēdo substancė tjetėr mund tė jetė e tillė nėse konsumohet nė mėnyra dhe sasi jo tė zakonshme pėr qeniet njerėzore. Por pyetja qė shtrohet prej kohėsh ėshtė: cila dozė e bėn tė dėmshme njė substancė tė parrezikshme? Sa sheqer duhet tė konsumojmė para se tė bėhet i rrezikshėm? Kur Glinsmann dhe kolegėt e tij tė FDA-sė vendosėn qė asnjė provė e bėrė nuk tregonte rrezikshmėrinė e sheqerit, u bazuan nė njė konsum mestar pėr person rreth 18 kilogramė nė vit, pėrveē sasisė sė marrė nė mėnyrė natyrale nga frutat dhe perimet. Kjo dozė, ekuivalente me 200 kalori sheqeri nė ditė, d.m.th mė pak sesa pėrmbajnė njė kanoēe e gjysmė Coca-Cola apo dy gota lėng molle. Nėse vėrtet do tė konsumonim kėtė sasi sheqeri tė shtuar pjesa mė e madhe e dietologėve, pėrfshi dhe Lustig do tė ishte shumė e kėnaqur. Por nė fillim tė viteve 2000, gjithmonė sipas Ministrisė sė Bujqėsisė dhe ushqimit nė Amerikė, konsumi i sheqerit kishte kaluar nė 40 kilogramė nė vit pėr person. Kjo rritje ka koinciduar me epideminė e obezitetit dhe diabetit, dy sėmundje kėto qė po bėhen gjithmonė e mė vrasėse. Nė 1980, njė amerikan nė shtatė tė tillė ishte obez dhe thuajse 6 milionė ishin diabetikė. Nė fillim tė viteve 2000, kur konsumi i sheqeri arriti pikun maksimal, njė e treta e amerikanėve ishte obeze dhe 14 milionė ishin diabetikė. Edhe pse nuk janė pėrfundimtare dhe tė bazuara shkencėrisht, prapė ka plot arsye pėr ta konsideruar sheqerin si helmin e bardhė qė tė vret ngadalė. Nė fakt, sheqeri nuk ėshtė i dėmshėm nė vetvete nėse konsumohet nė sasi normale e tė kontrollueshme (pėrafėrsisht me 5-7% tė kalorive tė pėrditshme, ose mė saktė nga 25 deri nė 45 gramė). Por njė dietė e pasur me sheqerna, sidomos kur ka nė pėrbėrje tė saj njė nga kėto produkte industriale (kėtu futen kokoshkat, kroasantėt, si edhe pijet e gazuara qė konsumojmė nė jetėn e pėrditshme), ėshtė nė gjendje qė tė vėrė nė njė provė shumė tė vėshtirė trupin tonė, ashtu siē edhe kanė zbuluar shumė studime shkencore tė kryera nė vitet e fundit.
Bota Sot
Vitaminat e tepėrta shkaktojnė sterilitet
Tel Aviv, 12 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 23:47
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/vitamina120611_thmb1.jpg
Sasitė e mėdha tė antioksiduesve, siē janė vitaminat A, C dhe E, mund tė dėmtojnė fertilitetin te femrat, ka bėrė tė ditur njė studim i publikuar tė dielėn nga shkencėtarėt izraelitė.
Bimėt nė zyrė, tė mira pėr shėndetin
Oslo, 13 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 17:06
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/lules_thmb1.jpg
Njė studim i ri ka zbuluar se prania e bimėve nė zyrė ėshtė e mirė pėr shėndetin. Hulumtimi ka gjetur tė dhėna se prezenca e bimėve nė vazo nė zyrėn tuaj, redukton stresin, lodhjen, fytin e thatė, dhimbjet e kokės, kollėn, dhe lėkurėn e thatė.
Studimi u realizua nga psikologia, dr. Tina Bringslimark dhe ekipi i saj nė Norwegian University of Life Sciences.
Hipnoza i ndihmon pacientėt pas operacionit
Amsterdam , 13 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 12:33
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/hipnoza_thmb1.jpg
Disa hulumtues belg konsiderojnė se njė kombinim i hipnozės dhe anestezisė lokale mund tė ndihmojė procesin e shėrimit tek pacientėt tė cilėt i janė nėnshtruar njė operacioni.
Nė njė studim tė paraqitur nė European Anaesthesiology Congress nė Amsterdam, hulumtuesit pėrdorėn hipnozėn dhe anestezinė lokale tek pacientėt tė cilėt kishin bėrė njė heqje tė kancerit tė gjirit nėpėrmjet operacionit dhe thyroidectomi (heqjen e plotė ose tė njė pjese tė gjėndrave tiroide).
Nė tė gjitha kėto procedura, anestezia lokale ėshtė e mundur, por nuk ėshtė e mjaftueshme pėr tė siguruar komoditetin e pacientit, prandaj hipnotizimi ėshtė pjesa plotėsuese qė e bėn pacientin tė ndihet sa mė mirė, ka thėnė udhėheqėsi i studimit, Fabienne Roelants.
Shkencėtarėt amerikanė kanė zbuluar 3 gjene qė lidhen me migrenėn
Zėri i Amerikės | Uashington
http://new.posao.hr/resources/files/images/news_career/2007/07/migrena.jpg
Shkencėtarėt amerikanė kanė zbuluar 3 gjene qė lidhen me migrenėn. Njė nga gjenet e identifikuara shpjegon pėrse gratė janė mė tė prekura nga kėto dhimbje koke tė forta. Zbulimet do tė botohen nė revistėn britanike Nature Genetics.
Ekipi shkencor i Fakultetit tė Mjekėsisė nė Universitetin e Harvardit zbuloi variante tė 3 gjeneve qė hasen nė viktimat e kėtij problemi.
Migrena shoqėrohet me simptoma si marrje mendsh si dhe ndjeshmėri e fortė ndaj dritės. Nuk dihen shkaqet specifike tė kėsaj sėmundjeje.
E hėnė, 13 Qershor 2011 Sigurimi i vaksinave pėr vendet nė zhvillim
Vindushi Sinha | Zėri i Amerikės
http://estb.msn.com/i/91/C5A6CFAC37B15BF2AE68DB3C23192.jpg
Njėkonsorcium publik dhe privat u ka kėrkuar donatorėve 3.75 miliard dollarė pėr tė ndihmuar nė sigurimin e vaksinave qė mund tė shpėtojnė jetėn e miliona fėmijėve nė tė gjithė botėn deri nė vitin 2015. Aleanca Globale pėr Vaksinat dhe Imunizimin u takua sot me njė grup donatorėsh nė njė konferencė pėr mbledhjen e fondeve nė Londėr, ku themeluesi i Mikrosoftit Bill Gejts premtoi njė miliard dollarė, ndėrsa qeveria britanike 1.32 miliard deri nė vitin 2015.
Organizatat ndėrkombėtare tė shėndetėsisė thonė se vaksinat shpėtojnė dy milion jetė ēdo vit, dhe mund tė shpėtonin dyfishin e kėtij numri nėse do tu ofroheshin fėmijėve nė botėn nė zhvillim. Gjatė 10 viteve tė ardhshme, Fondacioni i Bill dhe Melinda Gejts dhe Aleanca Globale pėr Vaksinat dhe Imunizimin, e njohur si GAVI, shpresojnė tė imunizojnė mė shumė fėmijė nga sėmundjet kryesore infektive pėr tė ulur numrin e vdekjeve.
Pėr ta pėrshpejtuar prodhimin dhe shpėrndarjen e vaksinės, fondacioni Gejts ka filluar nismėn Dekada e re e vaksinave. Nikol Bejts punon pėr Fondacionin e Bill dhe Melinda Gejts.
...nėse i pėrshpejtojmė pėrpjekjet pėr zbulimin, prodhimin dhe shpėrndarjen e vaksinave, ne mund tua vėmė ato nė dispozicion njerėzve mė shpejt dhe kjo do tė thotė se mund tė shpėtojmė mė shumė jetė.
Kompanitė e mėdha tė ilaēeve njoftuan javėn e kaluar se do tė japin vaksina me ēmim tė reduktuar pėr vendet mė pak tė zhvilluara. Mjekėt thonė se dhėnia e vaksinave pėr sėmundje tė tilla vdekjeprurėse si difteria, tetanozi, kolla e mirė, hepatiti B dhe influenza e tipit B mund tė shpėtojnė mė shumė se 6 milion jetė deri nė vitin 2020. Aleanca GAVI ndihmon nė pagesėn e kėtyre vaksinave nė 72 vende me tė ardhura tė ulėta. Dejvid Ferreira, i cili punon pėr GAVI-n thotė se nė disa raste, kostoja mund tė ulet deri nė 67% pėr dozė.
Ėshtė shumė e rėndėsishme qė ēmimet e vaksinave tė jenė nė njė nivel tė pėrballueshėm dhe nė njė treg normal qė nuk i shėrben vetėm botės sė pasur.
Ekspertėt thonė se kostoja e sjelljes sė njė vaksine nė treg ėshtė mes 500 milion dhe njė miliard dollarėve, dhe kjo kosto rritet kur sėmundja zhvillohet nė mėnyra tė ndryshme. Njė studim i ri tregon se vaksinat jo vetėm qė shpėtojnė miliona jetė, por kursejnė edhe miliarda dollarė nė kosto trajtimi dhe humbjeje produktiviteti ekonomik. Studimi thotė se pėrfitimet ekonomike arrijnė nė miliarda dollarė mė shumė.
Dikur, Organizata Botėrore e Shėndetėsisė vlerėsonte se kostoja pėr ērrėnjosjen e lijės ishte rreth 300 milion dollarė, por kursimet vjetore pasi sėmundja nuk duhej luftuar mė, arrinin nė rreth njė miliard dollarė. Kritikėt thonė se organizimi i financimeve tė GAVI-t nuk ėshtė i qėndrueshėm, por Dejvid Ferreira nuk ėshtė dakort.
Vendet nė zhvillim vazhdojnė tė pėrparojnė dhe ėshtė e rėndėsishme qė ata tė marrin pėrsipėr imunizimin dhe programe tė tjera zhvillimi dhe ti financojnė ndėrkohė qė u shtohet mundėsia pėr ta bėrė njė gjė tė tillė.
Qeveritė dhe sektori privat shpesh i bashkojnė forcat pėr nxjerrjen e njė vaksine nė treg, dhe vaksinat kundėr meningjitit A dhe pneumonisė gjenden tani nė vendet e varfėra me mė pak se 50 cent pėr dozė. GAVI thotė se vaksina tė tjera mund tė vihen nė dispozicion kur tė ketė mė shumė fonde.
Sa ndikon mėnyra se si qėndrojmė nė tryezėn e punės nė shėndetin tonė
http://www.botasot.info/img/tired_worker.jpg
Zakonisht, kur ankohemi nga dhembjet e ndryshme trupore, ia hedhim fajin punės, por nuk e kuptojmė se ato shkaktohen nga mėnyra e gabuar e tė ndenjurit ulur ose nė kėmbė. Specialistėt qė mbulojnė kėtė sektor japin kėshilla pėr parandalimin e dhembjeve qė vijnė prej tyre
Kur kemi dhembje shpine, koke, artikulare apo therje kockash ia hedhim fajin punės ose habitemi se si kėto dhembje mund tė lindin nga asgjėja. Le tė themi se jemi speciet e para qė kemi zgjedhur pozicionin e tė qėndruarit drejt, tė ecim me shpejtėsi, tė mbajmė nė krahė fėmijėt dhe tu bėjmė ballė mijėra rreziqeve. Por prej disa miliona vjetėsh, nga kjo zgjedhje ende nuk i kemi plotėsuar ecjet e duhura evolutive pėr tė pasur stabilitet tė plotė dhe si pasojė, deri tani jemi vetėm ecės jo perfektė.
Pra, e kthyer nė vesin e njeriut teknologjik, kjo do tė thotė se pjesa kėrcitėse e kėmbėve, dhembjet e shpinės, kėrcitja e nofullave, dhembja e pakuptueshme e kokės, e gjunjėve mund shkaktohen nga ēekuilibri nė mėnyrėn e tė qėndruarit nė kėmbė dhe nėnshtrimi i forcės sė rėndesės. Megjithatė, sot kemi njė lajm tė mirė: falė zhvillimit tė teknologjisė ėshtė i mundur kurimi, tė paktėn pjesėrisht, i kėtyre dhembjeve, sigurisht kur bėhet me tė vėrtetė fjalė pėr kėto patologji e jo tė tjera, duke parashikuar nė mėnyrėn mė tė mirė dhe efikase ēdo rast.
Nė fakt, sipas teorive neurofiziologjike mė moderne, mėnyra e qėndrimit ėshtė pėrcaktuar nga njė aktivizim i pėrgjithshėm i muskujve dhe nervave, qė merr formė minutė pas minute nga forca qė i nėnshtrohen forcės sė rėndesės, kushteve tė jashtme, reagimeve psikologjike tė secilit prej nesh dhe faktorėve tė tjerė. Dihet se nuk ekziston njė mėnyrė qėndrimi ideale, se pėr vetė natyrėn e saj ėshtė dhe duhet tė jetė dinamike, e ndryshueshme. Mėnyra e qėndrimit ėshtė e rregulluar nga mekanizma tė ndėrlikuar neurofiziologjikė tė panjohur, qė veprojnė mbi tė gjitha strukturat neuromuskulore dhe qė ne i quajmė sistemi tonik i mbajtjes sė trupit, - shpjegon njė studiues.
Kjo ėshtė ajo qė rregullon lėvizjen e trupit nė hapėsirė, nė bazė tė sinjaleve qė vijnė nga jashtė dhe veēanėrisht nga receptorėt e vendosur nė kėmbė, mbi lėkurė, nė gojė, nė brendėsi tė veshėve, zorrėve dhe nė organe e aparate tė tjerė. Mėnyra e tė qėndruarit ndikohet nga gjendja psikologjike e personit. Pėr kėtė arsye nuk ėshtė gjithmonė e thjeshtė tė kuptosh se cila ėshtė arseja e vėrtetė e humbjes sė harmonisė. Pėr ta zbuluar kėtė gjė, nisemi gjithmonė nga njė bashkėbisedim dhe njė kontroll mjekėsor; kėshtu, kur ėshtė e nevojshme, vazhdohet me kontrolle mė tė hollėsishme, pėrmes tė cilave mund tė vėrehen shkaqet e mundshme fizike, - nėnvizon mė tej ai.
Procedura qė pėrcakton gjetjen e diagnozės sė saktė ka karakteristika tė ngjashme me ēdo diagnostikim tjetėr. Humbja e ekuilibrit tė duhur nuk shkaktohet kurrė vetėm nga sjellje jo korrekte, si pėr shembull mėnyra e tė qėndruarit ulur para njė kompjuteri. Nė fakt, nė kėto raste janė tė mjaftueshme disa detaje tė rėndėsishme, si vendosja e njė karrigeje tė pėrshtatshme, apo njė aktivitet i rregullt fizik pėr tė kaluar dhembjet qė mund tė shtohen duke pasur njė qėndrim jo korrekt. Dhembjet mund tė shkaktohen edhe nga dėmtimi i ndonjė prej organeve qė kontribuojnė nė mbajtjen e pozicionit tė duhur, e nėse diēka e tillė ndodh, atėherė mund tė ndėrhyjnė specialistėt. Dhe jo vetėm kaq, ekziston gjithashtu mundėsia qė dhembjet tė varen nga ndonjė patologji specifike lokale qė modifikon strukturėn dhe ndryshon qėndrimin e zakonshėm.
Me pak fjalė, mundėsitė janė tė shumta dhe pėr kėtė, nėnvizon studiuesi, ėshtė shumė e rėndėsishme ti marrim gjithmonė parasysh tė gjithė faktorėt e qėndrimit, pėr tė caktuar terapinė e duhur. Nė fakt, ndėrhyrjet klasifikohen nė bazė tė njė ekuilibri jo korrekt: pėr shembull, mund tė vlerėsohet dhe kurohet njė ēikatrice patologjike, njė traumė kafkore qė ka ndodhur vite mė parė, qė pacienti nuk e mban mend, mbėshtetja jo korrekte e kėmbėve, vėshtirėsia nė pėrtypje e tė tjera me radhė. Mendoni pėr shembull, pėr mėnyrėn e qėndrimit tė vajzave anoreksike ose bulimike, apo pozicionet tipike tė pacientėve nė ankth ose tė depresionuar.
Programi terapeutik mund tė parashikojė ndihma tė ndryshme, pėrveē njė riedukimi nė mėnyrėn e qėndrimit apo natyrės ndėrdisiplinore tė post-urologjisė (dega qė studion qėndrimin dhe pozicionin e duhur), pra njė qendėr e mirė diagnostikimi nuk mund tė pėrjashtohet nga prania e njė grupi profesionistėsh qė kanė marrė njė informacion specifik dhe qė dinė tė operojnė nė mėnyrė tė koordinuar. Kėshtu, pėrveē specialistėve tė qėndrimit, rėndėsi tė veēantė ka edhe dentisti, fizioterapisti, osteopati dhe psikologu.
Post-urologjia nuk ėshtė ende njė disiplinė e kodifikuar dhe arsyen e shpjegon njė studiues tjetėr amerikan: Ideja e qėndrimit nuk ėshtė e pėrcaktuar mirė, ndryshon vazhdimisht dhe ndikohet shumė nga faktorėt psikologjikė: mjafton tė mendosh pėr sindromėn e Atlasit, pra pėr atė qėndrim tipik tė njė personi qė vuan nga depresioni, i cili ndien mbi vete peshėn e vėshtirėsive tė mėdha, qėndron kėrrusur, duke mbajtur mbi vete tė gjitha tė kėqijat e botės. Tė njėjtėt persona, por nė momente tė tjera tė ditės, mund tė jenė subjekti i ndryshimit tė humorit, e si pasojė edhe qėndrimit.
Bota Sot
Mbrojtja nga goditja e diellit
Prishtinė, 16 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 11:22
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/rrezitja_thmb1.jpg
Goditja nga dielli ėshtė gjendja mė e rėndė qė mund tė shfaqet gjatė stinės sė nxehtė tė verės prandaj duhet pasur kujdes pėr tė shmangur qėndrimin e gjatė nė diell. Kjo ndodh kur aftėsitė fiziologjike, nuk pėrballojnė dot rritjen e madhe tė temperaturės trupore.
Nė kėto kushte mund tė ndodh qė organizmi nuk reagon dhe tė ēon nė humbje tė vetėdijes. Nė kėto raste duhet trajtim spitalor, por nė pritje tė kėsaj, i sėmuri duhet tė freskohet dhe tė lirohet nga rrobat.
Mund tė pėrdoren edhe kuba akulli apo rroba tė lagura pėr tė pėrmirėsuar gjendjen e personit qė ndodhet nė gjendje tė rėnduar.
Pėr tė lexuar nėse njė person nė gjendje tė rėnduar vuan nga goditja e diellit, shenjat janė: dhimbje e fortė koke, skuqje e fytyrės, tė vjella, humbje ndjenjash
Nisin pushimet, si tė udhėtojmė me foshnjat e vogla?
http://www.botasot.info/img/kids_holiday.jpg
Gjatė viteve tė fundit kemi rritje tė konsiderueshme tė numrit tė udhėtimeve, madje edhe drejt vendeve tė largėta. Kjo preferencė nuk ėshtė vetėm e ēifteve, por edhe e familjeve me fėmijė tė vegjėl. Ky fakt ka bėrė qė tė rritet edhe kėrkesa e informacionit dhe kėshillat rreth normave kryesore tė sigurisė kur nisesh pėr njė udhėtim tė largėt, thotė njė pediatėr. Hapi i parė pėr tė kaluar pushime tė qeta ėshtė tė konsultoheni fillimisht me mjekun e familjes dhe mė pas, nėse ėshtė e nevojshme, me specialistin infeksionist. Tashmė pėrmes kėshillave tė pediatėrve, mund tė udhėtoni tė qetė edhe me fėmijėt e vegjėl. Ja sugjerimet e tyre.
Kur prindėrit vendosin tė shkojnė me pushime sė bashku me fėmijėt, hapi i parė qė duhet tė bėjnė ėshtė ti vaksinojnė ata pėr tė parandaluar virozat e ndryshme. Kjo gjė do tė ishte e vlefshme nė rastin kur fėmijėt janė ende shumė tė vegjėl dhe vendi i pushimit ėshtė larg. Vaksina e parė e rekomanduar ėshtė ajo kundėr Hepatitit A: doza e parė merret nga goja kur fėmija ėshtė tre muajsh, ndėrsa doza tjetėr kur ėshtė gjashtė muajsh.
Prindėrit duhet tė respektojnė zakonet e fėmijėve kur janė me pushime. Arsyeja? Sepse kjo mund tė jetė e vėshtirė pėr tė vegjlit, tė cilėt e shohin tė ndryshuar rutinėn e pėrditshme. Tė udhėtosh me njė fėmijė, do tė thotė tė respektosh kohėn e tij, ndaj duhet tė shmangni udhėtimet e gjata dhe tė bėni pushime tė vogla gjatė rrugės (gjithmonė nėse udhėtoni me makinė). Kini parasysh qė fėmija juaj duhet tė ketė gjithnjė nė dispozicion lodrat dhe sendet e preferuara.
Kur udhėtoni me makinė, mos harroni ndenjėsen e fėmijės, qė duhet tė qėndrojė vetėm nė sediljen e pasme. Sedilja i ndihmon prindėrit tė mos lodhen dhe tė bėjnė njė udhėtim tė rehatshėm. Gjithashtu mund tė udhėtoni edhe me avion, duke pasur parasysh disa rregulla: njė fėmijė i shėndetshėm mund tė fluturojė me avion qė nė muajin e parė tė jetės. Nė rast kur ka dėgjim tė keq, ose ndien sikur i ka veshėt tė bllokuar, ėshtė mirė tė gėlltitet. Pėr foshnjat e vogla kėshillohet tė pinė gji ose qumėsht me biberon, fėmijėt pak mė tė rritur tė pėrtypin ndonjė ushqim.
Nėse keni vendosur qė pushimet ti kaloni nė mal, kėshilla e parė qė pediatrit japin ėshtė tė ecni ngadalė dhe tė bėni shumė kujdes. Sėmundja akute e malit vėrehet shpesh te foshnjat e vogla dhe karakterizohet nga simptoma si brengosje, irritim, mungesė oreksi, tė pėrziera, tė vjella, ērregullime tė gjumit. Shkaku ėshtė ngjitja e 2500 metrave pėr njė kohė tė shkurtėr. Pėr tė parandaluar diēka tė tillė, mjafton tė ngjisni gradualisht lartėsinė e madhe.
Nėse keni vendosur tė shkoni nė plazh, bėni kujdes nga rreziqet e fshehta. Nė det ose nė pishinė, rreziku i parė ėshtė mbytja nė ujė. Fėmijėt qė luajnė nė ujė duhet tė kontrollohen herė pas here, duhet tė veshin medoemos jelekė shpėtimi dhe tė vendosin nė krahė kamerdare tė vogla. Nė vendet tropikale, ujėrat e ėmbėl mund tė ngjisin infeksione parazitare, ndaj prindėrit duhet ta kenė parasysh kėtė fakt dhe tė pėrpiqen ta shmangin me sa tė munden atė. Rrezik pėrbėn edhe mjedisi detar, sidomos nė prani tė shkėmbinjve nėnujorė. Nė rast kontakti me njė kandil deti, mos vraponi tek alkooli, uji i ėmbėl ose akulli: pėrdorni ujin e kripur tė detit dhe garza tė lagura me ujė tė ftohtė.
Prindėrit duhet tė jenė tepėr tė kujdesshėm karshi fėmijėve me ushqimet dhe pijet, sidomos nė vendet ku kushtet higjieno-sanitare lėnė pėr tė dėshiruar, qė tė parandalojnė diarrenė. Ėshtė e rėndėsishme qė fėmijėt tė pinė ujė vetėm nė shishe tė mbyllura, ose tė sterilizuara. Gjithashtu tė rriturit duhet tė bėjnė kujdes nga perimet e gjalla dhe frutat e palara, mishi dhe peshku i ndenjur, akulli, qumėshti jo i pasterizuar dhe nėnproduktet e tij, molusqet dhe nė veēanti ushqimet e pėrgatitura nga shitėsit ambulantė.
Fėmijėt duhen mbrojtur nga dielli dhe i nxehti, ose mė saktė nga e ashtuquajtura goditja e tė nxehtit, gjė qė mund tė shkaktojė njė situatė emergjente, e cila verifikohet kur trupi mbytet nė djersė dhe temperatura trupore ėshtė tepėr e lartė. Pėr ti mbrojtur, fėmijėt duhet tė veshin rroba tė lirshme, me ngjyra tė hapura dhe tė mbajnė kapele nė kokė, tė pakėsojnė aktivitetin fizik, tė shmangin ekspozimin nė diell gjatė orėve tė pikut, si dhe tė konsumojnė sasi tė mėdha lėngjesh. Para se tė dalin nė plazh duhet tė lyhen me kremra kundėr diellit, me faktor tė lartė mbrojtės.
Gjithashtu tė rrezikshme janė edhe pickimet e insekteve, kėshtu qė do tė ishte mirė parandalimi i tyre me produkte efikase dhe veshje tė pėrshtatshme. Kėshilla e fundit kur niseni me pushime ėshtė tė mos harroni ilaēet, sidomos nėse do tė udhėtoni drejt vendeve tė largėta.
Bota Sot
Ilaēi kundra bakeries Escherichie coli
Ky recetė ėshtė nga murgesha e Posushjes sė e Kroacisė, dhe ėshtė e njohur jo vetėm nė hapėsirėn kroate por edhe nė Bosnje Hercegovinė.
Ilaēi pėrgatitet :
- 25 dkg rrėnjėt prej majdanozit
- 25 dkg limojė me lėvore
- 20 dkl mjaltė shtėpie
- 2 dcl vaj ullirit
Pėrgatitja:
Rrėnjėt e majdanozi lahen mirė me ujė pastaj bluhen nė makinė, po ashtu edhe limoni. Pastaj sė bashku pėrzihen dhe qiten 20 dkg mjaltė shtėpie dhe 2 dcl vaj ullirit. Pėrgatitet nė enėt e xhamit (gastares) tė pastėr.
Shėrbehet:
Merret nga njė lugė supet para mėngjesit dhe para darkės deri qė nuk e pėrfundohet ilaēi i pėrgatitur.
Pas qė pėrfundohet ilaēi, shkohet tek doktori ku bėhet shikimi mjekėsor, nėse ka ende ndonjė bacil E. Coli atėherė edhe njėherė duhet tė pėrsėritet..
Shkencėtarėt kroatė thonė se zbuluan ilaēin kundėr esherihia koli
Split, 17 qershor 2011 - Disa shkencėtarė tė Fakultetit tė Natyrės nė Split thonė se kanė zbuluar njė antibiotik inovativ i cili i mbyt bakteret me njė metodė mė ndryshe nga antibiotikėt klasikė dhe tregon efikasitet tė shkėlqyer kundėr esherihija kolit. Sipas mediave kroate, profesorėt Davor Jerutiq, Damir Vukuēeviq dhe Aleksandar Tosi nga Triesta krijuan adepantinėn, ilaē i cili ka potencial pėr shėrimin e infeksioneve bakteriale tė pashėrueshme dhe vdekjeprurėse me toksiditet tė ulėt pėr qelizat e gjakut tė njeriut. Juretiq thotė se zbulimi i tyre ka jehuar nė bashkėsinė shkencore. Nga bakteri esherihija koli deri mė tani nė Evropė jetėn e humbėn 38 persona nga tė cilėt 37 nė Gjermani.
http://www.kosova.com/images/hdr-03.gif
E enjte, 16 Qershor 2011
Donatorėt mbėshtesin nisma tė reja globale pėr vaksinat
Vidushi Sinha | Zėri i Amerikės
http://www.ipko.net/portal/site/docs/tech/photo/poltmtcscrfe.jpg
Donatorė privatė dhe udhėheqėsve botėrorė tė pranishėm nė njė konferencė nė Londėr nė fillim tė javės (e hėnė / 13 qershor) premtuan 5 miliardė dollarė pėr Aleancėn Globale pėr Vaksinat dhe Imunizimit - ose GAVI. Premtimet ishin njė miliardė mė shumė se ishte planifikuar dhe gjatė katėr viteve tė ardhshme do tė ndihmojnė tė paguajnė pėr tė vaksinuar fėmijėt nė botė kundėr sėmundjeve vdekjeprurėse.
"Ne do tė kontribuojmė 818 milionė stėrlina deri nė 2015," thotė kryeministri britanik David Kameron.
"Ne premtojmė njė shtesė prej miliardė dollarėsh" thotė themeluesi i Mikrosoftit, Bill Gates.
Filanthropistė, drejtues korporatash dhe udhėheqės politikė nga gjithė bota, gjatė takimit nė Londėr u zotuan tė japin 4 presje 7 miliardė dollarė pėr tė financuar programet e vaksinimit nė vendet e varfėra dhe ato nė zhvillim.
David Ferreira i Aleancės Globale pėr Vaksinat dhe Imunizimi (GAVI) e cilėson kėtė seancė njė moment historik nė shėndetin global.
"Njė fitore e madhe pėr botėn dhe njė votė e fuqishme besimi pėr imunizimin dhe angazhimin e komunitetit global qė vaksinojnė fėmijėt nė botė."
Zoti Ferreira thotė se fondet shtesė do tė ndihmojė pėr tė zgjeruar aleancėn GAVI pėr tė pėrhapur 5 vaksinat mė tė rėndėsishme kundėr 5 sėmundjeve vdekjeprurėse, dhe tė imunizojė fėmijėt nga pneumonia dhe diarrea.
"Pneumonia dhe diarrea janė dy vrasėsit kryesorė pėr fėmijėt nėn moshėn pesė vjeē."
Aleanca GAVI ka nė plan gjithashtu tė zhvillojnė vaksina tė reja kundėr sėmundjeve tė tjera vdekjeprurėse. Peter Hotez, president i Institutit Sabin Vaksina, thotė se pėrveē kėrkimeve shkencore pėr vaksina tė reja kundėr malaries, tifos dhe etheve tropikale, ai shpreson qė GAVI do tė pėrqėndrohet edhe nė vaksinat kundėr nė sėmundjeve tropikale qė janė lėnė pas dore. Prej sėmundjeve tropikale preken mė shumė se 1 milardė njerėz nė mbarė botėn.
"Kėto vaksina do tė pėrmirėsojnė jo vetėm shėndetin, por do tė nxjerrin njerėzit edhe nga varfėria.. Kjo ėshtė arsyeja pse ne i quajmė kėto vaksina ndaj sėmundjeve tropikale si vaksina kundėr varfėrisė."
Doktor Hotez thotė se 70 pėr qind e sėmundjeve tropikale tė lėna pas dore shfaqen nė vende me interesa strategjike pėr Shtetet e Bashkuara dhe se programet bashkėpunuese tė vaksinimit mund tė ndihmojnė pėr tė mbyllur disa boshllėqe tė gjera diplomatike.
"Pėr shembull iranianėt do tė duan tė bėjnė vaksinėn Leishmaniasis, indonezianėt duan vaksinėn e Schistosomiasis. Pse nuk punojmė me ta, si njė formė e diplomacisė sė shkencės apo diplomacisė sė vaksinės? Kjo ėshtė njė mundėsi e madhe qė krijohet."
Zyrtarėt e shėndetėsisė shpresojnė pėr tė vaksinuar mė shumė se 250 milionė fėmijė gjatė disa viteve tė ardhshėm - dhe pėr tė shpėtuar jetėn e rreth 4 milionė njerėzve.
Programimi i bakteres pėr tė vepruar si kompjuter
http://www.botasot.info/img/ALB_Biocomputing_480.jpg
Shkencėtarėt nė Kaliforni shpresojnė tė revolucionarizojnė mjekėsinė, duke pėrdorur e-kolin, njė bakteria qė njihet kryesisht pėr helmimin e ushqimeve. Ata po e modifikojnė bakteren qė tė sillet nė njė mėnyrė qė do tu krijonte mundėsi qelizave tė gjalla tė programoheshin pėr tė vepruar nė mėnyrė logjike, pikėrisht si kompjuteri.
Duhet njė imagjinatė e madhe pėr tė pėrfytyruar se si shkencėtarėt mund tė programojnė qelizat e gjalla qė tė bėjnė atė qė duan ata. Pikėrisht pėr kėtė po punon njė ekip studjuesish tė Universitetit tė Kalifornisė.
Biologėt e lėndės sintetike po mėsojnė tė programojnė qelizat qė tė sillen nė njė mėnyrė qė mund tė ēonte nė zbulime pėr prodhimin e biokarbureve mė tė mira deri mjekėsia, qė qelizat tė aktivizohen kur diktojnė sėmundjen.
Kėtu shkencėtarėt po punojnė pėr ti bėrė qelizat tė veprojnė nė mėnyrė tė parashikueshme. Nė krye tė kėtij ekipi ėshtė Kristofor Voit, i cili ka demonstruar tashmė se bakteria mund tė programohet nė forma tė ndryshme pėr tė arritur rezultate tė besueshme. Madje, puna e tij krijon kushtet pėr programimin e shumė qelizave dhe jo vetėm tė njė prej tyre.
Voit thotė se kėrkimet e tij mund tė aplikohen nė tė gjitha nivelet e inxhinierisė gjenetike. Pėr shembull, kura mund tė programohet pėr tė vepruar vetėm kur qelizat e kancerit janė tė pranishme, ndėrsa biokarburet mund tė prodhohen mė me efikasitet. Sipas parimeve tė teorisė sė tij, mund tė krijohen gjithashtu tė ashtuquajturat bimė tė zgjuara tė gjeneve tė ndryshme nė varėsi tė fluksit tė dritės sė diellit dhe temperaturave.
Ekipi ėshtė pėrqendruar nė dy drejtime tani pėr tani. Sė pari, ta bėjė gjuhėn e programimit tė qelizave tė gjalla si gjuha e programimit kompjuterik; dhe sė dyti, tė krijojė mundėsi qė njė inxhinier gjenetik tė shkruajė kodin nė tė njėjtėn mėnyrė si njė inxhinier i kompanisė Google kodifikon njė program. Ne do tė jemi nė gjendje tė programojnė njė qelizė tė gjallė.
Ky programim gjenetik mund tė aplikohet edhe nė prodhimin e drurit apo tė qumėshtit, thotė Voit.
Edhe shkencėtarėt nė Fakultetin e Inxhinierisė Biomjeksore nė Universitetin e Bostonit po punojnė nė aspekte tė ndryshme tė biologjisė sintetike. Profesor Xhejms Kollins shpjegon kuptimin e programimit tė qelizės, bazuar nė pėrvojėn e tij tė dekadės sė fundit nė programimin e qelizave individuale.
Studimi i Voitit dhe ekipit tė tij ėshtė shumė i rėndėsishėm, pasi tani ata kanė demonstruar mundėsinė e programimit tė njė bashkėsie tė tėrė, duke shfrytėzuar diversitetin e bashkėsisė, ndryshe nga programimi i njė qelize tė vetme. Arritjet e biologjisė sintetike nė dekadėn e fundit lidhen me riprogramimin e njė qelize tė vetme dhe sjelljen e saj. Ekipi i Voitit ka treguar se mund tė programohen shumė qeliza dhe ato mund tė ndėrveprojnė nė njė bashkėsi pėr funksione diverse dhe shumė mė tė komplikuara.
Interesimi nė disiplinėn e biologjisė dhe tė shkencave kompjuterike e ēoi studentin Alvin Tamsir nė projektin e tij nė laboratorin e Voitit. Tamsir ėshtė autori kryesor i artikulli shkencor tė botuar kohėt e fundit nė revistėn Nature.
Shkencėtarėt duan ti bėjnė sistemet biologjike po aq tė parashikueshėm sa edhe sistemet elektronike. Ky mund tė jetė njė prej hapave drejt atij qėllimi.
Bota Sot
Tė ėnjtesh me ilaēe
http://www.botasot.info/img/ilace.jpg
Pėrveē ushqimeve hiperkalorike dhe jetės sė pėrditshme sedentare, edhe disa ilaēe mund tė shkaktojnė fryrje dhe shtim nė peshė. Ja ēmund tė bėni nėse duhet ti pini pėr njė kohė tė gjatė
Kur treguesi i peshores rritet, ia hedhim menjėherė fajin ushqimit, mė pas stilit sedentar tė jetesės. E vėrteta ėshtė se ekzistojnė shumė ilaēe, tė cilat nėse nga njėra anė kanė efekte pozitive, nga ana tjetėr mund tė nxisin shtimin e oreksit, duke shkaktuar fryrje ose ngadalėsim tė metabolizmit. Ja cilat janė ato
Barnat steroide pėrdoren pėr tė kuruar patologji tė ndryshme, si alergjitė, astmėn dhe artritet reumatoide. Ato punojnė duke imituar hormonet qė rregullojnė metabolizmin dhe sistemin imunitar, duke ulur inflamacionin. Normalisht ilaēet steroide prodhohen nga trupi i njeriut, por njė tejkalim i masės i shkaktuar nga pirja e ilaēeve mund tė provokojė tė njėjtin veprim qė mund tė ndodhė nė organizėm nė situatė presioni tė lartė. Nė kėto rrethana, kortizoli, i quajtur ndryshe edhe hormoni i stresit, e shpėrndan yndyrėn nė stomak. Pėr arsye ende tė panjohura, yndyra grumbullohet nė pjesėn e prapme tė qafės, njė kusht i njohur si sindroma e Cushing. Steroidet janė pėrgjegjėse pėr lėshimin e njė sasie tė madhe sheqernash nė gjak, qė grumbullohen si yndyra.
Shtimi i mundshėm nė peshė: Pacientėt mund ta rrisin peshėn e tyre nė 7 pėr qind, ose mė shumė. Disa studime kanė vėrtetuar se njė pirje e tejzgjatur e barnave steroide mund tė ēojė deri nė 13 kilogramė shtim nė peshė ose mė shumė.
Ēduhet bėrė: Flisni me doktorin dhe vendosni sė bashku me tė nėse duhet ti pini ose jo kėto lloj ilaēesh. Nė rast inflamacioni mund tė pėrdorni aspirina, ose ibuprofen.
ILAĒET KUNDĖR DIABETIT
Shumė personave tė prekur nga diabeti i tipit 2 u jepen ilaēe antidiabetike me bazė sulfonilurean, qė vepron duke e stimuluar organizmin tė prodhojė mė shumė insulinė, pėr tė ulur nivelin e lartė tė sheqerit nė gjak. Nė disa raste, kėto ilaēe shkaktojnė njė rėnie tė befasishme tė rezultateve, duke krijuar te pacienti njė nervozizėm tė fortė, qė kthehet nė nevojė pėr tė ngrėnė mė shumė. Edhe tiazolidinedionėt (TDZs) e bėjnė trupin mė tė ndjeshėm ndaj insulinės dhe lejojnė njė kontroll mė tė mirė tė nivelit tė sheqerit nė gjak, por nė tė njėjtėn kohė nuk shkarkojnė kripėrat, duke shkaktuar fryrje dhe rritje tė peshės.
Shtimi i mundshėm nė peshė: Disa studime kanė zbuluar se sulfonilurea mund ta rrisė peshėn nga 3 deri nė 5 kg, gjatė 12 muajve tė parė tė kurimit. TDZs ėshtė pėrgjegjėse pėr rritje tė vogla nė peshė: nga 1 deri nė 2,5 kg.
Ēduhet bėrė: Sipas diabetologėve britanikė, ekzistojnė mundėsi tė ndryshme pėr pėrdorimin e ilaēeve kundėr diabetit. Tė tilla janė prandiali ose metaformina, qė duket se kanė mė pak efekte anėsore nė peshė.
ILAĒET PĖR KONTROLLIN E PRESIONIT TĖ GJAKUT
Beta-bllokuesit pėrdoren pėr tė kuruar sėmundjet kardiovaskulare, nė rast hipertensioni arterioz, apo forma tė aritmisė. Kėto lloj ilaēesh veprojnė duke ulur nivelet e adrenalinės nė sistemin nervor. Ndonjėherė, duke u ulur presioni i gjakut, zvogėlohet edhe aftėsia e pacientėve pėr tė djegur kaloritė, e si pasojė pacientėt ndihen tė lodhur dhe mė pak tė prirur pėr aktivitete fizike, duke i lėnė rrugė tė lirė shtimit nė peshė.
Shtimi i mundshėm nė peshė: Pacientėt qė marrin beta-bllokues pėr probleme kardiake pėr vite me radhė, rrezikojnė tė shėndoshen nga 5 deri nė 9 kg.
Ēduhet bėrė: Disa pacientė mund ta ndryshojnė kurėn, gjithmonė duke u kėshilluar me mjekun.
ANTIDEPRESIVĖT
Sot shumė persona nė botė vuajnė nga depresioni. Ilaēet qė pėrdoren mė shumė pėr tė kuruar depresionin janė antidepresivėt serotoninergjikėt, ose SSRI (pėr shembull Prozac ose Seroxat, si dhe ilaēet e tjera qė u korrespondojnė). Por ekzistojnė edhe disa lloje tė tjera ilaēesh tė quajtura TCAs. Kėto ilaēe, pėrveēse ndikojnė nė gjendjen mendore tė pacientit, nė tė njėjtėn kohė mund tė prekin receptorėt qė i komunikojnė trurit gjendjen e etjes ose tė urisė, duke e nxitur jo drejtpėrdrejt tė hajė mė shumė.
Shtimi i mundshėm nė peshė: Sipas studimeve tė kryera nė Shtetet e Bashkuara, gjashtė muaj pas pirjes sė SSRI, pacientėt paraqisnin njė rritje nė peshė deri nė 10 pėr qind. Seroxat konsiderohet si pėrgjegjėsi mė i madh. Me TCAs pacientėt shtonin nga 1-4 kg, deri nė 13-20 kg.
Ēduhet bėrė: Sipas njė rishqyrtimi, ka gjasa qė rritja nė peshė tė vėrehet pas gjashtė muajsh pėrdorim tė vazhdueshėm. Disa pacientė mund tė provojnė tė kalojnė te njė familje mė moderne antidepresivėsh, me bazė bupropionin (mė tė njohurat janė Wellbutrin ose Zyban). Pėr arsye pjesėrisht tė njohura, kėto ilaēe shoqėrohen me prerje tė oreksit.
KURAT KUNDĖR KANCERIT
Zakonisht kėto lloj terapish shoqėrohen me humbje tė peshės, por nė rastin e kurimit me Megace, njė ilaē qė pėrdor si pėrbėrės aktiv njė element kimik tė prodhuar nga trupi i njeriut, i ngjashėm me progesteronin, i pėrdorur pėr tė bllokuar rritjen e kancerit, mund tė vėrehen edhe rritje tė konsiderueshme nė peshė. Po ashtu, ky lloj ilaēi pėrdoret pėr tė stimuluar oreksin te pacientet anoreksike dhe ato nėn peshė, sepse duket sikur arrin tė nxisė receptorėt e urisė. Njė efekt tjetėr anėsor ėshtė edhe ndjesia e tė vjellės, kėshtu mund tė ndodhė qė pacientėt tė hanė mė shumė pėr ta frenuar kėtė ndjesi. Veē tė tjerash, njė nė dhjetė pacientė shėndoshet duke pirė ilaēin Tamoxifen pėr tė kontrolluar rritjen e tumorit nė gji, por njė profesor britanik thekson se rritja nė peshė ėshtė njė shenjė qė lidhet ngushtė me jetėn sedentare tė pacientėve.
Shtimi i mundshėm nė peshė: Pirja e barnave kundėr kancerit mund ta shėndoshė njė pacient deri nė 9 kg.
Ēduhet bėrė: Nė rastet e trajtimit kundėr kancerit nuk ėshtė e mundur tė ndėrrosh kurė. Mund tė konsultoheni me mjekun tuaj pėr tė bėrė ushtrime fizike dhe pėr tė mbajtur njė dietė tė shėndetshme.
Bota Sot
Si tė luftojmė pagjumėsinė nga vapa
http://www.botasot.info/img/pagjumsia.jpg
Afshi i nxehtė gjatė natės e bėn mė tė vėshtirė ēlodhjen. Ja si mund tia dilni mbanė, mbi tė gjitha duke zgjedhur me kujdes ushqimet qė pėrdorni kur hani darkė ose para se tė flini
Nė kėto net tė zjarrta nata shndėrrohet nė njė ankth, ndėrsa gjumi bėhet njė mirazh pėr shumė prej nesh. I nxehti qė ka pėrfshirė njė pjesė tė mirė tė botės e ka bėrė tė vėshtirė ēlodhjen, sidomos pėr personat qė vuajnė nga pagjumėsia. Por edhe pėr kėtė shqetėsim, ekspertėt e kanė gjetur zgjidhjen. Ata propozojnė disa ndryshime nė ushqimin e pėrditshėm qė mund tė na ndihmojnė tė gjejmė njė ekuilibėr mė tė madh pėr tė qetėsuar sado pak afshin e natės qė na e bėn gjumin thuajse tė pamundur. Vėmendje mė e madhe pėr ushqimin duhet treguar te subjektet qė janė mė tė rrezikuara nga temperaturat e larta, si tė moshuarit dhe fėmijėt: nė verė, por edhe nė dimėr, ėshtė shumė e vėshtirė tė flemė nėse kemi ngrėnė shumė dhe e ndiejmė veten tė tejngopur. Ekspertėt kanė hartuar njė guidė ushqimesh tė domosdoshme pėr tė bėrė njė gjumė tė mirė. Mes atyre qė duhen evituar, sidomos nė darkė, janė ēokollata, ēaji dhe kafeja qė pėrmbajnė kafeinė. Duhen shmangur edhe pijet alkoolike, sidomos birrat qė preferohen shumė gjatė verės, pasi ndikojnė nė njė gjumė jo tė qetė me njė zgjim tė hershėm nė orėt e para tė mėngjesit. Para sė gjithash, nė darkė ėshtė thelbėsore tė mos konsumohet kripė me shumicė apo ato pjatat pikante me specat djegės, curry, piper etj. Edhe patatinat, sallatat dhe pjatat ku pėrdoren erėza pikante dhe me aroma tė forta nuk rekomandohen. Pothuajse tė gjitha ushqimet e konservuara duhen evituar. Megjithatė ekzistojnė edhe ushqimet qė duhen pėrdorur mė shumė, pasi na ndihmojnė tė ēlodhemi: para sė gjithash makaronat, orizi, elbi, buka dhe tė gjitha ato qė pėrmbajnė njė aminoacid qė favorizon sintezėn e serotoninės, neurotransmetuesit cerebral qė favorizon ēlodhjen. Dritė jeshile nė dietėn e darkės u hapet edhe agrumeve, vezėve tė ziera, mishit, peshkut, djathėrave tė freskėt dhe kosit. Serotonina rritet me konsumin e ushqimeve me sheqer, si frutat e ėmbla tė sezonit, apo perimeve si sallata jeshile, radhiqes, qepės dhe hudhrės, qė pėr shkak tė vetive qė kanė favorizojnė ēlodhjen dhe gjumin. Njė gotė qumėsht i freskėt dhe i vakėt, para se tė shtrihesh, pėrveēse zvogėlon acidin gastrit qė mund tė ndėrpresė gjumin, favorizon njė gjumė tė mirė. Po ashtu edhe ēajrat e freskėt apo kompostot e ėmbėlsuara me mjaltė kėshillohen shumė pėr tė qetėsuar mendjen dhe trupin para gjumit.
Kujdes nga rreziqet
"Gjumi i paktė rrit kortizonin, duke krijuar njė rrezik tė madh kardiovaskular. Veē tė tjerash, zvogėlon sintezėn e ndėrmjetme tė sistemit mbrojtės, i cili dobėsohet dhe bėhet mė i prekshėm ndaj infeksioneve dhe kancerit", shpjegojnė studiuesit. Tumoret nė gji, prostatė dhe kolonėn vertebrale shfaqen mė tepėr te personat qė nuk flenė shumė. Pėr shembull disa studiues nga Harvardi, pasi mbikėqyrėn pėr 12 muaj mijėra infermiere, bėnė tė ditur pak kohė mė parė se rreziku pėr zhvillimin e kancerit tė gjirit ėshtė mė i lartė se 36 pėr qind duke punuar me turne, sepse humbasin shumė net pa gjumė. Dyshimi i parė ėshtė humbja e melatoninės. Duke qenė se prodhohet vetė nė errėsirė, ėshtė quajtur hormoni Drakula", sepse "del" vetėm natėn dhe mjafton tė ndezėsh njė abazhur tė vogėl pėr tė parė sasinė qė qarkullon. Gjithashtu ka edhe veti kundėr kancerit, tė cilat tashmė janė vėrtetuar. David Bassett, njė studiues amerikan, i ka "ushqyer" qelizat e kancerit tė gjirit me gjakun e marrė nga studentėt qė nuk flinin shumė. Gjaku i individėve tė cilėt nuk flenė gjatė, i varfėr me melatoninė, e lejonte tumorin tė zhvillohej dy herė mė shpejt. Kėshtu, askush nuk u habit kur u demonstrua se njerėzit me nivel tė ulėt melatonine janė mė tė rrezikuar tė preken nga kanceri.
Fatkeqėsisht gjėrat nuk pėrfundojnė kėtu, ka edhe mė: duke u bazuar te njė raport amerikan i kohėve tė fundit, gjumi i paktė ėshtė njė lloj treguesi i njė jete jo tė shėndetshme, sepse kush fle mė pak se 6 orė natėn ėshtė i prirur ti jepet duhanit, alkoolit dhe tė qenėt sedentar.
Duke arritur nė kėtė pikė, tė gjithė mund tė mendojnė se duhet ti dyfishojnė orėt e gjumit. Nė fakt ky ėshtė mendim i gabuar: edhe gjumi i tepėrt ka disavantazhet e veta. Fillimisht rrit rrezikun kardiovaskular dhe vdekshmėrinė nė pėrgjithėsi.
"Gjumi ėshtė njė fazė rikuperuese pėr organizmin. Ta zvogėlosh atė, padyshim qė pėrbėn rrezik. Gjithashtu ekziston njė ēekuilibėr nėse trupi ka nevojė tė pushojė gjatė pėr tė marrė veten. Nėse gjendet nė njė gjendje tė ekuilibruar, jeton dhe pushon mirė. Ndaj gjumi ėshtė njė lloj treguesi i mirėqenies sonė. Ajo qė vlen vėrtet ėshtė sasia e gjumit", pėrfundon studiuesi.
Bota Sot
E dielė, 19 Qershor 2011 Mėnyrė e re pėr ndryshimin e kodit gjenetik nė qelizat e gjalla
Xhesika Berman | Uashington
http://www.dami.pl/%7Echemia/wyzsza/rozdzial_XIII/grafika7/nukleotyd14.jpg
Shkencėtarėt njoftojnė se kanė gjetur njė mėnyrė tė re pėr ndryshimin e kodit gjenetik nė qelizat e gjalla, njė zbulim qė mund tė ēojė nė trajtime tė efekshme pėr sėmundjet e shkaktuara nga njė ndryshim i zakonshėm gjenetik.
Studjuesit nė Universitetin e Roēesterit nė Nju Jork, kanė studiuar njė mutacion tė veēant nė kodin gjenetik tė njeriut tė quajtur ndalja e parakohshme e kodonit, e cila ėshtė e zakonshme pėr njė numėr sėmundjesh, duke pėrfshirė fibrozėn cistike dhe distrofinė muskulare. Ėshtė vlerėsuar se gati njė e treta e ērregullimeve tė trashėguara shkaktohen nga kjo pjesė e dėmtuar e kodit gjenetik.
Kodi gjenetik ėshtė njė grup udhėzuesish nė njė gjen, qė i tregon njė qelize si tė prodhojė disa proteina tė caktuara. Proteinat janė substanca kimike qė janė tė rėndėsishme pėr zhvillimin dhe funksionimin normal tė organizmit. Ndalja e parakohshme e kodonit, tė cilėn shkencėtarėt e krahasojnė me dritėn e kuqe tė semaforit, ėshtė njė mutacion qė i jep urdhėra qelizave pėr tė ndalur leximin e udhėzimeve thelbėsore pėrmes sintezės sė proteinave pas njė kohe tė caktuar, duke rezultuar nė njė proteinė jo tė plotė ose tė gjysmuar dhe pasoja tė rėnda shėndetėsore.
Xhon Karjoilliē ėshtė njė nga autorėt kryesorė tė kėtij studimi.
Nėse proteina ėshtė e gjysmake, njė pjesė e proteinės dhe tė gjitha pjesėt e tjera tė proteinės qė janė tė angazhuara nė reaksion humbasin. Si rezultat, mungesa e kėtyre elementeve tė proteinės rezulton nė shkaktimin e sėmundjeve.
Studiuesit ndryshuan substancėn kimike lajmėtare tė quajtur RNA ose mRNA e cila bart sinjalet udhėzuese nga ADN-ja, nė kėtė mėnyrė sinjali i kodonit u ndryshua, duke i dhėnė dritė jeshile sinjalit pėr tė prodhuar fije normale dhe tė plota tė proteinės. Shkencėtarėt demonstruan punėn nė laborator.
Studjuesit krijuan njė lloj tjetėr tė substancės RNA, tė quajtur RNA udhėrrėfyese, qėllimi i sė cilės ėshtė gjetja dhe rregullimi i kodonėve tė ndalur nė RNA-tė normale.
Zoti Karjoilliē shpreson qė njė ditė terapia RNA mund tu jepet personave tė prekur nga sėmundjet si distrofia muskulare.
Pas diagnostikimit tė pacientėve, kjo mund tė pėrdoret si njė formė trajtimi. Nuk do tė jetė kurė. Trajtimi duhet tė jetė i vazhdueshėm. Nėse do tė ishte e mundur kjo do tė duhej tė pėrdorej vazhdimisht si njė trajtim shtesė qė do tė ndryshonte kodonin e ndalur tė RNA-sė.
Njė artikull mbi riparimin e substancave RNA u publikua nė revistėn Nature.
Pierre Dukan: Mjeku i dietės mė tė famshme nė botė
http://www.botasot.info/img/Pierre%20Dukan.jpg
Pierrė Dukan ėshtė dietologu mė i kėrkuar i momentit. Dietat e tij bazuar nė njė regjim ushqimor me pak kalori kanė sjell nė formė yjet mė tė mėdha tė Hollivudit dhe njerėzit mė tė pushtetshėm tė botės. Ja sekretet e magjistarit tė dietave
Sė fundi i atribuojnė edhe meritat pėr formėn e shkėlqyer fizike tė Kate Middleton, bashkėshortes sė re tė princit William, dhe motrės sė saj, Pippa, qė u adhurua aq shumė nė ditėn e dasmės. Sipas gazetave, Middleton kishte rėnė shumė nė peshė, para po-sė mbretėrore, falė dietės sė njohur me emrin Dukan. Tė njėjtėn dietė e ka ndjekur edhe mamaja e nuses, Carol, qė ndryshe nga e bija, e konfirmoi pėr tabloidėt anglezė. Bėhet fjalė pėr njė regjim ushqimor me shumė proteina, shumė e famshme nė Francė dhe tani falė dasmės mbretėrore po pėrjeton sukses tė madh edhe nė Amerikė dhe Angli. Nė studion e tij pariziene, nė rrugėn Bayard, sfilojnė aktore, top modele, politikanė qė duan tė rrėzojnė barkun e tė fitojnė pikė. Nė fakt, nuk kanė qenė Jennifer Lopez, Gisele Bündchen apo ish-sekretari i Partisė Socialiste, Franēois Hollande, ata qė e kurorėzuan si magjistarin e dietės doktor Pierre Dukan, specialist nė shkencėn e ushqimit. Nė fakt, mjeku francez 69-vjeēar ia detyron famėn miliona lexuesve tė librit tė tij tė famshėm Dieta Dukan e pėrkthyer nė 14 gjuhė tė botės. Ky libėr qė renditet mes bestsellerėve nė Amerikė, ėshtė bibla e metodės sė hartuar nga ky specialist nė fillim tė viteve 70-tė. Antipodėve tė dietave hipokalorike, qė kėshillon ngrėnien e pakėt, por nė porcione tė reduktuara, metoda Dukan i lejon tė konsumojnė sipas dėshirės dhe ēfarėdo lloj momenti tė ditės njė seri tė kufizuar ushqimesh. Nė fazėn e parė vetėm proteina. Njė kufizim qė nėntorin e kaluar shkaktoi reagimin e agjencisė franceze tė sigurimit shėndetėsor: njė konsum i madh i mishit, peshkut, vezėve rriste mundėsinė e sėmundjeve kardiovaskulare dhe jo vetėm. Kambana e alarmit nuk e frenoi suksesin e bestsellerit, qė ėshtė duke dalė nė Rusi, Kinė, Brazil dhe Itali njė volum i dytė shtesė nėn titullin recetat e ditės Dukan.
Fazat
Dieta, qė ka ngjallur shumė polemika nė pėrdorimin e saj, ėshtė krijuar nga dietologu francez, Pierre Dukan, dhe parashikon katėr faza. E para, ndoshta mė e rėndėsishmja, konsiderohet si faza e sulmit: nė njė periudhė qė mund tė shkojė nga dy deri nė shtatė ditė eliminohen tėrėsisht karbohidratet, frutat e perimet dhe e gjithė ushqyerja bazohet te proteinat, tė marra pa asnjė kufizim dhe nė ēfarėdo lloj ore. Pastaj ėshtė faza e kryqėzatės: proteinave u shtohen perimet, por jo tė gjitha vaktet, dhe edhe nė kėtė rast, nuk ka kufizime. Pasi arrihet pesha e duhur, nis faza e konsolidimit qė do tė zgjasė sa kilet e humbura shumėzuar pėr dhjetė. Pastaj nė tavolinė do tė rikthehen aminoacidet (por vetėm dy herė nė javė) dhe frutat. Po ashtu janė parashikuar dy vakte feste ēdo javė (nė kėtė rast lejohet tė hahet gjithēka). Nė fazėn e fundit, atė tė sensibilizimit, regjimi ushqimor i rikthehet normalitetit pėrveēse njė dite nė javė, ku vetėm proteinat janė tė lejuara. Nga ky regjim ushqimor i ideuar nga dietologu francez, shqetėsim mbi tė gjitha, ėshtė mungesa e fibrave dhe vitaminave pėr tė cilat ka nevojė trupi, thonė ekspertėt. Nė fakt, kjo lloj diete mund tė shkaktojė osteoporozė, probleme me veshkat dhe nė pėrgjithėsi lodhje tė punės sė tyre dhe tė mėlēisė.
Doktor, cila ėshtė pjata juaj e preferuar?
Padyshim gatimi me shumė perime. Njė pjatė e shpikur nga unė vetė qė e gatuaj ēdo verė kur shkoj me pushime me familjen time. Ėshtė njė lloj musakaje me bazė patėllxhanėsh, mishi tė grirė, qepėsh dhe domatesh.
Na trego tė vėrtetėn, a mund tė humbasim peshė duke ngrėnė?
Mund tė shmanget frustracioni. Duhet refuzuar dogma e regjimeve me pak kalori, e papėrputhshme me gjendjen shpirtėrore tė personave me probleme me peshėn, tė paaftė ti rezistojnė tundimit tė njė ushqimi tė konsideruar i nevojshėm pėr kėnaqėsinė psikologjike dhe psikoafektive.
Ėshtė e vėrtetė se ju keni dobėsuar Kate dhe Pippa Middleton?
Martesa e princit dhe princeshės sė Uellsit ka kontribuuar shumė nė luftėn kundėr mbipeshės. Mund tju konfirmoj se e ėma e Kate i ka humbur kilogramėt falė recetave nė librin tim dhe kėtė ajo e ka pranuar publikisht. Pėr sa u pėrket vajzave u pėrmbahem atyre qė kanė shkruar gazetat.
Atėherė ėshtė e vėrtetė qė nė Angli ju keni fansa shumė tė fuqishėm?
Ndjekėsja ime mė besnike ėshtė kushėrira e Mbretėreshės, zonja
Elizabeth Anson. I kam propozuar tė bėhet ambasadorja zyrtare e metodės sime, duke ditur qė nė vendin e saj problemi i obezitetit ėshtė shumė i rėndė.
Cili ėshtė profili i pacientėve tuaj?
Nuk ka tė tillė. Nė zyrėn time vijnė nga gratė shtėpiake e deri te menaxherėt e fuqishėm. Shpesh, nėse takohen nė sallėn e pritjes diskutojnė pėr problemet e tyre me peshėn, por edhe pėr problemet sociale. Njė ditė, njė ministėr i famshėm mė tha: Pėrballė tundimit pėr ushqimet e mira, tė gjithė jemi fėmijė.
Pra para kėtij problemi janė tė gjithė tė barabartė?
Jam absolutisht i bindur se shkaqet kryesore tė vdekjes nuk janė kanceri dhe sėmundjet kardiovaskulare ashtu siē thuhet shpesh, por mbipesha dhe obeziteti qė fshihen pas kėtyre tė kėqijave. Kur njė njeri e kupton rrezikun, i pasur apo i varfėr qoftė, i pėrulur apo i fuqishėm, pėrpiqet tė gjejė shpėtim duke iu drejtuar atyre qė mund ta ndihmojnė dhe ruajnė.
Si e shpjegon suksesin e madh tė metodės suaj?
Si fillim po ju them qė funksionon. Tė propozon njė zgjidhje nė njė fushė me shumė pak alternativa tė besueshme. Mjekėsia duket se ėshtė dorėzuar pėrballė rritjes konstante tė problemeve tė lidhura me peshėn nė tė gjitha vendet perėndimore.
Ēfarė e dallon atė nga dietat e tjera?
Tė katėrta fazat e ditės pėrshtaten plotėsisht me nevojat e pacientit. Pas fazės sulmuese, i jap njė rėndėsi tė madhe konsolidimit tė rezultateve duke u bazuar nė konceptin e personalizuar tė peshės sė duhur qė merr nė konsideratė 11 parametra. Kjo mund tė llogaritet lehtė nė faqen time tė internetit dietadukan.it.
Ju bazoheni te proteinat, por nė Itali makaronat janė ushqim i padiskutueshėm. Mendoni se gratė mund tė heqin dorė lehtė?
Besoj se po. Francezėt e adhurojnė bukėn, megjithatė pėr tu dobėsuar iu desh ti thoshin jo asaj. Njė prej pacienteve tė mia mė pėrsėriste shpesh: kur shoh se dieta funksionon kėnaqėsia pėr tu dobėsuar ėshtė mė e madhe se kėnaqėsia pėr tė ngrėnė. Pastaj kam njė lajm tė mirė edhe pėr italianet: kam arritur tė gjej njė lloj makaronash me bazė konjac, njė lloj bime aziatike qė ngjan me pataten, por qė nuk ka fare kalori.
Ēfarė nuk duhet bėrė kur jemi me dietė?
Tė mėrzitesh gjatė fazės normale tė stanjacionit tė peshės. Pas njė dobėsimi tė shpejtė, trupi pėrpiqet ti rezistojė, duke pėrfituar maksimalisht nga ushqimet qė konsumon. Ėshtė njė fazė e detyruar, por tranzitore. Nė kėtė fazė kėshilla ime ėshtė tė lėvizni mė shumė, tė bėni mė shumė sport.
Ka nga ata qė e konsiderojnė metodėn tuaj tė rrezikshme pėr shėndetin. Si do ta mbronit veten?
Ka mė shumė se 40 vjet qė e praktikoj duke u pėrmirėsuar vazhdimisht me kalimin e kohės. Kam ndjekur mė shumė se 40 mijė pacientė dhe mė shumė se 12 milionė njerėz kanė lexuar librat e mi. Nuk ka ndodhur asnjė incident, sado i vogėl, asnjė problem me shėndetin pėr secilin prej tyre. Ajo qė tė gjithė dimė me siguri ėshtė se yndyrat shkaktojnė sėmundje tė ndryshme nė trupin e njeriut dhe njė obez vdes rreth tetė vjet mė parė se tė tjerėt. Pėr tė vėrtetuar qė kjo dietė nuk sjell asnjė problem me shėndetin e zgjidhim fare kollaj: pyesni njė nga klientėt e mi. Ata sot janė edhe dėshmitarėt mė tė mėdhenj tė metodės qė unė pėrdor.
Atėherė tė gjithė mund tė dobėsohemi me kėshillat e tua?
Jo, jo tė gjithė. Nė fillim duhet tė flasėsh me mjekun tėnd, pėr tė pėrjashtuar ēdo problem si pėr shembull ato me tiroidet, sepse kjo mund tė mos sjellė rezultat nė asnjė dietė. Njė tjetėr problem janė veshkat, qė imponon nė ushqyerje me pak proteina dhe shumė fruta. Pastaj dua tė bėj edhe njė apel...
Pėr kė?
Pėr adoleshentėt. Dua tė mė dėgjojnė vajzat me trup tė shėndetshėm dhe normal: mos u dobėsoni nėse vėrtet nuk keni nevojė. Nėse humbisni peshė pa asnjė motiv, trupi juaj do tė ketė frikė e do tė qėndrojnė nė mbrojtje pėr gjithė jetėn.
Pėr ēfarė e ndieni veten veēanėrisht krenar?
Jam i lumtur qė bėj tė tjerėt tė lumtur. Nga letrat prekėse qė marr ēdo ditė nga personat qė mė thonė se u kam ndryshuar jetėn pėr mirė.
Po keqardhja mė e madhe?
Qė nuk kam arritur ta provoja mė parė kėtė kėnaqėsi kaq tė madhe.
Bota Sot
Fėmijėt dhe lojėrat nė ajėr tė pastėr
http://www.botasot.info/img/children%20games.jpg
Apeli i psikologėve: Ja pėrse ngjitjet nė pemė dhe rrėzimet nė tokė i bėjnė tė rriten mė mirė e mė tė shėndetshėm
Sot, nė kohėn internetit, rrjeteve sociale, Facebook-ut dhe kompjuterit personal, psikologėt janė mė shumė se kurrė tė vendosur pėr tu bėrė apel prindėrve ti mėsojnė tė vegjlit tė luajnė nė ajėr tė pastėr. Duhet tė zbulojnė ujin, tokėn, tė ngjiten nė pemė, tė rrėzohen pėrtokė, tė braktisin mausin dhe internetin pėr tu fshehur pas shkurreve, nė lėndinė apo te shtėpitė e vogla prej druri tė ndėrtuara bashkė me shokėt. U duhet tė vrapojnė, tė lagen, tė bėhen pis. U duhet tė thithin ajrin e pastėr, tė lodhen e pastaj tė ēlodhen. Me pak fjalė jeta nė ajėr tė pastėr, kundėr jetės sė mbyllur nė shtėpi brenda katėr mureve. Apeli i njė pjese tė mirė tė psikologėve europianė duhet marrė seriozisht, sepse lidhet drejtpėrsėdrejti me jetėn e tė vegjėlve tuaj: bėjini fėmijėt tė duan natyrėn, ajrin e pastėr, ushtrimet fizike, sepse pėrndryshe do tė jenė nė mbipeshė dhe jo tė lumtur. Me pak fjalė duhet tu rikthehemi lodrave tė vjetra, qė tashmė duket se po humbin nga ditė nė ditė. Ngjitjet, zbritjet, lojėrat me top, me litar, pėr tu ndier tė lirė dhe tė lumtur. Bota e fėmijės sa vjen e po zvogėlohet vetėm brenda mureve tė shtėpisė. Sipas tė dhėnave tė ndryshme, rreth 97 pėr qind e tyre luajnė vetėm brenda mureve tė shtėpisė, ndėrsa fushat, parqet dhe kopshtet, zbresin nė radhėt e fundit tė klasifikimit, ndoshta pėr shkak edhe tė zvogėlimit tė hapėsirės sė gjelbėr dhe ndėrtimit nė vend tė tyre tė grataēielave shumėkatėshe. Bota e kėtyre fėmijėve gjithmonė e mė e errėt e varur nga teknologjia, pėrshkruhet bukur nė librin Kėmbėzbathur nė lėndinė tė psikologes Albertina Ferraris-it, njėkohėsisht edhe docente nė Universitetin La Sapienza. Njė libėr qė na tregon se sa shumė fėmijėt tanė kanė nevojė qė tė luajnė nė ajėr tė pastėr, sepse kjo i ndihmon tė rriten dhe tė zhvillojnė inteligjencėn e tyre. Njė tezė kundėr rrymės nė epokėn e mamave tigresha dhe fėmijėve tė zhytur nė botėn e librave, kurseve tė gjuhėve tė huaja apo matematikės, qė vetėm mbrėmjen pėrpara kompjuterit kanė tė lirė pėr tu argėtuar. Ideja e kėtij libri mė erdhi teksa dėgjoja disa prindėr qė thoshin se nė kėto kohė mėnyra e vetme e argėtimit pėr fėmijėt ėshtė interneti. Sigurisht qė jo. Gjėja mė e bukur e fėmijėrisė janė lojėrat, ato tė vėrtetat nė ajėr tė pastėr, me lėvizje e zbulime, ku fėmijėt vrapojnė, bien, bėhen pis, qeshin dhe qajnė. Pikėrisht kėshtu zhvillohet mendimi, pesė shqisat, fantazia. Gjithsesi qytetet janė bėrė shumė tė rrezikshme dhe pikėrisht kjo frikė ėshtė njė nga arsyet qė i shtyn prindėrit tė mos i lėnė fėmijėt jashtė shtėpisė, tregon psikologia. Por pasojat e gjithė kėsaj sjelljeje janė tė tmerrshme: fėmijėt nė mbipeshė, dembelė, tė pakujdesshėm dhe ndonjėherė tė palumtur. Janė ata qė mendojnė botėn me ngjyrat, me tė cilat shohin reklamat nė televizor. Nė shumė qytete tė Europės veriore rrugėt dhe qendrat janė shndėrruar nė parqe lojėrash. Nė Gjermani, ēdo pasdite shumė rrugė mbyllen pėr ti shndėrruar ato nė hapėsira, ku fėmijėt mund tė luajnė me top dhe biēikleta. Ėshtė njė eksperiment i pamundur nė vende tė tjera, ku trafiku dhe makinat tė zėnė frymėn. Gjithsesi njė shembull i jetesės nė ajėr tė pastėr, ku mund tė eksperimentosh edhe eksperiencėn e lojės, janė nė shumė vende tė bazuara nė principin e edukimit aktiv dhe modelit tė krijuar nė Francė nė vitin 1937. Gjatė ditėve tė verės, pėr fėmijėt dhe adoleshentėt, nė ambientet ku natyra ėshtė e rėndėsishme, ne pėrpiqemi tė zhvillojmė pikėrisht lojėn si mundėsi pėr tė njohur veten pėrmes lėvizjeve, teatrit dhe krijimeve tė shumta, shpjegojnė drejtuesit.
Bota Sot
Disa tė dhėna pėr qershinė
http://www.botasot.info/img/2qarshia2.jpg
Pakkush mund ta dijė se qershitė janė konsideruar si frutat mė tė bukur qė ēdo vit sjellin me vete edhe pranverėn. Janė tė ėmbla, tė "brishta", "elegante", por mbi tė gjitha tė bėjnė mirė pėr shėndetin. I takojmė ēdo vit nė fund tė prillit dhe ndahemi me to nė ditėt e para tė korrikut.
Por pėrveē shijes sė mrekullueshme dhe "miqėsisė" qė kemi me to, kemi edhe shumė arsye tė tjera pėr tė mos i ndarė nga tavolina gjatė atyre pak muajve qė ato "jetojnė". Nuk ka njeri qė mund ti rezistojė shijes dhe bukurisė sė tyre, madje nė kohėt e lashta edhe priftėrinjtė qė mbaheshin si simbol i "pastėrtisė" shpesh thoshin se "nuk ishte mėkat nėse i vidhje". Pėr saksonėt e vjetėr, pemėt e mėdha tė qershive konsideroheshin tė pajisura me fuqi hyjnore dhe gjatė lulėzimit tė tyre njerėzve mund tu ndodhnin vetėm gjėra tė mira, ndėrsa pėr finlandezėt ngjyra e kuqe e tyre ėshtė simbol i mėkatit. Nė tė vėrtetė, besėtytnitė e lidhura me kėtė fryt janė tė ndryshme. Sipas gojėdhėnave, duke numėruar bėrthamat e mbetura nė pjatė nė fund tė vaktit, vajzat mund tė parashikojnė se kur do tė martohen duke vepruar kėshtu: "Kėtė vit, vitin tjetėr, njė ditė, kurrė". Pikėrisht bėrthama e fundit e numėruar do t'ju japė edhe pėrgjigjen. Po ashtu, nėse dikush kėrkon tė bėjė njė verė tė mirė, atėherė duhet t'i hedhė brenda disa qershi.
Por pavarėsisht kėtyre, a e dini se kėto krijesa tė vogla qė rrinė me ne vetėm tre muaj, qė e kanė origjinėn nga Azia e largėt, mund tė pėrdoren kudo, si nė mjekėsi, ashtu edhe kozmetikė dhe gastronomi. Pikėrisht pėrdorimi i gjithanshėm i tyre lidhet ngushtė me "thesaret" qė ato fshehin brenda vetes. Njė nga vetitė kryesore tė tyre ėshtė se ato janė tė pasura me flavonoidė, substanca nė gjendje pėr tė bllokuar veprimin e radikaleve tė lira, ndėrkohė qė mund tė pėrdoren gjerėsisht nė kurėn kundėr artriteve, arteriosklerozės, shqetėsimeve nė veshka, pasi pėrmbajnė sasi tė konsiderueshme fibrash, kalciumi, fosfori, vitamine A dhe C. Edhe pse bėn pjesė nė grupin e frutave tė athėt, pėrmbajtja e madhe e glukozit bėn qė qershia tė konsiderohet njė fryt i ėmbėl e i varfėr me kalori. Por jo vetėm kaq. "Mirėsia" e tyre shkon edhe mė tej. Qershitė e freskėta, nėse konsumon rreth 25 nė ditė, shėrbejnė pėr tė pastruar dhe dezintoksikuar organizmin falė prezencės sė polifenoleve, qė njihen si "vrasėset" e stresit, falė ekuilibrit qė ato mund tė krijojnė mes acideve dhe kripėrave minerale. Lista e "gjėrave" tė ēmuara qė ato mund tė bėjnė vazhdon sėrish. Njė motiv tjetėr pėr tė ngrėnė qershitė, frytin mė tė bukur tė verės? Tė bėjnė mirė pėr zemrėn dhe qarkullimin e gjakut. Madje, sipas njė studimi amerikan, qershitė ndihmojnė ndjeshėm nė reduktimin e atakėve kardiakė dhe sėmundjeve kardiovaskulare. Pikėrisht efektet nė zemėr dhe antidhimbje tė qershive i bėjnė ato shumė tė ngjashme me aspirinėn dhe qetėsuesit e tjerė. Kėshtu, nga rezultatet e kėrkimit tė profesor Albert Neir dhe grupit tė tij nė "Michigan State University", tregojnė se njė dietė e pasur me frytin e qershisė dhe derivatet e saj ndihmon ndjeshėm nė punėn e zemrės, duke ulur edhe rrezikun e atakėve, sėmundjeve kardiovaskulare dhe tensionin e lartė tė gjakut. Nga ky studim ėshtė provuar se disa substanca tė pėrdorura pėr tė parandaluar dhimbjet, qė gjenden kryesisht tek aspirinat (kripėrat me bazė tė njėjtė klori), janė tė pranishme edhe te qershitė. Por gjithashtu ato kanė edhe veti tė tjera terapeutike. Ndihmojnė pėr tė ulur tensionin e gjakut, janė lehtėsisht tė tretshme, tė pasura nė vitamina, kryesisht me A dhe C, madje nė verė tė ndihmojnė shumė, pasi pėrmbajnė shumė kripėra minerale (kalium, kalcium, hekur), qė shpėrndahen nėpėrmjet djersės. Po sipas studimit tė kryer nė Universitetin e Miēiganit, u morėn si kampion 18 vullnetarė qė konsumuan rreth 45 qershi nė ditė pėr njė muaj rresht. Mė pas tė gjithė iu nėnshtruan analizave tė gjakut dhe u pa se kishin njė reduktim tė ndjeshėm tė disa faktorėve tė rrezikshėm qė ndikonin nė punėn e zemrės. Sipas studiuesve, substancat kimike natyrale qė gjenden te qershitė veprojnė nė mėnyrė selektive, duke reduktuar ndjeshėm prodhimin e disa komponentėve qė pengojnė qarkullimin e gjakut dhe rrisin presionin arterior. Gjithashtu, ato janė tė dobishme pėr tė ruajtur ekuilibrin acido bazik dhe ndihmojnė pėr njė ngjyrė perfektė tė trupit, sidomos gjatė verės, duke parandaluar edhe plakjen. Nga ana tjetėr, ato shėrbejnė edhe si ilaē natyror pėr tė reduktuar kolesterolin nė gjak. Kėshtu, sipas njė kėrkimi tė ri tė zhvilluar nė SHBA nė muajin maj, ėshtė zbuluar se konsumi i madh qershive nė ditė ndikon nė reduktimin e nivelit tė kolesterolit nė gjak. Nė tė vėrtetė, rezultati doli nga njė eksperiment i kryer me minjtė e laboratorit nga E. Mitchell Seymour, kėrkues nė sėmundjet e zemrės nė Universitetin e Floridas (SHBA). Pėrmes analizave tė hollėsishme ai vuri re se kafshėt e ushqyera me pluhurin e qershive pak tė tharta rezultuan se kishin njė nivel mė tė ulėt tė kolesterolit nė gjak, mė pak trigliceride, mė pak yndyra nė mėlēi dhe mė pak stres nė krahasim me kafshėt qė ndoqėn njė dietė normale. Sipas kėrkuesve, efektet pozitive mbi shėndetin i detyroheshin konsumit tė madh tė qershive, tė cilat pėrmbajnė nė vetvete substanca me efekt antioksidues, si antocianinet qė u japin atyre ngjyrėn e kuqe tė bukur. Edhe pse nevojiten ende verifikime tė mėtejshme, ky studim ka njė vlerė tė veēantė pėr shėndetin njerėzor, sidomos nė vendet e zhvilluara, ku sasia e lartė e kolesterolit nė gjak ėshtė pėrgjegjėsja kryesore e sėmundjeve kardiovaskulare edhe nė brezat e rinj. Edhe pse kėto janė studimet mė tė fundit, qė nė mesjetė janė njohur vetitė e tyre terapeutike. Mjekėt egjiptianė nė periudhėn e mesjetės thoshin se pėr shkak tė pėrmbajtjes sė vitaminės A u kėshillohen fėmijėve pėr t'u rritur dhe pėr t'u zgjatur, ndėrsa ata qė kishin probleme serioze me tretjen e ushqimit duhej qė ti konsumonin esėll dhe tė shoqėroheshin me verė tė mirė tė kuqe. Po ashtu, pėr sa u pėrket vishnjave, ėshtė i vjetėr zakoni egjiptian pėr ti shoqėruar me bajame dhe rrush tė tharė.
Qershitė kanė doza tė vogla sheqeri dhe proteinash dhe pėrmbajnė vetėm 38 kalori nė 100 gramė, madje edhe nė kozmetikė kanė efekte tė kėnaqshme. Pėrdoren gjerėsisht nėpėr parfume, kremra dhe shampo. Mund tė pėrdoren gjithashtu edhe pėr tė rifreskuar fytyrat e irrituara dhe mund tė vendosen si qetėsues pėr fytyrat problematike.
Mes historisė dhe legjendės
Thuhet se fryti i ėmbėl e ka origjinėn nga Azia e largėt dhe kultivimi i tij nė Evropė ėshtė njohur gjatė fazės sė pushtimit romak. Sipas historianėve mendohet se nė Evropė kanė ardhur pikėrisht nga njė gjeneral i ushtrisė romake, qė hyri nė histori pėr banketet e famshme qė organizonte. Ai u "dashurua" shumė me ėmbėlsinė e kėtij fryti dhe nga bukuria e luleve tė pemės sė tij dhe urdhėroi tė sillnin nė Romė miliona pemė tė tilla nga Azia, pėr t'i shpėrndarė mė pas edhe nė Greqi dhe Angli. Gjenerali pėlqente kryesisht qershitė kokėrrmėdha dhe tė ėmbla, ndėrsa nė pjesėt e tjera tė Evropės kultivoheshin mė shumė ato qė kishin shije paksa tė thartė. Madje, thuhet se ai i pėrdorte gjerėsisht ato nė darkat e organizuara, ku ftonte vetėm femrat mė tė bukura tė mbretėrisė sė tij, duke i pėrdorur frutat vogla edhe si "mėnyrė" joshjeje. Por para se tė shpėrndaheshin gjerėsisht nė Evropė, qershitė u kultivuan veēanėrisht nė Japoni, ku nė periudhėn e pranverės lulėzimi i tyre tė ngjan me "borėn e madhe mbi pemė". Pikėrisht pėr ta qershitė pėrfaqėsojnė edukatėn, ėmbėlsinė, mėnyrat e mira tė sjelljes.
Zonat ku prodhohen
Me globalizimin e tregjeve nuk ėshtė ēudi tė gjesh nė pikat e shitjeve, supermarketeve, ose nė dyqanet tradicionale tė qershisė, qershi tė ardhura nga Kili, Argjentina dhe Turqia, ndėrsa nė muajt gusht dhe qershor mund tė gjesh qershi tė mrekullueshme tė importuara nga Norvegjia. Ėshtė e qartė qė kėto fruta tė vogla, zakonisht nė kohėn e vjeljes, janė shumė delikate, ndaj duhet treguar kujdes pėr t'u vendosur nė mbajtėse dhe duhet tė qėndrojnė nė vende me njė temperaturė qė nuk i kalon dhjetė gradė Celsius. Qershitė e prodhuara nė Itali janė tė njohura nė tė gjithė botėn pėr ėmbėlsinė e tyre, ndėrsa ato qė prodhohen nė Argjentinė janė tė njohura pėr shijen paska tė hidhur dhe ngjyrėn e bardhė. Edhe ato tė prodhuara nė Kili janė tė njohura pėr ėmbėlsinė dhe ngjyrėn e bukur vishnje tė errėt.
Pikėrisht vendet e Amerikės Latine, Kili dhe Argjentina janė ato ku gjenden plantacione tė panumėrta me pemėn e qershisė. Madje, nė disa qytete tė vogla argjentinase ato pėrdoren edhe si pemė dekorative nėpėr kopshtet dhe rrugėt e qytetit.
Kėshilla pėr konsumin
Pėrveē konsumit tradicional, sapo kėputen nga pema qershitė pėrdoren edhe pėr pėrgatitjen e ėmbėlsirave, zbukurimeve, kompostove dhe likereve. I njohur ėshtė edhe pėrdorimi i tyre sė bashku me rrushin e bardhė dhe shoqėruar me verė tė kuqe. Nėpėr mbajtėset e tyre nuk duhet absolutisht tė pėrdoret acidi cianhidrik, ndaj nuk kėshillohet ruajtja e tyre pėr njė kohė tė gjatė nė konservim, pasi mund tė jetė shkak pėr helmime tė ndryshme. Qershitė menjėherė pasi blihen duhet tė ruhen nė qeska polietileni, por pa i mbajtur mė shumė se njė javė, pasi konsiderohen si frutat qė prishen shumė shpejt. Qershitė janė fruta tė shijshme, qė gjenden vetėm nė njė periudhė tė shkurtėr tė vitit, nga maji deri nė qershor. Edhe nė gusht ėshtė e mundur qė tė gjenden, por nė sasi mė tė vogla. Ndėrsa qershitė qė mund tė gjesh nė dimėr janė kryesisht norvegjeze. Pikėrisht Norvegjia ėshtė vendi qė njihet botėrisht pėr prodhimin e qershive, kryesisht nė muajt nėntor dhe dhjetor.
Recetat
Qershitė janė tė njohura edhe pėr pėrdorimin e gjerė nėpėr ėmbėlsira, kryesisht tortat dhe akulloret, si dhe nė pėrgatitjen e kompostove, pijeve dhe reēelrave. Tortat me qershi janė ndėr mė tė preferuarat, sidomos nė periudhėn e verės, kur fryti ka edhe kohėn kur mund tė gjendet i freskėt. Po ashtu edhe akulloret. Pėrzierja e shijeve tė qershisė me lajthitė dhe krem karamelin ėshtė shija qė pėlqehet mė shumė nėpėr pastiēeri. Me qershitė pėrgatiten edhe likeret e famshėm: "Cherry Brandy", "Kirsch", po ashtu edhe pėrzierje verėrash me likere si danezja "Kische-wein".
Bota Sot
Ligje tė forta kundėr seropozitivėve
http://www.botasot.info/img/aids-ribbon.jpg
Shumė vende europiane e kanė pėrkthyer si njė krim transmetimin real apo potencial tė virusit HIV. Ėshtė njė zgjedhje, e cila nuk shėrben pėr tė luftuar sėmundjen
Kjo histori ka ndodhur verėn e kaluar nė Zvicėr. Njė vajzė 15-vjeēare pati njė raport seksual tė pambrojtur me njė djalė shumė mė tė madh nė moshė sė ajo. Ajo ishte seropozitive, ndėrsa ai jo. Pas marrėdhėnies, vajza e njoftoi partnerin e saj me njė mesazh. Djali fatmirėsisht nuk u prek nga kjo sėmundje, por vajza pėrfundoi nė gjyq, sepse vuri nė rrezik jetėn e njė njeriu tė shėndetshėm. Ėshtė hera e parė qė ndodh me njė tė mitur, thotė prokurori. Vetėm pėr raste tė ngjashme mund tė pėrfundosh nė burg. Por propozoj qė tua besojmė vajzėn shėrbimeve sociale dhe ta mbajnė tė mbyllur pėr pak muaj nė njė qendėr arresti pėr tė miturit. Kėrkesa e prokurorit u dėgjua.
Pas kėsaj historie nė Zvicėr janė verifikuar edhe shumė raste tė tjera. Njė burrė 74-vjeēar, nuk ishte nė dijeni se ishte seropozitiv. Ai infektoi njė partneren e tij dhe u dėnua me kusht. Ndėrsa njė grua e re u dėnua me 12 muaj burg pėr infektimin e partnerit me virusin HIV. Megjithatė gjykatėsi e impononte tė zbulonte identitetin e gjithė partnerėve tė saj seksualė, pėrfshirė edhe ato me tė cilėt marrėdhėnia ishte e mbrojtur. Sipas shoqatave pėr luftėn kundėr AIDS-it ėshtė e patolerueshme ndėrhyrja nė jetėn private tė njerėzve.
Nė mėnyrė tė sjellshme, por konstante, kriminalistika e infektimit me virusin HIV ėshtė bėrė rregull nė Europė. Pėrfundimet e njė raporti tė organizatės Gnp+Europė (Rrjeti global i njerėzve qė jetojnė me AIDS nė Europė) janė tronditėse. Nė tri vitet e fundit janė hapur mė shumė se 130 procedura gjyqėsore. Edhe Organizata Botėrore e Shėndetit, e alarmuar nga kjo tendencė botėrore, ka zhvilluar studime mbi kėtė ēėshtje.
Dy kategori
Vitet e fundit 36 vende europiane kanė nėnshkruar njė pakt, ku e quajnė krim dhe e dėnojnė transmetimin e virusit HIV nė mėnyrė tė vetėdijshme, shpjegon Deborah Glejser, zėdhėnėse e grupit AIDS nė Gjenevė (shoqata mė e rėndėsishme zvicerane pėr luftėn kundėr AIDS-it). Katėrmbėdhjetė vende e kanė pranuar pa asnjė kundėrshtim paktin e ri, ndėrsa vendet e tjera janė shprehur thjesht se do tė vazhdojnė tė pėrdorin rregullat ekzistuese, tė cilat nuk rrezikojnė tė vėnė nė rrezik jetėn e njerėzve. Njėzet e njė prej kėtyre vendeve kanė filluar tė lėshojnė dėnime. Ligjet e reja ndahen nė dy kategori: ato qė penalizojnė ekspozimin e rrezikut edhe pa infektim dhe ato qė marrin nė konsideratė vetėm transmetimin efektiv.
Burrė dhe grua
Nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės situata nuk ėshtė mė e mirė. Nė muajin korrik tė vitit tė kaluar, Gjykata e Lartė e Kalifornisė ka vendosur qė bartėsit e virusit HIV duhet tė pėrndiqen, edhe pse mund ta mohojnė praninė e tij nė trupin e tyre. Faji i transmetimit tė virusit pėr neglizhencė nuk varet vetėm nga njohja e infeksionit, por ka tė bėjė edhe me situatat nė tė cilat subjekti ka pasur sjellje seksuale tė rrezikshme, kanė shtuar gjykatėsit.
Pėrkushtimi pėr mbrojtjen e qytetarėve i ka pėrfshirė tashmė pothuajse tė gjitha kontinentet. Papua Nuova Guinea ka adaptuar njė ligj, i cili e konsideron kriminel dikė qė rrezikon transmetimin e virusit HIV dhe e vendos kėtė lloj krimi nė tė njėjtėn shkallė me njė vrasje vullnetare. Nė Malawi ėshtė nė diskutim njė projektligj pėr tė mbrojtur qeniet njerėzore nga transmetimi i qėllimshėm i virusit HIV. Objektivi i kėtij ligji ėshtė mbrojtja nga infektimi ndėrkombėtar i virusit, veēanėrisht nė rastet e dhunimit apo abuzimeve tė tjera seksuale, shpjegon Mary Shawa, pėrgjegjėse e qeverisė pėr politikat kundėr HIV/AIDS dhe ushqimit. Malawi ėshtė nga vendet mė tė prekura nga virusi vdekjeprurės. Ėshtė paksa paradoksale se nė Afrikė, ku miliona gra janė infektuar me virusin nga burrat e tyre, ka shumė pak procese gjyqėsore.
Ky evolucion global, pėr karakterin e tij sistematik dhe ngatėrrimin e argumenteve tė pėrdorura, ėshtė njė regres shumė i madh. Ėshtė e vėrtetė se ka shumė raste tė dėnuara, por sipas tė gjithė ekspertėve, kriminalistika ėshtė kundėrproduktive pėr shėndetin publik. Siē nėnvizon Unaids, programi i Kombeve tė Bashkuara dhe efektshmėria e gjyqeve pėr luftėn kundėr AIDS-it nuk ėshtė treguar kurrė: Virusi godet njerėzit mė tė dobėt. Por tashmė kanė kaluar ato kohė kur respekti i tė drejtave njerėzore ishte njė prioritet nė luftėn ndaj epidemisė.
Diskriminimi i seropozitivėve nė Rusi
Nė Lindje shtohet numri i tė infektuarve
Seropozitivėt nuk janė pranuar e fėmijėt gjithashtu, edhe pse janė nė njė gjendje shumė tė mirė fizike, janė pėrzėnė nga shkollat, janė refuzuar nga mjekimet mė esenciale, deklaron Dmitri Samoļlov, drejtori i Organizatės pėr Mbrojtjen nga AIDS nė Rusi. Nė Rusi njerėzit mendojnė se tė gjithė ata qė janė tė prekur nga virusi janė tė pashmangshėm nga aktiviteti kriminal, trafiku i drogės apo prostitucionit dhe ėshtė Zoti ai qė i ndėshkon, deklaron Alexandre Petrov, zv/presidenti rus i Organizatės pėr Mbrojtjen e tė Drejtave tė Njerėzimit Human Rights Watch (HRW). HRW, nėpėrmjet njė komunikate pėr shtyp, ka denoncuar politikėn e diskriminimit dhe represionit kundėr tė droguarve nė Rusi, qė janė pjesa mė nė rrezik e popullsisė. Ndėrkohė 90% e seropozitivėve rusė qė janė nė kontakt me virusin konsumojnė droga tė rėnda me injeksion. Shumė prej tyre preferojnė qė tė drogohen me shiringa tė pėrdoruara, se sa tė bien nė duart e policisė, dėshmohet nė relacionin e HRW, nga njė 36-vjeēar i droguar. Sipas tij, policia vėzhgon pikat ku bėhet shkėmbimi i shiringave tė instaluara nga organizatat humanitare dhe farmacitė. Nėse ke me vete njė shiringė mund tė tė arrestojnė, edhe pse ti nuk ke heroinė, duan 500 dollarė pėr lirinė tėnde, shprehet 36-vjeēari Vladimir. Sot pothuajse vetėm 1000 persona nga mė shumė se 250 mijė seropozitivė, qė llogariten nė Rusi, marrin njė mjekim qė ngadalėson zhvillimin e sėmundjes, sqaron mė tej Dmitri Samoļlov. Ky trajtim kushton tė paktėn 10 mijė dollarė nė vit, njė shifėr shumė e lartė pėr njė shtetas rus. Ekzistojnė edhe mjekime tė tjera gjeneruese shumė mė tė lira, tė cilat kushtojnė deri nė 150 dollarė, por autoritetet vendase e tėrheqin zvarrė kėtė ēėshtje. Ndėrkohė shumė njerėz po vdesin ēdo ditė, pėrfundon Samoļlov.
Nė studimin e fundit tė kryer nga OKB-ja, vendet lindore dhe nė veēanti Rusia, Ukraina dhe Estonia janė duke njohur njė rritje tė jashtėzakonshme tė rasteve tė prekura me AIDS, duke bėrė njė diferencim shumė tė madh me pjesėn tjetėr tė botės.
Bota Sot
Nėnat perfekte: Gjithmonė nė formė para dhe pas lindjes
http://www.botasot.info/img/miranda-kerr_.jpg
Tani gratė po mbajnė dieta tė rrepta edhe gjatė muajve tė shtatzėnisė pėr ti rrėzuar pa problem fare ato menjėherė pas lindjes. Por nėse nuk ia dalin mbanė kollaj, kirurgjia estetike i ndihmon nė ēast
Viktora Bekam ėshtė shembulli mė i freskėt. Nė kėta muaj tė shtatzėnisė sė saj tė katėrt ajo ėshtė shfaqur shumė pak herė mediave. Edhe atėherė kur e ka bėrė ka qenė gjithmonė e veshur me tė zeza pėr tė mos treguar kilet e shtuara edhe pse pėr shumicėn prej nesh ajo vazhdon ende tė jetė shumė e dobėt. Pėr mjekėt kjo po shndėrrohet nė njė tendencė shqetėsuese. Tani gratė po mbajnė dieta tė rrepta edhe gjatė muajve tė shtatzėnisė pėr ti rrėzuar pa problem fare ato dy-tri kilet menjėherė pas lindjes. Gjithmonė e mė shumė habitemi kur shikojmė femra qė vijnė nė peshėn e tyre ideale qė nė muajin e parė tė lindjes. A ėshtė kjo e mundur. Me atė ēpo vihet re sot ka shumė mundėsi qė po. Gratė nuk ushqehen mė shėndetshėm dhe janė tė kujdesshme pėr trupin e tyre nė maksimum. Ato mbajnė dietė dhe tregohen shumė tė kujdesshme me ushqimin. Nė shumicėn e rasteve kjo ėshtė negative, sepse nė kėta muaj fjala dietė nuk duhet tė shkojė absolutisht nė mendje, por vetėm ushqyerje e shėndetshme. Por mė shumė se sa tė rrinė pa ngrėnė, tani femrat e kanė gjetur zgjidhjen: menjėherė pas lindjes u nėnshtrohen operacioneve pėr tė ardhur nė formėn e tyre perfekte. Nė SHBA, 365 mijė femra me moshė pėrkatėsisht 20-39 vjeēe, pas lindjes i nėnshtrohen kirurgjisė estetike pėr tė eliminuar defektet e mundshme. Pėr femrat qė dėshirojnė tė kenė gjithēka, pėrfshi dy fėmijė, njė trup perfekt dhe paraqitje mahnitėse, ju vjen nė ndihmė kirurgjia estetike "The Mummy Job". Kjo ėshtė njė nga "dhuratat" mė tė preferuara qė kohėt e fundit nėnat e reja nga Kalifornia po i bėjnė gjithnjė e mė shpesh vetes. Bėhet fjalė pėr njė ndėrhyrje kirurgjikale plastike nė pjesė tė ndryshme tė trupit (lifting nė gjoks dhe trajtime tė ndryshme pėr zhdukjen e dhjamit) ofruar nga klinika tė ndryshme amerikane pėr femra tė cilat sapo kanė lindur e qė u siguron atyre njė rikthim tė shpejtė nė njė formė perfekte. Njė "eliksir" pėr rini tė pėrjetshme. Ėshtė kjo ėndrra e tė gjithėve, por nė veēanti e femrave. Dhe duket se nuk vlejnė mė asgjė alarmet dhe shqetėsimet pėr efektet anėsore, psikologjike dhe fizike tė bisturisė. Ndėrhyrjet nė gji, kėmbė apo nė bark mbeten shumė tė shtrenjta. Nė Britaninė e Madhe, sipas njė sondazhi tė bėrė kohėt e fundit, bisturitė janė bėrė njė obsesion i vėrtetė pėr shumė gra dhe kjo pas lindjes, pasi mendojė se ėshtė njė kurė e vėrtetė pėr tė rikuperuar vetėvlerėsimin dhe pėr tė "rifilluar" jetėn nga e para. Kjo tendencė ka ardhur nga Anglia dhe kėto ditė, shtypi i pėrditshėm britanik po i dedikon njė hapėsirė tė konsiderueshme kėtij fenomeni, duke nėnvizuar nė veēanti rreziqet e shumta.
Zhvillimi i madh i kirurgjisė estetike, qė duket se nuk ka njohur asnjėherė momente krize, i ka shtyrė kėrkuesit tė vazhdojnė tė investojnė pėr teknika dhe metoda mė tė lehta apo mė pak evazive. Sipas shifrave tė "American Society of Plastic Surgeons" (Shoqata e kirurgėve plastikė amerikanė) tė marra nga e pėrditshmja konservatore angleze "Daily Telegraph", vetėm vitin e kaluar 365 mijė femra amerikane, me moshė pėrkatėsisht nga 20-39 vjeē, pas shtatzėnisė u janė nėnshtruar atyre qė nė mėnyrė ironike e pėrditshmja angleze i quan "Riparimi i nėnave" e qė kushton rreth 15 mijė dollarė. Shoqata "British Association of Aesthetic Plastic Surgeons" (BAAPS) pohon se fenomeni nė fjalė ka kohė qė i ka bėrė pėr vete nėnat anglosaksone. Nė njė sondazh tė bėrė kohėt e fundit, mbi 2000 nėna qė sapo kishin lindur, njė nė katėr prej tyre ėshtė pėrgjigjur se po mendohej seriozisht pėr njė ndėrhyrje plastike dhe rreth tri nė katėr femra janė shprehur se ndihen tė pakėnaqura nga efektet qė ka krijuar shtatzėnia nė trupin e tyre. Veē tė tjerash, pothuajse tė gjitha pohojnė se janė tmerruar nga tė ēarat e lėkurės, nga barku i fishkur dhe gjoksi qė ėshtė nė rėnie vazhdimisht. Sipas "Daily Express" janė tė paktė njerėzit qė kanė fatin tė rikthehen sėrish nė formėn perfekte tė mėparshme dhe nė kėtė rast shtypi anglez citon nė mėnyrė tė ligė rastet si: bashkėshortja e Tom Cruise, Katie Holmes dhe Emma Bunton, bionden e grupit "Spice Girls", qė pak kohė pas lindjes, paraqitja e tyre ishte vėrtetė magjepsėse. Ndėrsa tė tjera bėjnė si njė sekretare amerikane qė pas lindjes sė fėmijės sė dytė, nuk u mendua gjatė, por iu nėnshtrua menjėherė paketės sė kirurgjisė plastike: "Duhej tė bėja diēka. Pak javė pasi linda, kisha rėnė mjaftueshėm nga pesha, por mė kishte ardhur nė majė tė hundės me barkun e fishkur e lėkurėn e ēarė", ėshtė shprehur ajo.
Julie Downs ėshtė njė mama 38-vjeēare me tre fėmijė dhe jeton nė Los Anxhelos. Gjithashtu, edhe ajo u ėshtė nėnshtruar kurave kirurgjike: "Doja ti zhdukja efektet e shtatzėnisė. Nuk mendoja se kėto pjesė do ta ndryshonin pėrgjithmonė trupin tim dhe tani falė kėtij trajtimi kam fituar sėrish besimin nė vetvete". Tė gjitha femrat qė u nėnshtrohen operacioneve plastike tė quajtura "Mummy job" janė tė lumtura, por nuk mund ta imagjinojnė rrezikun qė mbartin nė vetvete kėto ndėrhyrje. Tė vetmit qė pėrfitojnė, janė kirurgėt plastikė", thotė njė sociologe. Megjithatė, sipas njė specialisti kalifornian pėr kirurgjinė estetike, kėto operacione kirurgjike, duke kuruar efektet e lindjes, e bėjnė edhe mė tė vėshtirė periudhėn e paslindjes: "Traumat fizike tė shkaktuara nga shtatzėnia, nga lindja e deri tek adoptimi, mund tė prodhojnė efekte vėrtet negative qė shkaktojnė te gratė humbjen e vetėvlerėsimit". Pikėrisht pėr kėtė arsye, specialisti nga Kalifornia ka hapur njė faqe interneti ku pėrveē prezantimit tė paketave tė kirurgjisė plastike pėr nėnat qė sapo kanė lindur ofruar nga klinika e tij, kirurgu i kėshillon femrat se si tė pėrballojnė periudhėn e paslindjes. Por pavarėsisht dizavantazheve, fanset e "Mummy Job" janė dakord me faktin se ndonjėherė natyra ka nevojė edhe pėr ndihmėn e bisturisė.
Bota Sot
Rrezet e diellit zvogėlojnė rrezikun e kancerit tė gjirit
Prishtinė, 28 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 12:50
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/rrezitje_thmb1.jpg
Sipas njė studimi tė ri, nėse kalohet njė mesatare prej 3 orėsh nė ditė tė ekspozuar ndaj diellit mund tė zvogėlohet rreziku nga kanceri i gjirit me 50 pėr qind.
Hulumtimi ėshtė i fundit i njė serie tė studimeve qė sugjerojnė se ekspozimi i rregullt ndaj rrezeve tė diellit mund tė ketė njė efekt tė fuqishėm anti-kancerogjen, falė stimulimit tė vitaminės D nė lėkurė.
Testet laboratorike kanė treguar se qelizat e gjirit janė tė afta tė konvertojnė vitaminėn D nė njė hormon qė ka aftėsi anti-kancerogjene.
Alergjitė, llojet dhe medikamentet
http://www.botasot.info/img/alergjite_19+.jpg
Shumė persona vuajnė nga ndonjė alergji lidhur me ushqimet, detergjentėt, metalet, kafshėt. Ja cila ėshtė mėnyra pėr tė zbuluar se ēfarė na bėn keq dhe se si mund tė veprojmė nė tė tilla raste
Nė njė darkė mund tė ftosh shumė persona dhe kjo ėshtė normale, apo jo? Megjithatė ka gjasa qė mbrėmja mes miqsh tė kthehet nė njė melodramė, sepse tė gjithė vuajnė nga njė alergji: dikush ėshtė alergjik ndaj peshkut, dikush tjetėr nga vera, njė tjetėr ndaj qumėshtit, e kėshtu me radhė. Mos u ēudisni nga ky fakt. Sipas tė dhėnave tė fundit tė epidemiologėve, llogaritet qė 20-25 pėr qind e popullsisė vuan nga ndonjė formė e alergjisė ose intolerancės. Por si mund ta kuptojmė qė njė ushqim na bėn keq dhe duhet ta shmangim?
Alergji ushqimore, intolerancė apo dhembje barku? Nė kėtė pikė krijohet konfuzion. Shumė persona, nė fakt, ia atribuojnė njė alergjie simptomat qė nuk arrijnė ti shpjegojnė nė tjetėr mėnyrė. Megjithatė, alergjikėt e vėrtetė janė relativisht tė paktė nė numėr: 2-4 pėr qind e fėmijėve dhe rreth 2 pėr qind e tė rriturve. Ushqimet e para qė krijojnė alergji janė veza, qumėshti, peshku, kikirikėt, gocat e detit, lajthitė, soja dhe gruri. Ndonjėherė substancat pėrbėrėse mund tė mos jenė tė deklaruara mbi artikullin e prodhuar dhe kėshtu ėshtė e vėshtirė pėr tu shmangur. Pėr shembull, ėmbėlsirat mund tė pėrmbajnė susam, kikirik, lajthi ose bajame. Disa proteina mund tė pėrdoren si pėrbėrės shtesė nė disa produkte tė ndryshme. Nė kėtė rast, kujdes tė veēantė duhet tė tregojnė personat qė vuajnė nga alergjitė respiratore: pėr ta, probabiliteti pėr tė qenė viktima tė ushqimit ėshtė mė i madh se mesatarja. Pėr shembull, kush ėshtė alergjik ndaj pjalmit tė luleve, nuk mund tė konsumojė as pjepėr dhe as banane; kush reagon ndaj mėshteknės, nuk mund ta durojė peshkun.
Pėr ta diagnostikuar mė saktė njė alergji ushqimore, kur nuk ka simptoma tė rėnda si shoku anafilaktik, duhet identifikuar ushqimi, ose njė sėrė ushqimesh tė dyshuara qė eliminohen nga dieta, pėr ti kthyer sėrish mė pas njė nga njė. Mė vonė kėrkohet konfirmimi pėrmes testeve tė lėkurės. Pėr tė diagnostikuar alergjitė ushqimore, nevojitet njė ekspert i kėsaj fushe. Rreziku qėndron nė faktin se kėto lloj alergjish mund tė klasifikohen si alergji tė patologjive tė ndryshme, si intolerancė ndaj disa ushqimeve, por edhe ērregullime gastrointestinale, si sindroma e zorrės sė ngacmuar, ose psikosomatike. Alergologėt e universitetit tė Wurzburg nė Gjermani kanė kryer njė studim te 400 pacientė qė konsideroheshin alergjikė. Pas rezultateve tė analizave ata zbuluan se vetėm gjysma e tyre vuante nga njė lloj alergjie. Ushqimet e zgjedhura ishin kryesisht fruta ose zarzavate, arra dhe grurė. Pacientėt e marrė nė studim shfaqnin simptoma tė ndryshme, nga urtikaria tek edema, e ērregullime gastrointestinale.
Shpeshherė intolerancat ushqimore ngatėrrohen me alergjitė. Intolerancat nuk e pėrfshijnė sistemin imunitar, por i detyrohen mungesės sė njė enzime (tė bashkėlindur ose tė mėsuar) qė arrin ta shndėrrojė njė molekulė nė njė tjetėr, dhe gjithmonė janė mė pak tė rrezikshme, shpjegon njė studiues. Intolerancat mė tė pėrhapura janė ato ndaj laktozės, sheqerit tė qumėshtit, glutenit, disa konservuesėve dhe shtesave ushqimore si sulfitet qė janė tė pranishme te vera dhe pijet e tjera alkoolike. Prej disa vjetėsh, pėr verėrat nė shishe ėshtė bėrė e detyrueshme qė tė publikohet prania e sulfiteve nė etiketė, sepse mund tė japin reaksione tė rrezikshme tė tipit astmatik, ose kardiovaskulare me ulje tė presionit.
Pėr fat tė keq, intolerancat kanė filluar tė jenė shumė nė modė, por janė tė pakta ato qė mund tė diagnostikohen nė mėnyrė rigoroze, thotė njė alergologe. Moda e intolerancės ėshtė tepėr e rrezikshme, sidomos pėr subjektet qė janė vėrtet alergjikė. Nėse nė njė shkollė ka fėmijė qė janė alergjikė ndaj qumėshtit dhe vezės, ėshtė e lehtė ti dallosh; por nėse ka tė tjerė qė pohojnė se kanė bėrė testin dhe thonė se janė intolerantė ndaj domates, fasuleve, spinaqit, rrezikojnė tė mėnjanojnė personat, tė cilėt vuajnė vėrtet nga alergjia, duke vėnė nė rrezik shėndetin e tyre.
Numri i patologjive respiratore vazhdon tė rritet, gjė qė pėrbėn edhe pjesėn mė tė madhe tė alergjive. Nė vitin 2020, 50 pėr qind e fėmijėve do tė vuajnė nga rrufa alergjike, thotė njė alergolog. Tani kemi arritur nė 25 pėr qind dhe tendenca e rritjes ėshtė e lartė mė shumė pėr rrufėn, sesa pėr astmėn. Papastėrtitė, tymi, ndotja apo grimcat e pluhurave nė shtėpi mund tė jenė shqetėsime serioze pėr alergjinė. Mjekėt rekomandojnė kujdes ndaj alergjive tė tilla, pasi ato mund tė ēojnė nė astmė, nė bllokim tė sistemit tė frymėmarrjes e ndonjėherė edhe nė humbje jete. Teshtimat e shpeshta, shenjat e kuqe nė lėkurė nė formė hartash, kruajtjet e tyre tė padurueshme dhe rėndim tė frymėmarrjes: kėto janė shenjat e njė personi alergjik. Nuk rekomandohet qėndrimi nė ambiente tė hapura. Pluhurat e shtėpisė duhet tė merren me pecetė tė lagur; duhen shmangur vendet e pluhurosura ose e ecura nė rrugė. Kur shenjat e alergjisė rėndohen, pacienti duhet ti drejtohet menjėherė mjekut specialist. Pėr fat tė mirė, alergjitė respiratore mund tė diagnostikohen me njė lloj sigurie, pėrmes testeve tė lėkurės, pėr shembull patch test, qė konsiston nė vendosjen e substancave tė dyshuara nė njė zonė tė caktuar tė lėkurės, nė mėnyrė qė tė shihet reaksioni. Pastaj rezultatet konfirmohen me analizat e gjakut, tė cilat kėrkojnė antikorpe tė veēanta. Nė vijim tė diagnozės ėshtė i mundur vaksinimi, sidomos nė rastet kur simptomat janė tė rėnda dhe ndikojnė nė cilėsinė e jetesės.
Vaksinat kanė rol shumė tė rėndėsishėm dhe ka pothuajse pėr tė gjitha llojet e alergjive respiratore, shpjegon alergologu. I vetmi problem ėshtė se terapia ėshtė shumė e kushtueshme, arrin deri nė 300 euro nė vit. Kjo ėshtė njė shifėr qė nuk mund tė pėrballohet nga tė gjithė njerėzit.
Mes detergjentėve, kremrave, fondatinės dhe parfumeve, njė grua (por edhe njė burrė) vendos ēdo mėngjes nė trup qindra substanca. Kėtyre u shtohen edhe pėrbėrėsit qė kanė mbetur nė bizhuteri dhe rroba. Ky ėshtė njė sulm i heshtur qė e ngacmon lėkurėn ēdo ditė dhe e bėn atė tė reagojė nė mėnyrė tė pazakontė, me kruarje, skuqje, ėnjtje dhe shfaqjen e disa pikave tė vogla tė kuqe. Sipas tė dhėnave tė njė shoqėrie dermatologjie, 40 pėr qind e dermatitėve joprofesionalė u detyrohen produkteve kozmetike, nė 29 pėr qind tė rasteve aksesorėve metalikė, nė 14 pėr qind tė rasteve, ilaēeve dhe nė 9 pėr qind, rrobave. Pacientėt me kėto patologji paraqiten shpesh te dermatologėt. Nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve pėrgjegjėse janė produktet pėr lėkurėn (kremrat hidratues, kundėr rrudhave, detergjentėt e ndryshėm, locionet e djersės), tė ndjekur mė pas nga parfumet dhe produktet pėr flokėt.
Bota Sot
Brokoli, ēelėsi kundėr Alzheimer-it
Prishtinė, 28 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 20:46
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/brokoli_thmb1.jpg
Brokoli mund tė jetė ēelėsi i mundjes sė Alzheimer-it. Shkencėtarėt besojnė se njė komponent qė rrjedh nga kjo perime mund tė ndihmojė pėr tė mbajtur trurin tė mprehtė nė njė moshė tė vjetėr.
Ata shpresojnė se sulforaphane do tė fillojė mbrojtjen natyrale tė trupit. Ky komponent do tė mbrojė qelizat e trurit nga sulmi dhe shkatėrrimi prej radikaleve tė lira - molekula tė rrezikshme oksigjeni qė prodhohen kur ushqimi kthehet nė energji.
Zbulohet gjeni-ndėrprerės nė sulmet epileptike
Marsej, 29 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 18:17
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/gjeni290611_thmb1.jpg
Grupi i shkencėtarėve francezė nga Marsej ka zbuluar gjenin i cili funksionin si ndėrprerės nė sulmet epileptike dhe nga zbulimi pritet qė tė hapet rruga pėr shėrimin e kėsaj sėmundjeje.
Kafeja, edhe kundėr celulitit dhe rėnies
http://www.botasot.info/img/kafe.jpg
Qė na mbron zemrėn dhe nga diabeti dihej tashmė, por qė mund tė pėrdoret edhe te produktet kozmetike kundėr celulitit dhe rėnies sė flokėve ėshtė treguar nė studimet e fundit mbi pijen mė tė konsumuar nė botė
Volteri pinte shumė kafe: ndoshta kėtij pėrdorimi i detyrohet qartėsia e jashtėzakonshme qė mbizotėronte nė veprat e tij: kėshtu shkruante nė Sociologjinė e shijes Brillant-Savarin, babai i gastronomisė moderne qė rekomandonte edhe kufizim nė pėrdorimin e kėsaj pijeje, njė nga mė tė konsumuarat nė botė me varietet e saj tė pafundme. Kafeina ėshtė njė alkaloid, njė substancė psikostimuluese, por nuk tė jep as varėsi dhe as nuk tė bėhet zakon i keq. Pėrkundrazi ekziston njė tolerancė dhe nė fakt tek ata qė e pinė rregullisht efektet janė mė tė dukshme se tek ata qė e pinė nė mėnyrė tė rastėsishme: por nė fakt nuk duhet ekzagjeruar. Nė njė person tė shėndetshėm limiti maksimal nuk duhet ti kalojė 300 mg kafeinė nė ditė. Mos harroni se kafeina gjendet edhe te cola-cola, nė kapuēino, ēaj ose ēokollatė. Po ashtu nė varėsi tė pėrbėrjes njė filxhan kafe ekspres mund tė pėrmbajė nga 40 deri nė 80 mg kafeinė. Sasia qė kėshillohet tė mos kalohet ėshtė rreth 4 filxhanė nė ditė. Kush vuan nga ulcera, gastriti akut apo refluksi-gastroesofageo, apo sėmundje veshkash kėshillohet tė evitojnė kafenė dhe tė pinė pije pa kafeinė, tregon Marcello Ticca, docent i Shkencave tė Ushqimit nė Universitetin e Romės. Por do tė ishte e gabuar tė identifikohej kafeja me kafeinėn. Ka njė pėrbėrje kimike komplekse me kalium dhe magnez dhe njė numėr tė madh substancash bioaktive, mes tė cilave shumė antioksidues: njė filxhan pėrmban mė shumė se njė gotė lėng boronice apo ēaj. Mes tyre acidi klorogjenik qė pengon thithjen e glukozit nė zorrė. Kafeja ėshtė studiuar nė mėnyrė tė hollėsishme dhe ka treguar se ka shumė veti pozitive: redukton rrezikun pėr shfaqjen e diabetit tė tipit 2, nuk shkakton te konsumatorėt e pėrditshėm rritjen e tensionit tė gjakut apo rrezikun kardiovaskular, pėrmirėson nivelin e vėmendjes dhe stimulon tretjen. Ndonjė kujdes duhet treguar vetėm nga personat e moshuar, mė tė ndjeshėm ndaj kafeinės dhe te personat me dietė tė varfėr me kalcium, sepse kafeja rrit humbjen e kėtij minerali pėrmes urinės. Pėr sa i pėrket rritjes sė lehtė tė kolesterolit kjo lidhet vetėm me kafenė turke, sepse nė tė tjerat substancat e yndyrshme bllokohen nga filtrat. Po ashtu, kafeina ka njė efekt anti-urisė dhe provokon njė rritje ekstra tė energjisė trupore. Tjetėr ēėshtje ėshtė ajo qė lidhet me ndjeshmėrinė personale. Ka persona qė nuk pinė kafe pas orės 3, sepse e kanė tė vėshtirė tė flenė, por ka edhe tė tjerė qė duan me patjetėr njė kafe pas darke. Pėrtej ndjeshmėrisė personale dhe llojshmėrisė sė kafeinave studimet kanė treguar ndryshime tė lidhura me karakteristikat gjenetike nė metabolizmin e kafeinės. Ndėrkaq, receptorėt e sistemit nervor qendror mbi tė cilėt vepron kafeina mund tė jenė pak a shumė tė ndjeshėm dhe nė pėrgjithėsi sa mė shumė tė pish aq mė shumė shprehet kjo tolerancė, thotė dietologia Fausta Natella. Nė ēdo rast studimet pėr kafenė janė shumė, edhe pse shumica e tyre bazohen te kafeja amerikane, mė e konsumuara nė botė. Shpesh studimet financohen nga vetė prodhuesit e tyre.
Produktet kozmetike
Janė me tė vėrtetė tė pakta produktet kozmetike qė ndalojnė rėnien e flokėve, por duhet thėnė se shampoja dhe locionet qė kanė pėrbėrės tė kafeinės kanė dhėnė rezultate mahnitėse qė janė treguar edhe nė mėnyrė shkencore: kėshtu mendon Leonardo Celleno, dermatolog nė Universitetin katolik tė Romės. Kafeina ėshtė njė substancė shumė e njohur, por efektet e saj nė qelizat e organizmit nuk janė shumė tė qarta. Dihet vetėm qė ka njė veprim stimulues mbi metabolizmin. Efektet e kafeinės janė shumė ndryshe kur merret direkt dhe kur merret pėrmes produkteve kozmetike. Marrja e saj pėrmes lėkurės sė trupit apo tė kokės nuk shkakton asnjė problem serioz. Kafeina ka karakteristika ideale pėr tu pėrthithur, por pėr tė lejuar shpėrndarjen pėrmes epidermės futet nė lipozome, gjendrat mikroskopike tė formuara me tė njėjtėt komponentė si tė sipėrfaqes qelizore, thotė ai. Te produktet kozmetike ku ėshtė parė se kanė pasur njė efekt pozitiv janė ato kundėr celulitit dhe rėnies sė flokėve. Ėshtė parė se ajo stimulon metabolizmin e acideve yndyrore. Gjithsesi, duhet tė dimė se kafeina te kėto produkte nuk mund tė garantojė luftimin e celulitit nė masėn 100 pėr qind, ushqimi dhe aktiviteti fizik janė gjithashtu tė nevojshėm. Pėr sa i pėrket rėnies sė flokėve bėn njė ekspertimet qė tregon se kafeina vepron mbi qelizat e qimeve duke reduktuar rėnien e parakohshme dhe duke pėrmirėsuar kushtet e lėkurės sė kokės dhe strukturės sė flokut. Por edhe nė kėtė rast produktet kozmetike janė njė pjesė pėrbėrėsve, sepse nė shumicėn e rasteve rėnia e flokėve lidhet me njė problem mjekėsor, tregon Celleno.
Bota Sot
Avastin-i zviceran nuk shėron kancerin!
Cyrih, 30 qershor 2011 (Kosovapress) Koha 09:49
http://www.kosovapress.com/ks/repository/images/Avastin_thmb1.jpg
Kompanisė sė madhe farmaceutike Roche nga Bazeli i ka ardhur edhe njė goditje tjetėr e rėndė nga Amerika lidhur me medikamentin Avastin. Njė komision i autoritetit shėndetėsor tė SHBA-sė e ka cilėsuar si tė pasigurt kėtė medikament qė pėrdoret pėr kurimin e kancerit tė gjirit.
Dėmet qė shkakton Avastin-i janė mė tė mėdha se sa dobia qė vjen prej tij, ka konstatuar komisioni i SHBA-sė.
Autoritetet shėndetėsore tė SHBA-sė e kishin tėrhequr gjysmė viti mė parė kėtė bar nga qarkullimi. Nė arsyetim thuhej se nuk ka mundur tė dėshmohet se Avastin vepron kundėr kancerit tė gjirit. Lidhur me kėtė, Roche kishte kėrkuar hetime.
Ndėrkohė edhe nė Evropė po bėhen testime pėr tė parė nėse medikamenti Avastin ėshtė i pėrshtatshėm pėr shėrimin e kancerit tė gjirit.
Mjekėt nė Afrikė drejt krijimit tė vaksinėn kundėr malaries
http://www.botasot.info/img/kenya_malaria_file.jpg
Mė shumė se 2 milion njerėz vdesin nga malaria ēdo vit. Sipas statistikave kjo do tė thotė se ēdo 45 sekonda, njė fėmijė vdes nga kjo sėmundje. 90% e rasteve shėnohen nė Afrikėn NėnSahariane. Ky realitet ka shtruar si domosdoshmėri krijimin e njė vaksine efektive pėr parandalimin dhe luftimin e kėsaj sėmundje.
Fermerėt nė Afrikė ankohen se insekticidet e pėrdorura kundėr mushkonjave qė kanė malarie, kanė ndotur tė mbjellat e tyre dhe kanė dėmtuar shitjet.
Kuptuam se mushkonja ėshtė bėrė rezistente ndaj DDT, thotė kjo infermiere nė Uganda.
Nė rajonet qė mbartin malarien, janė pėrdorur si rrjetat e shtretėrve tė lyera me insekticide ashtu edhe ilaēet. Kjo ka ndikuar nė pėrgjysmimin e rasteve, por rreth 800 mijė afrikanė vdesin nga malaria ēdo vit, shumica e tyre fėmijė nėn 5 vjeē.
Dr. Kristian Lok shpjegon sfidat me tė cilat pėrballen shkencėtarėt. Ai ėshtė drejtor i Nismės pėr Vaksinėn e Malarien, dhe drejton eksperimentet pėr njerėzit e prekur nga malaria nė Afrikėn nėn Sahariane.
Ėshtė e vėshtirė qė tė gjesh vaksinėn e malaries sepse ne pėrballemi me njė organizėm kompleks tė njė parazitit qė ka shumė pėrbėrės, dhe organizmi i tė cilit ėshtė shumė i ndryshueshėm. Ėshtė shumė e vėshtirė qė tė kesh imunitet kundėr kėtij paraziti.
Dr. Look ėshtė optimist se Organizata Botėrore e Shėndetėsisė do tė miratojė vaksinėn e re deri nė vitin 2015.
Vaksina do tė pakėsojė numrin e prekjes sė fėmijėve nga malaria, qė do tė thotė se do tė pakėsojė dhe mundėsinė e vdekjes sė fėmijėve nga malaria.
Iniciativa pėr Vaksinėn e Malaries , po pėrpiqet qė tė krijojė njė vaksinė tė dytė pėr tė parandaluar mbartjen e parazitit tė malaries nga mushkonjat.
Mjafton qė mushkonja tė marrė njėherė gjakun e vaksinuar dhe antitrupat do tė ndalojnė qarkullimin e parazitit tek mushkonja. Kjo do tė thotė qė mushkonja nuk e transmeton malarien tek njerėzit.
Dr. Look thotė se vaksina e re, do tė jetė njė hap i madh drejt zhdukjes sė malaries. Por qė kjo tė ndodhė, investimet e mėdha nė fushėn shkencore janė thelbėsore, thotė ai.
Bota Sot
Copyright ©2008 www.forumikatolik.netTė gjitha tė drejtat e rezervuara.