Trego versionin e plotė : Gjithēka mbi Kanceret dhe Tumoret
Leukemia:
Leukozat apo leukemitė janė sėmundje qė karakterizohen me proliferimin neoplastik tė njėrės nga qelizat mėmė tė hematopoezės, qė shkakton gufimin e pakontrolluar tė qelizave tė kėtij brezi. Nėse nuk mjekohen, tė gjitha format janė fatale, megjithėse kohėzgjatja e jetės mund tė ndryshojė prej vetėm disa ditė, nė disa pacientė me leukemi akute, deri nė dy apo tri dekada, te disa leukemi kronike limfocitare. Pėr shkak tė infiltritmit tė palcės eshtėrore me qeliza leukemike, gati rregullisht te pacientėt me leukemi kemi infeksione (granulocitopenia), gjakderdhje (trombocitopenia) apo anemi tė rėndė.
http://www.taconichills.k12.ny.us/webquests/noncomdisease/Leukemiapic.gif
Shkatrimi i ruzave te bardha Leukemi
Njihen 4 Tipe acute te leukemise :
1. Acute lymphocytic leukemia -tipi qe perhapet me teper tek femijet poashtu shfaqet edhe ne moshat mbi 60 vj.
2. Acute myelogenous leukemia
3.Chronic myelogenous leukemia
4. chronic lymphocytic leukemia
shkaqet e verteta akoma nuk dihen por supozohet se shkaktare jane shfaqja ndaj rrezeve radioaktive
ekspozimi ndaj disa lendeve kimike
gjenetike,ose disa lloj virusesh.
trajtimi i semundjes simbas protokollit qe perdoren kirurgjia,radioterapia,chemoterapia etj.
http://www.leukine.com/patients/key_topics_interest/images/page3.jpg
http://www.massgeneral.org/cancer/crr/types/hema/illustrations/images/leukemia.jpg
Epidemologjia
Kanceri i gjirit karakterizohet nga luhatje tė thella tė shpeshtėsisė nė zona gjeografike, popuj, grupe etnike e shtresa tė ndryshme shoqėrore. Ai ėshtė i shpeshtė nė Amerikėn Veriore dhe nė Europėn Perėndimore. Nė kėto zona ai zė vendin e parė tė tumoreve dhe ėshtė shkaku kryesor i vdekjeve nė femrat e moshės 35-55 vjeē.
Nė krahasim me vendet e tjera, shpeshtėsia e kancerit tė gjirit tek ne ėshtė mė e ulėt, por nė tėrėsinė e tumoreve malinj ai zė vendin e parė.
Kanceri i gjirit, duke qenė njė pėrjashtim nėn moshėn 20 vjeē, ėshtė i shpeshtė mbi moshėn 40 vjeē. Haset mė shumė nė shtresat me nivel tė lartė ekonomik. Tek ne ai haset 3,3 herė mė shumė nė popullsinė qytetare nė krahasim me atė fshatare.
http://www.rsc.org/images/b614388a-250-for%20TRIDION%20(National%20Cancer%20Institute)_tc m18-73044.jpg
http://www.hvra.com/procedures/procedures%20images/Breast2.jpg
Shenjat Knaceroze te Gjirit zbuluara cat EHO-grafise
http://www.newswise.com/images/uploads/2006/07/17/fullsize/Mamo_MRI_comparison__2_.jpg
Faktorėt e qė ēojnė nė lindjen e sėmundjes
Faktorėt qė ndikojnė nė rritjen dhe zhvillimin e kancerit tė gjirit janė tė shumtė dhe nuk njihen tė gjithė. Po pėrmendim disa prej tyre: veēoritė e jetės menstruale dhe riprodhuese
Kanė veprim tė drejtpėrdrejtė nė shpeshtėsinė e kancerit tė gjirit gratė mė mente tė hershme dhe menopauzė tė vonshme, si dhe ato me jetė tė varfėr riprodhuese (pa fėmijė ose lindjen e parė e kanė bėrė mbi moshėn 35 vjeē). Gratė me menopauzė tė hershme dhe qė lindjen e parė e kanė bėrė nėn moshėn 20 vjeē vuajnė nga kanceri i gjirit 3 herė mė pak se gratė e tjera. Rol mbrojtės janė: lindja e parė nėn moshėn 25 vjeē, si dhe lindjet e shumta.
Sėmundjet e gjirit dhe kanceri i organeve tė tjera mund tė shoqėrohen me njė rrezik mė tė lartė tė kancerit tė gjirit.
Trashėgimia ėshtė njė faktor pėr kancerin e gjirit. Motrat ose nėnat e atyre qė kanė vuajtuar nga kjo sėmundje janė 2-3 herė mė shumė mė tė rrezikuara tė preken nga kjo sėmundje se gratė e zakonshme.
Dieta me yndyrna njihet si njė prej faktorėve, pasi ajo rrit nivelin e estrogjeneve.
Mbipesha (obeziteti) ėshtė njė faktor qė favorizon zhvillimin e kancerit.
Mosmajtja e fėmijės nė gji
Fėmija duhet tė mbahet nė gji tė paktėn njė deri nė dy vjet, pasi kėshtu parandalon mundėsinė e zhvillimit tė kancerit.
Rrezatimi jonizues i pėrsėritur i regjionit tė gjirit pėr qėllime mjekuese ose diagnostikuese (mamografi dhe radiografi tė shpeshta tė kraharorit) rrit mundėsinė e shfaqjes sė kancerit tė gjirit 20-30 vjet pas ekspozimit.
http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/images/ency/fullsize/1105.jpg
MAMOGRAFIA E GJIRIT
Pėrhapja
Kanceri i gjirit karakterizohet nga njė periudhė e heshtur. Qė ai tė bėhet i kapshėm klinikisht duhet tė arrijė madhėsinė sė paku 1cm, qė korrespondon 7-9 vjet. Kanceri i gjirit nuk ėshtė njė sėmundje lokorigionale, qė metastazon (pėrhapet) vonė, por njė sėmundje sistemike qė nė diagnostikimin e parė. Pėrhapja e metastazave bėhet me anė tė gjakut dhe tė limfės. Nė fillim pėrhapet nė zonat fqinje, nė lėkurė, mbi muskuj dhe nė paretin torakal (kraharor), mė pas nė metastaza tė largėta, mė shpesh nė mushkėri, kocka, mėlēi.
Klinika (shenjat, simtomat)
Kuadri klinik i kancerit tė gjirit ėshtė i larmishėm. Ai varet nga veēoritė biologjike tė tumorit dhe stadit tė zhvillimit tė sėmundjes.
Simtomat kryesore janė:
Ndryshime tė gjirit: tumori, ndryshimi i madhėsisė, pozicioni i formės sė gjirit.
Ndryshimet e lėkurės: gropėzime, fiksimi, ulēerimi, simtoma e kores sė portokalles.
Ndryshime tė thithit: rrafshimi, futja brenda, spostimi, ulēerimi, sekrecionet.
Masė aksilore (nėn sqetull)
Dhembje
Tumori ėshtė njė simtomė mbizotėrues dhe mė i kapshėm nga vetė e sėmura. Ai preket prej tyre nė 90% tė rasteve, ndėrsa nė ekzaminimin fizik ėshtė i pranishėm nė 98% tė rasteve. Veēori dalluese e tij ėshtė fortėsia, sipėrfaqja e ērregullt, kufij jo tė qartė dhe lėvishmėri e kufizuar brenda gjirit. Zakonisht ai nuk dhemb nė prekje.
Parandalimi
Pėr kancerin e gjirit vlerė pozitive ka zbulimi i hershėm i tij. Pėr kėtė qėllim, nėpėrmjet edukimit publik, duhet tė bėhen tė njohura simtomat e hershme tė kancerit, tė mėsohet teknika e vetėekzaminimit, tė cilėn gratė duhet ta kryejė njė herė nė muaj.
Vetėekzaminimi bėhet nė pozicion ngitur, e zhveshur nga mesi e lart, pėrballė njė pasqyre. Fillimisht, me duart e lėshuar gjatė trungut e mė pas me duart e ngritur lart mbi kokė. Nė mėnyrė krahasuese shihet madhėsia, pozicioni e forma e tė dy gjinjve, ndryshimet e mundshme tė thithit dhe tė lėkurės. Prekja bėhet me mollėzat e gishtėrinjve tė bashkuara, paksa tė pėrkulur, duke formuar rrathė koncentrikė nga periferia e gjirit e drejt areolės (thithit) sė tij, duke synuar tė prekjen e plotė tė tij.
Nė pozicionin ngritur preken gjithashtu tė dy sqetullat. Kėshillohet qė prekja tė bėhet edhe nė pozicionin shtrirė.
Me kėtė teknikė ai mund tė kapet nė stadet mė tė hershme, nė krahasim me zbulimin spontan tė tij.
Gratė qė janė mbi moshėn 40 vjeē njė herė nė vit duhet ti nėnėshtrohen ekzaminimit fizik mjekėsor.
Diagnoza
Diagnoza e sėmundjes mbėshtetet nė ekzaminimin fizik, mamografik dhe histologjik.
Mjekimi i kancerit tė gjirit
Mjekimi i kancerit tė gjirit mund tė bėhet me anė tė kirurgjisė, rrezatimit dhe mjekimit me ilaēe.
Rezultatet e mjekimit
Ndjekja
Tė sėmurat e trajtuara pėr kancerin e gjirit rrezikojnė tė zhvillojnė pėrsėritje lokale, piku i tė cilave ndodh nė tre vjetėt e para pas trajtimit. Pėrhapje tė sėmundjes mund tė ndodhin edhe shumė vjet pas trajtimit tė parė. Prandaj, duhet tė ndiqen pėr njė kohė tė gjatė dhe me kontrolle tė vazhdueshme. Nga ana tjetėr, ato rrezikojnė tė zhvillojnė kancer parėsor tė gjirit tjetėr, prandaj duhet ti nėnshtrohen ekzaminimit tė vazhdueshėm fizik e mamografik.
Cilat femra ose cilat gra bėjnė pjesė nė grupin e tė rrezikuarave pėr paraqitjen e karcinomit tė gjirit ?
Nė kėtė grup bėjnė pjesė:
gratė femrat mė tė vjetra se 50 vjet
gratė femrat qė kan nė familje ndonjė tė sėmurė me sėmundje tė karcinomit tė gjirit si: nėna, motra, e bija, gjyshja
gratė femrat e operuara nga karcinomi i gjirit ose i ndonjė organi tjetėr
gratė femrat qė nuk kanė lindur
ato tė cilat lindjen e parė e kanė pasur pas moshės 30 vjeqare
gratė tė cilat nuk i kanė dhėnė gji fėmijėve
gratė femrat tė cilat menarkėn (menstruacionin e parė) e kanė fituar heret
gratė femrat tė cilat menopauzėn (menstruacionin e fundit) e kan pasur vonė
gratė femrat tė cilat kanė pasur ndonjė sėmundje tė gjirit qofshin edhe ato benjinje qofshin edhe ato sėmundjeve fibrokistike.
Nėse karcinomi zbulohet gjatė shtatzėnisė ēka duhet bėrė?
Edhe pse paraqitja e karcinomit tė gjirit gjatė shtatzėnisė ėshtė i rrallė, nė rast se diagnostikohet atėhere shtatzėnia duhet tė ndėrpritet dhe fillohet mjekimi i specializuar.
Keshillat
1-Pini ēdo ditė nga njė lugė vaj ulliri
2-Tė gjitha gjellėt dhe sallatat bėjini me vaj ulliri
3-Ecni ēdo ditė nga 30 minuta
4-Bėni ushtime fizike deri nė 5 orė nė javė
5-Shkoni tek mjeku njė herė nė tre muaj (edhe pse nuk jeni prekur nga sėmundja)
6-Tamafixen, ėshtė medikamenti qė duhet tė pėrdorni nė rast se prekeni nga kanceri malinj
7-Kimioterapia dhe fizioterapia, janė dy mėnyra mė tė mira pėr tė kuruar sėmundjen
Si kurohen ato dhe pse krijohen problemet nė trupin e njeriut
Kush janė 3 format e kancerit tė lėkurės
Kanceri nė lėkurė ėshtė njė nga sėmundjet mė tė pėrhapura. Llojet e kėsaj sėmundjeje janė tė gjitha tė kurueshme, pėrveē dreaces, e cila nėse nuk kapet qė nė fazat e para tė saj. Gati 3 tė katėrtat e vdekjeve nga kanceri i lėkurės vijnė pikėrisht nga kjo sėmundje. Ka 3 lloje kryesore tė kancerit nė lėkurė, tė cilat prekin pjesėn mė tė madhe tė njerėzve:
1- Tumori kanceroz nė qelizėn themelore ėshtė mė i pėrhapuri qė prek qelizat qė ndodhen nė shtresėn e parė tė lėkurės. Ėshtė njė kancer qė nuk pėrparon shpejt dhe nuk pėrhapet nė pjesėt e tjera tė trupit.
2- Lloji i dytė pėrfshin gjithashtu njė qelizė nė shtresėn e parė tė lėkurės dhe quhet squamous dhe gjithashtu nuk pėrbėn shumė rrezik.
3- Melanoma ėshtė sėmundja mė me rrezik, pasi prek qelizat tė cilat prodhojnė ngjyrėn e lėkurės dhe nėse nuk merr mjekimin e duhur nė kohėn e duhur prek mushkėritė, mėlēinė dhe trurin.
Mjekėt kėshillojnė njerėzit tė vėrejnė ndryshimet nė poret e lėkurės qė mund tė ndryshojnė nė nishane, nė madhėsi apo formė.
Kurimi i kėtij kanceri varet nga lloji dhe nėse ai ėshtė pėrhapur apo jo.
Kurimi
Njė operacion i thjeshtė bėn tė mundur heqjen e zonės sė prekur nėpėrmjet njė mjeti anestezik. Pėr kancerin e thjeshtė pėrdoret gjithashtu edhe (cryosurgery) nė tė cilin nitrogjeni aplikohet nė tumor pėr ta ngrirė atė dhe pėr tė vrarė qelizat, tek tė cilat pasi hidhet nxehtėsi rrudhen dhe bien.
Nė rast se ėshtė pėrhapur melanoma, nė rast se nuk ėshtė e sigurt qė nuk ėshtė pėrhapur nė shtresat e qelizės, kimioterapia dhe trajtimet biologjike jepen pėr tė ērrėnjosur qelizat e prekura nga kanceri nė pjesė tė tjera tė trupit.
Shkaqet
Shkaku kryesor sipas shkencėtarėve ėshtė ekspozimi i tepėrt i lėkurės nė rrezet e diellit.
Mendohet se ekspozimi i rrezeve ultravjollce shkakton dėmtim qelizave tė cilat ēojnė nė ndryshime kancerogjene. Mundėsitė qė kanceri tė pėrhapet mė pak janė tek njerėzit me ngjyrė tė errėt tė lėkurės. Burrat zakonisht preken nga kanceri sidomos nė qafė, shpatull dhe kurriz, ndėrsa femrat nė krahė dhe kurriz.
Mjekėt bėjnė apel ruajtjen sa mė shumė ndaj rrezeve tė diellit pasi edhe mjekimi ndaj tyre kanė rezultuar mos ketė efekt ndaj melanoma.
Kėshilla
Shmangie e rrezikut
1. Eliminoni sa mė shumė ekspozimin e rrezeve ultra vjollcė, sidomos nė orėt mė tė nxehta tė ditės.
2. Evitoni djegiet nga dielli.
3. Pėrdorini kapele pėr tė mbrojtur fytyrėn e cila ėshtė e ekspozuar si nė verė edhe nė dimėr nga dielli.
4. Pėrdorni veshje dhe rroba mbrojtėse (mėngė tė gjata, pantallona tė gjata) kur e dini qė do tė qėndroni shumė nė diell.
5. Pėrdorini aparatura qė u ndihmojnė tė nxiheni (rrezeve artificiale) qė bllokojnė si rrezet UVA dhe ato UVB.
Shėnim: Edhe pse zakonisht pranohet se ekspozimi i rrezeve ultra vjollcė ėshtė faktori kryesor i zhvillimit tė melanomės, shkencėtarėt thonė se nuk ėshtė provuar ende njė lidhje mes ekspozimit tė diellit dhe shfaqjes sė melanomės.
Tre faktorėt e rrezikut
1. Djegia e nga dielli ose ekspozimi i tepėrt i nė diell, sidomos nė ditėt e nxehta tė verės. Ekspozimi nė diell nga ose 10 deri nė 16 ėshtė vėrtetuar se ėshtė shumė i dėmshėm pėr lėkurėn.
2. Plagė kronike dhe tė pamjekuara, sidomos nėse janė djegie. Kėto quhen ndryshe edhe ulcera marjolin, duke u ndikuar se tepėrmi nga pamja. 3. Trashėgimia gjenetike, duke pėrfshirė kėtu edhe atė qė njihet si sindroma Nevi. Kėto janė pulla nė formė tė rrumbullakėt dhe shfaqen tek fėmijėt 6 muaj pas lindjes. Ato pėrhapen nė tė gjithė lėkurėn pėr mė pak se 1 muaj.
Llojet e rralla tė kancerit nė lėkurė
Llojet tė tjera, qė do ti quanim tė shkallės sė dytė tė kancerit nė lėkurė, janė tumori kanceroz nė qelizat bazė (BBC), tumori kanceroz nė qelizat lesker qė mund tė lokalizohet si fillim, por mė pas pėrhapet edhe nė pjesė tė tjera ė trupit. Kjo formė e kancerit tė lėkurės mund tė jetė fatale nėse nuk kurohet qė nė fillim, edhe pse pėrbėn njė pjesė tė vogėl tė gjithė kancereve tė lėkurės. Kanceri i lėkurės ėshtė njė gjendje qė po zhvillohet ēdo ditė e mė shumė. Kjo i dedikohet mė sė shumti ekspozimit tė tepėrt tė rrezeve ultra vjollcė. Mė tė rralla janė:
1. Dermafibroma e ngritur e lėkurės
2. Tumori kanceroz i qelizės mergel
3. Sarkoma e Kaposit
Shenjat dhe simptomat
1. Tumori kanceroz qelizave bazore duket sikur ėshtė ngritur, zbutur, pothuajse ėshtė pėrplasur nga ekspozimi i lėkurės nė kokė, qafė apo shpatulla. Ndonjėherė enė tė vogla gjaku mund ti shihen edhe me sy tė lirė. Degėzimi dhe rrjedhja e gjakut nė qendėr tė tumorit zhvillohet shumė shpejt. Zakonisht ngatėrrohet mė njė ulcerė qė nuk arrihet tė shėrohet.
2. Tumori kanceroz nė qelizat lesker ėshtė zakonisht i kuq, i ashpėr, njollė tė trashė. Ulcerimi dhe rrjedhja e gjakut mund tė jenė pjesė e kėsaj sėmundjeje. Nėse kjo sėmundje nuk kurohet nė kohėn e duhur, mund tė zhvillohet nė masė tė madhe.
3. Pjesa mė e madhe e melanomės ėshtė kafe nė tė zezė. Shenjat qė mund tu sugjerojnė pėr melanomėn malinje janė ndryshimi i masės, ngjyrės apo lartėsimi i nishaneve. Shfaqja e njė nishani kur tė jeni rritur, nė dhimbje e re, ulcera, rrjedhja e gjakut apo ekzistenca e mėparshme e njė nishani duhen kontrolluar patjetėr.
Mjekimi i melanomės malinje tė lėkurės
Heqja kirurgjikale nė varėsi tė nivelit (pra shtresės qė ka prekur) jepet dhe trajtimi mjekėsor. Njė fakt ėshtė i qartė. Tumoret e lėkurės janė nė pėrgjithėsi tė trajtueshme e kurimi i tyre me rezultat tė lartė sepse arrijmė ti shohim me sy. Megjithėse kanceret janė tė pashoqėruar me dhimbje (nė pėrgjithėsi) dhe diktohen pasi janė zhvilluar nė lėkurė, kemi avantazhin se i shohim me sy tė lirė. Por ka dhe vende ku melanoma zhvillohet mė rrallė e nga pozicioni dhe ecuria e saj, prognoza ėshtė mjaft e keqe. Futen: Organet gjenitale, perineumi, zona perianale (rreth anusit) dhe mukozat nė pėrgjithėsi.
Nė kėto pjesė dhe heqja ėshtė mė e vėshtirė dhe trajtimi ėshtė mė kompleks. Ēdo sėmundje e trajtuar nė kohė ka mundėsi pėr kurim. Tek kanceret kjo ėshtė jetėsore.
Cfare eshte kanceri i mushkerive?
Kanceri i mushkerive eshte kanceri i trakese, bronkeve (rrugeve te ajrit) ose i alveolave (qeseve te ajrit). Me i shpeshte eshte kanceri i bronkeve.
http://www.mjeksia.net/wp-content/kanmush2.jpg
Vrasesi me i madh
Kanceri i mushkerive eshte kanceri me i madh vrases ne Europe dhe ne te gjithe boten. 20% e vdekjeve nga kanceri i perkasin kancerit te mushkerive ( 28% ne burra dhe 10% ne gra).
Ne grate, kanceri i gjirit eshte shkaktari kryesor i vdekjeve nga kanceri (18%), por ne disa vende si p.sh. ne Angli vdekjet e grave nga kanceri i mushkerive jane me te lartea nga vdekjet prej kancerit te gjirit.
Format e kancerit te mushkerive
Jane dy forma kryesore te kancerit te mushkerive: Kanceri i
mushkerive me qeliza jo te vogla (NSCLC-non-small lung cancer) dhe kanceri i mushkerise me qeliza te vogla (SCLC-small cell lung cancer)
Forma me e shpeshte e kancerit te mushkerive eshte ajo me qeliza jo te vogla(NSCLC),e cila ka mbijetese me te gjate se kanceri i mushkerive me qeliza tevogla (SCLC), qe ka tendence te perhapet me shpejt.
Cfare e shkakton kancerin e mushkerive?
Duhanpirja eshte pergjegjese per afersisht 90% te rasteve me kancer te mushkerive.
Duhanpirja pasive rrit rrezikun per kancer te mushkerive tek ata qe nuk pijne duhan.
Faktore te tjere ( cancerogjene) mund te rrisin rrezikun e kancerit te mushkerive vete ose ne kombinim me duhanpirjen (p.sh. asbestoza, rrezatimi dhe substance te ndryshme kimike). Numri i rasteve qe keto te fundit shkaktojne eshte krejt i vogel ne krahasim me kancerin e mushkerive qe shfaqet tek duhanpiresit.
Trajtimi i kancerit te mushkerive
Zbulimi i hershem te kancerit te mushkerive mund te permiresoje mbijetesen, por kjo nuk eshte akoma plotesisht e percaktuar.
Menyrat e trajtimit
Trajtimi mund te perfshije kirurgjine, rrezatimin dhe kemioteapine, te ndara ose te kombinuara me njera tjetren. Trajtimi duhet te jete individual ne varesi te tipit dhe stadit te semundjes.
Kirurgjia
Kirurgjia per heqjen e kancerit pulmonar eshte e mundur vetem ne nje numer te kufizuar rastesh. Nuk eshte e percaktuar nese kanceri eshte perhapur ne pjeset e tjera te trupit ose eshte ne nje pjese te mushkerive qe e ben heqjen e tij te pamundur.
Rrezatimi/kemioterapia
Rrezatimi dhe/ose kemioterapia mund te perdoren per reduktimin e mases tumorale para operacionit ose si mjekim ndihmues ne stadet e avancuara te semundjes.
Kemioterapia eshte kurative vetem ne nje numer te kufizuar rastesh (~5%).
Perhapja ne Europe
Ne Angli te dhenat tregojne se 1 burre ne 13 burra dhe 1 grua ne 23 gra do te vuajne nga kanceri pulmonar.
Rastet e reja
Numri me i madh i rasteve te reja eshte pare ne vendet e Federates Ruse, pasi atje edhe numri i duhanpiresve eshte edhe me i madh.
http://www.mjeksia.net/wp-content/kanmush1.jpg
Shpenzimet
Kostoja mesatare e trajtimit te nje pacienti me kancer pulmonar me qeliza te vogla (SCLC) eshte vleresuar me 17 000 euro.
Hospitalizimi perfshin rreth 50% te ketyre shpenzimeve , ndersa kostoja e kujdesit dhe kemioterapia perfshin 13% te tyre.
Kemioterapia mund te permiresoje shenjat e semundjes dhe cilesine e jetes. Ka pak efekt ne zgjatjen e mbijeteses por aktualisht rralle eshte kurative.
Fushat per veprim
Parandalimi
Fushata te vazhdueshme qeveritare dhe jo qeveritare per reduktimin e pirjes se duhanit.
Diagnoza dhe mjekimi
Permiresimi i metodave per zbulimin e hershem te kancerit pulmonar jane te nevojshme per rritjen e numrit te pacienteve qe mund te perfitojne mjekim kirurgjikal, qe eshte provuar se kjo e fundit e redukton vdekshmerine.
Studim i kryer nga mjekėt e shėrbimit tė onkologjisė nė qendrėn spitalore universitare
Vendin e parė tė tumoreve malinje e zė seksi femėr
400 raste tė reja tė sėmundjes sė kancerit tė gjirit shėnohen nė vit, sipas statistikave mė tė fundit tė Qendrės Spitalore Nėnė Tereza, nė Tiranė
1992 - 1996
Maksimalisht u shėnuan 225 raste tė reja nė vit ose 14 raste tė reja pėr 100 mijė banorė, sipas tė dhėnave tė shėrbimit onkologjik
1996-2001
Shifra maksimale ishte 305 raste ose 18 pėr 100 mijė banorė, poduke iu referuar tė njėjtave shifra tė dala nga shėrbimi onkologjik.Nėn 35 vjeē ėshtė mosha qė po preket mė shumė nga kanceri i gjirit nė vendit tonė, njė sėmundje e shpeshtė tek gratė, duke zėnė vendin e parė tė tumoreve malinje
Nė pacientet e prekura nga kanceri i gjirit vihet re njė gradė e lartė e emalinjitetit dhe risku i lartė i metastazimit, si pasojė e mungesė sė diagnostikimit nė kohė.Kanceri i gjirit nė vendin tonė ėshtė sėmundja mė e shpeshtė tek gratė, duke zėnė vendin e parė tė tumoreve malinje qė prekin seksin femėr. Vitet e fundit kjo patologji po haset nė mosha tė reja, mė pak se 35 vjeē. Ky ėshtė konkluzioni i njė studimi njėvjeēar tė realizuar nga mjekėt e Shėrbimit tė Onkologjisė nė Qendrėn Spitalore Universitare "Nėnė Tereza" nė Tiranė.
Sipas autorėve tė kėtij studimi, nė pacientet e prekur nga kanceri i gjirit vihet re njė gradė e lartė e malinjitetit dhe risku i lartė i metastazimit, si pasojė e mungesė sė diagnostifikimit nė kohė. Studimi i mjekėve onkologė thekson rėndėsinė e depistimit nė kohė, me qėllim trajtimin me sukses tė sėmundjes sė kancerit.
Bordi
Nė kuadėr tė parandalimit tė sėmundjes sė kancerit tė gjirit, Bordi i Luftės kundėr Kancerit nė Ministrinė e Shėndetėsisė po harton politikat pėr tė gjitha tumoret, ku janė parė me prioritet investimet e dikasterit pėr tė pėrmirėsuar trajtimin e tė sėmurėve me medikamente dhe terapinė e rrezeve.
Ndėrsa Grupi i Punės pėr Kontrollin e Kancerit nė vendin tonė konsideron si domosdoshmėri nevojėn e njė strategjie pėr parandalimin dhe trajtimin e sėmundjes sė kancerit. Sipas kėtij grupi, ekzistenca e njė plani afatgjatė pėr kontrollin e sėmundjes, strukturimin e njė programi pėr mbrojtjen e tė rinjve, kufizimin e duhan pirjes, alkoolit dhe edukimin pėr njė jetė tė sigurt seksuale, janė elementėt pėr njė luftė tė suksesshme kundėr kancerit.
Grupi i Punės pėr Kontrollin e Kancerit, tė angazhuarit nė kėtė mision, janė nė pritje tė rekomandimeve dhe sugjerimeve tė Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė pėr dokumentin strategjik pėr kontrollin e sėmundjes, tashmė tė bėrė gati.
Rekomandimi
Bordi i Tumoreve rekomandon se duhet bėrė njė lėvizje nė kontrollin e kancerit, ndaj tė cilit shėrbimi ynė shėndetėsor ėshtė ende larg. Ky bord e konsideron njė sfidė dhe sukses arritjen e INTERREG pėr tė pėrfituar rreth 2.5 milionė euro pėr parandalimin e kancerit tė qafės sė mitrės dhe tė gjirit te gratė.
Statistikat e QSUT-sė tregojnė se nė vit shėnohen rreth 400 raste tė reja tė sėmundjes sė kancerit tė gjirit. Gjatė viteve 1992- 96, maksimalisht u shėnuan 225 raste tė reja nė vit ose 14 raste tė reja pėr 100 mijė banorė, ndėrsa nė vitet 1996-2001, shifra maksimale ishte 305 raste ose 18 pėr 100 mijė banorė.
Kanceri i gjirit ėshtė njė problem mbarėbotėror, njė nga problemet mė tė mprehta tė mjekėsisė, ku shifrat janė alarmante nė Evropė dhe tė tilla janė edhe pėr vendin tonė. Statistikat evropiane flasin pėr njė shėrim nė masėn 80- 90 pėr qind tė rasteve me kancer tė gjirit, nėse diagnostikimi realizohet nė kohė.
Ushtrimet
Studimet e fundit tregojnė se ushtrimet fizike mund tė pakėsojnė rrezikun e kancerit tė gjirit. Por studiuesit kėrkojnė tė dinė nėse ushtrime tė tilla mund tė ndihmojnė edhe ato gra qė janė tė prekura tashmė me kancerin e gjirit. Autorėt e studimit zbuluan se ushtrimet fizike mund tė ndihmojnė dhe se rezultatet pozitive u vunė re qė nė fazėn e parė tė fillimit tė veprimtarive apo ushtrimeve fizike.
Tumori i trurit ėshtė njė sėmundje e rėndė nė sistemin nervor tė njeriut. Sikurse qelizat e pjesėve tjera tė trupit edhe qelizat e trurit mund tė shumohen pa kontroll. Kanceri i trurit paraqet njė shumim tė pakontrolluar tė indit tė trurit si dhe cipave qė rrethojnė trurin. Ato mund tė jenė malinje (femėror), por nuk zhvillojnė metastaza. Nė tė shumtėn e rasteve ata zhvillohen nga indi lidhor nervor (glia dhe astrocite), por shpesh edhe nga cipat e trurit, ose janė metastaza nga tumore tė tjera tė trupit.
http://www.methodisthealth.com/images/greystone/ei_0428.gif
Kanceri Mashkullor / Femėror i Trurit
Tumoret mashkullorė (beninje) e shtyjnė indin pėrreth tyre por nuk rriten brenda nė indin pėrreth dhe nuk zhvillojnė metastaza. Pėrbrenda kafkės mund tė rrisin shtypjen e trurit duke e penguar sistemin e qarkullimit tė likuorit. Pasi qė ato i shtyjnė dhe dėmtojnė strukturat, qė janė tė rėndėsishme pėr jetėn, ėshtė e vėshtirė dhe gabim tė flitet pėr beninjitetin (mirėsinė) e kėtyre tumoreve. Shembull pėr tumor beninj ėshtė meningeomi.
Tumoret femėror (malinj) rriten duke e infiltruar indin pėrreth tyre, kjo do tė thotė qė ėshtė e vėshtirė tė gjendet njė kufi i mprehtė ndėrmjet indit normal dhe kancerit. Pas njė operimi tė mundshėm mbesin pėrreth akoma qeliza, tė cilat mė vonė shumohen dhe krijojnė sėrish tumor tė trurit (recidiv). Shembull pėr tumor malinj ėshtė glioblastomi.
Nė pėrjashtim tė disa rasteve tė veēanta tumoret e trurit nuk bėjnė asnjėherė metastaza.
Simptomat
Varėsisht nga shkalla e zhvillimit simptomat e tumorit tė trurit janė tė shumta e tė shumanshme dhe mund tė ndahen nė mėnyrė tė thjeshtėsuar nė tre grupe:
shenja fokale neurologjike varėsish nga lokacioni (si mpirje tė njėanshme tė trupit dhe humbje tė pjesshme tė shikimit),
epilepsi tė ndryshme dhe
pasojat e rritjes sė shtypjes sė trurit si: vjellja, tė marruarit e mendve, etj.
Simptoma tė tjera tė pacaktuara, tė cilat nuk janė aq tipike vetėm pėr tumore: dhimbjet e kokės, lodhja, humbja e peshės.
Pasi qė tumori vetėm nė njė masė tė vogėl mund tė shumohet nė pjesėn e ashtit tė kafkės, pasi qė kafka nuk mund tė bymehet, tumori fillon varėsisht nga shumimi i tij, tė ndrydhė trurin. Pėr kėtė shkak edhe tumori i mirė, nėse nuk shėrohet me kohė mund tė sjellė vdekjen e njeriut.
Ndarja sipas indit fillestar
Tumoret e trurit mė tė shpeshta janė gliomet, meningeomet dhe adenoma e hipofizės. Njė pjesė e tyre paraqitet si metastazė e tumoreve nga organet jashtė kokės, si kanceri i bronkeve dhe kanceri i gjirit. Gjithashtu shpesh gjendet akustikusneurinomi.
Diagnoza
Tumoret e trurit diagnostikohen mė sė miri me MRT. Mundėsi tė tjera pėr diagnozė janė PET, CT dhe EEG.
Terapia
Terapia e tumoreve tė trurit varet prej lokacionit, madhėsisė, prej prejardhjes sė tumorit si dhe nga gjendja e pėrgjithshme e pacientit. Nė vend tė parė qėndron operimi i tumorit, e ndjekur nga rrezatimi dhe hemoterapia. Te tumoret me malinjitet tė ulėt mund tė pritet me terapi.
Prognoza
Varėsisht nga malinjiteti ndryshon edhe prognoza e pacientėve. Tumoret me Shkallėn I sipas WHO-sė janė nė princip tė shėrueshėm. Tumoret e Shkallės II e kanė prognozėn e mirė. Tumoret e Shkallės III dhe IV edhe pse terapia ka pėrparuar shumė kanė njė mbijetesė vetėm prej 1 deri mė 2 vjet. Por si ēdo prognozė edhe kėto prognoza duhet sadopak tė merren vetėm si orientim e jo si vendimtare.
Trakti apo sistemi urinar perbehet nga dy veshkat, ureteret, fshikeza e urines dhe uretra.
Tumoret e veshkave
Simptomat.
Tumoret beninje te veshkave, zakonisht jane pa simptoma. Ka tre tipa tumoresh malinje te veshkave :
* Karcinoma qelizore renale-pacienti ka hematuri (gjak ne urine) dhimbje nder vete, temperature, nje si gjender ne regjionin e barkut dhe/ose humbje ne peshe.
* Nefroblastoma-zakonisht shfaqet me dhimbje abdominale.
* Karcinoma trans-qelizore - si simptome dominante ka hematurine.
Shkaqet.
Tumoret e veshkave normalisht fillojne jeten e tyre ne veshka. Karcinoma trans-qelizore eshte rritje malinje e qelizave qe shtrojne pelvisin renal (aty ku mblidhet urina para se te hyje ne fshikez); njerezit qe pijne duhan; marrin shume qetesues te ndryshem ose te ekspozuar ndaj disa substancave kimike, jane ne rrezik.
Incidenca.
Rreth 80% e kancereve te veshkes jane karcinoma qelizore renale, ky tip kanceri mendohet te kete lidhje me moshen, pasi haset teper rralle nen 40 vjecaret. Nefroblastoma eshte pergjegjese per 1/10 kancere femijesh.
Trajtimi.
Kanceri i veshkave diagnostikohet me ultratingull, CT ose skaner MRI. Urografia, ose pielografia (pyelography) gjithashtu perdoren - nje lende ngjyruese futet ne gjak e cila duket nen rrezet X kur ekskretohet nga sistemi urinar. Tumoret beninje te veshkave mund te rrijne ne trup si te pademshem. Tumoret malinje shpesh jane ne stad te avancuar kur ne i zbulojme e ne pergjithesi nuk i pergjigjen mire trajtimit mjekesor. Per kete arsye, veshka e semure zakonisht hiqet, ne nje nefroektomi (heqje-veshke).
Kerkimet shkencore.
Nje grup urologesh ne Londer kane vite qe po hetojne se pse tumoret e veshkave nuk i pergjigjen mire ndaj kimio-terapise si p.sh tumoret e testeve. Eshte pare qe jane disa enzima te cilat i ndihmojne keto tip tumoresh ta rimarrin veten pas kimio-terapise. Kjo ndoshta mund t“i hape rruge zbulimit farmaceutik te nje ilaci. Ne se do gjindej nje ilac i tille per ta "fikur" gjenin qe i ben kanceret renale kaq vdekjeprures, shancet per mbijetese do rriten se tepermi.
Krahasimet ne Europe.
Austria ka 59 % per burra e 71 % per gra shance per jete 5 vjete pas diagnozes. Franca 58 % per te dy sekset. Italia 54 %, Anglia 40 %, shumica e vendeve europiane sillen rreth 50 %, por Danimarka ka shancet me te vogla per jetese pas Anglise.
Tumoret e fshikezes se urines.
Simptomat.
Hematuria eshte simptoma dominante ne tumoret malinje, nese nje tumor rritet ne kryqezimin ndermjet ureterit e fshikezes se ujit kjo mund te sjelle dhimbje ne kurriz e ne veshka dhe te pengoje rrugen e urines.
Shkaqet.
Ashtu si me shume kancere te tjere, mosha dhe pirja e duhanit jane faktore risku. Risk eshte dhe ekspozimi ndaj karcinogjeneve. Incidenca.
Varion ne shtete te ndryshme, por ne pergjithesi mosha mesatare e diagnostikimit te ketyre pacienteve eshte 65 vjec. Mbi 3/4 e ketyre tumore hasen te burrat.
Trajtimi.
Diagnoza e tumoreve te fshikezes se urines behet duke perdorur cistoskopin, nje instrument shikimi i cili futet ne ureter. Cistoskopi (ne tumoret e hershme ne kete rast) me nxehtesi i djeg keto tip tumoresh-teknika quhet diatermi. Tumoret e avancuara kerkojne kirurgji ose kimio-terapi. Ne raste ekstreme hiqet krejtesisht fshikeza e urines,teknika quhet-cistektomi.
Parandalimi.
Duhet evituar duhani dhe karcinogjenet e tjere.
Krahasimet ne Europe.
Specialistet thone qe eshte e veshtire te behen krahasime nderkombetare pasi shpesh tumoret beninje te fshikezes se urines regjistrohen se bashku me tumoret malinje, megjithate pranohet qe shancet per te jetuar (5 vjet pas diagnozes) jane gati njesoj kudo, rreth 50 % .
Molekulė kundėr kancerit. Studim mbi traumat. Mėnyrė e re kirurgjike. Testosteronet tė paefektshme
Njė molekulė e re kundėr kancerit tė kockės
Njė grup shkencėtarėsh nė Australi thotė se ka bėrė njė zbulim nė mėnyrėn e trajtimit tė kancerit nė kockė. Ky lloj kanceri i quajtur Osteosarkoma prek kryesisht tė rinjtė. Shkencėtarėt nė Australi thonė se njė molekulė e panjohur mė parė nė kėrcin e rritjes mund tė frenojė pėrhapjen e kancerit tė kockės.
Shkencėtarėt nė laboratorin e spitalit Saint Vincent nė Melburn kanė zbuluar njė armė tė re nė luftėn kundėr kancerit tė kockės. Kirurgu ortoped Piter Ēong shpjegon se kanceri i kockės apo osteo-sarkoma prek kryesisht njerėzit nė moshė tė re, periudhė kur kocka rritet e formohet. Ky lloj kanceri shfaqet kur qelizat qė kanė arritur fazėn e plotė tė zhvillimit nuk u pėrgjigjen sinjaleve pėr tė mos u rritur mė. Kėshtu ato vazhdojnė tė rriten dhe kjo shkakton kancer. Osteo-sarkoma, nga njė pikė e vogėl shpesh pėrhapet nė mbarė kockėn e pastaj kalon nė muskuj. Por kur ky kancer godet njė shtresė tė hollė kėrci, ai duket se ndalet. Doktor Ēang thotė se gjatė kėrkimeve ata zbuluan qė kėrci pėrmbante njė molekulė qė frenon pėrhapjen e qelizave kanceroze. Ai thotė se studimet tek kafshėt nė laborator tregojnė se ky zbulim i ri mund tė krijojė mundėsi pėr njė trajtim tė efektshėm tė sėmundjes. Nė fakt ky lloj trajtimi ka ndryshuar jetėn e tė paktėn tė sėmuri. Mark Naper kishte njė gungė nė gjurin e tij qė kur u diagnostikua doli se ishte osteo-sarkomė, kancer nė kockė. Pas 6 muajsh trajtimi me kimoterapi dhe operacion, ky pacient tashmė ėshtė rimėkėmbur. Ai thotė se e ndjen vetem mirė dhe ėshtė kthyer nė jetėn normale. Gjatė viteve tė fundit, cilėsia e jetės sė pacientėve me oeste-sarkomė ėshtė pėrmirėsuar dukshėm, por nė 25 pėrqind tė rasteve, pacientėt me kėtė sėmundje vazhdojnė tė mos reagojnė ndaj metodave tė deritanishme tė trajtimit. Shkencėtarėt besojnė se zbulimi i ri i mjekėve australianė do tė ndryshojė pėr tė mirė jetėn e tė sėmurėve me kėtė lloj kanceri.
Metodė e re kirurgjike
Kohėt e fundit, Maria Viruet iu nėnshtrua njė operacioni pėr heqjen e tėmthit. Mjekėt e operuan atė nėpėrmjet vrimės sė kėrthizės. Mjeku Paul Kurēillo thotė se kjo metodė e re operimi nuk sjell asnjė rrezik, nuk shkakton asnjė dhimbje, pasi kirirgu nuk pėrdor asnjė lloj bisturie. Pas hapjes sė kėrthizės, kirurgu pėrdor njė lloj instrumenti qė mund tė lėvizė si njė dorė kirurgu, duke eleminuar kėshtu pėrdorimin e mjeteve laparoskopike pak tė manovrueshme. Mjekėt po e pėrdorin metodėn e operimit nėpėrmjet kėrthizės pėr heqjen e tėmthit, riparimin e gjendrave tė dhjamit, histerektomi dhe ndėrhyrje nė shtyllėn kurrizore.
Studime pėr trajtimin e traumave nė tru
Shkencėtarė amerikanė tė laboratorėve tė mbrojtjes dhe tė sektorit privat po bashkėpunojnė pėr tė krijuar mjete mė tė mira mbrojtėse pėr civilė e ushtarė.
Kėtė lojtar futbolli janė pjesmarrės nė njė studim. Helmetat e tyre janė pajisur me ndjesorė tė posaēėm qė vėshgojnė dhe regjistrojnė efektet e goditjeve. Doktor Tom Guduin pranė kolegjit tė Virxhinias thotė se ndjesorėt pėr rreth helmetės regjistrojnė forcėn e goditjes dhe drejtimin qė shpėrndahet ajo. Nė kėtė mėnyrė ekspertėt mund tė shohin se cila pjesė e trurit preket mė shumė nga goditjet.
Nė studim marrin pjesė edhe ekspertė tė Pentagonit. Shefi i shttabit tė ushtrisė, Xhorxh Kejsi thotė se tani po kryhen eksperimente me helmetat e pajisura me ndjesorė tė vendosura nė kokėn e mostrave nė laborator. Ekspertėt masin tronditjen e shkaktuar nė kokėn, pastaj tė dhėnat e regjistruara kalohen nė kompjuter pėr tė parė efektet e goditjeve nė tru.
Helmeta me ndjesorė vazhdojnė tė perfeksionohen dhe ėshtė planifikuar qė ato tė fillojnė tė pėrdoren kėtė vit nė Irak e Afganistan. Kjo pllakė ėshtė njė tjetėr pajisje pėr tė matur drejtpeshimin, qė njeriu shpesh humbet kur goditet nė kokė. Neurologu Tomas DeGravo e pėrdor kėtė pajisje pėr tė matur pėrpjestimin e pėrhapjes sė goditjes nė tru.
Kudo qė ndodh lėndimi, nė fushėbetejė a nė fushėn e sportit, kėto pajisje do ti lejojnė mjekėt tė pėrcaktojnė me shpejtėsi mėnyrėn mė tė mirė tė trajtimit pėr viktimat e traumės.
Testosteronet nė formė tabletash, tė paefektėshme
Njė studim tregon se marrja e testosteroneve nuk i ndihmon burrat e moshuar pėr tu bėrė mė tė fortė e mė tė shkathėt. Nė Shtetet e Bashkuara, qindra mijėra tė moshuar marrin testosteron nė formė tabletash duke shpresuar pėr forcimin e muskujve e tė kockave dhe pėr njė jetė cilėsore.
Ndėrsa burrat moshohen, niveli i hormonit testosteron nė gjak pakėsohet. Shkencėtarėt pranė qėndrės mjekėsore tė universitetit Utrecht nė Holandė, kryen kohėt e fundit njė studim pėr tė parė nėse marrja e kėtij hormoni nė formė tabletash mund ti ndihmojė ata nė pėrmirėsimin e gjendjes fizike.
Mjekja Mariel Emelot Vonk thotė se qėllimi i studimit ishte pėr tė parė nėse testosteroni ndihmon pėr parandalimin e shenjave tė plakjes. Nė studim u pėrfshinė 207 burra tė moshės 60-80 vjeēare tė cilėve iu dhanė testosteron nė formė tabletash pėr 6 muaj. Mjekja Ivone van der Shoun, njė prej autoreve tė studimit thotė se shpresohej qė testosteroni do tė ndihmonte nė uljen e shtresave tė dhjamit nė bark. Por gjatė studimit nuk u vu re njė pakėsim i tillė. Shkencėtarėt panė se niveli i kolesterinės sė mirė u pakėsua tek burrat qė merrnin testosteron. Nė pėrgjithėsi, studimi tregoi se marrja e testosteronit nė formė tabletash nuk sillte ndonjė tė mirė pėr shėndetin, prandaj shkencėtarėt dolėn me rekomandimin qė ai tė mos pėrdoret. Mjekja Emelot Vonk thotė se ka plot mėnyra qė burrat e moshuar mund tė pėrdorin pėr tė shftuar fuqinė, pėrmirėsuar funksionin mendor e mposhtur plogėshtinė. Kėto mėnyra janė ushtrimet fizike e ushqimet e shėndetshme.
A e favorizojne pėrdorimi i deodoranteve kancerin e gjoksit tek femrat?
Disa kerkues biologjiste molekulere britanik kan zbuluar ne disa eshontijo (moste) te tumorit te gjoksit njė numer te lartė te molekulave kancerogjen, qe vjen pa dyshim nga pėrdorimi i disa lloj deodoranteve.
Kėto molekula (parahydroxybenzoate) te quajtura gjithashtu parabene pėrdoren si konservator ne njė numer tė madh produktesh kozmetik, gjithashtu ne disa prodhime ushqimore pėr ti zgjatur atyre konservimin....
kėto molekula imitojne ne trupin e femres rolin e oestrogeneve (hormone qe regullon ciklin e femres) dhe kėshtu favorizojne kancerin e gjoksit.
Studimet e bėra nuk e kan pohuar akoma qe substanca parabene te jet origjina e kancerit por sipas biologjistit britanik Philip Harvey ėshtė e sigurt qe kjo molekule ndihmon ne shumin e rasteve te kancerit te gjoksit ( publikuar ne gazeten of Applid Toxicologie).
Nga fakti qe ky lloj tumori ėshtė njė nga shkaqet e pare ne vdekjen e femrave, e gjithashtu pėrdorimi i madh i produkteve kozmetike nga femrat bėri qe kėto studime te vazhdojnė me njė serjozitet tė madh.
Pėr kėtė arsye janė duke u bėrė studime me te rėndėsishme, nga njė biologjiste philippa Darbre te universitetit te Reading.
Ajo ka pohuar qe supstancat parabene qe ndodhen prezent ne tumor, gjenden ne formė ester=lipide (molekule kimike qe pėrmban njė grup atomesh sikurse, carbon ku jan te lidhura 2 atome oksigjeni qe metabolisohet ne organizem nga aditioni i acideve me alkolet) dhe qe supozohet, qe vjen nga produi kimik qe pėrdoret mbi lekure, sikurse deodorantet, njė kreme ose spraje te ndrydhme.
(Kur parabene meret nga ushqime nuk shkakton asnjė rezik sepse organismi jonė ėshtė ne gjendje ta metabolisoj e ti humbi kėtė grup atomesh te quajtura ester).
Kjo ndoshta ėshtė edhe arsuja pse 70% te tumoreve te gjoksit formohen veĆʧ ne pjesen e jashme te tij afėr sqetulave.
Megjithatė Chris Flower drejtori i kozmetkes e ka kundershtuar kėtė duke mohur ekzistencėn e parabeneve ne produi kozmetik kohėt e fundit.
Kurse bilogjistja Darbre thot qe edhe pse produit kozmetik po asurohen nga dita ne ditė egzistojne akoma shumė produi qe e permbajne kėtė supstance sikurse shumė krema depilator, krem fasial, kremet e trupit por edhe shumė produi te tjerė.
Zonja Darbre ka precizuar ne njė intervistė te saj, qe ajo ka 8 vjet qėkur ka filluar studimin mbi kėto substanca qe nuk perdor me asnjė produk kozmetik qe pėrmban parabene, e mbi tė gjitha ajo nuk perdor asnjė deodorant, ajo i keshillon edhe femrat e tjera te bėjnė te njėjtėn gjė derisa, kėto produi tė mos perbehen mė me parabene.
Temperatura "pa shkak", sinjal tumori
Temperaturė me origjinė tė panjohur? Mund tė pėrfaqėsojė njė kėmbanė alarmi pėr zhvillimin e njė tumori. Tė paktėn kėshtu thuhet nė revistėn "Lancet". Kjo tip temperature zakonisht ėshtė mė e lartė se 38 gradė, zgjat rreth 3 javė dhe ėshtė e vėshtirė tė individualizohen shkaqet e shfaqjes sė saj. Studiuesit e "Departament of Clinical Epidemiology dell'Aarhus University Hospital", nė Danimarkė, kanė hedhur hipotezėn se pacientėt e prekur nga kjo lloj temperature me origjinė tė panjohur janė mė tė riskuar pėr t'u prekur nga njė tumor.
Pėr tė testuar kėtė hipotezė, studiuesit kanė analizuar tė dhėnat e rreth 43.205 pacientėve tė shtruar nė spitalet daneze nga viti 1977 deri nė vitin 1997, pėr shkak tė njė temperature me origjinė tė panjohur. Vitin qė pasoi nė kėto spitale janė diagnostikuar 399 raste me tumore. Rreziku ka qenė mė i lartė pėr tumoret hematologjike, por dhe pėr tumoret nė mėlēi, tru, veshka, kolit dhe pankreas. Megjithėse i ulėt, rreziku ka qenė prezent deri njė vit pas shtrimit nė spital. Madje dhe nivelet e vdekshmėrisė kanė qenė mė tė larta te pacientėt qė kanė patur njė histori temperature me origjinė tė panjohur.
Studimet e kryera nga mjeket specialiste te onkologjise rendisin 12 faktore kryesore te cilėt ndikojne ne shfaqjen e semundjeve te kancerit. Dy nga shkaktaret kryesore qe renditen si nxites te semundjes janė alkooli dhe duhani. Konsumimi i duhanit si tek femrat ashtu edhe tek meshkujt sjell probleme te riparueshme pėr mushkerine, probleme te cilat kalojne deri ne semundje kancerogjene. Duhani dhe drogat e ndryshme permbajne lende kancerogjene qe shkaktojne mutacione ne organizem, duke shkaktuar kancer thuhet ne studimin e kryer nga specialistet e onkologjise. Sipas tyre, edhe vera dhe birra permbajne substanca paresore qe shkaktojne kancer, edhe duke konsumuar 10 mililitra alkool.
Mjedisi dhe ajri i ndotur janė faktore te tjerė qe tregojnė rritjen e kancerit te mushkerive, sidomos ne zonat industriale ku ka edhe mbetje dhe substanca toksike. Ndėrsa femrat qe jetojne pranė zonave me ndotje te tillė rrezikojne njė menopauze te hershme.
Ushqimi i zgjedhur te bėn qe te mbash larg kancerin. Kjo ėshtė njė nga keshillat kryesore te mjekeve onkologe te cilėt rekomandojne mos pėrdorimin e ushqimeve qe permbajne elemente toksike. Kėshtu konservat, peshqit e rritur ne akuarium apo edhe qumėshti industrial permbajne lende qe shkaktojne kancer te zorres se trashe apo edhe te aparatit tretes. Por edhe uji i ndotur mund te jetė njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se tumoreve tė ndryshme. Studimet e viteve te fundit kanė treguar se femrat janė me te rrezikuara te preken nga kanceri pėr shkak te kimikateve qe gjendjen ne shtepi. Boja e mureve, mobilieve, tapetet, veshjet. Por edhe produktet kozmetike, shampot e ndryshme, produktet pėr pastrim shtepiak mund te jenė shkaktare te shfaqjes se kancerit thonė studiuesit evropiane. Ndėrkohė qe edhe gazi, benzina dhe nafta sidomos pėr ata qe punojnė pėr nxjerrjen e tyre janė shkaktare te tumoreve. Sipas specialisteve, rrezik kanceri tek lekura shfaqin edhe prodhimet farmaceutike dhe ato kozmetike.
Faktoret nxites:
Duhani njihet si njė nga faktoret kryesore pėr shfaqjen e tumoreve ne mushkri
Mbetjet toksike dhe industriale shkaktojne kancer te mushkerive dhe menopauze tek gratė
Pirja e alkoolit njihet si njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se kancerit te stomakut
Elementet toksike te ushqimet perbejne rrezik pėr shfaqjen e kancerit te zorres se trashe
Rrezet radioaktive mbeten njė nga shkaktaret kryesore te shfaqjes se kancerit ne lekure
Niveli i lartė i hormoneve sjell menopauze te shpejte tek gratė dhe tumor te qafes se mitres
Konsumimi i ujit te ndotur bėhet shkak mutacione tė ndryshme dhe shfaqje te tumoreve
Kimikatet qe gjenden ne shtepi janė njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se kancerit ne mushkri
Gazi, benzina, vajguri sidomos pėr punonjesit ne kėto sektore janė shkaktar pėr shumė tumore
Produktet farmaceutike nėse janė te pakontrolluara bėhen shkak i shfaqjes se tumoreve tė ndryshme
Produktet kozmetike te njė cilesie te dobėt nxisin shfaqjen e tumoreve te lekures
Mamografia
Identifikohen 30 raste me kancer gjiri
Rreth 30 gra kanė rezultuar pozitive ne kryerjen e mamografise. Sipas mjekeve kėto janė te prekura nga kanceri i gjirit. Qe nga periudha e instalimit te kėtyre aparaturave e deri me tani janė kryer rreth 2 mijė ekzaminime tė gjitha falas. Kjo shifer ėshtė tepėr e lartė pėrsa i pėrket numrit te ekzaminimeve. Pra janė kryer vetėm 2 mijė ekzaminime dhe kemi 30 femra te cilat kanė kancer te gjirit ėshtė shprehur Enzo Lattanzio, drejtori i qendres se Senologjise ne Bari te Italise. Sipas tij, kėto raste i perkasin moshes 35 deri ne 55 vjeē. Tė dhenat tregojnė se 100 pėr qind te rasteve gratė janė paraqitur vullnetarisht pėr ekzaminim, qe do tė thotė se sensibilizimi ka qenė njė nga pikat me te arritura te projektit. Ndėrkohė qe kryerja e njė ekzaminimi te tillė ne poliklinikat e vendit ėshtė falas pėr tė gjitha femrat mbi 35 vjeē. Por ekzaminime kryhen edhe pėr mosha me tė reja kur shihet se ka probleme.
Burrat
Kanceri u prek mushkerite
Duket se konsumi i alkoolit apo duhanit janė edhe shkaktaret kryesore te shfaqjes se kancerit ne mushkri tek meshkujt. Tė dhenat tregojnė se rreth 306 raste shfaqen ēdo vit me kėtė lloj semundjeje, ndėrkohė pėrsa i pėrket vdekshmerise se tyre nuk ka te dhėna te sakta. Pas tumoreve ne mushkri janė ato ne lekure te cilėt kanė shenojne 291, te cilėt mendohet se shkaktohen nga rreze te dėmshme apo edhe semundje te lekures te cilat avancojne deri ne tumore. Prostata ėshtė njė nga llojet e tumoreve qe rrit rastet nga viti ne vit. Tė dhenet tregojnė se regjistrohen rreth 130 persona me kėtė lloj semundje gjatė njė viti. Por edhe kanceri i stomakut vazhdon te shenoje njė numer tė madh rastesh tek meshkujt dhe sipas mjekeve renditet i pesti duke shėnuar mbi 100 raste gjatė njė periudhe 12 mujore. Llojet e tjera te kancerit qe kanė mė pak se 100 raste tek meshkujt janė sistemi nervor qendror, larinksi, leucemia dhe limfoma malinje. Ndėrkohė numrin me te vogėl te rasteve e shenojne kanceri ne melci me 37 meshkuj te prekur ne vit. Ne po kėtė periudhe kohore regjistrohen 1700 meshkuj te cilėt preken nga kėto 10 lloje te kacereve, dhe nga kėta 456 persona preken nga tumore te llojeve tė ndryshme.
Femrat
Tumoret ne zonat intime
Pjesa me e madhe e femrave qe preken nga tumoret, kanė atė te gjirit i cili shkakton edhe 400 viktima ne vit, ndėrkohė qe numri i te prekurve ėshtė me i madh. Por, pėrsėri edhe numri i femrave te prekura nga kanceri i qafes se mitres mbetet shqetesues kėshtu mbi 230 raste tė reja shenohen ēdo vit. Tė dhenat e QSUT-se tregojnė se rreth 200 raste humbasin jetėn. Ndėrsa tumoret qe shkaktohen ne lekure mbeten ne te njėjtat shifra si tek meshkujt ashtu edhe tej gratė. Ndonėse tek meshkujt ato ishin ne vendin e dytė edhe tek gratė ka njė numer tė madh te kėtyre rasteve. Tė dhenat regojne se 147 raste tė reja shenjohen ne njė periudhe 12 mujore. Me pas janė kancer i i stomakut dhe i i sistemit nervor qendror qe shenojne edhe midis 48 dhe 70 rasteve. E ndėrsa mushkrit tek meshkujt zinin vendin e pare tek femrat ato janė vetėm 35 raste dhe kjo pėr shkak te konsumimit me te paket te alkoolit dhe duhanit pjeserisht. Tė dhenet tregojnė se raste te tjera te tumoreve tek femrat konstatohen edhe ne vezore, limoma malinje, rektum, pankreas. Tek seksi femėr shenohen edhe mbi 315 raste te tumoreve tė ndryshme, ndėrkohė qe ne njė vit numerohen mbi 1250 te prekura me semundje tumorale.
50.2 %
e vdekjeve ne vendin tonė shenohen nga sėmundjet kardiovaskulare. Sipas mjekeve kėto semundje janė me te perhapurat dhe shkak mbetet duhani, alkooli, si dhe obeziteti. Por, pėrveē kėtyre faktoreve ndikojne edhe ushqimi me shumė yndyre, mėnyra e jetesės, qėndrimi ne pune apo edhe lenia pas dorė e vetes. Me te rrezikuar nga sėmundjet e zemrės mbeten meshkujt, ndėrsa pėr sa u pėrket femrave, ato rrezikohen pas menopauzes.
16.6 %
e vdekjeve ne Shqipėri shkaktohen nga kanceri, sėmundja qe sa vjen edhe shton rastet nga dita ne ditė. Ndėrsa lloji qe shkakton edhe numrin me tė madh te vdekjeve ėshtė kanceri i mushkerive dhe ai i gjirit tek femrat. Por edhe kanceri i lekures ėshtė njė nga shkaktaret me te medhenj te vdekjeve tek tė dy sekset qe preken prej tij. Kurse me te prekurit rezultojne se janė moshat e treta mbi 65 vjeē, por nuk perjashtohen edhe moshat e reja gjatė viteve te fundit
11.3 %
e vdekjeve shkaktohen nga shkaqe tė ndryshme, te cilat nuk arrihen te percaktohen nga mjeket. Megjithėse pacientet janė te prekur nga njė semundje, ajo nuk arrihet te kapet ne stadet e para apo edhe te avancuara, deri ne momentin qe shkakton mortalitetin. Kėto lloj vdekjesh zėnė njė numer te konsiderueshem, pasi renditen te tretat ne vendin tonė pas semundjeve kardiovaskulare dhe atyre te kancerit. Por, ndonjėherė shkaqet janė edhe natyrore.
6.8%
e vdekjeve shkaktohen nga aksidentet rrugore dhe ato ne pune. Sipas te dhenave te Ministrise se Shendetesise rezulton se aksidentet mbeten ne nivele te larta duke shėnuar kėshtu 6.8 pėr qind te vdekjeve qe ndodhin. Vdekjet me te shumta shkaktohen nga aksidentet automobilistike, te cilat gjatė viteve te fundit rriten pothuajse ēdo ditė. Ndėrkohė qe edhe aksidentet ne pune mbeten shqetesuese sidomos ato ne miniera, ndertim dhe fabrika.
3500
persona preken ēdo vit ne vendin tonė nga sėmundjet kanceroze. Sipas onkologeve shqiptare, pavarėsisht se te dhenat tona janė te mira, vihet re njė tendence rritjeje e rasteve, qe me kalimin e kohės do tė jetė e krahasueshme me statistikat evropiane. Regjistri i pacienteve me prekur me kancer tregojnė se mosha me e prekur ėshtė ajo e tretė, por vitet e fundit vihet re edhe prekje te personave mbi 40 vjeē. Rastet janė pothuajse te njėjtė si tek femrat edhe tek meshkujt
600
vdekje shenohen ēdo vit tek gratė nga sėmundjet kancerogjene. Tė dhenat e Qendres Spitalore Universitare ne Tiranė "Nene Tereza", tregojnė se rreth 400 femra ne vit humbin jetėn nga kanceri i gjirit, ndėrsa rreth 200 te tjera nga kanceri i qafes se mitres. Nga te dhenat e sherbimit onkologjik disa forma te kancerit si ai i gjirit, ne tre dekadat e fundit ėshtė trefishuar. Vendin e pare e ze kanceri i mushkerise pėr meshkujt, ndėrsa pėr femrat e ze kanceri i gjirit.
Pershendetje Kozeta:
Me erdh mir qe ke shkruar kaq shum per ket smundje e kam lexuar me kujdes,dhe e vertet esht ashtu si shkruan ti,sepse kohve te fundit edhe un kam pas shum kontakte me mjek ktu ne ch per ket smunje te kanserit ne mushkri sepse ti e din se edhe babi im vuan nga kjo smundje.Pra esht shum mir qe ne mashkujt te kemi kujdes nga duhani dhe alkoholi sepse e vetet esht kjo se mund te vi deri tek kjo smundje e cila edhe ne shumicen e rasteve nuk esht sheruse.
Per ket smundje ka edhe kemo terapi te cilen tash babi im e perdor dhe esht terapi shum e mundshme.Pra Kozeta me duket qe ki harru te shkruash se ka tumor mashkullor i cili asht edhe sherus dhe femror i cili edhe nese e sheron ne at vend ku gjindet mas ni kohe lajmroht tjeter kun.Pra dhasht zoti qe kjo smundje te behet sheruse nje dit dhe mos te vdes askush nga kjo smundje.
Te pershendet Noelli
Pershendetje Noel ate Malinje dhe Beninje Tumoret dmth (Femeror dhe Mashkullor) e kam cekun tek temat ku asht definicioni mbi kanceret mire mbetsh
Pseulinda
16-03-2008, 00:15
Puna natėn mund tė shtojė rrezikun e prekjes nga kanceri
Njė njoftim shqetėsues pėr ata qė punojnė gjatė turnit tė natės: njė studim i ri thekson se ata janė nėn njė rrezik tė shtuar pėr tu prekur nga kanceri. Pas shpalljes sė rezultateve tė studimit qė arriti nė kėtė pėrfundim, Agjencia ndėrkombėtare pėr kėrkime nė fushėn e kancerit, degė e Organizatės Botėrore tė Shėndetėsisė tha se sė shpejti do ta klasifikojė punėn natėn si njė ndėr shkaktarėt e mundshėm tė kancerit. Dhe ka gjasa qė njė hap tė ngjashėm tė ndėrmarrė edhe shoqata amerikane kundėr kancerit, e cila nė tė kaluarėn i ka parė me dyshim pretendime tė tilla tė ngjashme.
Dihet se qėndrimi nė diell, pa masa mbrojtėse, mund tė shkaktojė kancer nė lėkurė. Tani thuhet se edhe qėndrimi nėn dritė artificiale mund tė shkaktojė kancer, jo nė lėkurė, por nė organizėm. Agjencia pėr kėrkime nė fushėn e kancerit, thotė se sė shpejti ka nė plan tė shpallė zyrtarisht se njerėzit qė punojnė nė turnet e natės, mund tė pėrballen me njė shkallė mė tė lartė rreziku nga kanceri. Edhe Shoqata amerikane kundėr kancerit thotė se ka tė ngjarė tė ndėrmarrė tė njėjtin hap. Dhe ky hap pėr kėtė shoqatė mund tė quhet i madh, pasi prej kohėsh ajo i ka parė me dyshim tė dhėnat qė e lidhin punės e natės me kancerin, duke i quajtur, si tė pabaza, kundėrthėnėse ose tė pavėrtetuara. Hapi i tanishėm bazohet nė rezultatet e kėrkimeve shkencore, sipas tė cilave mes njerėzve qė punojnė nė turnet e natės, rastet e kancerit tė gjirit tek gratė dhe rastet e kancerit tė prostatės tek burrrat janė mė tė larta sesa tek ata qė punojnė ditėn. Por vetėm kjo nuk provon se puna natėn mund tė shkaktojė kancer. Pėr tė vėrtetuar njė gjė tė tillė duhet qė njerėzit qė punojnė natėn tė kenė tė pėrbashkėt edhe faktorė tė tjerė qė i bėn ata mė tė pambrojtur ndaj kancerit. Shkencėtarėt shpesh kanė thėnė se puna e natės ėshtė e rrezikėshme, pasi ajo prek orėn biologjike tė trupit. Ata thonė se organizmi i njeriut prodhon njė lloj hormoni, i quajtur Melatonin i cili pengon zhvillimin e kancerit, dhe ėshtė vėrtetuar se prodhimi i kėtij hormoni gjatė natės pakėsohet. Gjithashtu, njerėzit qė punojnė nėn dritė artificiale ka gjasa tė kenė nivele tė ulta tė hormonit melatonin. Megjithatė ka shumė njerėz qė dyshojnė nėse puna natėn ka lidhje me kancerin. Por nė qoftėse provohet se tė punuarit natėn mund tė bėhet shkak pėr kancer, kjo do tė ndikojė tek miliona vetė nė mbarė botėn. Llogaritet se afro 20 pėrqind e fuqisė punėtore nė vendet e zhvilluara punojnė natėn.
Skanimet e panevojshme mjekėsore shkaktojnė sėmundje
Shkencėtarėt thonė se aparatet mjekėsorė tė skanimit mund tė sjellin dėm pėr shėndetin kur pėrdoren nė raste tė panevojshme. Kjo pėr arsye se kėto aparate pėrdorin rrezatim tė lartė.
Xhei Sutfin ka kryer njė numėr skanimesh. Ky fėmijė 5 vjeēar ka 7 tumore nė tru. Tani e nėna e tij ka zgjedhur midis dy alternativave; tė vazhdojė skanimet apo tė besojė rezultatet e njė studimi tė ri ku thuhet se skanimet janė tė dėmshėm pėr fėmijėt si Xhei Sutfind.
Nėpėrmjet skanimit, mjekėt mund tė shohin se ēfarė ndodh brenda trupit tė njeriut. Ata marrin imazhe 3 dimensionale qė ndihmojnė mė mirė pėr zbulimin e kancerit. Por studimi i botuar nė revistėn mjekėsore tė Nju Englandid, paralajmėron se skanimet mund tė shkaktojnė kancer dhe se nė ēdo 3 skanime qė kryehen, njė ėshtė i panevojshėm. Doktor David Brener ėshtė njė nga autorėt e studimit.
Ai thotė se kur njė njeri vjen nė qėndrėn e urgjencės me dhimbje nė stomak ose dhimbje kronike nė kokė, personi dėrgohet menjėherė pėr skanim, para se tė vizitohet nga mjeku. Por kjo procedurė tani vihet nė pikėpyetje nga ana e studimit.
Nė studimin e doktor Brenerit thuhet se rezatimi radioaktiv qė rrjedh nga skanimi do tė bėhet shkak pėr afro 2 pėrqind tė tė gjithė kancereve nė 20 vjetėt e ardhshėm.
Autorėt i bazojnė kėto shifra tek mbijetuesit e bombės atomike nė Japoni, tek tė cilėt u vu re shtimi i rrezikut tė kancerit pasi ata morrėn tė njėtėn dozė rezatimi mė atė qė pacientėt marrin kur kryejnė disa skanimeve. Aparatet e skanimit pėrdorin doza mė tė larta rezatimi radioaktiv sesa pėrdoret nga aparatet me reze Rongen apo X. Por gjatė studimit u vu re se nė ēdo 4 mjekė, tre prej tyre e nėnvlerėsojnė kėtė dozė dhe se nuk janė tė vetdijshėm se shtimi i rrezatimit radioaktiv shton rrezikun e kancerit.
Dhe mė shumė nė rrezik janė fėmijėt si Xhei, organizmi i tė cilėve ėshtė mė i ndjeshėm ndaj rrezeve. Doktor Raimond Ze, ėshtė shef i radiologjisė nė spitalin e fėmijėve nė Uashington.
Ai thotė se fėmijėt janė ndryshe. Janė mė tė vegjėl dhe disa organe tė tyre janė mė tė ndjeshėm. Prandaj mjekėt synojnė uljen e dozave dhe terapi qė tu pėrshtatet fėmijėve.
Pėr tė marrė kėto pamje duhet mė pak se njė sekondė dhe kjo mėnyrė eleminon nevojėn pėr anestezi, pasi fėmija nuk duhet tė lėvizė. Kjo ėshtė arsyeja pėrse numri i skanimeve pėr fėmijėt ėshtė rritur dukshėm. Nė studim thuhet se njė milionė skanime pediatrike nė vit nuk janė tė nevojėshme, dhe pėr kėtė arsye kėta fėmijė pėrballen me rrezikun e kancerit. Por nėna e Xheit, Kathy Sutfin thotė se nė rastin e djalit tė saj, tė mirat nga skanimi janė mė tė shumta sesa rreziqet.
Ajo thotė se pa skanim, mjekėt nuk do tė dinin se ēfarė ndodh brenda trupit tė pacientit, apo nė ēfarė gjendje ėshtė tumori pėr tė pėrcaktuar sesi tė luftohet ai.
Autorėt e studimit janė tė njė mendimi se skanimet janė njė mjet i vlefshėm mjekėsor, por mjekėt dhe pacientėt duhet tė sigurohen qė kalimi nė aparatin e skanimit tė bėhet vetėm kur njė mėnyrė e tillė diagnostikimi ėshtė e nevojėshme dhe rrezatimi radioaktiv nė nivelin e pėrshtatshėm.
Brokoli dhe soja parandalojne kancerin ne prostate
Qumeshti me shumė yndyre, rrezik pėr kėtė tumor
Nėse frikesoheni nga kanceri ne prostate, atėherė perdoreni qumeshtin pa yndyre. Ky ėshtė rekomandimi qe jep mjeku alternativ Hysni Dankshi pėr parandalimin e kancerit ne kėtė organ. Nga studimet e bėra kohėt e fundit nga mjekesia alternative ne Stokholm ne Suedi ėshtė vėrtetuar se ushqimet me shumė yndyre janė rrezik pėr kancerin ne prostate. Personat qe pine dy gota qumėsht me yndyre ne ditė janė me te prirur pėr tu prekur nga kjo semundje. Me pak te rrezikuar janė ata persona qe konsumojne njė gote qumėsht ne ditė, ata qe nuk pine fare ose ata qe konsumojne qumėsht te skremuar dhe pa yndyre. Tek kėta persona rreziku i burrave mbi 50-vjeēare pėr tu prekur nga kjo semundje ėshtė dy here me i vogėl. Gjithashtu mjeku popullor Hysni Dankshi ka bėrė te ditur se personat qe kanė konsumuar sasi te mėdha djathi apo vezesh dhe mish me yndyre kanė qenė me te favorizuarit pėr tu prekur nga ky lloj kanceri qe prek meshkujt. Faktori kryesor pse qumėshti ndikon ne shfaqjen e kėsaj semundjeje janė yndyrat. Konsumimi me i tepert se tri gota qumėsht te yndyrshem ne ditė zmadhon rrezikun pėr kancerin ne prostate pėr me shumė se dy here. Pėr kėtė mjeku u rekomandon moshave te treta qe te konsumojne sa me shumė qumėsht te skremuar qe te mbrohen nga kjo semundje. Gjithashtu, mjeku keshillon qe kėta persona te konsumojne sa me shumė perime te gjelbra dhe ēajra bimore.
Brokolina
Brokolina ėshtė preparati i ri bimor qe ka dhėnė rezultate te kenaqshme pėr kurimin e tumoreve si ne gji te femrat, ne prostate te meshkujt, ne mushkeri, ne melēine e zeze, ne zorren e trashe dhe ne stomak. Ilaēi bimor ėshtė i pėrgatitur nga rrenjet e brokules. Ky ilaē ėshtė pėrgatitur nga inxhinieri i bimesise kroate, Zuran Rudesha.
Ilaēi rekomandohet te pėrdoret nga personat me imunitet te zvogeluar, te duhanpiresit pėr pastrimin e mushkerive nga tymi i duhanit, nga gratė qe vuajne nga osteoporoza, te fėmijėt me zhvillim te vonuar te eshtrave, te cilėt pesojne deformim tė tyre si pasoje e mungesės se kalciumit dhe te kaliumit ne to. Brokula ka vlera te uleta kalorike dhe nuk ndikon ne rritjen e yndyrnave ne gjak. Ai pėrmban vitaminat K, C, E, B1 dhe B2, acid folik dhe provitamina minerale.
Brokulina si preparat kurues rekomandohet te pėrdoret nga personat qe kurohen me antibiotike, kimioterapi ose rrezatim para dhe pas operacionit te tumoreve si dhe nga personat qe kanė probleme ne prostate. Por, sipas mjekut Hysni Dankshi, ky ilaē bimor mund te pėrdoret nga te gjithė pėr tu mbrojtur ne tė ardhmėn nga problemet qe shfaqen nga sėmundjet tumorale. Ilaēi rekomandohet te pihet tri here ne ditė nga njė kapsule ose tri here ne ditė nga dy kapsula pas buke.
Efektet e tjera kuruese
Brokoli nuk gjendet shpesh ne tryezat tona, sepse nuk kemi njohuri te mjaftueshme pėr te. Megjithatė, ėshtė mirė qe kėtė lloj ushqimi ta konsumoni me shpesh, sepse ėshtė shumė i ushqyeshem dhe se pergatitja e tij ėshtė shumė e lehtė. Brokoli mund te jetė shumė efikas ne problemet qe shfaqen te shumica e femrave, por edhe te meshkujt. Brokoli ėshtė treguar shumė efikas ne parandalimin e semundjeve te kanaleve urinare. Kjo semundje haset shumė shpesh te femrat, madje disa prej tyre mesohen te jetojne me kėtė problem. Por nuk do tė thotė se kur keni semundje te kėsaj natyre ju duhet ta menjanoni. Perkundrazi, kjo ėshtė njė semundje qe mund te sherohet me sukses me pėrdorimin e antibiotikeve pėrkatės. E meta e kėsaj semundjeje ėshtė se mund te pėrsėritet shumė here, kurse brokoli ne kėtė rast mund te jetė shumė i dobishem si parandalues. Mjeket rekomandojne qe femrat, te cilat kanė probleme me kanalet urinare, duhet te konsumojne 200 deri 300 gr brokoli te zier. Brokoli pėrmban glukinolat, qe janė perberje sekondare bimore, te cilėt i shkaterrojne bakteret ne fshikezen e urines. Ne 200 deri 300 gr brokol gjenden 43 miligrame glukoniolat, qe mjafton pėr ta mbajtur fshikezen e urines ne rregull. Me brokolin nuk mund te sherohet inflamacioni i kanaleve urinare i cili sapo ka filluar, por nėse ju bie imuniteti dhe shpesh keni probleme me kanalet urinare brokoli do tė jetė njė partner i vlefshem i juaji, i cili do tė parandaloje infeksionin.
Studimi, efektet e sojes
Soja shihet si njė arme tepėr e fuqishme pėr te luftuar kancerin e prostates. Studiuesit amerikane kanė zbuluar se njė molekule e quajtur Equol, e cila prodhohet nga stomaku gjatė procesit tretes te sojes, arrin te bllokoje veprimin e njė hormoni DHT, qe lidhet me hipertrofine prostatike beninje dhe malinje. Studimi i publikuar ne Biology of Reproduction, qe ėshtė kryer nga studiuesit e Childrens Hospital Medical Center ne SHBA, ka dhėnė shumė shpjegime sidomos pėr jetegjatesine e japonezeve, ne veēanti te burrave qe preken mė pak nga kanceri ne prostate sesa meshkujt qe jetojne ne vende te tjera te botės. Merita e sojes pėr kurimin e kancerit ne prostate duket se i atribuohet zakoneve te japonezeve pėr te konsumuar soje. Eksperimentet e kryera mbi minjte ne laborator kanė treguar se duke injektuar molekulen te kafshet, volumi i prostates ulej. Mesa dukej, me dieten e duhur arrihet te ulet hormoni DHT pa qenė nevoja te nderhyhet ne nivelet e testosteronit. Tashme shpresa ėshtė qe tė arrihet te saktesohen medikamentet qe shfrytezojne aftėsinė e sojes pėr te kuruar tumorin ne prostate.
Kėshilla
Perdorni sa me shumė fruta dhe perime. Njė diete e pasur me fruta dhe perime te fresketa, sidomos ato te pasura me shumė vitamine C, kanė rezultuar se kanė njė ndikim tė madh ne mbrojtjen kundrejt kancerit ne prostate.
Evitoni nitratin dhe potasiumin. Kėta perberes nitrogjene njihen se janė shumė te demshem dhe japin me shumė mundėsi te zhvillimit te kancerit ne prostate. Gjenden me se shumti ne mish, sallam, salēiēe. Limitoni duhanin, ushqimet qe permbajne djeges, si dhe qe janė me shumė kripe. Ne vendet ku tymoset shumė dhe qe preferojne ushqimet me shumė kripe ėshtė vėrtetuar se kanė njė nivel me te lartė te te prekurve nga kjo semundje. Limitoni konsumimin e alkoolit. Alkooli mund te shkaktoje ndryshime ne qelizat dhe mund te ēoje drejt kancerit. Hiqni dorė nga mishi i kuq. Konsumimi i sasive te mėdha te mishit te kuq, sidomos nėse ėshtė i skuqur, rrit mundėsinė pėr zhvillimin e kancerit.
Shkaqet e tumorit ne prostate
Ushqimi
Abuzimi me alkoolin
Duhani
Trashegimia
Disa gjendje te ashtuquajtura prekanceroze
Gjendjet pas heqjes kirurgjikale te njė pjesė te stomakut
Molekule e re kundėr kancerit te kokės
Njė grup shkencetaresh ne Australi thotė se ka bėrė njė zbulim ne mėnyrėn e trajtimit te kancerit ne kocke. Ky lloj kanceri, i quajtur Osteosarkoma, prek kryesisht te rinjtė. Shkencetaret ne Australi thonė se njė molekule e panjohur me pare ne kercirin e rritjes, mund te frenoje pėrhapjen e kancerit te kockes. Shkencetaret ne laboratorin e Spitalit Saint Vincent ne Melburn, kanė zbuluar njė arme te re ne luftėn kundėr kancerit te kockes. Kirurgu ortoped, Piter Ēong, shpjegon se kanceri i kockes apo osteo-sarkoma, prek kryesisht njerėzitė ne moshe te re, periudhe kur kocka rritet e formohet. Ky lloj kanceri shfaqet kur qelizat qe kanė arritur fazen e plotė te zhvillimit nuk u pėrgjigjen sinjaleve pėr tė mos u rritur me. Kėshtu ato vazhdojnė te rriten dhe kjo shkakton kancer. Osteo-sarkoma, nga njė pikė e vogėl shpesh pėrhapet ne mbarė kocken, e pastaj kalon ne muskuj. Por kur ky kancer godet njė shtrese te holle kerci, ai duket se ndalet. Doktor Ēang thotė se gjatė kerkimeve ata zbuluan qe kerci permbante njė molekule qe frenon pėrhapjen e qelizave kanceroze. Ai thotė se studimet te kafshet ne laborator tregojnė se ky zbulim i ri mund te krijoje mundėsi pėr njė trajtim te efektshem te semundjes. Ne fakt ky lloj trajtimi ka ndryshuar jetėn e te paktėn te semuri. Mark Naper kishte njė gunge ne gjurin e tij qe kur u diagnostikua doli se ishte osteo-sarkome, kancer ne kocke. Pas 6 muajsh trajtimi me kimioterapi dhe operacion, ky pacient tashmė ėshtė rimekembur. Ai thotė se e ndjen vetėm mirė dhe ėshtė kthyer ne jetėn normale. Gjatė viteve te fundit, cilėsia e jetės se pacienteve me oeste-sarkome ėshtė permiresuar dukshėm, por ne 25 pėr qind te rasteve, pacientet me kėtė semundje vazhdojnė tė mos reagojne ndaj metodave te deritanishme te trajtimit. Shkencetaret besojnė se zbulimi i ri i mjekeve australiane do tė ndryshoje pėr te mirė jetėn e te semureve me kėtė lloj kanceri.
Studime pėr trajtimin e traumave ne tru
Shkencetare amerikane te laboratoreve te mbrojtjes dhe te sektorit privat po bashkepunojne pėr te krijuar mjete me te mira mbrojtese pėr civile e ushtare. Kėtė lojtare futbolli janė pjesemarres ne njė studim. Helmetat e tyre janė pajisur me ndjesore te posaēem qe vezhgojne dhe regjistrojne efektet e goditjeve. Doktor Tom Guduin, pranė kolegjit te Virxhinias, thotė se ndjesoret pėr rreth helmetes regjistrojne forcen e goditjes dhe drejtimin qe shpėrndahet ajo. Ne kėtė mėnyrė ekspertet mund te shohin se cila pjesė e trurit preket me shumė nga goditjet. Ne studim marrin pjesė edhe eksperte te Pentagonit. Shefi i Shtabit te Ushtrise, Xhorxh Kejsi, thotė se tani po kryhen eksperimente me helmetat e pajisura me ndjesore te vendosur ne koken e mostrave ne laborator. Ekspertet masin tronditjen e shkaktuar ne koken, pastaj te dhenat e regjistruara kalohen ne kompjuter pėr tė parė efektet e goditjeve ne tru. Helmeta me ndjesore vazhdojnė te perfeksionohen dhe ėshtė planifikuar qe ato te fillojnė te pėrdoren kėtė vit ne Irak e Afganistan. Kjo pllake ėshtė njė tjetėr pajisje pėr te matur drejtpeshimin, qe njeriu shpesh humbet kur goditet ne kokė. Neurologu Tomas DeGravo e perdor kėtė pajisje pėr te matur perpjesetimin e perhapjes se goditjes ne tru. Kudo qe ndodh lendimi, ne fushebeteje a ne fushėn e sportit, kėto pajisje do ti lejojne mjeket te pėrcaktojnė me shpejtesi mėnyrėn me te mirė te trajtimit pėr viktimat e traumes.
Pseulinda
05-06-2008, 02:17
Vaji i ullirit lufton kancerin e gjirit
Shkencėtarėt nė Shtetet e Bashkuara mund tė kenė zbuluar se dieta mesdhetare ku pėrdoret shumė vaji i ullirit mbron nga kanceri i gjirit. Studiuesit qė i botuan rezultatet e punės sė tyre nė revistėn Analet e Onkologjisė thonė se acidi oleik qė gjendet nė vajin e ullirit mund tė ndihmojė nė kurimin e sėmundjes Studimet e mėparshme kanė treguar se pėr gratė qė jetojnė nė vendet ku pėrdoret njė dietė e pasur nė proteina, rreziku nga kanceri i gjirit ėshtė pesė herė mė i lartė se nė ato vende ku kultura e tė ushqyerit ėshtė pėr njė dietė me mė pak kalori. Megjithatė gratė qė ushqehen me vaj ulliri duket se janė tė mbrojtura nga ky lloj kanceri. Studiuesit nė Spanjė dhe nė SHBA gjetėn se njė prej pėrbėrėsve tė vajit tė ullirit ul me gjysmėn e tyre nivelin e substancave qė shkaktojnė kancerin e gjirit. Testet laboratorike mbi qelizat kanceroze tė gjirit treguan se acidi oleik e bėnte mė tė efektshėm medikamentin qė pėrdoret kundėr kancerit dhe rriste prodhimin e proteinave qė lufton tumoret. Tani shkencėtarėt do tė shohin nėse teoria e tyre provohet gjatė eksperimenteve me kaviet.
Shekulli Online
Hen, 01 Jan 2007 12:37:00
Shkencėtarėt nė Shtetet e Bashkuara mund tė kenė zbuluar se dieta mesdhetare ku pėrdoret shumė vaji i ullirit mbron nga kanceri i gjirit.
Studiuesit qė i botuan rezultatet e punės sė tyre nė revistėn Analet e Onkologjisė thonė se acidi oleik qė gjendet nė vajin e ullirit mund tė ndihmojė nė kurimin e sėmundjes
Studimet e mėparshme kanė treguar se pėr gratė qė jetojnė nė vendet ku pėrdoret njė dietė e pasur nė proteina, rreziku nga kanceri i gjirit ėshtė pesė herė mė i lartė se nė ato vende ku kultura e tė ushqyerit ėshtė pėr njė dietė me mė pak kalori.
Megjithatė gratė qė ushqehen me vaj ulliri duket se janė tė mbrojtura nga ky lloj kanceri.
Studiuesit nė Spanjė dhe nė SHBA gjetėn se njė prej pėrbėrėsve tė vajit tė ullirit ul me gjysmėn e tyre nivelin e substancave qė shkaktojnė kancerin e gjirit.
Testet laboratorike mbi qelizat kanceroze tė gjirit treguan se acidi oleik e bėnte mė tė efektshėm medikamentin qė pėrdoret kundėr kancerit dhe rriste prodhimin e proteinave qė lufton tumoret.
Tani shkencėtarėt do tė shohin nėse teoria e tyre provohet gjatė eksperimenteve me kaviet.
Pseulinda
05-06-2008, 02:18
vaji ullirit kunder semundjeve te trurit!
Vaji i ullirit ėshtė aleati mė i mirė ndaj sėmundje degjenerative tė trurit. Mesa duket efekti dobiprurės i atribuohet polifenoleve, antioksidantė natyralė qė luftojnė plakjen e qelizave.
E ndihmon tė parandalojė, pėr pasojė osteoporozėn dhe sėmundje tė tjera degjenerative qė prekin trurin. Tė paktėn ky ėshtė konkluzioni i njė studimi tė kryer nga njė ekip shkencėtarėsh amerikanė. Objekti i studimit ka qenė efekti i vajit tė ullirit nė disa sėmundje qė shfaqen me kalimin e moshės. Sipas autorėve tė studimit, polifenolet, ndihmojnė pėr tė luftuar oksidantet qė ndikojnė nė shpėrthimin e sėmundjeve degjenerative qė prekin trurin me kalimin e moshės.
Don Roberti
04-07-2008, 02:08
Duke zbatur 12 rregullat e mėposhtme ju mund tė ulni rrezikun ndaj kancerit. Gratė tė cilat zbatojnė vetėm njėrėn ose asnjėrėn nga 12 kėshillave tė Institutit Amerikan pėr hulumtimet e tumoreve kanė 35% shanse tė sėmuren nga kanceri dhe 42% mė shumė shanse tė vdesin se sa gratė qė i pėrmbahen sė paku 9 rregullave. Cilat janė kėto 12 rregulla?
1. Mos pini duhan
2. Mbani indexin e masės trupore nėn 25
3. Tė mos trasheni mė shumė se 4 kilogram pasi ti mbushni 18 vjet
4. Ushtrime tė lehta pėr ēdo ditė
5. Ushtrime energjike tė rregullta javore
6. Pesė apo gjashtė herė nė ditė tė hani fruta dhe perime
7. Shtatė herė tė hani ushqime tė pasura me karbohidrate komplekse
8. Pėrdorim i kufizuar i ushqimeve tė fabrikuara dhe tė pėrpunuara dhe sheqerna tė rafinuar
9. Shmangni ēdo lloj pije alkoolike
10. Tė hani maksimalisht 90 gram tė mishit tė kuq nė ditė
11. Pėrdorim i kufizuar i ushqimeve me yndyrėra
12. Pėrdorim i kufizuar i kripės
Start
1. Mos pini duhan : e plotėsoj kėtė kushtė
2. Mbani indexin e masės trupore nėn 25 : BMI e kam 24, pra e plotėsoj
3. Tė mos trasheni mė shumė se 4 kilogram pasi ti mbushni 18 vjet : hmmmmm zor kjo me majt ;-)
4. Ushtrime tė lehta pėr ēdo ditė : plotėsisht kushtė i plotėsuar
5. Ushtrime energjike tė rregullta javore : total kushtė i plotsuar
6. Pesė apo gjashtė herė nė ditė tė hani fruta dhe perime : jo 5 apo 6 por 12 apo 15, seriozisht
7. Shtatė herė tė hani ushqime tė pasura me karbohidrate komplekse : hmmmm je ka lyp shumė kėtu
8. Pėrdorim i kufizuar i ushqimeve tė fabrikuara dhe tė pėrpunuara dhe sheqerna tė rafinuar: hmmmm ku refuzohet eurokremi ;-)
9. Shmangni ēdo lloj pije alkoolike: total kushtė i plotėsuar
10. Tė hani maksimalisht 90 gram tė mishit tė kuq nė ditė : hmmmm mishi te shqiptari si buka ;-) zor zor...
11. Pėrdorim i kufizuar i ushqimeve me yndyrėra : ok
12. Pėrdorim i kufizuar i kripės : e mbajė kėtė
Start
Don Roberti
28-07-2008, 16:42
Mėnyrė e re pėr trajtimin e depresonit. Kanceri i zorrės sė trashė dhe trashėgimia gjenetike
Astrit Lulushi
1. Trajtimi i depresionit
Organizata botėrore e shėndetėsisė pėrllogarit se rreth 10 pėrqind e
njerėzve nė botė vuajnė nga forma tė ndryshme depresioni, por vetėm 1 e treta e tyre i nėnshtrohen ndonjė njė trajtimi. Nė Shtetet e Bashkuara, mbi 21 milionė vetė vuajnė nga depresioni dhe pėr shumė prej tyre barnat nuk bėjnė efekt. Tani mjekėt po provojnė njė teknikė e cila duket premtuese pėr trajtimin e disa rasteve tė rėnda depresioni.
Depresioni ėshtė jo thjesht ndjenjė dėshpėrimi, por shrregullim qė
karakterizohet nga pėrzgjatja e dėshpėrimi. Psikologu Majkėll Mėki pranė klinikės sė Klevelandit nė shtetin Ohajo thotė se njė prej simptomave kryesore tė depresionit ėshtė vėshtirėsia pėr tu pėrqėndruar, pėr tė menduar qartė, pėr tė kujtuar gjėrat. Ėshtė vėshtirėsia pėr tė pėrcaktuar objektivin, si dhe mungesa e kėmbėnguljes pėr tė arritur atė qė synon.
Depresioni prek zakonisht njerėzit nėn 45 vjeē, mosha mė aktive e mė
prodhuese, megjithėse nga kjo mund tė preken edhe persona tė moshave tė tjera. Depresioni u sjell bizneseve njė humbje prej miliarda dollarėsh nė vit si pasojė e rėnies sė prodhimit. Gjithashtu kjo sėmundje sjell edhe pakėsimin e tė ardhurave pėr njerėzit qė vuajnė prej saj.
Diane Hire, e cila vuan nga depresioni, thotė se shpesh i duket vetja si njė njeri pajetė por nė lėvizje. Asgjė nuk i ngjall interes.
Doktor Ali Rizai, neurolog nė klinikėn e Klevelandit po kryen njė
procedurė pėr tė tė stimuluar zonėn e trurit qė lidhet me depresionin.
Ai thotė se gjuha e trurit ėshtė elektriciteti dhe duke dėrguar rrymė
elektrike nė tru, aktualisht neurologėt pėrpiqen tė bllokojmė pjesė tė
ndryshme tė trurit ose tė aktivizojmė pjesė tė tjera tė tij.
Nė kėtė rast, impulse elektrike janė aq tė lehta sa pacienti nuk i ndjen fare. Kjo procedurė kryehet ndėrsa pacienti ėshtė zgjuar por nėn
ndikimin e anestezisė.
Mjekėt kanė vendosur njė pajisje me bateri nė gjoksin e pacientes.
Pajisja ėshtė e lidhur me fije nėnlėkurė qė zgjaten deri nė trurin e
pacientes dhe impulset bėjnė qė ajo tė mos bjerė nė gjendje depresive.
2. Kanceri i zorrės sė trashė
Studimet e mė parėshme kanė treguar se nėse njė pjestar i familjes ka vuajtur nga kanceri i zorrės sė trashė, nga kjo sėmundje mund tė preken edhe tė tjerė brenda familjes. Por studimet rreth kėtij problemi tani tregojnė se shanset pėr shmangjen e vdekjes nga kanceri i zorrės sė trashė janė mė tė mira pėr njė person qė nė familjen e tij ka patur ose ka tė afėrm me kėtė lloj sėmundjeje.
Kjo duket e pa arsyeshme, jashtė llogjikės, por njė studim i kohėve tė
fundit tregon se njerėzit me njė histori familjare tė kancerit tė zorrės
sė trashė kanė mė pak gjasa tė vdesin nga kjo sėmundje ose qė kjo
sumundje tė rishfaqet. Dhe gjasat e tyre janė mė tė mira sesa ato tė
personave qė nuk kanė njė histori me kancer tė tillė nė familje.
Mjekja Xhenifer Ēan kryesoi njė grup shkencėtarėsh qė analizuan mbi 1 mijė pacientė me kancer nė zorrėn e trashė. 80 pėrqind e tyre kishin njė tė afėrm tė diagnostikuar me kėtė sėmundje.
Rezultati kryesor ishte se gjendja e kėtyre pacientėve ishte pėrmirėsuar. Shkencėtarėt i vėzhguan ata pėr 8 vjet. Gjatė kėsaj
periudhe, njė numėr prej tyre iu nėnshtrua edhe operacionit pėr heqjen e kancerit. Rezultatet pėrsėri treguan se tek pacientėt me histori kanceri nė familjet e tyre, niveli i rishfaqejs sė kancerit pas operimit, ra 25 pėrqind. Mjekja Ēan thotė se kėto rezultate janė befasuese. Ajo pėrpiqet ti shpjegojė duke thėnė se nė kėtė rast njė faktor mund tė jetė edhe ndryshimi nė pėrbėrjen molekulare tė kancerit, pra qė pacienti trashėgon gjenin i cili shton rrezikun e prekjes nga kanceri, por njėkohėsisht ndikon edhe nė sjelljen biologjike apo ecurinė e sėmundjes dhe zvogėlon mundėsinė e saj pėr tu rikthyer.
Ushtrimet fizike mesa duket ndihmojnė qė pacienti tė marrė veten, duke ēuar nė pėrmirėsimin e cilėsisė sė jetės sė tyre. Kėtė e ka treguar njė studim i kryer nga Duke University, tė dhėnat e tė cilit do ti prezantohen komunitetit shkencor me rastin e kongresit tė American Society of Clinical Oncology, qė do tė mbahet nė Ēikago nė fund tė muajit maj. Pacientėt qė janė marrė nė studim, janė pėrzgjedhur falė njė programi rehabilitimi qė parashikonte nisjen e ushtrimeve tė frymėmarrjes, qė ēonin nė hapjen e mushkėrive dhe shmangien e akumulimit tė lėngjeve. Nė njė fazė tė dytė, pacientėt i janė nėnshtruar tre seancave javore ushtrimesh fizike tė moderuara qė ka parashikuar shėtitje rreth njė orė me hap tė shpejtė. Pacientėt me tumor nė mushkėri qė mund ti nėnshtrohen njė ndėrhyrje kirurgjikale janė rreth 25 pėr qind tė totalit tė tė sėmurėve. Kėta janė dhe ai kontingjent qė riskon tė rishfaqin sėrish tė njėjtin problem. Garantimi qė nė fillim i rimėkėmbjes sė njė jetė normale, edhe nėpėrmjet aktivitetit fizik shton mundėsinė pėr tu shėruar, ka deklaruar Lee Jones, njė nga autorėt e studimit, qė ėshtė realizuar falė njė suporti tė Lance Armstrong Foundation. Ky lloj programi hyn nė njė tip trajtimi tė ri tė tė sėmurit onkologjik. Ndėrkohė sipas autorėve tė studimit, gjatė terapisė ėshtė e rėndėsishme qė pacienti tė jetė i pėrqendruar nė njė optik pozitive tė jetės sė tij.
Burimi: Gazeta Panorama
http://www.cdodite.com/fotografite/artikujt_foto410x/Si_shkaktohen_tumoret.jpg
Studimet e kryera nga mjeket specialiste te onkologjise rendisin 12 faktore kryesore te cilėt ndikojne ne shfaqjen e semundjeve te kancerit. Dy nga shkaktaret kryesore qe renditen si nxites te semundjes janė alkooli dhe duhani.
Konsumimi i duhanit si tek femrat ashtu edhe tek meshkujt sjell probleme te riparueshme pėr mushkerine, probleme te cilat kalojne deri ne semundje kancerogjene. "Duhani dhe drogat e ndryshme permbajne lende kancerogjene qe shkaktojne mutacione ne organizem, duke shkaktuar kancer" thuhet ne studimin e kryer nga specialistet e onkologjise. Sipas tyre, edhe vera dhe birra permbajne substanca paresore qe shkaktojne kancer, edhe duke konsumuar 10 mililitra alkool.
Mjedisi dhe ajri i ndotur janė faktore te tjerė qe tregojnė rritjen e kancerit te mushkerive, sidomos ne zonat industriale ku ka edhe mbetje dhe substanca toksike. Ndėrsa femrat qe jetojne pranė zonave me ndotje te tillė rrezikojne njė menopauze te hershme.
Ushqimi i zgjedhur te bėn qe te mbash larg kancerin. Kjo ėshtė njė nga keshillat kryesore te mjekeve onkologe te cilėt rekomandojne mos pėrdorimin e ushqimeve qe permbajne elemente toksike. Kėshtu konservat, peshqit e rritur ne akuarium apo edhe qumėshti industrial permbajne lende qe shkaktojne kancer te zorres se trashe apo edhe te aparatit tretes. Por edhe uji i ndotur mund te jetė njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se tumoreve tė ndryshme. Studimet e viteve te fundit kanė treguar se femrat janė me te rrezikuara te preken nga kanceri pėr shkak te kimikateve qe gjendjen ne shtepi. "Boja e mureve, mobilieve, tapetet, veshjet. Por edhe produktet kozmetike, shampot e ndryshme, produktet pėr pastrim shtepiak mund te jenė shkaktare te shfaqjes se kancerit" thonė studiuesit evropiane. Ndėrkohė qe edhe gazi, benzina dhe nafta sidomos pėr ata qe punojnė pėr nxjerrjen e tyre janė shkaktare te tumoreve. Sipas specialisteve, rrezik kanceri tek lekura shfaqin edhe prodhimet farmaceutike dhe ato kozmetike.
Faktoret nxites:
Duhani njihet si njė nga faktoret kryesore pėr shfaqjen e tumoreve ne mushkri
Mbetjet toksike dhe industriale shkaktojne kancer te mushkerive dhe menopauze tek gratė
Pirja e alkoolit njihet si njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se kancerit te stomakut
Elementet toksike te ushqimet perbejne rrezik pėr shfaqjen e kancerit te zorres se trashe
Rrezet radioaktive mbeten njė nga shkaktaret kryesore te shfaqjes se kancerit ne lekure
Niveli i lartė i hormoneve sjell menopauze te shpejte tek gratė dhe tumor te qafes se mitres
Konsumimi i ujit te ndotur bėhet shkak mutacione tė ndryshme dhe shfaqje te tumoreve
Kimikatet qe gjenden ne shtepi janė njė nga faktoret kryesore te shfaqjes se kancerit ne mushkri
Gazi, benzina, vajguri sidomos pėr punonjesit ne kėto sektore janė shkaktar pėr shumė tumore
Produktet farmaceutike nėse janė te pakontrolluara bėhen shkak i shfaqjes se tumoreve tė ndryshme
Produktet kozmetike te njė cilesie te dobėt nxisin shfaqjen e tumoreve te lekures
Kanceri i gjirit ėshtė ndėr mė tė pėrhapurit nė botė dhe ēka pėrbėn me tė vėrtetė njė fakt shqetėsues ėshtė shtimi i numrit tė grave tė sėmura gjithnjė e mė tepėr. Pėrqindjen mė tė lartė e kanė gratė e veriut dhe tė perėndimit tė Evropės, si dhe tė veriut tė kontinentit amerikan, ndėrsa mė pak tė prekura janė ato qė banojnė nė vendet afrikane dhe aziatike. Historikisht, metoda pėr luftimin e kancerit tė gjirit, siē ndodh edhe nė shumė lloje tė tjera kanceresh, ėshtė diagnostikimi i hershėm dhe trajtimi me medikamentet e duhura.
Por, gjithnjė e mė shumė, po vihet re mundėsia e parashikueshmėrisė sė rrezikut individual dhe veprimet qė duhet tė ndėrmerren pėr parandalimin e tij. Gjenetika Njė faktor shumė i rėndėsishėm ėshtė edhe predispozita gjenetike e individėve ndaj njė sėmundjeje tė tillė, ēka pėrbėn njė faktor tė cilin nuk mund ta kontrollosh dot. Nuk ke ētė bėsh kur ke njė trashėgimi tė caktuar gjenetike nga tė parėt e tu, pasi nuk mund tė ndryshohet ajo qė tė ėshtė pėrcjellė. BRCRA1 ėshtė gjeni qė tregon predispozitėn e lartė tė dikujt pėr kancer gjiri dhe ky gjen ėshtė lehtėsisht i identifikueshėm. Ky gjen ėshtė shumė i rrallė tek ata njerėz qė nuk e kanė gjenetikisht prirjen pėr kancerin e gjirit.
E vetmja gjė qė mund tė bėjmė nė njė rast tė tillė ėshtė identifikimi i hershėm i gjenit dhe marrja e masave pėr tė shmangur ēdo gjė qė mund tė ndihmonte nė aktivizimin e tij. Ėshtė plotėsisht e mundur mbajtja e njė mėnyre jetese qė shmang nė maksimum lindjen dhe pėrhapjen e kancerit. Ndėrsa pėr ato gra qė nuk e kanė njė gjen tė tillė, do tė ishte e mjaftueshme njė mamografi e herėpashershme mbi moshėn 40 vjeē. Nėse jeni tė prirur gjenetikisht, atėherė kontrolli duhet tė jetė mė i shpeshtė dhe duhen marrė disa lloj mjekimesh tė shoqėruara me mėnyra jetese tė pėrshtatshme. Mjekimet parandaluese Me tė identifikuar gjenin kanceroz, mund tė nisni marrjen e disa mjekimeve pėr ta parandaluar "zgjimin" e tij. Njė nga karakteristikat e kancerit ėshtė se tė krijon pėrshtypjen fillestare tė njė sėmundjeje inflamatore.
Nė kėtė rast, njė masė parandaluese do tė ishte marrja e mjekimeve anti-inflamatore. Ndėr to mund tė pėrmendim njė dozė tė ulėt tė aspirinės. Ka disa mjekė qė nuk e rekomandojnė njė gjė tė tillė, megjithatė kjo kurė parandaluese ėshtė shumė e pėrhapur nė Shtetet e Bashkuara tė Amerikės. Kjo kurė parandalon edhe sėmundjet e zemrės. Pėr momentin, mjekimi mė i pėrdorur parandalues pėr kancerin e gjirit ėshtė Tamoxifeni, njė anti-inflamator shumė i fuqishėm. Aktualisht shumė institute kėrkimore mjekėsore po merren me krijimin e ilaēeve parandaluese pėr kancerin e gjirit, tė cilat ende nuk kanė dalė nė treg, por pritet brenda njė kohe tė shkurtėr.
Kanceri i gjirit ėshtė njė sėmundje qė ka tė bėjė shumė me gjendjen hormonale tė gruas gjatė stadeve tė jetės sė saj, ndaj pėrdorimi i hormoneve tė caktuara ėshtė njė nga masat qė mund tė rekomandohen nė tė ardhmen pėr parandalimin e kancerit. Vėshtirėsia e pėrdorimit tė medikamenteve parandaluese nuk qėndron tek ato, por te vėshtirėsia e identifikimit tė gjenit kanceroz BRCRA1. Nuk ka ende njė mėnyrė efikase pėr identifikimin e kėtij grupi njerėzish, ndaj edhe medikamentet parandaluese, sado efikase qė mund tė jenė, duhet tė pėrdoren me shumė kujdes. Lindja e fėmijėve Njė nga teoritė qė shpjegon rritjen e numrit tė tė sėmurave me kancer gjiri nė tė gjithė botėn, veēanėrisht nė vendet e zhvilluara dhe gjysmė tė zhvilluara ėshtė sjellja nė jetė e fėmijėve nė njė moshė tė vonė. Duket se pasja e njė fėmije nė moshė tė hershme ėshtė njė "masė" parandaluese.
Madje, sa mė herėt, aq mė mirė. Megjithatė bėhet fjalė vetėm pėr statistika. Ndoshta shumė statistika qė lidhen me kancerin e gjirit janė vetėm koincidenca dhe nuk kanė tė bėjmė me kancerin, por gjithsesi nuk mund tė pėrjashtohet fakti se ato janė njė mundėsi. Nėse njė grua e ushqen me gji fėmijėn e saj, mendohet se trupi prodhon hormone mbrojtėse pėr kancerin e gjirit. Zakonisht gratė i ushqejnė fėmijėt gjatė moshės 29, apo 30 vjeē dhe kjo bėn qė ato tė jenė shumė mė tė mbrojtura nė pjesėn tjetėr tė jetės.
]Ushqimi i fėmijės me qumėsht gjiri ėshtė masė mbrojtėse pėr moshėn kur kanceri i gjirit ka mė shumė gjasa qė tė shfaqet, pra pėr moshėn 50-60 vjeēare. Mendohet se ky veprim i mbron gratė nė fazėn fillestare tė sėmundjes. Nėse tė gjitha gratė do tė ushqenin fėmijėt e tyre pėr njė kohė tė gjatė me gji, atėherė, sipas statistikave, nė 20 gra tė diagnostikuara me kancer gjiri do tė shpėtonte njėra, ose e thėnė ndryshe do tė kishte njė pėrmirėsim prej 5 pėrqindėsh tė shifrės. Dieta dhe ushtrimet Ekziston njė lidhje edhe midis obezitetit dhe kancerit tė gjirit, ndaj kėshilla mė e mirė nė kėtė rast ėshtė qė tė mos shtoni shumė mbi peshė dhe tė ushqeheni nė mėnyrė tė shėndetshme pra me fruta, perime dhe pak ėmbėlsira.
Nuk ka asgjė tė keqe nėse gjatė ditės i kushton shumė rėndėsi ngrėnies sė frutave nė sasi tė bollshme. Nuk e dimė se sa mund tė na shpėtojnė frutat nga kanceri i gjirit, por ėshtė e sigurt se lloji i dietės dhe ushqimeve qė hamė ka shumė tė bėjė me sėmundjet qė na shfaqen nė jetė, pra nė kėtė rast edhe me kancerin e gjirit dhe kancere tė llojeve tė tjerė. Media e pėlqen shumė konceptin e ushqimeve qė luftojnė kancerin, por nė fakt bėhet fjalė pėr njė mit. Nė tė vėrtetė, nuk ka asnjė gjė konkrete nė lidhje me ndikimin e tyre tė drejtpėrdrejtė, pasi edhe po tė hash pesė kile fruta nė ditė, nuk je i shpėtuar nga kanceri. Ideja e reklamimit tė madh tė ushqimeve tė ndryshme si antikanceroze ka tė bėjė me pėrmbajtjen qė fruta-perimet kanė, pra me antioksidantėt qė pėrmbajnė, tė cilėt janė shumė tė mirė pėr shėndetin dhe na ndihmojnė nė ruajtjen e tij.
Duke u nisur nga kjo gjė, mund tė themi se ka disa fruta dhe perime qė kanė tipare mė tė theksuara antikanceroze. Kėshtu, pėr shembull lėkura e domates ka lycopin me shumicė qė mund tė lidhet fare mirė me kurat pėr parandalimin e kancerit. Por kjo nuk do tė thotė qė tė hiqni dorė nga marrja e antitoksikantėve kudo qė do ti gjeni. Nėse ju pėlqejnė qershitė, atėherė hajini, mjafton qė tė jenė fruta e perime tė freskėta. Pėrfundimet e njė studimi mbarevropian tė quajtur "Perspektiva evropiane pėr kancerin dhe mėnyrėn e tė ushqyerit", qė pritet tė dalin sė shpejti, do tė jenė shumė udhėrrėfyese pėr sa i pėrket lidhjes mes sėmundjes dhe dietave tė ndryshme.
Evropa ėshtė njė laborator i vėrtetė, me njė tėrėsi shumė tė madhe dietash pėr tu studiuar. Pėr tė kryer studimin janė marrė njė gjysmė milioni teste nga vende tė ndryshme, qė nga veriu deri nė jug e qė nga perėndimi nė lindje. Rezultatet do tė verifikojnė disa hipoteza, sipas tė cilave, nė disa vende tė caktuara ku preferohen dieta tė caktuara ushqimore. Toksinat Efekti i toksinave tė jashtme nė zhvillimin e kancerit ėshtė jo i vogėl. Para disa vitesh u shkrua nė shtyp se deodorantet ishin shkaqe tė mundshme tė kancerit, edhe pse nuk pati pėr kėtė prova tė drejtpėrdrejta.
E vėshtirė ėshtė edhe tė provosh njė lidhje mes celularit dhe kancerit tė trurit. I mbetet studimeve nė tė ardhmen qė tė nxjerrin prova pėr tė mbėshtetur ato qė deri tani mund tė konsiderohen vetėm si dyshime. Alkooli Lidhja mes alkoolit dhe kancerit tė gjirit duket si e parėndėsishme, por ėshtė e pranishme. Alkooli ndryshon mekanizmin hormonal, por ende nuk dihet se cila ėshtė sasia e alkoolit qė e shkakton njė ndryshim tė tillė.
Nėse njė sasi e caktuar alkooli do tė prekte balancėn hormonale tė femrės pėr tė sjellė zhvillimin e kancerit tė gjirit, kjo sigurisht do tė ishte shumė problematike, por deri tani nuk ka ndonjė studim nė lidhje me kėtė. Megjithatė, ėshtė e qartė se alkooli nė vetvete nuk ka njė ndikim tė drejtpėrdrejtė nė kancerin e gjirit. Stresi Ekziston njė lidhje e mundshme mes kancerit tė gjirit dhe stresit.
Ka disa fakte, edhe pse jo tė forta, qė mbėshtesin idenė e ndikimit tė stresit te sėmundja. Kėshtu ngjarje shumė stresuese nė jetė, tė tilla si humbja e njerėzve tė dashur, divorci apo ngjarje tė tjera, janė shumė stresuese. Vėshtirėsia nė kėto raste qėndron nė faktin se diagnozat e stresit vijnė pas diagnostikimit tė kancerit tė gjirit. Njerėzit mendojnė se ata kanė pasur kancerin e mė pas stresin, duke harruar qė shpesh ėshtė e anasjella
Vitet e fundit sėmundjet kancerogjene janė pėrhapur nė mėnyrė tė ndjeshme. Pėr mjekėt faji ėshtė i mėnyrės sė jetesės dhe ushqyerjes, trashėgimisė, por deri dikur dhe pėr shkak tė neglizhencės, qė tregohet ndaj trajtimit nė kohė tė mjaft sėmundjeve. Format tumorale shpesh zhvillohen pa shenja tipike, duke bėrė qė sėmundja tė rrijė e heshtur pėr disa kohė, derisa shfaqet me metastaza. Nė njė intervistė pėr Panorama, kirurgia onkologe e njohur, Ervehe Dervishi, shpjegon se cilat duhet tė jenė sinjalet e alarmit, ndaj tė cilave duhet tė jemi tė vėmendshėm pėr tiu drejtuar mjekut:
Doktoreshė, sa ndikon diagnostikimi nė kohė i formave kancerogjene nė trajtimin e tyre?
Diagnostikimi nė stad tė hershėm ka rėndėsi pėr ēdo lloj sėmundjeje dhe nė mėnyrė tė veēantė pėr sėmundjet tumorale, pasi vendosja e njė diagnoze tė saktė, ndikon nė dhėnien e rezultateve tė mira nė trajtim.
Kush preket mė shpesh nga kanceri, femrat apo meshkujt?
Kanceri prek si femrat, ashtu dhe meshkujt, por tek seksi femėr diagnostikohet mė shpesh, pėr shkak se tek ato predominojnė mė shumė kanceri i gjirit dhe ato tė sferės gjenitale, qė si pasojė e vetekzaminimit apo kontrolleve periodike, diagnostikohen mė shpejt. Ndėrsa te burrat, pėr shkak se preken me shpesh nga tumori i stomakut, i pankreasit, i prostatės, forma qė janė tė vėshtira nė diagnostikim nė fazat e para, duket sikur preken mė pak nga kanceri. Pėrveē kėsaj ndikon shumė dhe fakti qė pėr kėto organe, nė pėrgjithėsi meshkujt nuk kryejnė ekzaminime periodike, gjė qė bėn, qė kanceri tė kapet nė stade tė avancuara. Nga statistikat qė kemi, por dhe nėse i referohemi atyre botėrore, ėshtė vėnė re se 30 vjetėt e fundit mortaliteti tek burrat nga kanceri ėshtė rritur dhe tek femrat fatmirėsisht ėshtė duke u ulur. Kanceret prekin tė gjitha moshat, por predominojnė mbi moshėn 45-vjeēare.
Si shfaqen format kancerogjene?
Kanceret shfaqen nė forma tė ndryshme dhe kėto janė nė varėsi tė organit qė ato prekin. Nė qoftė se kemi njė kancer tė gjirit e dimė, qė do tė shoqėrohet me njė kokėrr nė gji nė mė tė shumtėn e rastit, pa mohuar rrjedhjet hemorragjike tė gjirit, deformimin e tij si dhe ndryshime nė lėkurė, tė cilat janė nė njė fazė tė avancuar. Pėr kancerin e qafės sė mitrės vihet re hemorragjia, pėr kancerin e prostatės dhe tė vezikės urinare dalin nė pah fenomene tė ndryshimeve urinare dhe tė prezencės sė hemorragjisė nė urinė. Kolla e thatė dhe qė nuk dominohet edhe nga qetėsuesit, ėshtė karakteristikė pėr kancerin e mushkėrisė. Ērregullime tė jashtėqitjes, prezenca e gjakut nė materialet fekale duhet tė tėrheqė vėmendjen pėr kancerin e zorrės sė trashė. Melena ose hemorragjia e stomakut, e shoqėruar me njė ulcerė, qė nuk ėshtė mjekuar, duhet tė bėjė tė mendohet pėr njė kancer tė stomakut. Me njė fjalė shenjat varen nė bazė tė organit, tė cilin ka prekur sėmundja. Ėshtė e rėndėsishme tė theksohet se kemi pasur njė rritje tė numrit tė rasteve tė kancerit nė mosha tė reja, gjė qė duhet tė jemi tė kujdesshėm pėr tė zbuluar sa me shpejt njė patologji tė tillė. Nė pėrgjithėsi tek tė rinjtė, kanceret kanė njė ecuri tė shpejtė, kurse tek tė moshuarit ecuria ėshtė mė e ngadaltė. Prandaj marrja e anamnezės ka njė rėndėsi tė veēantė te kjo grupmoshė, pasi kėta tė sėmurė nė njė stad tė hershėm, shfaqin njė kuadėr klinik tė varfėr dhe anamnezė (histori tė sėmundjes) tė shkurtėr, mesatarisht 4-6 muaj. Nė stad tė hershėm, tė sėmurėt me kancer e ndiejnė veten tė shėndetshėm, punojnė normalisht dhe bėjnė jetė tė zakonshme, atyre as u shkon mė mend se mund tė jenė tė sėmurė. Shpesh sėmundja u konstatohet rastėsisht kur vizitohen pėr probleme tė tjera, p.sh., rastėsisht u vėrehet nodus deri 3 cm nė rectum, pėr tė cilin i sėmuri nuk ka asnjė shqetėsim, ose duke u vizituar nga mjeku pėr njė problem tjetėr, rastėsisht zbulohet njė kokėrr nė gji, ose gjatė njė vizite tek gjinekologu vihet re njė kancer nė cerviks (qafa e mitrės), ose vetė femrat duke bėrė banjo vėrejnė nė gji njė kokėrr qė nuk e ka pasur apo ta ketė shqetėsuar mė parė.
Ka ndonjė sinjal alarmi pėr stadet e hershme tė formave kancerogjene?
Nė pėrgjithėsi kanceret janė tė heshtur, nuk shfaqin qė nė fillim shenja tė qarta. Megjithatė ka disa neoplazi qė shfaqin disa sinjale, tė cilave u duhet kushtuar shumė rėndėsi, siē janė p.sh: ndryshimi i zakonit tė defekimit, ose alternim defekimi (herė kaps, herė diarre) qė shpesh nėnvlerėsohet nga tė sėmurėt, apo dhe nga vetė mjekėt. Nė kėto raste duhet tė pėrjashtohet njė kancer i zorrės sė trashė. Nga eksperienca ime personale kam pasur raste nė moshė tė re, tė cilat janė mjekuar pėr majasėll dhe pasi nuk ėshtė qetėsuar, kanė ardhur dhe kanė bėrė njė vizitė ku ėshtė parė qė ka pasur njė masė, e cila ėshtė operuar dhe tė sėmurėt edhe sot qė ka kaluar shumė vjet gėzojnė shėndet tė plotė. Prandaj ka shumė rėndėsi qė mjeku, i cili merr anamnezėn ti ketė parasysh kėto simptoma tė hershme, ti analizojė me kujdes dhe tė insistojė nė kėrkimin e tyre pėr tė marrė njė anamnezė tė hollėsishme, nė mėnyrė qė sėmundja tė kapet qė nė kėtė stad, nėse dėshton nuk do tė ketė rezultate tė mira trajtimi. Mė vonė kėta tė sėmurė konstatojnė se u shtohet lodhja dhe humbasin interesin pėr gjithēka qė i rrethon, bėhen indiferentė ndaj gjėrave qė dikur u interesonin shumė, ulet aftėsia pėr punė, fillojnė tė ndjejnė disa shqetėsime tė paqarta, jo tė zakonshme, rrallė tė kenė ndonjė dhimbje nė organin e prekur. Nuk ndjejnė kėnaqėsi as pėr ushqimin e shijshėm, mund tė kenė neveri pėr mishin, ose mund tė mos lehtėsohen pas aktit tė defekimit, u mungon oreksi, mund tė jenė tė ēoroditur, mund tė mos pėrqendrohen nė punė, tė ndihet i rėnduar ose tė jetė ndryshe nė vetvete. Kėto simptoma tė grumbulluara me kujdes formojnė sindromėn e sėmundjeve kancerogjene nė stade tė hershėm. Nėse i sėmuri pėrveē ankesave tė ndjejnė si diskomfortit ankohet pėr neveri nga ushqimi, tė vjella, vėshtirėsi nė tretjen e ushqimit ose kollė me gėlbazė tė pėrziera me rrema gjaku, nė shumicėn e rasteve ėshtė karakteristikė pėr tė sėmurėt me kancer. Klinika e sėmundjeve kancerogjene varet sė pari, nga organi qė prek dhe sė dyti nga lokalizimi i organit, nga veēoritė morfologjike tė kancerit dhe nga shkalla e shtrirjes nė organ, apo pėrhapjes nė organet fqinje, p.sh., tumori qė shfaqet nė cardias jep fenomene disfagie, kurse nė pilor jep shenja stenoze.
Nė stade tė avancuara tė sėmundjes pėrveē simptomave lokale, shfaqen dhe simptoma tė pėrgjithshme, p.sh: shfaqet anemi ose ikter (zverdhje nė fytyrė) nga pėrhapja nė hepar (mėlēi). Nė stad tė avancuar tė sėmundjes, simptomat mund tė jenė tė lidhura jo me tumorin primar, por me pėrhapjen e kėtij kanceri ose simptomat e para tė jetė e dhėnė nga metastaza. Karakteristikat e sėmundjeve kanceroze ėshtė shtimi i pandėrprerė i simptomave nė numėr e nė intensitet. Anamneza shpesh ėshtė e shkurtėr, mesatarisht disa muajsh. Nė zhvillimin e kancerit ka rėndėsi anamneza e jetės dhe njohja e vėshtirėsisė profesionale, mėnyra e jetesės, e ushqimit, pirja e duhanit, ose e pijeve alkoolike, marrja e ushqimeve shumė tė nxehta. Pėr tė sėmurėt nga kanceri i gjirit, ka rėndėsi marrja e anamnezės gjinekologjike, pasi njohja e sėmundjeve tė kaluara ndihmon nė diagnostikimin e kancerit.
Shenjat
1- Modifikimet e urinimit dhe defekimit
2- Njė plagė qė nuk shėrohet me gjithė mjekimin pėrkatės
3- Forcimi ose masė nė gji
4- Vėshtirėsi nė gėlltitje ose kapėrdim
5- Modifikimi i pamjes sė njė veruke ose nishan nė lėkurė
6- Hemorragji ose sekrecione jo tė zakonshme
7- Kollė e rrufė e herė pas hershme
Burimi: Gazeta Panorama
Stresi mund tė shkaktojė sėmundje inflamatore tė epidermės dhe tė dobėsojė qelizat imunitare. Tė paktėn ky ėshtė konkluzioni i njė studimi tė kryer nga shkencėtarėt e Universitetit tė Mjekėsisė nė Berlin dhe Universitetit kanadez tė McMaster, i publikuar nė revistėn The American Journal of Pathology.
Lėkura ėshtė niveli i parė mbrojtės qė organizmi ka ndaj infeksioneve. Kjo barrierė ėshtė e gjitha fizike, por qė ndonjėherė mund tė ketė efekt irritant: nėse qelizat imunitare tė lėkurės janė reaktive, mund tė shkaktojnė sėmundje inflamatore tė lėkurės, si p.sh. dermatit atopik apo psoriazis.
Sipas shkencėtarėve, ėshtė stresi ai qė ndez infeksionet dhe shton shkallėn e problemit. Mesa duket stresi rrit aktivitetin e qelizave imunitare, gjė qė ēon nė shfaqjen e infeksioneve, nė vend qė ta mbrojė lėkurėn.
Studimi ėshtė bazuar nė njė eksperiment tė kryer te disa minj, tė cilėt iu nėnshtruan njė tingulli stresant, gjė qė ka ēuar nė shtimin e rritjes sė numrit tė qelizave tė bardha nė lėkurė. Mė pas shkencėtarėt kanė ndėrprerė funksionin e qelizave imunitare tė dy proteinave tė veēanta, dhe kanė arritur tė pengojnė rritjen e numrit tė qelizave tė bardha nė lėkurė, gjė qė shkaktohej prej stresit.
Burimi: Gazeta Panorama
Prodhohet superproteina qe lufton tumoret
Nje laborator italian ka prodhuar nje superproteine, qe eshte ne gjendje te luftoje tumorin e mushkerive.
Proteina, qe per momentin eshte provuar vetem tek minjte, shkakton regres te semundjes. E pershkruar nga revista Nature, proteina quhet «Omomyc» eshte prodhuar ne bashepunim me universitetin kalifornian.
Sipas rezultateve te arritura deri tani tek kafshet, proteina mund te perdoret per te luftuar forma te ndryshme tumori dhe do te behet baze per nje terapi te ardhshme.
Shenjestra e superproteines quhet Myc, proteina qe zhvillon pjesen me te madhe te tumoreve.
Burimi: Top Channel
Semundjet e shekullit, te rinjte i tremben kancerit
Semundjet e shekullit, te rinjte i tremben kancerit
Sipas nje sondazhi te kryer ne internet rreth semundjeve me te medha te kohes, te rinjte i tremben kancerit dhe jo AIDS-it
Te rinjte i tremben kancerit dhe jo AIDS-it. Nepermjet nje studimi te institutit Eikon qe ben pjese ne Universitetin Ilum ne Milano, jane publikuar rezultatet e nje sondazhi te kryer ne internet rreth semundjeve me te medha te kohes, per te cilat ende nuk eshte gjendur asnje kure.
Sipas personave qe kane marre pjese ne sondazh, AIDS eshte nje problem me te cilin duhet te perballet kryesisht kontenenti afrikan, por jo rajonet me te zhvilluara te globit.
Rezultati i pergjithshem i sondazhit, tregon qarte se sa frike kane te rinjte nga kanceri. Mes 4100 pjesemarresve ne sondazh, 3500 prej tyre kane pohuar se kanceri i frikeson me shume, ndersa vetem 600 kane pohuar se HIV-AIDS eshte semundje me e frikshme.
Burimi: Top Channel
Gratė qė kanė njė moshė mė tė vogėl se 50 vjeē, mund tė ulin rrezikun pėr shfaqjen e kancerit tė gjirit, duke pirė tre filxhanė ēaj nė ditė. Tė paktėn ky ėshtė konkluzioni i njė studimi tė kryer nga njė grup shkencėtarėsh tė Moffitt Cancer Centre tė Tampa (Florida) tė botuara nė tė pėrditshmen britanike Daily Telegraph. Pėr tė arritur nė kėtė konkluzion, shkencėtarėt kanė studiuar historitė e mbi 5 mijė grave me moshė nga 20 deri 74 vjeē, qė kanė patur kancer tė gjirit.
Kėto histori janė krahasuar mė pas me ato tė njė grupi tjetėr grash qė nuk kanė patur ndonjėherė kėto lloj tumoresh. Nga rezultatet e arritura, ka rezultuar se gratė e moshės mė tė vogėl se 50 vjeē, qė kanė pirė ēdo ditė kanė patur 37% probabilitet mė pak pėr tė shfaqur kancer tė gjirit. Ndėrkohė nuk ėshtė vėnė re asnjė avantazh pėr gratė mė tė moshuara. Sipas shkencėtarėve, efektet anti-kancerogjene tė ēajit kanė njė efekt mė tė madh nė tipet e tumoreve, qė tentojnė tė zhvillohen te gratė mė tė reja. Duke qenė se ēaji ėshtė njė nga pijet mė tė konsumuara nė botė, pėrfaqėson njė kandidat ideal pėr parandalimin e kancerit tė gjirit, kanė pėrfunduar shkencėtarėt.
Burimi: Gazeta Panorama
Friendly-Boy
25-02-2009, 16:45
Pershendetje...!!! kam ber operacion ne kok per tumor truri..rezultoj se ishte mashkull..( te pakten keshtu me kan then).. pyetja ime.. sa kohe do qe te rriperterihet tumorri femer pas operacionit qe kryhet dhe eshte serish i operueshem?? 2. Nese kalon 1 ose 2 vjet mbas operacionit per tumor te shkalles 2...mund te themi se rreziku ka kaluar??? une bej 3 vjet ne korik te 2009 qe jam operuar ne zonen e pasme te kokes ana e djatht.. ju lutem pergjigje te sinqerta nese kini informacion.. adresa ime eshte Ardit-berat@hotmail.com (Ardit-berat@hotmail.com) nese kerkoni te me kontaktoni..faleminderit
Ketu nuk behet fjale vetem per pasoja qe lidhen me efektet qe sjell kimioterapia apo frika ndaj vdekjes. Kerkuesit e Universitetit te Cikagos kane zbuluar se zhvillimi i nje tumori percakton ndryshime ne pjesen gjenetike te trurit, qe eshte pergjegjese e rregullimit te emocioneve.
Studiuesit kane pare nje rritje te citoksines,substance e prodhuar nga sistemi imunitar te cilen studime te ndryshme e kane percaktuar si pergjegjese te shkaktimit te depresionit.
Ne praktike, tumoret prodhojne substanca kimike te cilat jane ne gjendje te pasojne ndryshime negative te humorit. Ky studim gjendet i publikuar tek Kerkimet e Akademise Kombetare te Shkencave (PNAS).
Top Channel
Ankth, stres, shqetėsim, vėshtirėsi nė punė dhe nė gjetjen e njė ekuilibri tė ri si nė familje, ashtu edhe nė ēift. Asi flet ende pėr nevojat dhe vėshtirėsitė me tė cilat ėshtė ndeshur pas shėrimit nga kanceri. Pėr fat tė mirė, shumė njerėz kanė arritur ta mposhtin tumorin. Pjesa mė e madhe e tyre i kanė kaluar tė 65-at dhe pėrballja me problemet e lidhura me plakjen, duke shtuar edhe debulesėn e vazhdueshme tė efekteve anėsore tė terapive kundėr-tumorale, i bėjnė mė tė dobėt. Gjimnastika dhe tė ushqyerit nė mėnyrė tė shėndetshme mund tė jetė njė ndihmė e rėndėsishme, e cila arrihet lehtė dhe mban trupin nė formė. Dhe jo vetėm kaq: njė mėnyrė korrekte jetese tė mbron nga pėrsėritjet e mundshme tė sėmundjes.
Sporti dhe dieta janė kryesore
Efektet e dobishme tė njė aktiviteti tė rregullt fizik shfaqen nė veēanti gjatė lodhjes dhe mungesės sė pėrqendrimit, faktorė qė i shoqėrojnė tė sėmurėt gjatė dhe pas kurave. Ushqimi dhe fizkultura luajnė njė rol rėndėsishėm kundėr tumoreve, si nė fazėn fillestare, ashtu edhe nė cilėsinė e jetės gjatė trajtimeve onkologjike, shpjegon njė onkolog, i cili ėshtė edhe koordinator i takimit Pėr njė jetė si mė parė, kushtuar tė shėruarve dhe dėshmive tė tyre. Pėr tu dhėnė shpresė pacientėve dhe pėr tė nxitur bashkėbisedimin pėr post-sėmundjen, gjatė kongresit u hap edhe njė faqe interneti, ku u mblodhėn tė gjitha historitė e personave qė kanė arritur tia dalin mbanė. Tashmė janė kryer shumė studime pėr problemin nė fjalė dhe provat janė shumė tė qarta, vazhdon mė tej onkologu. Aktiviteti fizik mbron zhvillimin e kancerit, veēanėrisht nė zorrėn e trashė dhe gji. Pėr shembull, vajzat qė kryejnė njė aktivitet tė rregullt fizik kanė mė pak probabilitet tė sėmuren nga kanceri i gjirit. Tė dhėnat pėr pacientėt me tumor nė gji janė shumė tė qarta: sporti mund tė mbrojė nga prirja pėr tu ripėrsėritur dhe mund tė ulė vdekshmėrinė veēanėrisht te gratė obeze ose nė mbipeshė.
Njė zgjidhje edhe pėr tė moshuarit
Nė onkologji, numri i tė sėmurėve nė moshė tė madhe ėshtė i lartė dhe si pasojė ėshtė edhe mė e vėshtirė pėr ti kuruar, kjo sepse vuajnė edhe nga sėmundje tė tjera, marrin shumė ilaēe dhe shpesh shėndeti i tyre ėshtė mė delikat. Pėr kėtė arsye, terapitė kundėr kancerit janė shumė tė rėnda. Edhe pėr to njė dietė e shėndetshme dhe gjimnastikė nė kushtet e shtėpisė mund tė jetė njė ndihmesė e madhe, siē tregon edhe njė studim amerikan, publikuar nė revistėn Jama. Sipas tė dhėnave tė fundit tė Instat-it, ēdo vit regjistrohen rreth 270 mijė raste tė reja tumori, prej tė cilave 165 mijė (61 pėr qind) te 65-vjeēarėt. 90 mijė raste pėrfshijnė individė nga mosha 65 deri nė 75 vjeē (30 pėr qind tė totalit) dhe 75 mijė raste (28 pėr qind) individė mbi 75 vjeē.
Janė kryesisht tė moshuarit ata qė rrezikojnė tė pėrkeqėsohen vazhdimisht, madje me njė trefish dėmesh: u prishet cilėsia e jetės, ndikojnė negativisht nė buxhetin e familjes dhe kanė kosto tė lartė pėr shėrbimin shėndetėsor vendas.
Konfirmime nga studimi i fundit amerikan
Studiuesit amerikanė tė institutit kombėtar tė shėndetit kanė pėrzgjedhur 641 tė moshuar kanadezė, anglezė dhe amerikanė (nga 65 deri nė 91 vjeē) mbi peshė dhe disa qė kanė shpėtuar prej kancerit. Tė moshuarit ishin diagnostikuar me kancer nė gji, zorrėn e trashė, ose prostatė. Gjysmės iu tha qė tė ndiqte zakonet e pėrditshme ushqimore dhe sportive, ndėrsa gjysma tjetėr, ish-pacientė, duhej tė ndiqte njė program diete dhe ushtrime tė lehta fizike, me qėllim arritjen e objektivave tė vogla tė pėrditshme. Pėr shembull, pėr tė bėrė disa ushtrimeve tė lehta pėr tė forcuar muskujt, ecje tė shpejtė 30 minuta nė ditė, reduktimin e konsumimit tė yndyrave dhe rritjen e racionit tė frutave dhe zarzavateve. Pas njė viti, rezultatet nuk lėnė vend pėr dyshime: grupi qė kishte mbajtur dietė dhe kishte bėrė gjimnastikė ka shfaqur rezultate mė tė mira tė funksionimit tė trupit dhe aftėsi tė mėdha lėvizėse, ngadalėsim i rėnies sė trupit qė lidhet me moshėn, ulje tė rrezikut pėr rishfaqjen e sėmundjes dhe njė cilėsi mė tė mirė jete.
Tė ecėsh, tė vraposh, tė shėtisėsh me biēikletė
Pra, kurrė nuk ėshtė tepėr vonė pėr tu kujdesur pėr veten, siē tregon njė pacient, i cili u bė me dije pėr diagnozėn nė 2001-shin: Isha i tmerruar. I vetmi mendim qė mė vinte nė kokė ishte se nuk dėshiroja tė ndihesha njė njeri i sėmurė. Kėshtu, vendosa qė tė bėja diēka krejtėsisht tė re pėr veten, fillova tė vrapoja. Ditėt e para ulesha pėr tė pushuar nė ēdo njė metėr, por nė 2005-ėn e pėrfundova maratonėn nė 4 orė e 24 minuta. Qė atėherė nuk reshta mė sė vrapuari.
Natyrisht qė jo tė gjithė ish tė sėmurėt mund dhe dėshirojnė tu dedikohen garave tė tilla. Pėr tu ndjerė mė mirė, mjafton njė aktivitet fizik minimal, si pėr shembull ecja me hap tė shpejtė 30 minuta nė ditė, ose siē kėshillojnė doktorėt, tė paktėn 60 minuta nė javė aktivitet intensiv (vrap dhe ecje tė shpejtė duke i alternuar), apo 150 minuta ushtrime tė moderuara, si pėr shembull njė ecje e ngadaltė.
Pėr tu ndjerė mė mirė, mjafton njė aktivitet fizik minimal, si ecja me hap tė shpejtė 30 minuta nė ditė.Njė dietė e shėndetshme dhe gjimnastikė nė kushtet e shtėpisė mund tė jetė njė ndihmesė e madhe
Burimi: Gazeta Shqip
Gratė e moshuara kryejnė mamograme tė pėrvitėshme pėr tė zbuluar kancerin e mundshėm nė gji, por tani disa ekspertė thonė se kėto gra duhet tė kryejnė njė lloj tjetėr analizė, e cila do tė tregonte nėse ato janė nė rrezik tė lartė pėr tu prekur nga kjo sėmundje. Pėrcaktimi nė kohė i rrezikut do tu jepte grave mundėsi pėr tė marrė barna pėr pakėsimin e gjasave tė zhvillimit tė kancerit nė gji.
Krahas mamografive tė pėrvitėshme, disa mjekė po rekomandojnė qė gratė pas periudhės sė menopauuzės tė kryejnė njė analizė tė re, jo pėr tė parė nėse kanė kancer nė gji, por pėr tė pėrcaktuar gjasat pėr zhvillim e kėtij kanceri nė nė tė ardhmen.
Shkencėtarėt e qėndrės kėrkimore Pacific nė Kaliforni thonė se duke shqyrtuar disa karakteristika personale mjekėt mund tė pėrcaktojnė se cilat gra mund tė jenė nė rrezik mė tė lartė pėr tu prekur nga kanceri, por fakti qė mjekėt nuk u thonė pacienteve nė mėnyrė rutinė se cilėt janė kėta faktorė ndoshta shton gjasat e tyre e pėr tu prekur nga kjo sėmundje.
Pėr shembull, gratė e moshuara, ato me gjoks tė ngjeshur dhe ato qė kanė njė histori familjare tė kancerit tė gjirit, qė tė gjitha kėto kanė gjasa mė tė mėdha pėr tu prekur nga kanceri nė gji. Por lindja e fėmijėve e pakėson rrezikun e njė gruaje pėr tu prekur nga kanceri i gjirit.
Shkencėtarėt thonė se nėse mjekėt i mbledhin dhe i peshojnė me kujdes kėta faktorė, parashikimi se cilat gra janė me rrezik tė lartė pėr tu prekur nga kancerit nė gji, ėshtė i mundshėm.
Shkencėtarėt thonė se mjekėt gjithashtu duhet ti diskutojnė me pacientet e tyre se ēfarė gjasash kanė ose nuk kanė pėr tu prekur nga kanceri nė gji, sepse nė kėtė mėnyrė ato gra qė janė nė rrezik tė lartė mund tė vendosin tė marrin masa a tė kėrkojnė ndihmė.
Mundėsi tė tjera pėr pakėsimin rrezikut tė prekjes nga kanceri nė gji janė ulja e peshės trupore, pakėsimi i pijeve alkoholike dhe marrja e barnave pėr kontrollin e hormoneve.
Shekulli
Kėrkime tė reja tregojnė se dy viruse HPV pėrgjegjės pėr shumė prej kancereve nė vezore, gjenden mė shpesh mes grave tė reja. Por tani qė vajzat mund tė mbrojnė veten nga kėto viruse tė rrezikshme me vaksinėn Gardasil, disa ekspertė thonė se ato mund tė presin pak mė gjatė, ndoshta deri nė moshėn 25 vjeēare, pėr tė filluar tė kontrollohen pėr kancer nė vezore.
Shkencėtarėt kanė identifikuar mė shumė se 100 lloje virusesh HPV qė shkaktojnė kancer nė vezore, por dy prej tyre janė pėrgjegjės pėr 70 pėrqind tė tė gjitha rasteve tė kėtij lloj kanceri.
Gjatė njė studimi me pjesmarrjen e 2 mijė grave tė diagnostikuar me kancer nė vezore, shkencėtarėt pranė universitetit tė shtetit Nju Meksiko, arritėn nė pėrfundimin se kėto dy viruse HPV preknin pacientet nė moshė tė re.
Gratė me virusin HPV 16 ishin diagnostikuar me kancer nė vezore rreth njė moshe mesatare 48 vjeē dhe ato me virusin HPV 18 ishin diagnostikuar mė herėt, rreth moshės 46 vjeē. Ndėrsa gratė, tek tė cilat kanceri ishte shkaktuar nga viruse tė tjera HPV, kishin filluar tė diagnostikoheshin jo pėrpara moshės 52 vjeē.
Shkencėtarėt thonė vajzat qė ishin imunizuar me Gardsil, vaksinė qė i mbron ato ndaj viruseve HPV 16 dhe HPV 18, mund tė jenė nė gjendje tė fillojnė tė kontrollohen pėr kancer nė vezore nė moshėn 25 vjeē, dhe jo nė moshėn 18 e 21 vjeē siē ėshtė vepruar deri tani. Megjithatė, mjekė tė tjerė thonė se ndryshimi i moshės sė kontrollit pėr kancer nė vezore ėshtė i parakohėshėm sepse mė shumė se 75 pėrqind e vajzave nuk janė vaksinuar plotėsisht me Gardsil, dhe se do tė duhen vite derisa tė vėrtetohet sesa kohė zgjat mbrojtja qė ofron kjo vaksinė.
Shekulli
http://img155.imageshack.us/img155/9261/duhanipirje.jpg (http://img155.imageshack.us/my.php?image=duhanipirje.jpg)
Per cdo cigare te konsumuar, grate paguajne cmim me te larte se burrat. Per shkaqe ende te panjohura, ato jane me te ekspozuara ndaj semundjeve, si psh. tumoret. Megjithate ndryshe nga burrat, grate kane me shume shanse per t'u sheruar.
Nje studim nderkombetar i prezantuar ne konferencen American Thoracic Society zhvilluar ne Kaliforni tregoi se grate kishin organe me te dobeta dhe ishin me te goditura nga semundje te ndryshme.
Autoret, eksperte te Brigham and Womens Hospital ne Boston dhe universitetin norvegjez te Bergen, kane thekuar se grate duket se e pesojne me keq se burrat, edhe nese konsumojne sasi te vogla duhani.
Ekspertet e konferences kane vezhguar 900 raste tumore ne mushkeri dhe kane konstatuar se shumica e tyre eshte regjistruar te grate te cilat kishin konsumuar duhan.
top-channel
agdrenasi
11-06-2009, 14:32
Merisa te pergezoj per shkrim se me te vertet ke sjell material te nevojshem per tu lexuar.
por kisha pas edhe nji pyetje a mundet te diagnostikohet kanceri ne bazė te analizave te gjakut.ju falenderoj per pėrgjigje
:0nopity:cilat jane mundesite e rrezikut te kancerit kur eshte i trashigur, pasi ai trashigohet nga nena vetem tek gjinija femerore dhe asnjehere tek meshkujt, pra vetem femrat mund te preken nga kanceri i trashiguar nga nena. Pse
Ilir_Gjokaj
11-01-2010, 19:30
http://www.telegrafi.com/fo/lifestyle/f.0105230634702_m.jpg
Kaēa mbron nga kanceri i gjirit
Shkencėtarėt kanė zbuluar disa substanca tė pranishme nė kaēė, tė cilat mund tė luajnė rol tė rėndėsishėm nė mbrojtjen nga kanceri i gjirit.
Studimi i ri mund tė rezultojė me prodhimin e barnave tė reja, tė cilat do tė parandalojnė zhvillimin e karcinomės sė gjirit.
Ky hulumtim ka zbuluar se kaēa pėrmban elagitanin- antioksidues, i cili pengon prodhimin e estrogjenit (hormonit pėrgjegjės pėr rritjen e qelizave kancerogjene).
Ende nuk dihet se sa ėshtė sasia e nevojshme e elagitaninės pėr tė arritur efektin e duhur mbrojtės, por dihet vetėm se pėrveē kaēės duhet qė sė bashku tė merren edhe barnat antikancerogjene.
Telegrafi
Studimet e reja nė Singapor, tė zhvilluara nė mė shumė se 60 500 persona brenda 14 viteve, kanė zbuluar se konsumimi i dy ose mė shumė e pijeve tė gazuara nė ditė, rrit rrezikun e prekjes nga kanceri deri nė 87%.
Karcinoma e pankreasit ėshtė njė prej llojeve malinje tė karcinomės, duke marrė parasysh se gjasat e mbijetesės pesė vite nga momenti i diagnostifikimit janė vetėm 5%.
Incidenca e kancerit tė pankreasit lidhet edhe me njė varg faktorėsh, si jeta e parregullt, konsumimi i kalorive tė mėdha, pirja e duhanit dhe ulja e aktivitetit trupor, tė cilat po ashtu janė nė tė njėjtin grup me konsumimin e pijeve tė gazuara.
Njė prej mekanizmave tė cilat llogariten si pėrgjegjės pėr kancerogjenezėn ėshtė edhe stimulimi i qelizave tė pankreasit me vlera tė larta tė sheqerit nė gjak, ndėrsa fakti se pijet e gazuara stėrmbushin organizmin me sheqerna tė dėmshėm, ėshtė i pamohueshėm.
Burimi: Telegrafi
Copyright ©2008 www.forumikatolik.netTė gjitha tė drejtat e rezervuara.